Triệu Châu Ngữ Lục

Viện chủ hỏi: “Bạch hòa thượng, người chưa từng đến dạy y uống trà đi thì hãy gác lại; đã từng đến vì sao dạy y uống trà đi?”

Sư gọi: “Viện chủ!”

Viện chủ ứng thinh: “Dạ!”

Sư bảo: “Uống trà đi”.

460. Sư đến Vân Cư²⁶². Vân Cư bảo: “Tuổi đã cao, sao chẳng tìm một chỗ trụ?”

Sư nói: “Chỗ nào trụ được?”

Vân Cư bảo: “Trước mặt có một nền chùa xưa”.

Sư nói: “Nếu như thế ấy thì hòa thượng tự trụ đi”.

461. Sư lại đến Thù Du²⁶³. Thù Du bảo:

- Tuổi đã cao rồi, sao chẳng tìm một chỗ trụ?

Sư đáp:

- Chỗ nào trụ được?

Thù Du bảo:

- Tuổi đã cao mà chỗ trụ cũng chẳng biết.

Sư nói:

- Ba mươi năm quen cưỡi ngựa hay, hôm nay phải quất roi một con lừa.

462. Sư lại đi đến phương trượng của Thù Du, ngước xem trên dưới, Thù Du bảo:

- Đất bằng mà té ngã. Có ý gì?

Sư đáp:

- Chỉ vì tâm thô.

463. Một hôm Sư cầm gậy đi lên pháp đường, đi từ đông sang tây.

Thù Du bảo: “Làm gì?”

Sư đáp: “Dò nước”.

Thù Du bảo: “Ta ở đây một giọt cũng không có, dò cái gì?”

Sư cầm gậy tựa vách rồi ra đi.

464. Trên đường đi Đài Sơn có bà già thường tiếp đón và hỏi các vị tăng đến đó.

Một vị tăng hỏi: “Đường Đài Sơn đi về hướng nào?”

Bà bảo: “Cứ đi thẳng”.

Tăng vừa đi, bà bảo: “Lại một người nữa đi như thế”.

Sư nghe kể việc này, liền đi đến hỏi bà lão:

- Đường Đài Sơn đi về hướng nào?

Bà bảo:

- Cứ đi thẳng.

Sư vừa đi, bà bảo:

- Lại một người nữa đi như thế.

Sư trở về thuật lại với đại chúng và bảo:

- Bà già bị lão tăng khám phá xong rồi.

465. Sư thấy vị tăng đến, đưa cây gắp lửa lên chỉ cho ông và bảo: “Lãnh hội chăng?”

Tăng thưa: “Chẳng lãnh hội”.

Sư bảo: “Ông chẳng được gọi đó là ‘lửa’. Phần lão tăng đã nói xong rồi”.

Sư lại đưa cây gắp lửa lên bảo: “Lãnh hội chăng?”

Tăng thưa: “Chẳng lãnh hội”.

Sư lại bảo: “Từ đây hãy đi đến Châu Thư có hòa thượng ở núi Đầu Tử²⁶⁴, ông hãy đến đó lễ bái và hỏi. Nhân duyên khế hợp thì chẳng cần trở lại²⁶⁵, chẳng khế hợp thì trở lại đây”.

Vị tăng ấy liền đi. Vừa đến chỗ hòa thượng Đầu Tử, Đầu Tử hỏi: “Vừa rời chỗ nào đến?”

Tăng thưa: “Rời Triệu Châu đến đây lễ bái hòa thượng”.

Đầu Tử bảo: “Ông già Triệu Châu có lời gì chỉ dạy?”

Tăng bèn thuật lại lời trước.

Đầu Tử bước xuống giường thiền, đi năm ba bước, rồi ngồi lại bảo: “Lãnh hội chăng?”

Tăng thưa: “Chẳng lãnh hội”.

Đầu Tử bảo: “Ông về đi thuật lại cho Triệu Châu”.

Vị tăng ấy trở về thuật lại cho Sư. Sư bảo:

- Lãnh hội chăng?

Tăng thưa:

- Chưa lãnh hội.

Sư bảo:

- Cũng chẳng sai khác²⁶⁶.

466. Động Sơn²⁶⁷ hỏi tăng: “Ở đâu đến đây?”

Tăng thưa: “Đóng giày đến”.

- Tự đóng giày hay có người khác giúp?

- Có người khác giúp.

- Người khác có chỉ dạy xà-lê hay không?

Tăng không đáp được.

Sư đáp thay:

- Nếu ông cho phép thì chính như ông nói.

467. Phổ Hóa²⁶⁸ ăn rau sống²⁶⁹, Lâm Tế thấy bảo:

- Phổ Hóa giống hệt một con lừa.

Phổ Hóa liền làm tiếng lừa kêu. Lâm Tế liền thôi.

Phổ Hóa nói:

- Đứa tớ nhỏ Lâm Tế chỉ đủ một con mắt.

Sư về sau nói: “Phổ Hóa chỉ cho Lâm Tế phần cỏ của chính mình²⁷⁰“.

468. Bảo Thọ²⁷¹ hỏi Hồ Đinh Giảo²⁷²: “Phải chính là Hồ Đinh Giảo chăng?”

Giảo thưa: “Chẳng dám”.

- Đóng đinh hư không được chăng?

- Xin mời đóng đinh hư không.

Bảo Thọ liền đánh ông và bảo: “Về sau có vị thầy nhiều lời sẽ điểm phá cho ông”.

Sau Hồ Đinh Giảo thuật lại cho Sư nghe, Sư bảo: “Ông nhân gì bị người khác đánh?”

Giảo thưa: “Chẳng biết lỗi ở chỗ nào?”

Sư bảo: “Chỉ một kẽ hở này sao chẳng làm gì được? Ông phải đi bảo người khác đánh ông nữa mới được”.

Đinh Giảo liền lãnh hội.

Sư lại bảo: “Hãy đóng đinh một kẽ hở này”.

469. Nhân Sư đang đi đường, gặp một bà già hỏi: “Hòa thượng trụ ở đâu?”

Sư đáp: “Phía tây của Đông Viện ở châu Triệu”.

Sư thuật lại việc này và hỏi tăng: “Ông hãy nói ta dùng chữ “tây” nào?”

Một vị tăng đáp:

- Chữ “tây” của phía đông và tây.

Một vị tăng khác đáp:

- Chữ “tây” của nương ở.

Sư bảo:

- Hai người thảy làm được vị quan bán muối và sắt²⁷³.

470. Sư cùng quan thị lang đi dạo vườn, gặp con thỏ chạy qua. Thị lang hỏi: “Hòa thượng là đại thiện tri thức, khi con thấy hòa thượng vì sao con thỏ chạy?”

Sư bảo: “Lão tăng ưa giết”.

471. Nhân Sư thấy vị tăng đang quét đất, bèn hỏi:

- Quét như thế có được sạch sẽ hay không?

Tăng thưa:

- Càng quét càng phải quét thêm.

- Làm sao mà không có một kẻ trừ bụi?

- Ai là kẻ trừ bụi?

- Lãnh hội chăng?

- Chẳng lãnh hội.

- Hãy đi hỏi Vân Cư²⁷⁴.

Vị tăng ấy đi hỏi Vân Cư:

- Thế nào là kẻ trừ bụi?

Vân Cư bảo:

- Gã mù đó!

472. Sư hỏi vị tăng:

- Ông ở đây bao lâu rồi?

Tăng thưa:

- Da, bảy mươi tám năm.

- Có thấy lão tăng chăng?

- Dạ thấy.

-Ta làm con lừa, ông làm sao thấy?

- Vào pháp giới thì thấy.

- Theo ta biết, ông chỉ đáp có một bên, ăn bao nhiêu cơm thật uổng.

- Thỉnh hòa thượng nói.

- Tại sao ông chẳng nói ‘Thấy hòa thượng khi nhìn trong máng cỏ’?

473. Sư hỏi trị nhật:

- Hôm nay ăn rau sống hay rau chín?

Trị nhật đưa lên một cọng rau. Sư bảo:

- Kẻ biết ân thì ít, kẻ phụ ân thì nhiều.

474. Có vị cư sĩ tại gia đến viện thắp hương, Sư hỏi vị tăng:

-Y ở đằng kia thắp hương lễ bái, ta với ông ở đây nói năng. Chính ngay đây, sanh ở đằng kia phải không?

Tăng thưa:

- Hòa thượng là gì²⁷⁵?

- Nếu vậy là sanh ở đằng kia.

- Nếu như thế là kiểu trước rồi²⁷⁶.

Sư cười.

475. Nhân Sư vào trong cung trở về, thấy một trụ đá khắc kinh²⁷⁷ mất một đoạn.

Tăng hỏi:

- Một đoạn của trụ đá bay lên trời hay xuống địa ngục?

Sư bảo:

- Cũng chẳng bay lên trời, cũng chẳng xuống địa ngục.

- Đi về đâu?

- Rơi đổ rồi.

476. Sư cùng Văn Viễn luận nghĩa mà chẳng được thắng cuộc là kết luận sau cùng, người thắng cuộc sẽ thua một cái bánh nướng.

Sư bảo: “Ta là một con lừa”.

Viễn nói: “Con là yên cương của lừa”.

Sư bảo: “Ta là phân lừa”.

Viễn nói: “Con là con giòi trong phân”.

- Ông ở trong đó làm gì?

- Con ở trong đó qua hạ.

- Hãy đem bánh nướng đến đây.

477. Sư đang ngồi, tăng vừa bước đến định hỏi, Sư bảo:

- Cám ơn sự bối rối của ông!

Tăng đang tỏ bày thưa hỏi, Sư bảo:

- Còn nữa à?

478. Một hôm Sư đứng trước rèm nghe chim én kêu. Sư bảo:

- Chim én chiếp chiếp là gọi người để nói năng.

Tăng thưa:

- Con chưa hiểu, có phải chúng có tác ý hay không?

- Lờ mờ nghe tợ khúc ca, gió hiu hiu thổi riêng là điệu ngâm²⁷⁸.

479.Có vị tăng từ giã đi nơi khác, Sư bảo:

- Đi đâu?

Tăng thưa:

- Đi Mân Trung (Phúc kiến).

- Mân Trung nhiều lính tráng, ông làm sao né tránh?

- Nhằm chỗ nào né tránh?

- Khéo hợp đấy²⁷⁹.

480. Có vị tăng đang đi đến để thưa hỏi, thấy Sư đang ngồi lấy nạp y trùm đầu, liền lui gót.

Sư bảo:

- Xà-lê chớ bảo lão tăng chẳng đối đáp nhe!

481. Sư hỏi vị tăng:

- Từ đâu đến đây?

Tăng thưa:

- Từ phương nam đến.

- Cùng với người nào làm bạn?

- Con trâu nước.

- Ông là một ông tăng tốt, nhân gì cùng súc sanh làm bạn?

- Vì chẳng khác²⁸⁰.

- Ông là một súc sanh tốt.

- Chẳng nhận.

- Chẳng nhận thì tùy, hãy đến đây và chọn ta làm bạn thay vì con trâu nước.

482. Sư hỏi vị tăng: “Trong tăng đường có tổ sư (Đạt-ma) hay không?”

Tăng thưa: “Có”.

Sư bảo: “Gọi đến rửa chân cho lão tăng”.

483. Trong tăng đường có hai vị tăng nhường nhau chẳng chịu làm đệ nhất tòa. Chủ sự bạch với Sư.

Sư bảo:

- Thảy bảo họ làm đệ nhị tòa.

Chủ sự hỏi:

- Vậy bảo ai làm đệ nhất tòa?

- Thắp hương đi.

- Hương thắp rồi.

- Hương giới, hương định.

484. Sư hỏi vị tăng: “Rời chỗ nào?”

Tăng thưa: “Lìa kinh đô²⁸¹“.

- Ông có đi qua Đồng Quan²⁸² chăng?

- Chẳng đi qua.

- Hôm nay bắt được gã bán muối lậu này²⁸³.

Nhân tiễn đưa một vị tăng qua đời, Sư bảo:

- Chỉ là một người chết lại được vô số người đưa.

Lại bảo:

- Có bao nhiêu kẻ chết đưa một kẻ sống.

485. Lúc đó có vị tăng hỏi:

- Là tâm sanh hay là thân sanh?

- Thân tâm đều vô sanh.

- Vật này là sao?

- Là một kẻ chết.

486. Có vị tăng thấy con mèo, hỏi: “Con gọi là con mèo, chưa biết hòa thượng gọi là gì?”

Sư bảo: “Chính ông gọi đó là con mèo”.

487. Nhân vua của châu Trấn đến thăm, thị giả đến báo cho Sư.

Thị giả nói: “Vua đến!”

Sư nói: “Đại vương muôn phước!”

Thị giả thưa: “Vua chưa tới, mới đến ngoài cổng”.

Sư bảo: “Chính ông nói đại vương đến”.

488. Nhân Sư lên nhà xí, gọi Văn Viễn, Văn Viễn ứng thinh:

- Dạ!

Sư bảo:

- Trong nhà xí chẳng thể nói Phật pháp với ông.

489. Nhân Sư đi ngang qua cung điện nhà vua, bèn gọi thị giả. Thị giả ứng thinh: “Dạ!”

Sư bảo: “Một điện công đức tốt”.

Thị giả không đáp được.

490. Sư đến Lâm Tế²⁸⁴. Đang lúc Sư rửa chân Lâm Tế hỏi:

- Thế nào là ý tổ sư từ tây sang?

Sư đáp:

- Ngay đây ta đang rửa chân.

Lâm Tế bèn đến gần nghiêng tai như thể chưa nghe rõ.

Sư nói:

- Nếu hội liền hội. Nếu chẳng hội chớ nhai lại nữa. Ông phải làm sao?

Lâm Tế phất tay áo ra đi.

Sư nói:

- Ba mươi năm đi hành cước, hôm nay lầm giải thích cho người bỏ mặc ngoài tai.

491. Nhân Sư đến chùa Quốc Thanh ở Thiên Thai gặp Hàn Sơn và Thập Đắc, Sư nói:

- Đã lâu nghe tiếng Hàn Sơn và Thập Đắc, đến đây chỉ thấy hai con trâu nước.

Hàn Sơn và Thập Đắc liền làm trâu đấu nhau.

Sư quát lên!

Hàn Sơn và Thập Đắc nghiến răng nhìn nhau.

Sư liền trở về tăng đường. Hai người đến tăng đường hỏi Sư:

- Nhân duyên vừa rồi là sao?

Sư bèn cười to ha hả.

492. Một hôm, hai người hỏi Sư: “Ở đâu đến đây?”

Sư đáp: “Từ chỗ lễ bái năm trăm tôn giả đến”.

Hai người nói:

- Năm trăm tôn giả là năm trăm con trâu nước đấy!

Sư hỏi:

- Vì sao ông làm năm trăm tôn giả thành năm trăm con trâu nước?

Hàn Sơn nói:

- Trời sanh! Trời xanh!

Sư cười to ha hả.

493. Lúc Sư đi hành cước, gặp hai vị am chủ. Một người là đứa bé chừa hai chỏm. Sư chào hỏi, nhưng hai người chẳng ngó ngàng tới.

Sáng sớm hôm sau, người là đứa bé chừa hai chỏm đem một nồi cơm đến để xuống đất chia làm ba phần. Am chủ kia đem tọa cụ đến gần nồi cơm và ngồi xuống. Đứa bé cũng đem tọa cụ đến ngồi gần đối nhau, nhưng họ không mời gọi Sư. Sư cũng đem tọa cụ tới gần nồi cơm rồi ngồi xuống. Đứa bé đưa mắt nhìn ngay mặt Sư.

Am chủ bảo: “Chớ bảo là y mới dậy sáng sớm, nhưng đến bây giờ có người đã hành trình suốt đêm ở đây²⁸⁵“.

Sư nói: “Sao chẳng dạy dỗ hành giả này?”

Am chủ bảo: “Nó là con cái nhà tôi”.

Sư nói: “Nó gần như rời nhà và hoàn toàn tự do một mình²⁸⁶“.

Đứa bé liền đứng dậy, ngoái nhìn am chủ và nói: “Nhiều lời làm gì?”

Đứa bé từ đây vào núi ẩn luôn.

494. Nhân Sư đang xem kinh, Sa-di Văn Viễn đi vào.

Sư bèn lấy quyển kinh để một bên sao cho Văn Viễn thấy, rồi chỉ vào đó. Văn Viễn bèn bước ra.

Sư theo sau nắm đứng bảo: “Nói mau! Nói mau!”

Văn Viễn nói: “A-di-đà Phật, A-di-đà Phật²⁸⁷“.

Sư trở về phương trượng.

495. Nhân Sa-di đồng hạnh đến tham học, Sư nói với thị giả:

- Đuổi y đi

Thị giả hướng về Sa-di nói:

- Hòa thượng bảo đi.

Sa-di liền kính chào lui gót.

Sư bảo:

- Sa-di đồng hạnh được vào cửa²⁸⁸, còn thị giả ở ngoài cửa.

496. Lúc Sư đi hành cước đến viện của một vị tôn túc, vừa vào cửa gặp nhau liền nói: “Có chăng? Có chăng?”

Tôn túc giơ nắm tay lên.

Sư nói: “Nước cạn thuyền khó ghé”.

Rồi đi ra.

Sư lại đến một viện khác, gặp tôn túc liền nói:

- Có chăng? Có chăng?

Tôn túc giơ nắm tay lên.

Sư nói:

- Ông tha (cứu) hay đoạt (giết) đều được.

Sư lễ bái rồi đi ra.

497. Một hôm Sư đưa xâu chuỗi lên hỏi trưởng lão Tân La:

- Chỗ ông ở có cái này hay không?

Trưởng lão đáp:

- Có.- Có giống cái này không?

- Chẳng giống cái này.

- Đã có, vì sao chẳng giống?

Trưởng lão không lời đáp. Sư tự đáp thay:

- Sao ông không nói ‘Tân La, Đại Đường’.

498. Sư hỏi vị tăng mới đến:

- Ở đâu đến?

Tăng thưa:

- Từ phương nam đến.

Sư đưa ngón tay lên hỏi:

- Lãnh hội chăng?

Tăng thưa:

- Chẳng lãnh hội.

- Ngay cả câu ‘Xin chào, khỏe không?’ ông cũng chẳng lãnh hội.

499. Lúc Sư đi hành cước hỏi Đại Từ²⁸⁹: “Bát nhã²⁹⁰ lấy gì làm thể?”

Đại Từ đáp: “Bát nhã lấy gì làm thể?”

Sư liền cười to ha hả, đi ra.

Hôm sau Đại Từ thấy Sư đang quét đất bèn hỏi: “Bát nhã lấy gì làm thể?”

Sư buông chổi xuống, cười to ha hả mà đi. Đại Từ trở về phương trượng.

500. Sư đến Bá Trượng²⁹¹.

Bá Trượng hỏi:

- Từ đâu đến đây?

Sư đáp:

- Từ Nam Tuyền đến.

- Nam Tuyền có lời gì chỉ dạy người?

-Có khi nói: “Người chưa được cũng cần phải cao vút”.

Bá Trượng quát to, Sư tỏ vẻ ngạc nhiên.

Bá Trượng bảo:

- Rất tốt, cao vút!

Sư liền múa rồi đi ra.

501. Sư đến chỗ Đầu Tử²⁹² ngồi đối diện thọ trai. Đầu Tử đem bánh hấp cho Sư ăn, Sư nói:

- Chẳng ăn.

Giây lát tới bánh nướng, Đầu Tử bảo Sa-di đưa qua cho Sư.

Sư tiếp nhận bánh, lại lễ Sa-di ba lạy, Đầu Tử im lặng.

502. Nhân có vị tăng vẽ hình Sư đem đến trình, Sư bảo:

- Nếu lão tăng giống tấm hình hãy đánh ta cho chết; nếu chẳng giống thì đốt quách.

503. Nhân Sư cùng Văn Viễn đang đi, Sư bèn lấy tay trỏ một mảnh đất bảo:

- Nơi ấy rất nên xây một trạm xét.

Văn Viễn liền đi lên trên đó đứng nói:

- Đem giấy chứng minh²⁹³ đến đây.

Sư liền tát một tát. Viễn nói:

- Giấy chứng minh rõ ràng. Qua đi.

504. Sư hỏi vị tăng mới đến: “Vừa rời chỗ nào?”

Tăng thưa: “Đài Sơn”.

- Có thấy Văn-thù hay không?

Tăng xòe tay.

Sư bảo:

- Ông có thể xòe tay nhiều lần, nhưng ai thấy được Văn-thù?

- Chỉ người nào quá nóng nảy.

- Chẳng thấy nhạn trong mây, đâu biết biên địa phía bắc lạnh²⁹⁴.

505. Tăng hỏi:

- Xa xôi theo về với thầy, thỉnh thầy tiếp một phen.

Sư bảo:

- Dưới cửa Tôn Tẩn nhân gì dùi rùa?

Tăng phất tay áo ra đi.

Sư bảo:

- Tuy sắp được vinh hiển mà hai chân bị chặt .

506. Sư cùng thủ tọa xem cầu đá

Sư hỏi Thủ tọa:

- Người nào tạo chiếc cầu?

Thủ tọa đáp:

- Lý Ưng tạo.

- Lúc tạo nhằm vào đâu để tay?

Thủ tọa không đáp được. Sư bảo:

- Bình thường nói cầu đá, hỏi đến chỗ để tay cũng chẳng biết.

507. Có viện chủ Tân La thỉnh Sư thọ trai, Sư đến trước cổng hỏi: “Đây là chùa nào?”

Viện chủ thưa: “Viện Tân La.

Sư bảo: “Ta cùng ông cách biển”.

508. Sư hỏi tăng: “Ở đâu đến đây?”

Tăng thưa: “Ở Vân Cư²⁹⁵ đến”.

- Vân Cư có lời gì chỉ dạy?

Tăng nói: “Có vị tăng hỏi khi linh dương treo sừng²⁹⁶ thì thế nào?”

Vân Cư đáp: “Sáu lần sáu ba mươi sáu”.

- Sư huynh Vân Cư vẫn còn đây.

Tăng hỏi lại Sư:

- Chưa biết tôn ý hòa thượng thế nào?

Sư đáp:

- Chín lần chín tám mươi mốt.

509. Có một bà già chiều tối vào viện. Sư hỏi: “Làm gì?”

Bà đáp: “Ngủ nhờ”.

Sư bảo:

- Ở đây là chỗ nào²⁹⁷?

Bà cười to ha hả liền đi ra.

510. Sư đi ra ngoài gặp một bà già tay xách một cái giỏ. Sư liền hỏi:

- Đi đâu đó?

Bà đáp:

- Đi trộm măng của Triệu Châu.

Sư bảo:

-Chợt gặp Triệu Châu thì làm sao?

Bà đến gần tát Sư một tát.

511. Một hôm Sư thấy viện chủ cúng cơm xuất sanh²⁹⁸, quạ thấy liền bay đi hết. Sư bảo: “Con quạ thấy ông, vì sao lại bay đi?”

Viện chủ thưa: “Nó sợ con”.

- Ông đang nói gì thế?

Sư đáp thay:

- Vì con còn có tâm sát²⁹⁹.

512. Sư hỏi tăng:

-Ở đâu đến đây?

Tăng thưa:

- Ở Giang Tây đến.

- Tìm Triệu Châu ở chỗ nào?

Tăng không đáp được.

513. Sư rời điện đường, thấy một vị tăng đang lễ bái. Sư đánh một gậy. Tăng thưa: “Lễ bái cũng là một việc tốt”.

Sư bảo: “Một việc tốt không tốt bằng không một việc”.

514. Nhân Sư đến Đồng Quan. Người gát Đồng Quan hỏi Sư:

- Ông có biết ông đang ở Đồng Quan hay không?

Sư đáp:

- Biết.

Người gát bảo:

-. Ai có giấy chứng minh thì đi qua; không giấy chứng minh thì chẳng được qua.

- Bỗng khi xe của vua đến thì sao?

- Cũng cần phải kiểm tra mới cho qua.

- Vậy là ông muốn tạo phản.

515. Sư đến Bảo Thọ³⁰⁰.

Bảo Thọ thấy Sư đến, bèn ngồi quay lưng lại. Sư liền trải tọa cụ, Bảo Thọ đứng dậy, Sư liền đi ra.

516.Lúc Sư ở Nam Tuyền, Nam Tuyền dẫn con trâu đực vào trong tăng đường đi vòng quanh. Thủ tọa bèn vỗ lên lưng trâu ba cái, Nam Tuyền liền thôi nghỉ.

Sau Sư đem một bó cỏ bỏ vào miệng rồi đứng trước mặt thủ tọa. Thủ tọa không đáp được.

517.Có vị tú tài gặp Sư bèn khen ngợi:

- Hòa thượng là cổ Phật.

Sư bảo:

- Tú tài là tân Như lai.

518. Có vị tăng hỏi: “Thế nào là Niết-bàn?”

Sư bảo: “Ta nặng tai”.

Tăng hỏi lại câu trên, Sư bảo: “Ta chẳng bệnh điếc”.

Bèn có bài tụng:

Hồn nhiên đại đạo đấy, (Đằng đằng đại đạo giả,

Đối diện, cửa Niết-bàn. Đối diện Niết-bàn môn.

Chỉ ngồi niệm không mé, Đản tọa niệm vô tế,

Năm tới xuân lại xuân. Lai niên xuân hựu xuân.)

519. Có vị tăng hỏi: “Sanh tử hai đường, là đồng hay khác?”

Sư bèn có tụng:

Đạo nhân hỏi sanh tử, (Đạo nhân vấn sanh tử,

Sanh tử làm sao bàn? Sanh tử nhược vi luận.)

Một ao nước rừng song thụ, Song Lâm nhất trì thủy,

Trăng sáng rọi càn khôn. Lãng nguyệt diệu càn khôn.

Gọi người thức trên câu, Hoán tha cú thượng thức.

Đây là đùa tinh hồn. Thử thị lộng tinh hồn.

Muốn hiểu việc sanh tử, Dục hội cá sanh tử,

Người điên nói mộng xuân.Điên nhân thuyết mộng xuân.)

520. Có vị tăng hỏi: “Khi chư Phật có nạn thường trong ngọn lửa ẩn thân. Hòa thượng có nạn nhằm chỗ nào ẩn thân?”

Sư bèn có tụng:

Hắn nói Phật có nạn, (Cừ thuyết Phật hữu nạn,

Ta nói hắn có tai. Ngã thuyết cừ hữu tai.

Chỉ xem ta tránh nạn, Đản khán ngã tỵ nạn,

Chỗ nào có theo nhau? Hà xứ hữu tương tùy?

Có không chẳng nói đó, Hữu vô bất thị thuyết,

Đến đi chẳng đến đi. Khứ lai phi khứ lai.

Vì ông nói pháp nạn, Vị nễ thuyết nạn pháp,

Đối diện biết được ngay. Đối diện thức đắc lai.)

521. Sư thấy xây tháp bèn có bài tụng:

Vốn tự tròn thành,

Đâu nhọc chất đá.

Đá tạc khắc thành,

Cùng ta cách xa³⁰¹.

Nếu người xin hỏi,

Đáp: Không nên vẽ.

522. Sư thấy các nơi có nhiều kiến giải sai khác, bèn có bài tụng:

Nam châu Triệu, bắc cầu đá,

Trong viện Quán Âm có Di-lặc.

Tổ sư để lại một chiếc giày³⁰²,

Thẳng đến hiện nay tìm chẳng được.

523. Nhân trống mõ có bài tụng:

Bốn đại vốn tạo từ hóa công,

Có tiếng do trống rỗng bên trong.

Lạ chi với phàm phu chẳng nói,

Vì bởi cung thương điệu chẳng đồng³⁰³.

524. Nhân hoa sen có bài tụng:

Lạ lùng mầm rễ lấp lánh tuyết,

Chẳng rõ lúc nào biệt trời Tây³⁰⁴.

Bùn lầy sâu cạn người chẳng biết,

Khỏi nước mới hay sen trắng đây.

525. Khúc Ca 12 Giờ

Gà gáy Sửu³⁰⁵,

Biết buồn lận đận rồi thức dậy.

Áo trong quần ngắn một cũng không.

Hình tướng ca sa có chút ít.

Quần không lưng, khố không miệng.

Trên đầu tro xanh năm ba đấu.

Mong mỏi tu hành lợi giúp người,

Ai ngờ trái lại thành kẻ ngu.

Rạng đông Dần³⁰⁶.

Thôn vắng viện hoang thật khó bàn.

Cháo cơm toàn thảy không chút gạo,

Luống đối song nhàn với khích trần³⁰⁷.

Chỉ sẻ kêu, không người thân thích,

Riêng ngồi nghe mãi lá rụng rơi.

Ai bảo xuất gia cắt yêu ghét?

Nghĩ suy bất chợt lệ ướt khăn!

Trời mọc Mão³⁰⁸.

Thanh tịnh lại thành ra phiền não.

Công đức hữu vi³⁰⁹ bị trần che,

Ruộng đất không cùng đâu quét sạch?

Nhíu mày nhiều mà xứng tâm ít.

Khó chịu thôn đông lão Hoàng Hắc.

Lợi cúng chẳng từng đem đến dâng,

Trước nhà ta thả lừa ăn cỏ.

Giờ ăn Thìn³¹⁰.

Bếp lửa nhọc công ngóng bốn bên.

Bánh bao bánh hấp năm qua biệt,

Hôm nay nghĩ lại nuốt miếng suông.

Gìn niệm ít, than thở thường.

Trong cả trăm nhà không kẻ lành.

Người đến đây chỉ tìm trà uống,

Chẳng được uống trà lại nổi sân.

Gần trưa Tỵ³¹¹.

Cắt tóc ai ngờ đến như thế?

Chợt đâu bị thỉnh làm thôn tăng.

Nhục oan đói khổ chịu vô kể.

Hồ Trương Tam, Hắc Lý Tứ,

Chẳng từng chút nào sanh cung kính.

Vừa rồi bỗng chợt đến cửa đây,

Chỉ nói mượn trà cùng mượn giấy.

Nhật nam Ngọ³¹².

Cơm trà³¹³ cứ thế xoay vần mãi.

Nhà nam nhà bắc hành cước sang,

Quả đến nhà bắc chẳng thêm giải.

Muối hạt thô cùng giấm đại mạch,

Rau, dưa muối, gạo cơm nếp thục.

Chỉ xứng cúng dường chẳng tầm thường,

Hòa thượng đạo tâm cần vững chắc.

Trời xế Mùi³¹⁴.

Lần này chẳng đạp bóng thời gian.

Từng nghe một no quên trăm đói,

Chính đó hiện nay thân lão tăng.

Chẳng tập thiền, chẳng luận nghĩa.

Trải manh chiếu rách giữa ngày ngủ.

Toan tính vượt trên Đâu Suất thiên³¹⁵,

Chẳng tốt gì mặt trời nướng lưng.

Xế chiều Thân³¹⁶.

Cũng người lễ bái với thắp hương.

Năm bà lão già, ba cục bướu (cổ)

Một đôi gương mặt nhăn nhúm đen.

Trà dầu mè, quý gì hơn!

Kim Cang³¹⁷ chẳng dùng nhọc sức làm.

Nguyện ta năm tới tằm mạch chín,

La-hầu-la³¹⁸ con cho một lời.

Trời vào Dậu³¹⁹.

Trừ chỗ hoang vu còn đâu giữ?

Cao tăng lưu chuyển không buộc ràng.

Từng chùa Sa-di vẫn hằng hữu.

Lời xuất cách chẳng đến miệng,

Cháu con tiếp nối Mâu Ni uổng.

Một chiếc gậy lê thô xấu thôi,

Chẳng những lên non còn đánh chó.

Hoàng hôn Tuất³²⁰

Một mình ngồi giữa nhà trống tối.

Mãi vắng ánh đèn sáng lung linh.

Trước mắt một màu đen như mực.

Chuông chẳng nghe³²¹, ngày trôi qua,

Chít chít chỉ riêng nhộn tiếng chuột.

Còn đâu lại có được tâm tình?

Nghĩ suy một niệm Ba-la-mật³²².

Người định Hợi³²³.

Trước cửa sáng trăng ai thích nhỉ?

Chỉ buồn trong ấy lúc nằm đây,,

Không cái áo quần che mặc kỹ.

Ngoài áo che thân, cần gì nữa?

Lưu Duy-na, Triệu ngũ giới,

Miệng nói điều lành thật lạ kỳ!

Mặc ông tăng núi đảy trống trơn³²⁴,

Hỏi đến hoàn toàn chẳng hội thảy.

Nửa đêm Tý³²⁵.

Tâm cảnh³²⁶ đâu từng có tạm nghỉ?

Nghĩ đến khắp nơi kẻ xuất gia,

Giống ta trụ trì được có mấy?

Đất làm giường, chiếu lau rách,

Gỗ du làm gối, không mền đắp.

Tượng thờ³²⁷ chẳng thắp An Tức hương,

Trong tro toàn ngửi phân bò phất.

Triệu Vương tán hình tượng Sư:

Trăng nơi khe biếc,

Đầu trong gương trong.

Thầy ta ta hóa,

Khắp chốn Triệu Châu.

Khóc Hòa thượng Triệu Châu

Thầy lìa Tư Thủy³²⁸ động vương hầu,

Tâm ấn sáng ngầm phất tử thâu.

Trời rộng sương mờ trăng tùng đỉnh,

Biển to sóng úp chiếc thuyền phao.

Một đèn chợt tắt Ba-tuần³²⁹ thích,

Đôi mắt lại mờ bạn đạo sầu.

Nếu ai thấu triệt đám mây mù³³⁰,

Hễ thấy ghế bình³³¹ lệ cũng trào!

Phật nhật về Tây, Tổ ấn suy,

Châu chìm ao thắm, nguyệt chìm soi.

Bóng trùm trượng thất³³² khói hương thảm,

Gió dậy thiền đường tùng reo than.

Chiếc dép chợt hiện lưu dấu hóa,

Ngũ thiên³³³ đâu chỗ gặp về ôi!

Hiểu KHÔNG đệ tử vui buồn dứt,

Trước màu trắng³³⁴ tự vẫn sụt sùi!

Hết

Nam Tuyền Phổ Nguyện (747-834), đệ tử của Mã Tổ. Chùa của Sư ở tỉnh Chiết (bây giờ là An Huy). Sư là một trong những vị đại thiền sư thời Đường.

Bây giờ là Quảng Đông

Ở châu Triệu phía Bắc Trung Quốc, nơi chùa của Triệu Châu tọa lạc. Xem ghi chú 13 trang 3.

Võ đế bắt đầu ba trận đàn áp Phật giáo trong những năm 841-846.

Một vị tăng trong nhà thiền thường có hai vị thầy. Một vị là bổn sư độ cho mình xuất gia làm Sa-di (thường là ở gần nhà), và khi lớn sẽ tự mình tìm một vị thầy để học và tu thiền. Tên bổn sư của Triệu Châu không được biết.

‘Viện Thụy Tượng’ nghĩa đen là viện có đặt hình tượng. Ở đây thụy tượng có thể là tượng Phật.

Châu Triệu ngày nay là Hà Bắc. Từ địa danh này mà Sư có tên Triệu Châu.

Tuyết Phong Nghĩa Tồn (822—908) là đệ tử của Đức Sơn Tuyên Giám. Ngài là một đại thiền sư vào cuối đời Đường, chùa ở tỉnh Phúc Kiến ngày nay.

Câu này có nghĩa “Nếu xây ngôi chùa mới, ta sẽ bỏ đi; ngôi chùa cũ đối với ta là đủ rồi.”

Tuệ Thông là một đệ tử của Sư.

Sáng có nghĩa sai biệt, tối có nghĩa bình đẳng, vô sai biệt.

Là người ngộ được lẽ thực của vạn hữu và chính mình – có nhân và có duyên.

Tứ cú là: Có/Không/ Cũng có cũng không/ Chẳng có chẳng không. Bách phi là phủ nhận những gì xác định.

Qui Sơn Linh Hựu (771-883 CE) là đệ tử Bá Trượng Hoài Hải. Cùng với đệ tử là Ngưỡng Sơn Huệ Tịch lập ra tông Quy Ngưỡng. Chùa của ngài ở Hà Nam ngày nay.

Tổ Bồ-đề Đạt-ma từ Ấn đến Quảng Đông khoảng năm 520, là tổ khai sơn thiền Trung Hoa.

Có người hỏi Tổ: “Ý nghĩa của Đạo là gì?” “Tâm” mà Tổ truyền sang Trung Hoa chính là sự chứng nghiệm ý nghĩa này.

Mã Tổ Đạo Nhất (709-788 CE) là đệ tử Nam Nhạc Hoài Nhượng thuộc thế hệ thứ 3 từ Lục Tổ Huệ Năng. Nam Tuyền, thầy của Triệu Châu, là hậu duệ của Mã Tổ.

Chữ Phạn là Akaluanamitra, có nghĩa ‘bạn thâm giao’, chỉ cho người đến vạch trần và dạy cách tháo gỡ ràng buộc và kiết sử để giúp chúng ta chứng đạt Phật đạo.

Bình giải về Thiền.

Lời mắng.

Tăng đoàn, cụ thể là chỗ ở của tăng chúng.

Ở Trung Hoa nam nữ đồng trinh để chỏm.

Mọi hiện tượng trong vũ trụ đều có bản tánh riêng duy nhất, lý lẽ riêng. Mỗi đặc tính của mỗi vật gọi là pháp, và liên quan đến lẽ thực của toàn thể cuộc sống thì gọi là Pháp.

Một câu mà tóm gọn lẽ thực vũ trụ chính mình trực nhận.

Lời bị quả báo ở đời thứ ba.

Ở đây có nghĩa con người chân thực.

Đây là thủ thuật ‘gọi/dạ’ trong nhà thiền mà Triệu Châu dùng để khai ngộ cho vị tăng.

Câu này dẫn từ Nam Tuyền: “Ngay đây chớ có chạy theo thấy, nghe, hiểu biết, ông sẽ thành ngu độn. Tốt nhất nên bỏ hết trăm thứ hiểu biết lung tung.”

Câu này dẫn từ Tín Tâm Minh.

“Hang ổ”, “lựa chọn” và “biện biệt” đều là tâm phân biệt.

Đan Hà Thiên Nhiên là đệ tử của Thạch Đầu Hy Thiên.
Nhân một hôm sư đến một ngôi chùa tiết mùa đông quá lạnh, bèn lấy một tượng Phật trên bệ thờ xuống cho vào lửa đốt để sưởi ấm (mình và mọi người). Viện chủ nghe tin liền đến kéo tượng Phật ra, và hỏi sư sao làm như vậy.
Sư đáp: “Ta muốn tìm xá-lợi.”
Viện chủ bảo: “Tượng Phật bằng gỗ làm sao có xá-lợi?”
Sư đáp: “Nếu không có xá-lợi thì đốt luôn các tượng gỗ kia.”
Nghe xong viện chủ rụng lông mày (vì giảng Pháp không đúng).

Trong kinh Hoa Nghiêm, Văn-thù Sư-lợi, Bồ-tát tượng trưng căn bản trí, dạy Thiện Tài đồng tử đi về phương nam viếng 53 thiện tri thức, vị thứ chín là Tỳ Mục.

Xem ghi chú 51 trang 33.

Trong kinh Hoa Nghiêm, Tiên-đà-bà là người hầu rất thông minh, hiểu hết ý của vua muốn sai bảo.

Chữ Phạn là Svaha, thường ở cuối một câu chú hay kết thúc một bài kinh. Có nghĩa ‘như thế’, giống như A-men.

Câu này trong kinh Kim Cang: “Tất cả các pháp không phải là pháp, mới thật là pháp.”

Tư thế của một vị tăng khi đứng chờ (cung thủ).

Câu phù chú trong đạo Lão bên Trung Hoa dùng vào ngày Tết để đuổi tà ma.

Có nghĩa tự tánh.

Nhận chịu trách nhiệm về kinh nghiệm tự chứng và đời sống chính mình.

Xem ghi chú 47 trang 31.

Ân Tam Bảo, đất nước, cha mẹ, đàn-na (người cúng dường).

Cõi dục giới, sắc giới và vô sắc giới.

Chân như.

Sư dẫn từ sách Book of Filial Piety

Câu nói của Mã Tổ Đạo Nhất.

Chân tánh giác.

‘Ba dao’ có thể là ẩn dụ cho tam giới hay ba thời. Câu hỏi có nghĩa là “Trước khi phân biệt không gian và thời gian thì thế nào?”

Ngưu Đầu Pháp Dung (594-657 CE) được Tứ Tổ Đạo Tín (580-651) truyền pháp. Câu này hỏi về thực chất của ngộ.

Trong kinh Pháp Hoa, có ông trưởng giả thấy bầy con ham vui chơi trong nhà lửa nên dụ chúng ra khỏi bằng nhiều cách. Cuối cùng xe trâu là phương tiện an toàn. “Trâu trắng ngoài đồng” là ẩn dụ cho giáo lý giải thoát con người ra khỏi phiền não đau khổ và dẫn đến giác ngộ. Tuy nhiên vị tăng không đáp lại ẩn dụ này.

Trong kinh Pháp Hoa, Long Nữ tám tuổi dâng lên Phật ngọc châu đáng giá ba ngàn thế giới, ngay khi đó tức khắc thành Phật.

Tổ thứ 2 Thiền tông Ấn Độ.

Tổ thứ 3 Thiền tông Ấn Độ.

Tổ thứ 2 Thiền tông Trung Hoa. Tổ Bồ-đề Đạt-ma là tổ thứ 28 Ấn Độ và là thứ nhất Trung Hoa, bảo rằng có 4 hạng đệ tử - người được da, người được thịt, người được xương, người được tủy – nhận được giáo pháp của tổ. Huệ Khả là người duy nhất nhận được tủy.

‘Chánh vị’ đối với ‘thiên vị’, thuộc Ngũ vị quân thần của Động Sơn.

Không liên quan đến hoặc ở bên ngoài Thiền.

Việc truyền pháp.

Câu chú này không mang ý nghĩa, chỉ là âm thanh. Chân ngôn tông là một tông phái đạo Phật.

Thiền định đúng nghĩa là hiện hữu sinh động trong đời sống hằng ngày.

Theo câu chuyện về Thạch Củng Huệ Tạng - đệ tử của Mã Tổ - và một vị tăng là Tam Bình như sau:
Tam Bình đến gặp Huệ Củng. Trước khi đến cửa, Huệ Củng đã làm thế giương cung và nói: “Hãy xem tên!”
Tam Bình vạch ngực ra nói: “Là mũi tên cứu người hay giết người?”
Huệ Củng bật dây cung ba lần và Tam Bình cúi lạy ba lần.
Huệ Củng nói: “Ta bỏ ra ba mươi năm một phen giương cung với hai mũi tên; ngày nay bắn được nửa người.”
Rồi Huệ Củng bẻ tên cung.

Hai câu đầu trong Tín Tâm Minh.

Trong Tín Tâm Minh “minh bạch” - là tâm không phân biệt - đối nghịch với “chọn lựa”.

Có nghĩa là “Ông có nhận ra ý tổ sư hay không?”

Dẫn từ kinh Duy-ma-cật.

Tăng dẫn lời của Triệu Châu.

Có nghĩa “Đến đúng thời đấy,” hoặc “Hãy đem ra đây!”

Trích từ Đại Thừa Khởi Tín Luận.

Sáng là tâm sai biệt, tối là bình đẳng vô sai biệt.

Ba câu có thể là sáng, tối và vừa sáng vừa tối.

Thiền kim cang là ở tu một chỗ trụ tâm hơn là công phu trong sinh hoạt đời thường.

Phật có 3 thân:
- Pháp thân trùm khắp là thể tánh, chân như;
- Ứng hóa thân là hình tướng vật chất có biến đổi;
- và Báo thân do quả báo, tức là những trải nghiệm tình tưởng/tâm lý phát sinh do tác động hỗ tương giữa Pháp thân và Báo thân, và từ đó tạo ra nhân và quả.

Trích từ Đại Thừa Tán của Bảo Chí,

Giang Nam và Giang Bắc là hai tỉnh lớn của Trung Quốc thời bấy giờ. Triệu Châu ý muốn nói “Chỗ nào cũng được, nếu ông muốn tất ông sẽ thấy.”

‘Cha ông’ là người xưa.

Xem số 27.

Lời nói ra.

Xem số 88.

Vẫn còn chúng sanh để dẹp bỏ.

Tăng ẩn dụ về chỗ ngộ của mình.

Trích Đạo Đức Kinh của Lão Tử.

Trích Tín Tâm Minh.

Hành động đáp.

Có nghĩa tâm nghi ngờ và thiếu niềm tin vào tự tánh chính mình.

Ý muốn nói “Thầy nói như thế nào để giúp bọn ma lang thang như con.”

Thuộc Tam cú của Lâm Tế nói về tương quan giữa sắc và không. Nhưng có thể Triệu Châu không dùng theo nghĩa của Lâm Tế.

Công án đầu tiên trong Vô Môn Quan.

Trên mặt lý giải, tánh nghiệp thức đối nghịch với Phật tánh. Đây là tâm phiền não vì phân biệt ưa/ghét.

Ngày 16 tháng 7 Â.L. là ngày kết thúc mùa an cư kiết hạ của tăng ni. Mỗi vị có thể đi các nơi tùy thích.

Thiền phong riêng của mỗi người.

Người khắp trong thiên hạ.

Châu Ma-ni phản chiếu tất cả màu sắc nhưng chính nó thì không có màu.

Niết-bàn hay giác ngộ.

“Kiếp” là thời gian dài nhất theo triết lý đạo Phật. “Muôn kiếp” có nghĩa là mãi mãi.

Không biết do Quốc Sư Nam Dương Huệ Trung (?-776) nói hay lời khắc trên bia tháp của ngài.

Xem số 146.

Đây là lời đức Phật thốt ra khi mới đản sanh.

Phật Tỳ-lô-giá-na hoặc Phật Đại Giác là Pháp thân thanh tịnh và trùm khắp như kinh Hoa Nghiêm diễn tả. Tướng tròn của Tỳ-lô có nghĩa Pháp tánh của vũ trụ (Pháp thân) hiển lộ trong vô số hiện tượng (Hóa thân).

Nói cách khác, “Làm sao thành một thiền sư?”

Không ai giúp đỡ.

. Dẫn từ Tín Tâm Minh: Cực tiểu đồng đại, (Rất nhỏ đồng lớn,
Vong tuyệt cảnh giới. Quên hẳn cảnh giới.
Cực đại đồng tiểu, Rất lớn đồng nhỏ,
Bất kiến biên biểu. Chẳng thấy bờ mé.)

Dẫn từ Tín Tâm minh: Qui căn đắc chỉ, (Về nguồn được chỉ,
Tùy chiếu thất tông. Theo chiếu mất tông.)

Xem số 1.

Có bốn kiếp: thành, trụ, hoại và diệt. Kiếp không là diệt.

Xem số 113.

Câu nói của tổ Đạt-ma.

Xem số 13 giải thích đầy đủ câu này.

Trích từ Tín Tâm Minh.

Trong Tín Tâm Minh:
Nhãn nhược bất thùy, (Mắt nếu không ngủ,
Chư mộng tự trừ. Các mộng tự trừ.)

Theo đạo Phật có ngũ nhãn: Nhục nhãn (mắt phàm), thiên nhãn, tuệ nhãn, Pháp nhãn và Phật nhãn.

Trong kinh Pháp Bảo Đàn, thượng tọa Minh đuổi theo lục tổ Huệ Năng để đoạt y. Giai thoại này có trong Vô Môn Quan, tắc 23.

Giác ngộ.

Tăng qui chiếu về mình là người đã ngộ và tự tại.

Xiển đề là người hoàn toàn bất thiện và không tin bất cứ điều gì. Có nghĩa thiếu hẳn Phật tánh.

Tăng đang hỏi chỗ “Dụng không để lại dấu vết.”

Xem số 171 giải thích đầy đủ.

Dẫn từ kinh Pháp Hoa, không có hai hoặc ba, chỉ có một thừa đưa đến giác ngộ.

Xem số 158.

Dẫn trong kinh Pháp Hoa.

Người lặng trong bặt dấu.

Người quân tử là lý tưởng của Khổng giáo.

Đạo Ngô Viên Trí (769—835), đệ tử của Dược Sơn và cùng thầy với Vân Nham Đàm Thạnh.

Trích Tín Tâm Minh.

Trích Tín Tâm Minh.

Dược Sơn Duy Nghiễm (751-828 CE) là đệ tử của Thạch Đầu Hy Thiên.

Trích kinh Duy-ma.

Chân tánh.

Trích Tín Tâm Minh.

Xem số 78.

Xem số 12.

Hệ thống chia một ngày ra 12 giờ ở Trung Hoa thời bấy giờ.

Nghĩa đen là “vo gạo”, “đãi cát lấy gạo”, một ẩn dụ về thanh lọc tâm.

Theo kinh Hoa Nghiêm, chỗ người đi tìm và được gặp bậc trí giả cuối cùng là khi qua sông Nại hà dưới địa ngục. Đó là Văn-thù, vị Bồ-tát tượng trưng căn bản trí vô phân biệt và vô sai biệt.

Trong kinh Duy-ma-cật, một vị Bồ-tát hỏi ngài Duy-ma từ đâu đến? Duy-ma đáp: “Từ đạo tràng.” Bồ-tát hỏi tiếp: “Đạo tràng kiểu nào?” Duy-ma đáp: “Tâm là đạo tràng.”

Là đệ tử nối pháp của Phật.

Trong nhà thiền y bát là biểu tín truyền thừa từ Phật, rồi đến tổ Đạt-ma truyền qua Trung Hoa đầu tiên, về sau đến Lục Tổ Huệ Năng ở Tào Khê.

Chỉ cho một vị tăng ‘ra đời’ tức nhập thế để giáo hóa.

Bốn núi có thể ở bốn hướng, hoặc có nghĩa sanh, lão, bệnh, tử.

Bình đẳng không sai biệt.

Đây nói về “cõi giới khó khăn thứ bảy” đối với Bồ-tát – chỉ thích quán vô tướng mà không ra khỏi để trở lại thế gian.

Xem số 203.

Vị tăng muốn ám chỉ mình chưa ngộ.

Xem số 116.

Xem số 25.

Sáu thức gồm tiền ngũ thức (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân) và ý thức.

Bốn câu (tứ cú) là có, không, có và không, chẳng có chẳng không.

Chứng ngộ.

Xem số 85.

Chỉ cho người hầu hoặc quan chức nhỏ xun xoe đến quan chức lớn.

Không tâm niệm là vô tâm. Ở đây dịch giả James Green dịch là “không tác ý”.

Có nghĩa hành động rơi vào nhân quả.

Xem số 25.

Xem số 13

Xem số 193. Triệu Châu ám chỉ vị tăng.

Xem số 249.

Có nghĩa “Ta nương tựa ông.”

Ý muốn nói “Làm sao siêu vượt nhị nguyên?”

Dẫn từ kinh Niết-bàn khi một nhóm người mù sờ voi và mô tả xem voi giống vật gì [cho vua biết]. Mỗi người sờ một bộ phận, dĩ nhiên là sẽ mô tả khác nhau. Người sờ cái vòi cho là giống con rắn, người sờ cái chân cho là giống thân cây v.v.

Xem số 25.

Xem số 158.

Xem số 194.

Phong tục Trung Hoa khi đi xa vẫy cành liễu để từ giã

Miệng lưỡi.

Xem số 263.

Xem số 249.

Không nói gì.

Xem số 83.

Xem số 172.

Trích tong kinh Niết-bàn.

Làm có tác ý.

Con đường cắt đứt mê lầm.

Xem số 297.

Trời và đất, hai thái cực trong vũ trụ theo kinh Dịch của đạo Lão.

Xem số 29, 36.

Xem só 283.

Xem số 77.

Còn dính mắc.

Đại Nhĩ Tam Tạng đến từ Ấn làu thông tam tạng kinh điển và có tha tâm thông. Nhưng khi gặp Quốc Sư Nam Dương Huệ Trung không đọc được tâm ngài.

Trong kinh Pháp Hoa chuyện con rùa có một mắt dưới bụng và mong muốn thấy được mặt trời. Một hôm gặp một bọng cây nổi lủng một lỗ bèn xoay sở để nhìn mặt trời xuyên qua lỗ bọng cây. Phật pháp cũng vậy, thật là khó gặp được .

Tục ngữ Trung Hoa: “Giết gà không cần đến dao mổ trâu.”

Trong Tín Tâm Minh.

Bốn đại là đất, nước, gió, lửa. Năm ấm là sắc, thọ, tưởng, hành thức.

Xem số 193.

Xem số 334.

Xem số 202.

Chân tánh.

Nhị nguyên đối đãi, tuy không phân biệt nhưng vẫn hiện hữu.

Môn chơi cờ thời Đường ở Trung Quốc.

Điện Hàm Nguyên trong cung vua ở Trường An. Vườn Kim Cốc ở Lạc Dương. Ý Triệu Châu dùng ẩn dụ này để chỉ lẽ thực trong vũ trụ.

Bảy vị Phật thời quá khứ, vị cuối cùng là Phật Thích-ca Mâu-ni.

Xem số 225.

Trích Tín Tâm Minh.

Theo Vô Trước (310-319), ban đêm trên cõi trời Đâu-suấtt (chỗ Phật Di-lặc ở), chúng sanh tương lai nghe Phật Di-lặc giáo hóa, và ban ngày xuống cõi Diêm-phù-đề.

Ngọc Ma-ni (như ý) phản chiếu mọi sắc màu nhưng tự nó lại không màu sắc, đây là ngọc trí tuệ.

Phật thứ nhất trong bảy vị Phật quá khứ.

Trong kinh Pháp Hoa có câu chuyện ông trưởng giả say rượu và lo sợ mất của nên may dấu gia tài là hạt châu trong chéo áo. Khi tỉnh dậy, ông quên việc trước và phải sống đời ăn mày cho đến khi nhớ lại việc mình đã làm. Đây là ẩn dụ Phật tánh chính mình mà không nhận ra.

Chẳng nhận thấy đại ý.

Tăng ám chỉ chính mình.

“Ta không phải là một câu.”

Xem số 215. Đây là ẩn dụ cho chỗ đồng đẳng vô sai biệt.

Ai mới học thiền đều trả lời được câu này.

Có thể là quan thu thuế.

Ba chỗ là căn, tình và lý.

“Khi ông nói lìa tức ông không bao giờ lìa được.”

Hoàn cảnh tạo ra hiện tại.

Xem số 278. Ám chỉ ngay đây và bây giờ (hiện tiền).

Là người không dừng nghỉ khi mình đạt ngộ mà tiếp tục giúp người khác chứng ngộ y như mình.

Trong bộ Ngũ Đăng Hội Nguyên, vị tăng hỏi là Yen-yang Tsun-su, một đệ tử của Triệu Châu. Sau đó vị tăng hỏi tiếp: “Đã không một vật thì làm sao buông?” Triệu Châu bảo: “Nếu thế, mang lấy đi đi!” Ngay lời này tăng liền ngộ.

Trích từ bài kệ T’an-tao ko của Hương Nghiêm Trí Nhàn

Xem số 9.

Xem số 12.

Trích Tín Tâm Minh. Xem số 357.

Xem số 164

Xem số 112.

Xem số 361.

Xem số 379.

Xem số 227.

“Dù ta có thoát ra nhưng không để lộ dấu vết.”

“Trong ấy” đi đôi với “trong kia” và chỉ chỗ sở ngộ.

Xem số 268, 292.

Trích Tín Tâm Minh. Xem số 32.

Lời của đức Phật khi mới đản sinh. Xem số 157.

Là dục giới, sắc giới và vô sắc giới.

“Có” và “không” nằm trong tứ cú. Xem số 9.

“Sài lâm”, tức không phải “tùng lâm” chỉ cho thiền viện.

Theo giáo sư Akitsuki có thể hiểu là “Ta là đệ tử.”

Xem số 192.

Ở đây có hai nghĩa:
- người chứng đạo không phân biệt sạch dơ, sao lại quét bụi;
- một bậc thầy sao phải lao động quét đất.

“Chính ông mang vào trong tâm.”

Vị tăng đang nói về mình.

Làm thầy giúp người.

“Còn dùng thủ thuật để chỉ dạy.”

Điều ông nói.

Câu chú. Xem số 98.

Chỉ cho Lục Tổ Huệ Năng.

Tăng hỏi về chứng ngộ.

Xem số 183.

Xem số 234.

Cách thức chỉ dạy giúp người được chứng ngộ.

Giác ngộ.

“Điều ông nói là chân hay là thật?”

Xem số 38, 41 và 46.

Xem số 59.

“Ông vẫn còn nghĩ đến giác ngộ như là một bậc thang của sự hiện hữu.”

Xem số 209.

Lâm Tế Nghĩa Huyền (?-866) đệ tử của Hoàng Bá Hi Vận.

Trích Tín Tâm Minh.

Lạc Phố Nguyên An (834-898), đệ tử của Giáp Sơn Thiện Hội, ở Lễ Châu, Hồ Nam.

Vân Cư Đạo Ưng (?-902), đệ tử của Động Sơn Lương Giới, ở U Châu, Giang Tây.

Xem số 272.

Xem tiểu sử.

Xem số 441.

Phật pháp phương nam.

Triệu Châu chế nhạo vị tăng.

Sau khi chứng ngộ.

“Việc ông chứng ngộ chẳng phải điều gì mới lạ.”

Xem số 214.

Chữ Phạn có nghĩa nếp sống tu hành qui củ chỗ rừng núi thanh vắng.

Ngoài thế gian này.

Cầm cành liễu phe phẩy cho hoa bay trong gió là trò chơi của trẻ con bên Tàu. Xem số 282.

Trụ trì chùa Quốc Thanh, nơi Hàn Sơn và Thập Đắc từng ở.

Núi thiêng, chỗ ở của Bồ-tát tượng trưng cho căn bản trí là Văn-thù.

Xem số 441.

Thù Du Đàm Chiếu là đệ tử của Nam Tuyền, ở Ngã Châu thuộc tỉnh Hồ Bắc ngày nay.

Đầu Tử Đại Đồng (819-914) là đệ tử của Thúy Vi Vô Học. Chùa của ngài ở Thư Châu, cách Triệu Châu bốn trăm dặm.

“Nếu ông thấy ông học Pháp ở Đầu Tử được hiểu thì hãy ở lại nơi ấy.”

“Cũng chẳng sai khác giữa ta và Đầu Tử.”

Động Sơn Lương Giới (807-869) tổ khai sơn tông Tào Động, là đệ tử của Vân Nham Đàm Thạnh.

Phổ Hóa là một thiền sư kỳ đặc, bạn của Lâm Tế, và nối pháp Bàn Sơn Bảo Tích. Phổ Hóa được xem là tổ phái thiền Phổ Hóa hay thổi ống sáo.

Phổ Hóa dùng cơm ở chùa Lâm Tế vì ngài không có chùa riêng.

Một cách đền trả phần ăn cho Lâm Tế.

Bảo Thọ là đệ tử nối pháp của Lâm Tế, ở châu Trấn, phía bắc châu Triệu.

Hồ Đinh Giảo là một cư sĩ. Tên của ông nghĩa là ‘tháo lõng đinh.’

“Cả hai ông đều rành ngôn ngữ.”

Xem số 441.

Sanh hay tử.

“Khi thầy hỏi con.”

Là một cột trụ sáu mặt có khắc kinh điển.

Trích bài thơ của Kao-P’ien.

Xem số 108.

Không gì khác biệt giữa con với con trâu nước.

Lạc Dương.

Ðồng Quan: Tên một huyện ở tình Thiểm Tây.

Xem số 272.

Xem số 440.

Chỗ này chỉ ra đứa bé, thị giả của am chủ, vô lễ thế nào.

Liên quan đến câu “Nó là con cái nhà tôi.”

Xem số 269.

Vào cửa Tăng, tức là thành một vị tăng.

Đại Từ Hoàn Trung (780-862) là đệ tử của Bá Trượng, ở Hàng Châu.

Tiếng Phạn nghĩa là trí tuệ trực giác.

Bá Trượng Hoài Hải (720-814) là đệ tử của Mã Tổ và là huynh đệ với Nam Tuyền (thầy của Triệu Châu). Chùa của ngài ở phía bắc Giang Tây ngày nay. Ngài là một đại thiền sư khai tổ tông Lâm Tế.

Xem số 465.

Xem số 272.

Người xưa nói khi thấy nhạn di chuyển về nam là biết lạnh sắp đến biên địa phía bắc sa mạc Gobi.

Xem số 441.

Loài linh dương nghĩ rằng treo tay chân lên cây khi ngủ thì không để lại dấu.

“Bà có biết bà đang ở đâu không?”

Tăng lấy một ít cơm trong bát của mình để cúng dường quỷ thần đói.

Xem số 470.

Xem số 468.

Hình tượng không phải chính mình.

Ngụ ý nói về cái chết của tổ Đạt-ma bị những tăng sĩ ganh tị đánh thuốc độc ở chùa trên núi Hùng Nhỉ. Tuy nhiên chẳng bao lâu một viên quan đi sứ từ Ấn Độ trở về tên là Tống Vân thấy Tổ xuất hiện ở núi Thông Lĩnh. Khi viên sứ kể lại chuyện trên, mộ tháp được mở ra, quan tài trống trơn chẳng có gì ngoài chiếc giày.

Dùng ẩn dụ nhạc điệu chỉ cho lời nói.

Tây phương chỉ cho nước Ấn Độ và cõi Tịnh Độ.

1-3 giờ sáng.

3-5 giờ sáng.

Khích trần: bụi trong ánh sáng mặt trời rọi qua kẻ vách.

5-7 giờ sáng.

Hành động có động cơ hoặc mục đích, ý đồ.

7 đến 9 giờ sáng.

9 đến 11 giờ sáng.

11 giờ đêm đến 1 giờ sáng.

Đi khất thực.

1-3 giờ sáng.

Cõi trời nơi đức Phật Di-lặc.

3-5 giờ chiều.

Hai vị thần hộ pháp.

La-hầu-la là một trong mười vị đại đệ tử của Phật.

5-7 giờ chiều.

7-9 giờ tối.

Tiếng chuông báo giờ trong ngày ở ngoài phố cũng như ở chùa.

Ba-la-mật là bờ giác bên kia. Một niệm Ba-la-mật là niệm giác.

9-11 giờ đêm.

Có hai nghĩa:
- túi hết tiền,
- thân không còn gì, tức chết.

11 giờ khuya đến 1 giờ sáng.

Tâm tỉnh giác.

Tượng Phật.

Tư Thủy: tên một con sông ở Hà Bắc, đất Triệu.

Ma Ba-tuần mê hoặc người.

Đã ngộ.

Vật tùy thân Triệu Châu để lại.

Chỗ ở của Triệu Châu.

Ngũ thiên: năm xứ Thiên Trúc của toàn Ấn Ðộ thời xưa.

Khăn tang chung quanh quan tài.