Bản Giác

Bản Giác

BẢN GIÁC

Ts Lâm Như Tạng

Mục Lục

LỜI GIỚI THIỆU

CHƯƠNG MỘT : KHẢO SÁT VỀ Ý NGHĨA CỦA BẢN GIÁC

A-KHẢO SÁT MỘT

I-TÙY NHIỄM BẢN GIÁC

II-TÍNH TỊNH BẢN GIÁC

III-BẢN GIÁC CHÂN NHƯ

IV-BẢN GIÁC HẠ CHUYỂN

V-BẢN GIÁC NỘI HUÂN

B-KHẢO SÁT HAI

I-TƯ TƯỞNG CỦA LUẬN ĐẠI THỪA KHỞI TÍN

II-ĐẠI THỪA KHỞI TÍN LUẬN NGHĨA KÝ 3 CỦA PHÁP TẠNG

III-TƯỚNG CỦA BẢN GIÁC

IV-THEO LUẬN THÍCH MA-HA DIỄN VÀ ĐẠI THỪA KHỞI TÍN

V-BẢN GIÁC PHÁP MÔN, THỦY GIÁC PHÁP MÔN

CHƯƠNG HAI : THỦY GIÁC

KHẢO SÁT MỘT

KHẢO SÁT HAI

III-GIÁC NGỘ TỪNG PHẦN LÝ CHÂN NHƯ

IV-GIÁC NGỘ HOÀN TOÀN

CHƯƠNG BA : CHÂN NHƯ

A-KHẢO SÁT MỘT

B-KHẢO SÁT HAI

I-VÔ TƯỚNG CHÂN NHƯ

II-VÔ SANH CHÂN NHƯ

III-VÔ TÁNH CHÂN NHƯ

C-KHẢO SÁT BA

I-Ý NGHĨA CHÂN NHƯ

II-NHỮNG TỪ KHÁC VỀ CHÂN NHƯ

III-HAI CHÂN NHƯ

IV-BA CHÂN NHƯ

D-KHẢO SÁT BỐN

I-MỘT CHÂN NHƯ

II-HAI CHÂN NHƯ

III-BA CHÂN NHƯ

IV-BẢY CHÂN NHƯ

V-MƯỜI CHÂN NHƯ

VI-MƯỜI HAI CHÂN NHƯ

VII-VIÊN GIÁO MƯỜI CHÂN NHƯ

E-KHẢO SÁT NĂM

I-KINH GIẢI THÂM MẬT

II-THÀNH DUY THỨC LUẬN QUYỂN 10

III-DUY THỨC LUẬN QUYỂN 9

IV-MƯỜI TRỌNG CHƯỚNG

V-HAI CHƯỚNG (deux obstructions (fr.)

VI-BA CHƯỚNG

VII-CHÂN NHƯ CHI NGUYỆT

VIII-CHÂN NHƯ HUÂN TẬP

IX-CHÂN NHƯ NGƯNG NHIÊN

X-CHÂN NHƯ PHÁP THÂN

XI-CHÂN NHƯ QUÁN

XII-CHÂN NHƯ TAM MUỘI

XIII-CHÂN NHƯ THẬT TƯỚNG

XIV-CHÂN NHƯ TỊCH DIỆT TƯỚNG

XV-CHÂN NHƯ VÔ VI

CHƯƠNG BỐN : NHƯ LAI TẠNG

A-KHẢO SÁT MỘT

I-CHÂN NHƯ LẬP RA HAI NGHĨA

II-CHE LẤP

III-THÂU NHIẾP

IV-NHƯ LAI TẠNG TÁNH

V-NHƯ LAI TẠNG TÂM

VI-NHƯ LAI TÁNH

VII-NHƯ LAI TƯỚNG

VIII-NHƯ LAI THẤT, NHƯ LAI Y, NHƯ LAI TỌA

IX-NHƯ LAI THỨC

B-KHẢO SÁT HAI

I-NHƯ LAI TẠNG

II-HAI NHƯ LAI TẠNG

III-NHƯ LAI TẠNG DUYÊN KHỞI

IV-NHƯ LAI TẠNG TÂM, CÒN GỌI LÀ CHÂN NHƯ TÂM

V-CHÂN NHƯ MÔN: NÓI VỀ TÂM CHÂN NHƯ

VI-SANH DIỆT MÔN: TÂM SANH DIỆT

VII-NHÂN DUYÊN SANH DIỆT

VIII-TƯỚNG SANH DIỆT

IX-NHIỄM TỊNH TƯƠNG TƯ

X-TÙY THUẬN VÀ HỘI NHẬP

XI-PHÁT TÂM HƯỚNG VỀ BẢN GIÁC

C- KHẢO SÁT BA

I-NHƯ LAI TẠNG THEO NGHĨA DUYÊN KHỞI

II-CHÂN NHƯ DUYÊN KHỞI

CHƯƠNG NĂM : PHÁP TÁNH

A-KHẢO SÁT MỘT

B-KHẢO SÁT HAI

I-PHÁP TÁNH ĐỘ

II-PHÁP TÁNH HẢI

III-PHÁP TÁNH SƠN

IV-PHÁP TÁNH TÔNG

V-PHÁP TÁNH THÂN

VI-PHÁP TÁNH THỦY

VII-PHÁP TÁNH THƯỜNG LẠC

VIII-PHÁP TÁNH TÙY DUYÊN

C-KHẢO SÁT BA

I-NHỮNG NGHIÊNG CỨU KHÁC VỀ PHÁP TÁNH

II-HAI LOẠI PHÁP TÁNH

III-TÊN KHÁC CỦA PHÁP TÁNH

IV-NHƯ, PHÁP TÁNH, THỰC TẾ = BA TÊN

V-PHÁP TÁNH CHÂN NHƯ

VI-PHÁP TÁNH ĐỘ

VII-PHÁP TÍNH SINH THÂN

VIII-PHÁP TÍNH THÂN

IX-PHÁP TÁNH TÔNG

X-BA PHÉP QUÁN CỦA TÔNG THIÊN THAI

XI-BA PHÉP QUÁN CỦA TÔNG HOA NGHIÊM

XII-BA PHÉP QUÁN CỦA NAM SƠN

XIII-BA PHÉP QUÁN CỦA TỪ ÂN (PHÁP TƯỚNG TÔNG)

D-KHẢO SÁT BỐN

I-MỘT CHIẾT GIẢI KHÁC VỀ PHÁP TÁNH

II-PHÁP TÍNH DUNG THÔNG

III-TAM MUỘI PHÁP TÍNH

CHƯƠNG SÁU : PHÁP GIỚI

A-KHẢO SÁT MỘT

I-GIẢI THÍCH VỀ SỰ

II-GIẢI THÍCH VỀ LÝ

III-DUY TÂM PHÁP GIỚI

IV-GIA TRÌ PHÁP GIỚI

V-HẢI TUỆ PHÁP GIỚI

VI-PHÁP GIỚI QUÁN

VII-PHÁP GIỚI TÁNH

VIII-PHÁP GIỚI THÂN

IX-PHÁP GIỚI THẬT TƯỚNG

X-PHÁP GIỚI VÔ BIÊN TRÍ

XI-PHÁP GIỚI VÔ NGẠI TRÍ

B-KHẢO SÁT HAI

I-PHÁP GIỚI (DHARMADHÃTU, DHARMA-ELEMENT)

II-PHÁP GIỚI PHẬT

C-KHẢO SÁT BA

I-NĂM LOẠI PHÁP GIỚI

II-MƯỜI PHÁP GIỚI

III-BỐN LOẠI PHÁP GIỚI

IV-PHÁP GIỚI ĐỊNH

V-PHÁP GIỚI GIA TRÌ

VI-PHÁP GIỚI NHẤT TƯỚNG

VII-PHÁP GIỚI QUÁN MÔN

VIII-PHÁP GIỚI THÂN

IX-PHÁP GIỚI TÍNH

X-PHÁP GIỚI THỂ TÍNH TRÍ

XI-PHÁP GIỚI VÔ SAI BIỆT LUẬN

D-KHẢO SÁT BỐN

I-PHÂN TÍCH VỀ Ý NGHĨA

II-PHÁP GIỚI AN LẠC ĐỒ

III-PHÁP GIỚI DUYÊN KHỞI

IV-PHÁP GIỚI ĐỊNH ẤN

V-PHÁP GIỚI QUÁN

VI-BA TẦNG PHÁP GIỚI

VII-PHÁP GIỚI THÂN

VIII-TỰ LUÂN QUÁN

IX-THỂ TÍNH TRÍ

X-PHÁP GIỚI VÔ SAI BIỆT LUẬN SỚ

CHƯƠNG BẢY : NIẾT BÀN

A-KHẢO SÁT MỘT

I-NIẾT BÀN ẤN

II-NIẾT BÀN TÁM VỊ

III-NIẾT BÀN CHÂU

IV-NIẾT BÀN ĐƯỜNG

V-NIẾT BÀN GIỚI

VI-NIẾT BÀN KINH

VII-NIẾT BÀN LẠC

VIII-CỬA NIẾT BÀN

IX-GIÓ NIẾT BÀN

X-SỰ TRÓI BUỘC CỦA NIẾT BÀN

XI-THÀNH NIẾT BÀN

B-KHẢO SÁT HAI

C-KHẢO SÁT BA

I-NIẾT BÀN VÔ DANH LUẬN

II-NIẾT BÀN HUYỀN NGHĨA

III-ĐẠI THỪA NGHĨA CHƯƠNG

IV-HOA NGHIÊM ĐẠI SỚ SAO

V-NĂM LOẠI NIẾT BÀN

VI-HAI LOẠI NIẾT BÀN

VII-BỐN LOẠI NIẾT BÀN

VIII-TIỂU THỪA NHỊ GIA NIẾT BÀN

IX-TIỂU THỪA NIẾT BÀN và ĐẠI THỪA NIẾT BÀN

X-KINH NIẾT BÀN

XI-NGÀY THÁNG NHẬP NIẾT BÀN

XII-NIẾT BÀN THÁNH

XIII-NIẾT BÀN NA

XIV-NIẾT BÀN MẠN ĐỒ LA

D-KHẢO SÁT BỐN

I-NIBBÃNA

II-NIẾT BÀN BỘ

III-NIẾT BÀN PHẦN

IV-NÚI NIẾT BÀN

V-NIẾT BÀN TÔNG

VI-NIẾT BÀN BỐN LOẠI ĐẠI LẠC

VII-NIẾT BÀN TƯỚNG

VIII-NIẾT BÀN TƯỢNG

IX-NIẾT BÀN GIỚI

X-VÀO CÕI NIẾT BÀN

XI-NIẾT BÀN HỘI

XII-NIẾT BÀN TƯỢNG MẠN ĐỒ LA

CHƯƠNG TÁM : PHÁP THÂN

A-KHẢO SÁT MỘT

I-Ý NGHĨA PHÁP THÂN

II-PHÁP THÂN KỆ

III-PHÁP THÂN TẠNG

IV-PHÁP THÂN XÁ LỢI

B-KHẢO SÁT HAI

C-KHẢO SÁT BA

I-DHARMAKÃYA

II-PHÂN LOẠI PHÁP THÂN

III-PHÁP THÂN THỂ TÁNH

D-KHẢO SÁT BỐN

I-NĂM LOẠI PHÁP THÂN

II-HAI LOẠI PHÁP THÂN

III-BA LOẠI PHÁP THÂN

IV-BỐN LOẠI PHÁP THÂN

V-PHÁP THÂN HỮU TƯỚNG

VI-PHÁP THÂN THEO ĐẠI TRÍ ĐỘ LUẬN

VII-PHÁP THÂN LƯU CHUYỂN

VIII-PHÁP THÂN QUÁN

IX-CHÂN NHƯ THỰC TƯỚNG

X-PHÁP THÂN THUYẾT PHÁP

XI-PHÁP THÂN VÔ TƯỚNG

E-KHẢO SÁT NĂM

I-PHÁP TÍNH THÂN

II-PHÁP THÂN KÝ

III-PHÁP XÁ LỢI

IV-PHÁP THÂN NHƯ LAI

CHƯƠNG CHÍN: PHẬT TÁNH

A-KHẢO SÁT MỘT

I-TÁNH GIÁC NGỘ

II-PHẬT TÁNH GIỚI

III-PHẬT TÂM

IV-PHẬT TÂM ẤN

V-PHẬT THUYẾT

VI-PHẬT THỪA

VII-MƯỜI ĐỊA VỊ CỦA PHẬT THỪA

VIII-PHẬT TRI KIẾN

IX-PHẬT TRÍ

B-KHẢO SÁT HAI

C-KHẢO SÁT BA

I-PHẬT TÁNH

II-PHẬT TÂM

D-KHẢO SÁT BỐN

I-PHẬT TÍNH LUẬN

II-TÔNG THIÊN THAI

III-TÔNG HOA NGHIÊM

IV-MẬT TÔNG

V-TAM LUẬN TÔNG

VI-PHÁP TƯỚNG TÔNG

VII-THIỀN TÔNG

VIII-TÔNG TỊNH ĐỘ

CHƯƠNG MƯỜI : KHẢO LUẬN VỀ GIẢI THOÁT THỰC CHẤT (LUẬN GIẢI VỀ BẬC TOÀN GIÁC)

A-KHẢO SÁT MỘT

I-BẬC TOÀN GIÁC

II-HIỀN KIẾP (BHADRAKALPA)

B-KHẢO SÁT HAI

C-KHẢO SÁT BA

I-PHẬT – BUDDHA

II-MỘT PHẬT, NHIỀU PHẬT

III-BỐN ĐỨC PHẬT

IV-MƯỜI THÂN PHẬT

V-TỐI THẮNG PHẬT TRÍ

D-KHẢO SÁT BỐN

PHẦN MỘT: TINH YẾU LƯỢC VỀ GIÁO LÝ PHẬT GIÁO QUA CÁC THỜI KỲ

PHẦN HAI: TINH YẾU LƯỢC VỀ PHẬT HỌC

TIỂU SỬ TÁC GIẢ : TIẾN SĨ LÂM NHƯ TẠNG

“Bản Giác” là một Thuật Ngữ trong hệ thống Siêu Tâm Lý Học Phật Giáo.

Thuật Ngữ nầy có liên hệ đến rất nhiều Thuật Ngữ khác trong Kinh Điển Phật Giáo như: Thủy Giác, Chân Như, Như Lai Tạng, Pháp Tánh, Pháp Giới, Niết Bàn, Pháp Thân, Phật Tánh, Giải Thoát Thực Chất, Toàn Giác v.v… Chúng tôi đã cố gắng kê cứu để giải rõ những ý nghĩa, những sự liên hệ đan chéo, tương tức, tương nhập lẫn nhau giữa những Thuật Ngữ đó.

Nhưng vì trí lực có giới hạn nên nếu có điều chi sơ sót kính xin các bậc thạc đức cao minh hoan hỹ chỉ giáo cho, xin chân thành cảm tạ.

Sydney tháng 1 năm 2017

Trân trọng

Lâm Như-Tạng

LỜI GIỚI THIỆU

Giáo pháp mà Đức Thế Tôn thuyết giảng vô cùng phong phú nhưng chỉ có một vị, đó là vị giải thoát. Tuy nhiên, tùy thời duyên và căn cơ, mỗi người có một cách tiếp cận và có những cảm thọ khác nhau.

Theo thời gian, từ những gì Đức Phật tuyên thuyết hơn hai ngàn năm trăm năm về trước đã được các thế hệ Tổ sư, Luận sư, Học giả và Hành giả tô bồi thêm, làm cho phong phú, đa dạng trong ngôn ngữ biểu đạt.

Trong những lần đi dự lễ khánh thành chùa và dưỡng bệnh trên đất nước Úc (từ 1996 – 2016), hữu duyên tôi có dịp quen biết Tiến sĩ Lâm Như-Tạng, và cũng được biết Tiến sĩ đã từng theo học, tốt nghiệp tại Phật học viện Huệ Nghiêm ở Sài Gòn trước đây, rồi du học và tốt nghiệp Tiến sĩ tại Nhật Bản, sống và làm việc tại Úc hơn 30 năm qua, là tác giả của nhiều bài viết, tập sách nghiêng cứu và thi ca đã được xuất bản. Gần đây Tiến sĩ Lâm Như-Tạng đã chuyển cho tôi bản thảo “Bản Giác”, tiếp cận về Phật học bằng con đường riêng của mình.

Sách có 10 chương, tác giả lần lượt đi vào các vấn đề ý nghĩa của Bản Giác, Thủy giác, Chân như, Như Lai tạng, Pháp tánh, Pháp giới, Niết bàn, Pháp thân, Phật tánh, Giải thoát thực chất...đối với tác giả được xem như là một sự cảm nhận và thân chứng trước cuộc sống.

Do nhân duyên đó, tôi viết đôi dòng ở đây để tán thán sự nhiệt tâm của Tiến sĩ Lâm Như-Tạng trên con đường học Phật và chia sẻ nhận thức, xin trân trọng giới thiệu tập sách nầy với chư độc giả hữu duyên.

Phương Thảo am

Ngày vía Đức Phật Thích Ca nhập diệt, PL.2560

Hòa thượng Thích Giác Toàn

CHƯƠNG MỘT : KHẢO SÁT VỀ Ý NGHĨA CỦA BẢN GIÁC

Bản Giác thông thường được hiểu nghĩa là Đức giác tri vốn sẵn. Tâm thể của chúng sanh tự tánh thanh tịnh, lìa khỏi tất cả các tướng quấy, chiếu sáng khắp mọi lẽ, thiêng liêng đủ mọi bề, chẳng cần phải tu mới được. Đó là đức tánh vốn sẵn có như vậy, gọi là Bản Giác. Tức là đồng nghĩa với Pháp Thân của Như Lai.

Trong từ điển “Buddhist Terms bằng tiếng Anh” có đoạn viết về Bản Giác như sau:

“Original Bodhi, i.e. “enlightenment” , awareness, knowledge, or wisdom, as contrasted with Thủy Giác initial knowledge, that is “enlightenment a priori is contrasted with enlightenment a posteriori”. Suzuki, Awakening of Faith, p.62. The reference is to universal mind (chúng sanh chi tâm thể), which is conceived as pure and intelligent, with Thủy Giác as active intelligence... It is considered as the Buddha-dharmakãya, or as it might perhaps be termed, the fundamental mind. Nevertheless in action from the first it was influenced by its antithesis (vô minh) ignorance, the opposite of awareness, or true knowledge (xem Khởi Tín Luận và kinh Nhơn Vương). There are two kinds of Bản Giác, one which is unconditioned, and never sullied by ignorance and delusion, the other which is conditioned and subject to ignorance. In original enlightenment is implied potential enlightenment in each being.

Chơn Như, i.e. bhũtatathatã, is the THỂ corpus, or embodiment; the Bản Giác is the Tướng or form primal intelligence; the former is Lý or fundamental truth ; the later is the Trí , i.e. the knowledge or wisdowm of it; together they, form the whole embodiment of Buddha-dharmakãya”.

A-KHẢO SÁT MỘT

Khảo sát chi tiết hơn về từ Bản Giác.

Bản Giác: Tâm thể của chúng sinh tự tánh thanh tịnh, lìa mọi vọng tưởng, sáng tỏ vằng vặc, có đức giác tri. Đó chẳng phải do tu thành mà được. Đó chính là tính đức tự nhiên bản hữu, nên gọi là Bản Giác. Đó tức là Pháp Thân của Như Lai. Bản tâm thể đó từ vô thủy tới nay bị che bởi vô minhphiền não, ẩn tàng cho tới ngày nay, một khi nhờ công tu trì thì mới tỏ rõ được tính đức đó. Đó gọi là Thủy Giác. Song Giác Ngộ mà quan sát thì thấy Thủy Giác chẳng phải cái gì khác mà vốn là thể của Bản Giác. Cho nên Thủy Giác, Bản Giác đều cùng nhất trí. Ngoài Bản Giác không có Thủy Giác. Thủy Giác tức là cái đồng nhất với Bản Giác. Luận Khởi Tín: “Tâm thể lìa niệm, lìa niệm tướng hệt như hư không giới, không đâu không khắp, pháp giới nhất tướng tức là pháp thân bình đẳng của Như Lai. Căn cứ vào Pháp Thân nầy mà nói thì gọi đó là Bản Giác”.

Một số từ ngữ khác có liên hệ với Bản Giác như sau:

I-TÙY NHIỄM BẢN GIÁC

Dựa vào lực nội huân của Chân Như và lực ngoại duyên của giáo pháp Như Lai mà như thực tu hành, phương tiện đầy đủ, nên phá vọng tâm mà hiển hiện pháp thân, khiến trí Bản Giác thuần tịnh, nhất trí với Bản Giác, mà vô lượng tướng công đức thường chẳng đoạn tuyệt, theo căn cứ của các tướng tự nhiên tương ứng, hiện ra mọi thứ lợi ích. Hai thứ nầy, loại trước gọi là Trí Tịnh Tướng của Bản Giác, loại sau gọi là Bất Tư Nghị Nghiệp Tướng của Bản Giác. Hai tướng nầy nếu lìa nhiễm duyên thì chẳng được thành. Tướng trước dựa vào nhiễm duyên của bản thân mà thành, tướng sau dựa vào Tha Nhiễm Duyên mà thành, nên gọi là Tùy Nhiễm Bản Giác.

II-TÍNH TỊNH BẢN GIÁC

Chân Như của Bản Giác xa lìa mọi nhiễm pháp, có đầy đủ mọi tính đức, hai loại thể tướng là nhân nội huân. Dụng đại là sự giúp đỡ ngoại duyên. Đó là tính tịnh Bản Giác.

III-BẢN GIÁC CHÂN NHƯ

Căn cứ vào tướng mà nói thì gọi là Bản Giác. Căn cứ vào thể mà nói thì gọi là Chân Như. Hơn nữa Bản Giác là Trí Năng Chứng, còn Chân Như là Lý Sở Chứng. Hai loại Lý và Trí nầy là toàn thể Pháp Thân Như Lai.

IV-BẢN GIÁC HẠ CHUYỂN

Theo Thích Ma-ha-diễn luận có các nghĩa Bản Giác hạ chuyển và Thủy Giác thượng chuyển. Bản giác có hai loại:

Tùy nhiễm Bản Giác và Tính Tịnh Bản Giác. Bản Giác hạ chuyển là tướng tùy nhiễm Bản Giác, Bản Giác Tùy nhiễm, tùy theo nhiễm duyên của chúng sanh, thuận theo tướng của chúng sanh hiện làm nhiều loại lợi ích. Thủy Giác thượng chuyển là dựa vào Bản Giác huân tập ở trong như thực tu hành, nẩy nở trí rốt ráo.

V-BẢN GIÁC NỘI HUÂN

Chân như Bản Giác có hai tác dụng nội huân và ngoại duyên. Nội huân là thể tướng của chân như huân tập từ vô thủy tới nay sẵn có pháp vô lậu ngấm ngầm huân tập vọng tâm của chúng sinh ở bên trong, có thể khiến cho chúng sinh chán nỗi khổ sinh tử, ưa cầu Niết Bàn, tự tin bản thân có pháp chân như, phát tâm tu hành. Đó là tác dụng tự nhiên. Ngoại duyên là dụng huân tập của chân như, từ Pháp thân mà hiện thành hai thân Báo Hóa, là ngoại duyên khiến chúng sinh được thấy Phật nghe Pháp, đó là tác dụng vô tác.

Luận Khởi Tín: “Chân Như huân tập có hai nghĩa. Hai nghĩa đó là gì? Một là tự thể tướng huân tập, hai là dụng huân tập. Tự thể tướng huân tập có nghĩa là từ đời vô thủy tới nay đã sẵn có pháp vô lậu, có đủ bất tư nghị nghiệp… thường xuyên huân tập. Nhờ có lực huân tập nên có thể khiến cho chúng sinh chán nỗi khổ sinh tử, ưa cầu Niết Bàn, tự tin bản thân có chân như pháp, phát tâm tu hành... Dụng huân tập tức là ngoại duyên lực của chúng sinh.”

B-KHẢO SÁT HAI

Sự liên hệ giữa Bản Giác và Thủy Giác:

Bản Giác đối lại Thủy Giác, tánh giác sẵn có. Tức là bản thể thanh tịnh đầy đủ tướng bình đẳng, lúc nào cũng hàm chứa đức sáng suốt của đại trí huệ, xa lìa những tâm niệm sai biệt của thế tục.

Vì chúng sanh bất giác nên phải trải qua sự tu tập hiện đời. Thứ lớp đoạn trừ các lậu hoặc mê lầm từ vô thủy đến nay, từ từ giác tri, khơi mở nguồn tâm sẳn có, gọi là Thủy Giác. Bản tánh của nguồn tâm ấy là giác thể xưa nay thanh tịnh, gọi là Bản Giác.

Luận Đại Thừa Khởi Tín của Hiển Giáo, Luận Thích Ma-ha Diễn của Mật Giáo và giáo nghĩa của Tông Thiên Thai Nhật Bản đều có trình bày ý nghĩa về tư tưởng của Bản Giác và Thủy Giác, nhưng ý chính lại khác nhau, đại khái như sau:

I-TƯ TƯỞNG CỦA LUẬN ĐẠI THỪA KHỞI TÍN

Luận nầy chủ trương vạn hữu đều quy về nhất tâm, và trong nhất tâm có lập hai môn:

Tâm chân như

Tâm Chân Như là tâm luôn luôn tồn tại thanh tịnh, tuyệt đối không hai, vượt ngoài tướng sai biệt, vốn không có tên, gọi là Bản Giác hay Thủy Giác.

Tâm sanh diệt

Tâm Sanh Diệt là tâm bị vô minh từ vô thủy đến nay làm ô nhiễm nên sanh ra các thứ tướng sai biệt, cho nên luận Đại Thừa Khởi Tín cho rằng thức A-Lại-Ya có hai phần Bản Giác và Thủy Giác.

Chân Như gặp duyên vô minh liền sanh khởi các hiện tượng mê vọng, bấy giờ Tâm hoàn toàn mờ mịt không tỉnh giác, gọi là Bất Giác. Nhưng giác thể của tâm chân như ấy không mảy may bị tổn hại, gọi là Bản Giác.

Tâm đã bị mê vọng làm nhiễm ô, nếu nương vào sức huân tập (tác dụng) bên trong của Bản Giác (Bản Giác nội huân) và sức huân tập bên ngoài (là duyên bên ngoài của giáo pháp) mà phát tâm tu hành thì dần dần sẽ làm cho tánh giác thức tỉnh; nhàm chán, xa lìa vô minh, ưa thích mong cầu bản chân, lần lần dứt hết vọng nhiễm của bất giác và hiệp làm một với Bản Giác để thành Đại Giác (Thủy Bản bất nhị) tức đồng với cảnh giới của chư Phật. Trí huệ có được của giai đoạn từ khi phát tâm tu hành cho đến Đại Giác gọi là Thủy Giác.

II-ĐẠI THỪA KHỞI TÍN LUẬN NGHĨA KÝ 3 CỦA PHÁP TẠNG

Trong luận nầy trình bày rộng thêm cho rõ, cuối cùng, luận nầy cho rằng: từ Bản Giác sanh ra bất giác, từ bất giác mà khởi Thủy Giác, lại nương nhờ thủy giác mà đoạn phá bất giác, như thế là trở về Bản Giác. Thế nên biết: Thủy giác, Bản Giác dù có quan hệ trái nhau, nhưng cứu cánh của Thủy Giác thì đồng với Bản Giác.

Bản Giác thường đầy đủ đức tướng bình đẳng, sáng suốt của đại trí huệ, là một bản thể thanh tịnh, xa lìa những tâm niệm phân biệt của thế tục, tức là tánh giác ngộ vốn có từ xưa nay.

Nếu phối hợp các giai đoạn tu hành của Bồ Tát Đại Thừa thì có thể chia Thủy Giác ra làm bốn thứ bậc:

Bất giác

Bất Giác: Những Bồ Tát ở giai vị Thập Tín (địa vị ngoại phàm), dù đã rõ biết nhân quả của ác nghiệp sẽ chiêu cảm quả khổ và đã xa lìa ác nghiệp, nhưng chưa phát sanh trí đoạn hoặc.

Tương tợ giác

Hàng nhị thừa, Thanh Văn, Duyên Giác và các vị Bồ Tát ở địa vị Tam Hiền (Thập Trụ, Thập Hạnh, Thập Hồi Hướng) dù đã xa lìa ngã chấp, rõ biết lý ngã không, nhưng vẫn chưa xả bỏ niệm phân biệt pháp chấp; đối với lý chân như, chỉ được pháp vị tương tợ phảng phất mà thôi.

Tùy phần giác

Bồ Tát từ sơ địa đến cửu địa đã xa lìa pháp chấp, rõ biết lý tất cả các pháp đều do tâm thức biến hiện, đối với lý chân như pháp thân có thể tùy theo cảnh địa tu chứng mà tiến lên và liền ngộ thêm một phần lý chân như.

Cứu cánh giác

Chỉ hàng Bố Tát Thập Địa đã hoàn thành nhân hạnh, vì tương ưng với nhất niệm huệ nên rõ biết được ngồn tâm và xa lìa niệm vi tế, thấy suốt tâm tánh, cho nên gọi là Cứu Cánh Giác. Do đây tiến tới Phật Quả, thành tựu Đại Giác Thủy Bản bất nhị, tuyệt đối bình đẳng.

Bốn thứ bậc đã nêu trên là 4 giai vị Thủy Giác hoặc 4 giai vị Phản Lưu (ngược dòng). Vì sự lưu chuyển trong cõi mê không ra ngoài 4 tướng sanh, trụ, dị, diệt của tâm chúng sanh, cho nên theo thứ lớp ngược dòng hoàn diệt, rõ biết 4 tướng nầy thì vào 4 giai vị ấy. Nghĩa là Bất giác thì rõ biết tướng DIỆT của tâm chúng sanh. Tương Tợ Giác thì rõ biết tướng DỊ của tâm. Tùy Phần Giác thì rõ biết tướng TRỤ của tâm. Cứu Cánh Giác thì rõ biết tướng SANH của tâm.

Phản Lưu tức là ngược dòng sinh tử mà hướng trở về Giác Ngộ Bồ Đề .

Bởi vậy, Thủy Bản bất nhị tuyệt đối bình đẳng và hoàn toàn vượt ngoàiphạm vi mang tánh đối lập. Để thuyết minh về tướng của Bản Giác có thể dùng hai nghĩa: Tùy Nhiễm và Tánh Tịnh. Nếu nói theo tác dụng của nó thì có thể dùng Tùy Nhiễm Bản Giác để giải thích. Nếu nói theo thể đức của nó thì dùng Tánh Tịnh Bản Giác để giải thích:

III-TƯỚNG CỦA BẢN GIÁC

Trong phần trước (A- Khảo sát một) đã đề cập đến Tùy Nhiễm Bản Giác và Tính Tịnh Bản Gác nhưng trong phần nầy khảo sát tinh tế hơn nên soạn giả muốn đưa ra nhiều chi tiết hơn để so sánh nội dung của hai tướng trạng của Bản Giác, mục đích là để độc giả có cái nhìn tinh tế hơn.

Tùy nhiễm duyên

Nhắm vào đối tượng là phiền não ô nhiễm để làm sáng tỏ tác dụng của Bản Giác mà chia làm hai:

Tướng trí thanh tịnh

Tức nương theo Thủy Giác, dứt hết vọng nhiễm Bất Giác, trở về tướng Bản Giác xưa nay thanh tịnh.

Tướng nghiệp không thể nghĩ bàn

Dứt hết vọng nhiễm, thành tựu Đại Giác, hiện tánh đức của Bản Giác, từ đó tùy thuận căn khí của chúng sanh, tự nhiên tương ứng với chúng sanh, thường làm các việc lợi tha không bao giời ngừng dứt.

Tính thanh tịnh bản giác

Thể tướng của Bản Giác, tánh của nó là xưa nay thanh tịnh, hiển hiện tác dụng vô hạn. Cho nên, nếu lấy tính chất của gương làm dụ thì có thể chia làm 4 loại để hiển bày 4 nghĩa chính của tánh tịnh bản giác. Đó là :

Như thật

Không giữ lấy bất cứ vật gì ở bên ngoài. Tâm thể tánh tịnh Bản Giác đã xa lìa bất cứ tâm niệm nào, tự xa lìa hẳn tất cả các tướng cảnh giới tương ưng với tâm, rốt ráo thanh tịnh không nhơ bợn.

Huân tập

Tánh của nó không ra, không vào, không mất, không hư. Tâm thể thường trụ, là tánh chân thật của tất cả pháp. Tự đầy đủ các công đức của tánh vô lậu. Vì nó cũng là NHÂN để có thể huân tập tất cả pháp nên gọi là GƯƠNG huân tập.

Xuất ly

Giống như lau quét bụi nhơ làm cho mặt gương sáng sạch, giác tánh từ trong phiền não chướng, sở tri chướng mà thoát ra, xa lìa tướng nhiễm tịnh, hòa hợp mà sạch trong thuần sáng.

Duyên huân tập

Giống như mặt gương đã được lau sạch có ánh chiếu vạn tượng cho người sử dụng. Trí tánh Bản Giác khi đã thuần tịnh rồi có thể chiếu vào tâm của tất cả chúng sanh mà tùy niệm thị hiện, trở thành sức huân ngoại duyên của trí thủy giác mới phát khởi của chúng sanh siêng tu thiện căn.

Bốn nghĩa của tánh tịnh Bản Giác dùng gương để tỷ dụ vừa nói trên gọi tắt là TỨ CẢNH (bốn gương). Trong đó, ý chỉ của hai gương trước là chỉ rõ BẢN GIÁC TẠI TRIỀN. Chữ triền nghĩa là phiền não buộc ràng. Tại triền nghĩa là NHƯ LAI TẠNG tự tánh thanh tịnh tâm bị che lấp trong sự buộc ràng của phiền não (Bản Giác dù bị phiền não buộc ràng, nhưng tự tánh nó trước sau thanh tịnh, không nhiễm).

Trong Luận Đại Thừa Khởi Tín, khi giải thích môn Tâm Chân Như, ngài Mã Minh đặc biệt đưa ra hai nghĩa: NHƯ THẬT KHÔNG và NHƯ THẬT BẤT KHÔNG. Đồng với hai nghĩa nầy, Bản Giác Tại Triền cũng đủ hai nghĩa: KHÔNG (lìa tướng), và BẤT KHÔNG (đầy đủ các công đức). Ý chỉ của hai gương sau chỉ rõ Bản Giác Xuất Triền, nghĩa là Bản Giác do xa lìa phiền não cấu nhiễm mà sạch trong thuần sáng, đồng nghĩa với sự biểu thị của Trí Tịnh Tướng và Bất Tư Nghì Nghiệp Tướng của Tùy Nhiễm Bản Giác.

Ngoài ra Bản Giác còn chia làm hai gương:

Nhân Huân (nội nhân) và Duyên Huân (ngoại duyên) để trở về trí thể của Bản Giác; tức là lấy tịnh huân của Bản Giác nội tại làm nhân (nhân huân), từ đó khởi ra Thủy Giác, đồng thời Bản Giác cũng trở thành sức huân ngoại duyên (Duyên Huân) để sinh khởi Thủy Giác.

Vì Bản Giác dù bị phiền não buộc ràng, nhưng tự tánh nó trước sau thanh tịnh, không nhiễm.

(Tham khảo: Phẩm Chủng Tánh, Kinh Bồ Tát Trì Địa 1; phẩm Tam Nhân, luận Phật Tánh 2; Đại Thừa Trang Nghiêm Kinh Luận 6; Giải Thâm Mật Kinh Sớ 3; Khởi Tín luận Sở Bút Trước Ký 3; v.v…).

IV-THEO LUẬN THÍCH MA-HA DIỄN VÀ ĐẠI THỪA KHỞI TÍN

Giác có 4 nghĩa: Bản Giác, Thủy Giác, Chân Như và Hư Không gọi là Tứ Vô Vi. Trong 4 môn nầy mỗi môn lại chia làm hai thứ: Thanh Tịnh và Nhiễm Tịnh để giải thích.

Trong đó Thanh Tịnh Bản Giác là pháp thân sẵn có đầy đủ công đức từ vô thủy đến nay thường hằng sáng sạch.

Nhiễm Tịnh Bản Giác là tâm tự tánh thanh tịnh bị sự huân tập của vô minh mà lưu chuyển trong sanh tử.

Thanh Tịnh Thủy Giác là tánh trí vô lậu xa lìa tất cả vô minh, không bị vô minh huân tập.

Nhiễm Tịnh Thủy Giác là Thủy Giác khi chưa rốt ráo, vẫn bị sự huân nhiễm của vô minh.

Quả hướng đến nhân

Đối lại với Thủy Giác Thượng Chuyển, Giáo pháp do Mật Giáo lập ra căn cứ theo tướng Tùy Nhiễm Bản Giác (1 trong 2 thứ Bản Giác) trong luận Ma-ha Diễn. Nghĩa là trong tâm của chúng sanh đều sẵn có giác thể thanh tịnh. Giác thể thanh tịnh nầy bị vô minh huân tập mà lưu chuyển trong sinh tử nên gọi là Trí Tịnh Tướng của Tùy Nhiễm Bản Giác. Bản Giác Tủy Nhiễm lại chuyển xuống theo thứ lớp, tùy theo nhiễm duyên của chúng sanh, thuận theo tướng của chúng sanh hiện làm các thứ lợi ích gọi là bất tư nghì nghiệp tướng của Tùy Nhiễm Bản Giác hay gọi là Bản Giác Hạ Chuyển.

Hạ Chuyển là chuyển xuống theo thứ lớp, chẳng hạn như đã đạt thánh quả lại chuyển xuống địa vị phàm phu để tùy thuận điều phục giáo hóa chúng sanh, gọi là từ quả hướng đến nhân, thuộc về pháp môn Bản Giác Hạ Chuyển.

Trái lại, từ địa vị phàm phu hướng thượng chuyển lên địa vị thánh đế mong cầu Bồ Đề thì gọi là từ nhân hướng đến quả, thuộc về Chân Như pháp môn Thủy Giác Thượng Chuyển.

Luận Thích Ma-ha Diễn (Đại 32, 619 hạ) ghi: “Thủy Giác bỏ phàm hướng đến thánh chuyển theo thứ lớp lần lượt đi lên, Bản Giác Tùy Nhiễm bỏ thánh hướng về phàm, chuyển theo thứ lớp lần lượt đi xuống”.

Tự thể tướng huân tập

Tự thể tướng huân tập, tác dụng nội huân của Bản Giác Chân Như.

Theo luận Đại Thừa Khỏi Tín, trong tâm chúng sanh đều có sẵn Chân Như Phật Tánh. Nghĩa là Chân Như vốn sẵn có pháp vô lậu, có nghiệp dụng không thể nghĩ bàn. Tánh Chân Như thường huân tập vào tâm chúng sanh, khiến họ nhàm chán sanh tử, mong cầu Niết Bàn, tự tin nơi tâm mình sẵn có Phật Tánh, Chân Như mà phát tâm tu hành.

Đại Thừa Khởi Tín (Đại 32, 578 trung) ghi: “Chân Như Huân Tập có 2 nghĩa: Tự thể tướng huân tập và Dụng huân tập.

Dụng huân tập tức là chúng sanh nhờ sức huân tập công đức của chư Phật và Bồ Tát thuộc duyên bên ngoài làm cho thiện căn của họ ngày càng tăng trưởng ”.

V-BẢN GIÁC PHÁP MÔN, THỦY GIÁC PHÁP MÔN

(Đây là dụng ngữ của Phật Giáo Nhật Bản)

Giáo thuyết mà tông Thiên Thai Phật Giáo Nhật Bản căn cứ vào thuyết Bản Tích nhị môn trong Pháp Hoa Huyền Nghĩa phối hợp với tư tưởng Tâm Tánh Nhiễm Tịnh của luận Đại Thừa Khởi Tín và luận Thích Ma-ha Diễn của Mật Giáo để lập ra.

Pháp môn Bản giác

Là pháp môn từ Quả Vị chuyển xuống Nhân Vị tu hành ngược thứ lớp.

Pháp môn thủy giác

Là pháp môn từ Nhân Vị chuyển lên Quả Vị tu hành thuận thứ lớp.

Nếu nhìn theo quan điểm Bản Tích nhị môn thì Bản Môn thuộc pháp môn Sự Viên. Tích Môn thuộc pháp môn Lý Viên.

Bản Môn là pháp môn của 9 thức. Tích Môn là pháp môn của 6 thức.

Bản Môn là pháp môn Bản Giác Hạ Chuyển.

Tích Môn là pháp môn Thủy Giác Thượng chuyển.

Trong giáo nghĩa Mật Giáo đem việc cầu thành Phật của hành giả lần lượt tiến tu theo hai cách khác nhau là từ NHÂN hướng đến QUẢ và từ QUẢ hướng đến NHÂN mà phân ra và qui thành nghĩa Thủy Giác Thượng Chuyển và Bản Giác Hạ Chuyển.

Tông Thiên Thai của Nhật Bản dung hợp tư tưởng tâm tánh nhiễm tịnhcủa Hiển Giáo và Mật Giáo mà nêu ra pháp môn Bản Giác và Thủy Giácnầy.”

Từ những khảo sát trên có 4 Từ Ngừ liên quan đến Bản Giác là Thủy Giác, Chân Như, Phật Tánh và Pháp Thân.

Sau đây là những từ ngữ khác có liên hệ đến Bản Giác.

Thủy Giác, Chân Như, Như Lai Tạng, Pháp Tánh, Pháp Giới, Niết Bàn, Pháp Thân, Phật Tánh, Giải Thoát Thực Chất Luận hay Luận Giải Về Bậc Toàn Giác.

CHƯƠNG HAI : THỦY GIÁC

KHẢO SÁT MỘT

Thủy Giác: “Mới tỉnh giác. Bổn tánh của hết thảy chúng sanh sẳn có lòng thanh tịnh tự tánh, đủ đức vốn chiếu sáng tự thuở nay, gọi là Bổn Giác(vốn tỉnh giác sẵn). Bổn Giác ấy do bên trong ung đúc và nhờ duyên ngoài thầy dạy, mới khởi ra tham cứu thuận theo Bổn Giác lần lần sanh ra có trí giác ngộ gọi là Thủy Giác (sau mới tỉnh giác).

Bổn Giác đó tức là bốn đức (thường, lạc, ngã, tịnh) vốn đã có sẵn. Thủy Giác là bốn đức mới thành ra sau nầy.”

Trong từ điển Buddhist Terms có viết về Thủy Giác như sau:

“Thủy Giác: The initial functioning of mind or intelligence as a process of “becoming”, arising from Bổn Giác which is Mind or Intelligence, self-contained, unsullied, and considered as universal, the source of all enlightenment. The “initial intelligence” or enlightenment arises from the inner influence “Huân” of the Mind and from external teaching. In the “original intelligence” are the four values adopted and made transcendent by the Nirvãna-Sũtra, viz. (Thường, Lạc, Ngã, Tịnh) perpetuity, joy, personality, and purity; these are acquired through the Thủy Giác process of enlightenment. Cf. Khởi Tín Luận Awakening of Faith.”

Thủy Giác: Tâm thanh tịnh, tự tính của bản tính của hết thảy chúng sinh vốn có đức sáng gọi là Bản Giác. Do sự hun đúc bên trong của Bản Giác ấy, cùng với sự truyền dạy của thầy làm nhân duyên bên ngoài mà bắt đầu khởi lòng chán nản đối với mọi tham cầu, từ đó dần dần nẩy sinh trí tuệ giác ngộ, gọi là Thủy Giác. Bốn đức (Thường, Lạc, Ngã , Tịnh) vốn có sẵn, gọi là Bản Giác: bốn đức mới hình thành gọi là Thủy Giác.

Luận Đại Thừa Khởi Tín viết: Vì nương theo Bản Giác mà còn có sự không tự giác, cho nên gọi là Thủy Giác (mới giác ngộ, mới tỉnh giấc).

KHẢO SÁT HAI

Thủy Giác, đối lại với Bản Giác.

Sự giác ngộ do quá trình tu tập hậu thiên mà đạt được.

Luận Đại Thừa Khởi Tín cho rằng thức A Lại Ya có hai nghĩa là Giác và Bất Giác. Giác lại có Thủy Giác và Bản Giác khác nhau.

Trong đó, trải qua quá trình tu tập hậu thiên, dần dần đoạn trừ vọng nhiễm từ vô thủy đến giờ mà biết được nguồn tâm tiên thiên, gọi là Thủy Giác cũng tức là phát tâm tu hành, lần lược sinh khởi trí đoạn hoặc, phá vô minh, trở về bản tính thanh tịnh của Bản Giác. Đại Thừa cho rằng tâm người ta xưa nay vốn lặng lẽ bất động, không sinh không diệt, thanh tịnh vô nhiễm gọi là Bản Giác (tâm thể giác xưa nay vốn lìa niệm); sau vì gió vô minh dấy động, sinh ra các hoạt động ý thức thế tục, từ đó có các sự sai biệt ở thế gian, đó gọi là Bất Giác; cho đến khi được nghe Phật Pháp, mở ra Bản Giác, huân tập Bất Giác, đồng thời dung hợp Bất Giác và Bản Giác làm một, tức gọi là Thủy Giác.

Luận Đại Thừa Khởi Tín lại chia Thủy Giác làm 4 giai vị, đồng thời phối hợp 4 giai vị nầy với các giai đoạn tu hành của Bồ Tát Đại Thừa, đó là:

CHƯA SINH KHỞI TRÍ ĐOẠN HOẶC

Giai vị Thập Tín (ngoại phàm vị) tuy đã biết quả khổ là do các ác nghiệp mang lại, nên thân, khẩu không còn tạo tác các việc ác, nhưng Ý vẫn chưa sinh khởi trí đoạn hoặc.

Thập Tín: mười đức tu hành mà tín tâm là đức đứng đầu, nên gọi là Thập Tín. Trong hàng 52 địa vị tu hành của Bồ Tát 10 địa vị hàng thứ nhất gọi là Thập Tín. Vì muốn vào hàng Giáo Pháp của Phật trước hết phải có lòng tin.

10 TÍN TÂM

1/-Tín Tâm (lòng tin): Diệt hết tất cả các mối vọng tưởng, lấy trung đạo thuần chơn.

2/-Niệm Tâm: Lòng chơn tín đã tỏ rõ rồi, tất cả viên thông, trải qua bao nhiêu cuộc sống thác chẳng sót quên tập khí hiện tiền.

3/-Tinh Tấn Tâm: Diệu viên thuần chơn, đem sự tinh minh mà tu tiến tới cõi chơn tịnh.

4/-Huệ Tâm: Lòng tinh tấn đã hiện ra thì trí huệ thuần chơn tự nhiên phát khởi.

5/-Định Tâm: Chấp trì trí sáng thì lòng tịch tỉnh trong sáng bủa khắp cả, thường chú tâm vào một cảnh vật…

6/-Bất Thối Tâm: Định quang phát minh thì tánh sáng càng vô sâu, chỉ tiến mà chẳng thối lui.

7/-Hộ Pháp Tâm: Lòng tấn tới một cách an nhiên thì bảo trì được tất cả Phật Pháp mà chẳng bỏ rơi. Chư Phật Như Lai mười phươngđều truyền cho mình phần khí giao thiệp…

8/-Hồi Hướng Tâm: Giác và Minh đã được bảo trì, mình có thể đemdiệu lực cảm được hào quang của Phật chiếu lại, hướng về Phật mà an trụ.

9/-Giới Tâm: ánh sáng quay lại trong lòng, mình an trụ trong cảnhvô vi mà chẳng sai sót.

10/-Nguyện Tâm: Trụ ở giới hạnh thì được tự tại, mình có thể đi khắp mười phương, làm mọi công việc tùy theo sở nguyện của mình vậy.

TRỪ BỎ NGÃ CHẤP NHƯNG CÒN PHÁP CHẤP

Hàng nhị thừa và Bồ Tát giai vị Tam Hiền tuy đã xa lìa ngã chấp, biết lý ngã không, đoạn trừ các phiền não tham, sân, kiến, ái…nhưng vẫn chưa lìa bỏ ý niệm phân biệt pháp chấp.

Tam Hiền, ba bực Hiền: đó là Thập Trụ, Thập Hạnh, Thập Hồi Hướng. Hiền là bực phát khởi cái ý muốn giải thoát khỏi các điều mê lầm. Vì chưa chứng quả Thánh nên gọi là Hiền.

Mười trụ

Mười địa vị an trụ của Bồ Tát Đại Thừa.

Bồ Tát chứng được trụ vị thứ 10 là địa vị cao nhất tức Thập Trụ Bồ Tát Ma Ha Tát. Thập Trụ có giải rõ trong kinh Thủ Lăng Nghiêm quyển 8 như sau:

1/-Phát Tâm Trụ: Đem phương tiện chơn thật mà phát khởi 10 mối lòng trụ. Đặt vào chổ dụng của 10 lòng tin (Thập Tín) viên thành địa vịnhất tâm.

2/-Trì Địa Trụ: Tâm sáng trong như trong kiến pha lê hiện ra chất tinh kim, đem tâm mầu nhiệm trước mà quản trị nó, cho nên gọi là Trì Địa.

3/-Tu hành Trụ: Nhờ đã trải qua địa vị trước, sự hiểu biết trở nênminh bạch, chu du mười phương mà chẳng ngăn ngại.

4/-Sanh Quí Trụ: Nhận lấy phần khí lực của Phật, thông bề Ngộ và bỏ bề Mê, bèn nhập dòng giống Như Lai.

5/-Phương Tiện Cụ Túc Trụ: Tự lợi và lợi tha, phương tiện đều đủ, tướng mạo chẳng khuyết lậu.

6/-Chánh Tâm Trụ: Chẳng những tướng mạo, tâm tướng cũng đồng với Phật.

7/-Bất Thối Trụ: Thân tâm hiệp thành, càng ngày càng tăng trưởng, không còn lui bước đối với Phật quả.

8/-Đồng Chơn Trụ: Tướng thiêng liêng của Mười Thân Phật đồng thời đủ hết.

Mười Thân Phật có 2 loại:

(a) Một là mười thân dung thông ba thế gian:

(1)-Thân chúng sanh. (2)-Thân quốc độ. (3)- Thân nghiệp báo. (4)-Thân Thanh Văn. (5)- Thân Độc Giác. (6)-Thân Bồ Tát. (7)-Thân Như Lai. (8)-Thân Trí : là thân đức Phật có đủ, chứng được Thật Trí. (9)-Thân Pháp: là thân Phật có đủ, chứng được chơn lý. (10)-Thân hư không: là thân lìa khỏi hai tướng Nhiễm và Tịnh nhưng theo hai phần nhiễm, tịnh ấy biến ra khắp pháp giới, là thật thể vô hình hư không.

(b) Hai là 10 thân mà Phật có đủ:

(1)-Thân Bồ Đề. (2)-Thân nguyện. (3)- Thân hóa. (4)-Thân trụ trì. (5)-Thân tướng hảo trang nghiêm. (6)-Thân thế lực. (7)-Thân như ý. (8)-Thân phước đức. (9)-Thân trí. (10)-Thân pháp.

9/-Pháp Vương Tử Trụ: Bồ Tát thành bực Pháp Vương Tử (Kumara), con tinh thần của bực Pháp Vương, làm tiếp công việc với bực Pháp Vương, làm nổi Phật sự.

Từ trụ vị thứ nhất là Phát Tâm Trụ đền trụ vị thứ tư là Sanh Quí Trụ, gọi là Nhập Thánh Thai.

Từ trụ vị thứ năm là Phương Tiện Cụ Túc Trụ đến trụ vị thứ tám là Đồng Chơn Trụ, gọi là Trưỡng Dưỡng Thánh Thai.

Ở trụ vị thứ chín nầy có hình tướng đều đủ gọi là Xuất Thánh Thai.

10/-Quán Đảnh Trụ: Bồ Tát đã thành Pháp Vương Tử, đảm đương nổi Phật sự, Phật bèn đem nước trí tuệ mà rưới lên đỉnh đầu. Đó cũng như vị vương tử dòng Sát-Ly khi lên ngôi quốc vương thì thọ lễ quán đảnh nơi tay một vị sư Bà La Môn vậy.

Kinh Niết Bàn, quyển 27 viết: bực Bồ Tát còn trụ nơi Thập Trụ cho nên chẳng thấy rõ Phật Tánh. Bậc Thế Tôn, bậc Như Lai vốn là bất trụ, bất khứ cho nên thấy rõ Phật Tánh.

Mười hạnh

Bồ Tát trong khi tu hành kể cả tự lợi và lợi tha. Về việc tự lợi thì tu theo Mười Tín, Mười Trụ. Về lợi tha cần tu Mười Hạnh như sau:

1/- Hoan hỷ hạnh. 2/- Nhiêu ích hạnh. 3/- Vô Sân Hạnh. 4/- Vô Tận Hạnh. 5/- Ly Si Loạn Hạnh. 6/- Thiện Hiện Hạnh. 7/- Vô Trước Hạnh. 8/- Tôn Trọng Hạnh. 9/- Thiện Pháp Hạnh. 10/- Chơn Thật Hạnh.

(Tham khảo Kinh Thủ Lăng Nghiêm, quyển 8).

Mười hồi hướng

Hồi hướng là đem công đức tu hành của mình mà xây về cho chúng sinh, xây về quả Phật…:

1/- Cứu hộ chúng sinh, ly chúng sanh tướng hồi hướng.

2/- Bất hoại hồi hướng.

3/-Đẳng nhứt thiết chư Phật hồi hướng.

4/- Chí nhứt thiết xứ hồi hướng.

5/-Vô tận công đức tạng hồi hướng.

6/-Tùy thuận bình đẳng thiện căn hồi hướng.

7/- Tùy thuận đẳng quán nhứt thiết chúng sanh hồi hướng.

8/-Chơn như tướng hồi hướng.

9/-Vô phược giải thoát hồi hướng.

10/-Pháp giới vô lượng hồi hướng.

III-GIÁC NGỘ TỪNG PHẦN LÝ CHÂN NHƯ

Hàng Bồ Tát từ sơ địa trở lên đến địa thứ 9 đã xa lìa niệm Pháp chấp, rõ biết tất cả pháp đều do tâm biến hiện, tức sự giác biết tùy theo cảnh giới tu chứng và địa vị chuyển lên mà ngộ một phần lý chân như pháp thân.

Mười Địa Bồ Tát (Dasabhũmi): Y cứ trong các kinh đại thừa như Hoa Nghiêm, Nhơn Vương có Đại Thừa Bồ Tát Mười Địa như sau:

1/- Hoan hỷ địa. 2/- Ly cấu địa. 3/-Phát quang điạ. 4/-Diệm huệ điạ. 5/-Cực nan thắng địa. 6/- Hiện tiền địa. 7/- Viễn hành địa. 8/- Bất động địa. 9/- Thiện huệ địa. 10/- Pháp vân địa.

IV-GIÁC NGỘ HOÀN TOÀN

Hàng Bồ Tát Địa thứ 10 đã đầy đủ nhân hạnh, dùng tuệ giác tương ứng với một niệm để giác biết chỗ sơ khởi của tâm, đồng thời xa lìa niệm vi tế, thấy suốt toàn bộ tâm tính.

Theo luận Thích Ma Ha Diễn thì giáo nghĩa của Mật Giáo cũng chia “Giác Tính” làm 4 thứ, trong đó hai thứ trước tức là Bản Giác và Thủy Giác, rồi lại y cứ theo sự Nhiễm và Tịnh khác nhau của mỗi thứ mà chia thành Thanh Tịnh Bản Giác, Nhiễm Tịnh Bản Giác, Thanh Tịnh Thủy Giác, Nhiễm Tịnh Thủy Giác …, đồng thời nói rõ về mỗi thứ mà luận chỉ ý thú khác với thuyết của luận Đại Thừa Khởi Tín được trình bày ở trên.

Mật Giáo lại gọi Hiển Giáo là Thủy Giác Tông và gọi tông mình là Bản Giác Tông. Vì Mật Giáo cho rằng Hiển Giáo phải tu hành trải qua nhiều kiếp mới giác ngộ được bản chân, trừ bỏ mê tình mà trở về chân lý vô tướng.

(Tham khảo: Luận Thích Ma Ha Diễn q.3; Đại Thừa Khởi Tín Nghĩa Ký q. trung, phần đầu, xt Bản Giác; v.v…).

CHƯƠNG BA : CHÂN NHƯ

A-KHẢO SÁT MỘT

Theo Phật Học tự điển tiếng Anh:

Chân Như, tiếng Phạn viết là Bhũtatathatã. “Chơn” is as the real. “Như” is “as Như Thường , as thus always, or eternally so. i.e. reality as contrasted with unreality, or appearance and unchanging or immutable as contrasted with from and phenomena. It resembles the ocean in contrast with the waves. It is the eternal, impersonal, unchangeable reality behind all phenomena. Bhũta is substance, that which exists; tathatã is suchness, thusness; i.e. such is its nature. The word is fundamental to Mahãyana philosophy, implying the obsolute, the ultimate source and character of all phenomena, it is all. It is also called self-existent pure Mind (tự tánh thanh tịnh tâm); Buddha-nature (Phật tánh); Dharmakãya (pháp thân); Tathãgata-gabha (Như Lai Tạng) or Buddha-treasury; reality (thực tướng); Dharma-realm (pháp giới); Dharma-nature (pháp tánh); the complete and perfect real nature or reality (viên thành thật tánh);

There are categories of 1, 2, 3, 7, 10 and 12 in number:

(1) The undifferentiated whole .

(2) There are several antithetical classes, e.g. the unconditioned and the conditioned; the “Không” void , static, abstract, noumenal, and the “Bất không” not-void, dynamic, phenomenal; pure, and affected (or infected) ; undefiled (or innocent), i.e. that of Buddhas, defiled, that of all beings; in bonds and free; inexpressible , and expressible in words.

(3) Formless (vô tướng); uncreated (vô sanh); without nature (vô tánh); i.e. without characteristics or qualities, absolute in itself. Also as relative; i.e. good, bad, and indeterminate , (7, 10, 12).

The 7 are given in the “Duy Thức Luận 8”; the 10 are in two classes, one of the “Biệt Giáo” cf. Duy Thức Luận 8; the other of the Viên Giáo, cf. Bồ Đề Tâm Nghĩa 4; the 12 are given in the Nirvãna Sũtra.

Ngoài ra còn có những từ liên quan đến Chân Như như:

Chân Như Nhứt Thực: Bhũtatathatã the only reality, the one Bhũtatathatã reality.

Chân Như Tam Muội: The meditation in which all phenomena are eliminated and the bhũtatathatã or absolute is realized.

Chân Như Nội Huân: The internal performing or influence of the bhũtatathatã or Buddha-spirituality.

Chân Như Thật Tướng: The essential characteristic or mark (laksana) of bhũtatathatã; i.e. reality. Chân Như is bhũtatathatã from the point of view of the void, attributeless absolute. Thật Tướng: is bhũtatathatã from the point of view of phenomena.

Chân Như Hải: The ocean of the bhũtatathatã, limitless.

Chân Như Pháp Thân: The absolute as dharmakãya, or spiritual body, all embracing.

Chân Như Duyên khởi: The absolute in its causative or relative condition; the bhũtatathatã influenced by environment, or pure and impure condition, produces all things.

Chân Như Tùy Duyên: The conditioned bhũtatathatã, i.e. as becoming; it accords with the Vô Minh Nhiễm Duyên unconscious and tainting environment to produce all phenomena.

B-KHẢO SÁT HAI

Chân: chân thật, không hư vọng.

Như: như thường, không biến đổi, không sai chạy. Chân Như tức là Phật Tánh, tánh chân thật, không biến đổi, như nhiên, không thiện, không ác, không sanh không diệt. Chân Như đầy đủ nơi Phật. Nó cũng vẫn có nơi chúng sinh. Những chữ dưới đều đồng nghĩa, đồng thể với Chân Như: Tự tánh thanh tịnh, Phật tánh, Pháp Thân, Như Lai Tạng, thật tướng, pháp giới, pháp tánh, viên thành thật tánh, Pháp vị.

Trong Duy Thức Luận có viết về ba Chân Như như sau: Vô Tướng Chân Như, Vô Sanh Chân Như, Vô Tánh Chân Như.

I-VÔ TƯỚNG CHÂN NHƯ

Chân Như không tướng: là Thể của các pháp khắp cả, không có tướng hư chấp.

II-VÔ SANH CHÂN NHƯ

Chân Như không sanh: các pháp đều do nhân duyên hòa hợp mà sanh ra chứ hẳn là không thật có sanh .

III-VÔ TÁNH CHÂN NHƯ

Chân Như không có tánh: đó là thể thật của các pháp, không bàn bạc suy xét được. Đó là thật tánh không dính vào sự chấp trước của vọng tình.

Pháp Bảo Đàn kinh, phẩm 5 Tọa Thiền viết: Tánh người ta vốn trong sạch, chỉ bởi sự nghĩ quấy (vọng niệm) nó che lấp Chân Như. Vậy cứ không tưởng quấy (vọng tưởng) thì tánh tự nhiên trở nên trong sạch.

Những từ ngữ khác liên hệ đến Chân Như như:

Chân Như Bổn Tánh: Bổn tánh chơn thật như thường. Đó là bản tánh tự nhiên của chúng sanh, nó chơn thật, không hư vọng. Tánh ấy trống không mà linh thiêng, vắng lặng mà mầu nhiệm, dù trãi qua bao nhiêu kiếp vẫn tồn tại như thế; còn gọi là bổn lai diện mục.

Thiền Tông gọi là Chánh Pháp Nhãn Tạng. Tịnh Độ Tông gọi là Bổn Tánh Di Đà. Khổng Tử gọi là Thiên-Lý. Lão Tử gọi là Cốc-Thần (Cốc là Hang trống; Thần là Hồn Thiêng).

Chơn Như Hải: Biển Chơn Như. Chơn Như, Pháp Tánh hay Phật Tánh có vô lượng công đức bởi vậy nên gọi là Chơn Như hải.

Chơn Như Nội Huân: Chân Như huân tập bên trong, lần lần phát khởi lòng Bồ Đề, chán cõi trần tục, cầu thành Phật Đạo. Đó là do sức Nội Huân từ bên trong tâm mà thành. Cũng có thể hiểu là từ Pháp Thân, Phật Tánh mà phát khởi tính giác, trừ vọng hoặc đến giác ngộ giải thoát; đó gọi là Chân Như Nội Huân.

Chơn Như Tam Muội: đó là Đại Định Chân Như, tu theo phương pháp quán tưởng lý vô tướng của các pháp trừ được những mối vọng hoặc.

C-KHẢO SÁT BA

Tham khảo danh từ Chân Như đối chiếu Việt-Anh và có thêm phần chữ Sanscrit để chúng ta có cơ hội đối chiếu và tìm hiểu sâu hơn về sự tương quan giữa Chân Như và các từ ngữ khác.

I-Ý NGHĨA CHÂN NHƯ

The meanings of the bhũtatathatã (những ý nghĩa của Chân Như):

• Chân là chân thực: Chân means the real, or true.

• Như là như thường: Như means so, such, suchness, thus, thusness, thus always, in that manner, or eternally so.

Chân Như: Bhũtatathatã or Tathata (skt)—Tự Tánh Thanh Tịnh Tâm—Phật Tính—Pháp Thân—Như Lai Tạng—Thực Tướng—Pháp Giới—Pháp Tính—Viên Thành Thực Tính—Real—Reality—Suchness—According to reality—Natural purity.

Theo Trung Quán Luận, chân như là chân lý, nhưng nó phi nhân cách. Đểhiển hiện, nó cần có một môi giới. Như Lai chính là môi giới của nó. Như Lai là trực ngộ về thực tại. Ngài là Thực Tại được nhân cách hóa. Đồng thời Ngài còn có cả hai loại tính chất của Tuyệt Đối và hiện tượng. Ngài đồng nhất với Chân Như, nhưng được thể hiện trong hình dạng của một con người. Đây là lý do tại sao Chân Như cũng còn được gọi là Như Lai Tạng—According to Madhyamaka Philosophy, Tathata is the Truth, but it is impersonal. In order to reveal itself, it requires a medium. Tathagata is that medium. Tathagata is the epiphany of Reality. He is Reality personalized. Tathagata is an amphibious being parting both of the Absolute and phenomena. He is identical with Tathata, but embodied in a human form. That is why Tathata is also called the womb of Tathagata (Tathagatagarbha)—See Tự Tánh Thanh Tịnh.

II-NHỮNG TỪ KHÁC VỀ CHÂN NHƯ

Other terms for “Bhũtatathatã”

• Chân Thực Như Thường: The eternal reality.

• Bất Biến Bất Cải: Unchanging or immutable.

• Tự Tánh Thanh Tịnh Tâm: Self-existent pure Mind.

• Phật Tánh: Buddha-nature.

• Pháp Thân: Dharmakaya.

• Như Lai Tạng: Tathagata-garbha, or Buddha-treasury.

• Thực Tướng: Reality.

• Pháp Giới: Dharma-realm.

• Pháp Tính: Dharma nature.

• Viên Thành Thực Tánh: The complete and perfect real nature.

* Nhất Chân Như—The undifferentiated whole.

* Nhị Chân Như—There are two kinds of bhũtatathatã:

1- Theo chung giáo của Tông Hoa Nghiêm

According to the Final Teaching of the Flower Adornment Sect:

a- Bất biến chân như

Bất Biến Chân Như: Chân tính của vạn pháp là bất biến (vạn pháp là chân như)—The immutable bhũtatathatã in the absolute.

b- Tùy duyên chân như

Tùy theo duyên vô minh mà dấy lên vọng pháp (chân như là vạn pháp)—The bhũtatathatã in relative or phenomenal conditions.

2- Theo biệt giáo của Tông Thiên Thai

According to the Differentiated teaching of the T’ien-T’ai Sect:

Có những từ như sau

a- Như thật không

The essence in its purity, The void, Static, Abstract, Noumena.

b- Như thật bất không

Như Thật Bất Không: The essence in its differentiation

The not-void—Dynamic-Phenomenal.

3- Theo Đại thừa khởi tín luận

According to The Awakening of Faith:

a- Thanh tịnh chân như

The pure bhũtatathatã.

b- Nhiễm tịnh chân như

Infected (affected) bhũtatathatã.

4- Hữu cấu và vô cấu Chân như

a- Hữu cấu Chân Như

Chân như nơi chúng sanh—Defiled bhũtatathatã, i.e. that of all beings.

b- Vô cấu Chân Như

Chân như nơi chư Phật—Undefiled or innocent bhũtatathatã, i.e. that of Buddhas.

5- Tại triền và xuất triền Chân Như

a- Tại triền Chân Như

Bonded (In bonds) bhũtatathatã.

b- Xuất triền Chân Như

Free bhũtatathatã.

6- Y ngôn Chân Như, Ly ngôn Chân Như

According to the Awakening of Faith:

a- Y ngôn Chân Như

Dựa vào danh nghĩa lời nói giả danh để hiện rõ bản tướng—Bhũtatathatã that is expressible in words.

b- Ly ngôn Chân Như

Thể của chân như vốn là xa lìa tướng ngôn từ, xa lìa tướng tâm niệm—Bhũtatathatã that is inexpressible.

7- Theo Đại Trí Độ Luận

Chân Như—According to the Mahaprajnaparamita-Sastra, there are three kinds of Tathata or essential nature:

a- Chân Như là tánh đặc thù của mỗi sự vật

Tathata means the specific, distinct nature of everything.

b- Chân Như là tánh tối hậu của những bản chất đặc thù của sự vật về tánh hạn định hay tánh tương đối của mọi sự vật

Tathata means the non-ultimacy of the specific natures of things, of the conditionless or relativity of all things that are determinate.

c- Chân Như là thực tại tối hậu của mỗi sự vật

Bản chất tối hậu, vô hạn định hay phi nhân duyên của tất cả sự vật mới đích thật đúng nghĩa Chân Như—Tathata means the ultimate reality of everything. Only this ultimate, unconditioned nature of all that appears which is Tathata in the highest sense.

III-HAI CHÂN NHƯ

(xem Nhị Chân Như trong phần “Khảo Sát Bốn” tiếp theo).

IV-BA CHÂN NHƯ

Three kinds of bhũtatathatã : Trường hợp nầy được chia làm hai loại như sau:

1- Ba loại thứ 1

a-Vô tướng Chân Như

Thể của chư pháp là hư tướng—Formless bhũtatathatã.

b- Vô sanh Chân Như

Chư pháp do nhân duyên sinh ra, nên là vô thực sinh—Uncreated bhũtatathatã.

c- Vô tánh Chân Như

Chân thể của chư pháp, tuyệt hết tất cả mọi suy nghĩ và lời nói—Without nature bhũtatathatã (without characteristics or qualities, absolute in itself).

2- Ba loại thứ II

a- Thiện pháp Chân Như

Chân như tùy duyên mà thành thiện pháp—Good-deed bhũtatathatã.

b- Bất thiện pháp Chân Như

Chân như tùy duyên mà thành bất thiện—bad-deed bhũtatathatã.

c- Vô ký Chân Như

Chân như tùy duyên mà thành vô ký pháp—Indeterminate bhũtatathatã.

Ngoài ra còn có những từ khác như sau:

Chân Như Duyên Khởi: Chân như bị ảnh hưởng bởi ngoại cảnh, điều kiện thanh tịnh hay bất tịnh, tạo ra chư pháp—The absolute in its causative or relative condition—The Bhũtatathatã influenced by environment, or pure and impure conditions, produces all things.

** For more information, please see Duyên Khởi and Tứ Duyên Sanh .

Chân Như Hải: Biển chân như—Pháp tính chân như có đầy đủ vô lượng công đức tính—The ocean of the Bhũtatathatã, limitless.

Chân Như Nhứt Thực: Chân như là chân lý duy nhất—Bhũtatathatã the only reality, the one bhũtatathatã reality.

Chân Như Nội Huân: Hương thơm từ bên trong hay ảnh hưởng của chân như (pháp tánh của chân như là sự cảm hóa từ bên trong trong. Chân như là tự tánh thanh tịnh tâm mà ai ai cũng đều có, là pháp thân của chư Phật. Pháp thân nầy có khả năng trừ bỏ vọng tâm ở bên trong. Còn bên ngoài thì nhờ hai báo thân và hóa thân của chư Phật để lại giúp đỡ huân tập. Nhờ đó mà chúng sanh dần dần phát tâm Bồ Đề, chán cõi thế tục và cầu thành Phật)—The internal perfuming or influence of the bhũtatathatã, or Buddha-spirituality.

Chân Như Pháp Thân:

* Bất Không Chân Như có đầy đủ pháp công đức vô lượng: Not-void, or phenomenal bhũtatathatã has limitless virtue.

* Thể của pháp thân, chân thực như thường: The absolute as dharmakaya or spiritual body, all embracing.

Chân Như Tam Muội: Thiền định quán lý chân như vô tướng, trong đó mọi hiện tượng đều tận diệt và chân như hiển lộ—The true thusness samadhi—The meditation in which all phenomena are eliminated and the Bhũtatathatã or absolute is realized—See Nhứt Tướng Tam Muội.

Chân Như Thực Tướng: Chân như và thực tướng là đồng thể, nhưng tên gọi khác nhau. Đối với nghĩa nhất như của không đế thì gọi là chân như; còn đối với nghĩa diệu hữu của giả đế thì gọi là thực tướng—The essential characteristic or mark (laksana) of the Bhũtatathatã, i.e. reality. The bhũtatathatã from the point of view of the void, attributeless absolute; the real-nature is bhũtatathatã from the point of view of phenomena.

Chân Như Tùy Duyên: Tùy duyên chân như là tùy theo nhiễm duyên vô minh mà sinh ra vọng pháp, hay chân như ảnh hưởng bởi ngoại cảnh, tịnh hay bất tịnh, mà sanh ra vạn pháp—The conditioned Bhũtatathatã or relative condition—The Bhũtatathatã influenced by environment, or pure and impure conditions, produces all things—See Chân Như Duyên Khởi.” (Xem: Phật Học Từ Điển của Thiện Phúc).

D-KHẢO SÁT BỐN

Mặc dù trong số những Từ Điển Phật Học đã trích dẫn có phần giống nhau nhưng cũng có nhiều luận điểm không tương đồng nên chúng tôi xin trích dẫn ra đây để tiện việc so sánh, tham khảo.

Chân Như, bhũta-tathatã

“Chân có nghĩa là chân thật. Như có nghĩa là như thường. Thể tính của chư pháp là lìa xa hư vọng, thường trụ, không biến, không đổi nên gọi là Như.

Luận Duy Thức quyển 2 viết: “Chân là chân thực, làm rõ cái không phải là hư vọng. Như là như thường, biểu thị sự không biến đổi. Tức là sự chân thực đó trong hết thảy chư pháp, thể tính của nó là thường như nên gọi là chân như”.

Các từ Tự tính thanh tịnh tâm, Phật tính, Pháp thân, Như Lai Tạng, Thực tướng, Pháp giới, Pháp tánh, Viên Thành Thực Tánh, đều là một thể, chỉ khác tên gọi.

Luận Đại Thừa Khởi Tín viết: “Chân Như của tâm tức là thể của pháp môn “Nhất pháp giới đại tổng tướng”. Đó là bất sanh bất diệt của tâm tánh, Tất cả các pháp chỉ nương nơi vọng niệm mà có sai khác. Nếu lìa vọng niệm thời không có tướng của bất cứ cảnh giới nào.

Cho nên tất cả các pháp, ngay trong bản chất, lìa tướng ngôn thuyết, lìa tướng danh tự, lìa tướng tâm duyên. Rốt ráo bình đẳng. Không có đổi khác. Không thể phá hoại. Chỉ là nhất tâm, cho nên gọi là Chân Như.”

I-MỘT CHÂN NHƯ

Một cõi chân pháp, không sai biệt. Đó là nhất tâm chân sinh chưa chia chẻ ra.

II-HAI CHÂN NHƯ

Có nhiều loại sau đây theo từng cặp đối nghĩa nhau nên gọi là Hai Chân Như

1- Tùy duyên Chân Như, bất biến Chân Như

Tùy theo duyên vô minh mà dấy lên vọng pháp của chín cõi, đó là tùy duyên chân như. Tuy tùy duyên Chân Như là vọng pháp, song chân tính bất biến, nên gọi là Bất biến Chân Như. Vì là tùy duyên Chân Như nên Chân Như tức là vạn pháp. Vì là bất biến Chân Như nên vạn pháp tức Chân Như. Đó là những lời bàn trong chung giáo của tông Hoa Nghiêm, trong Biệt Giáo của tông Thiên Thai.

2- Không Chân Như, Bất không Chân Như

Chân Như rút cục lìa các pháp mà trong như gương sáng. Đó là Không Chân Như. Chân Như có đầy đủ tất cả các pháp, thanh tịnh như gương sáng hiện lên muôn vẻ, nên gọi là Bất Không Chân Như. Đây cũng là thuyết của Đại Thừa Khởi Tín luận .

3- Thanh tịnh Chân Như, Nhiễm tịnh Chân Như

Đây là tên khác của Tùy Duyên Chân Như và bất biến Chân Như (tham khảo luận Thích Ma Ha Diễn quyển 3).

4- Hữu cấu Chân Như, Vô cấu Chân Như

Chân Như mà chúng sanh có đầy đủ gọi là Hữu Cấu Chân Như. Chân Như mà chư Phật hiển hiện gọi là Vô Cấu Chân Như. Đây là thuyết nêu ra trong Đại Thừa Chỉ Quán.

5-TẠI TRIỀN CHÂN NHƯ, XUẤT TRIỀN CHÂN NHƯ (THAM KHẢO KHỞI TÍN LUẬN)

6-SINH KHÔNG CHÂN NHƯ, PHÁP KHÔNG CHÂN NHƯ

Chân Như không có nhân ngã mà hiểu rõ gọi là Sinh Không Chân Như.Chân Như không có Pháp Ngã mà hiểu rõ gọi là Pháp Không Chân Như. Đây là thuyết của Duy Thức Luận.

7-Y NGÔN CHÂN NHƯ, LY NGÔN CHÂN NHƯ

Thể của Chân Như vốn là xa lìa tướng ngôn từ, xa lìa tướng tâm niệm, đó là Ly Ngôn Chân Như. Dựa vào ngôn ngữ lời nói giả danh để hiện rõ bản tướng gọi là Y Ngôn Chân Như. Đó cũng là thuyết của Khởi Tín Luận.

8-AN LẬP CHÂN NHƯ, PHI AN LẬP CHÂN NHƯ

Đó là tên gọi khác của Y Ngôn Chân Như và Ly Ngôn Chân Như. Theo thuyết của Thám Huyền Ký.

9-TƯƠNG ĐÃI CHÂN NHƯ, TUYỆT ĐÃI CHÂN NHƯ

Là tên gọi khác của An Lập Chân Như và Phi An Lập Chân Như. Đây là thuyết của Hoa Nghiêm Đại Sớ Sao. Như trên chúng ta đã thấy sở dĩ gọi Hai Chân Như vì từng cặp đối nghĩa nhau nên mới có tên gọi như thế.

III-BA CHÂN NHƯ

Có ba loại đó là:

1-KHÔNG TƯỚNG CHÂN NHƯ

Nói về thể của chư pháp là hư tưởng mà không có hư tướng biến kế sở chấp.

2-KHÔNG SINH CHÂN NHƯ

Nói về chư pháp do nhân duyên sinh ra, nên là vô thực sinh.

3-KHÔNG TÍNH CHÂN NHƯ

Nói về chân thể của chư pháp, tuyệt hết cả suy nghĩ và lời nói, đó là thực tính không chấp vào vọng tình.

Ba Chân Như nầy dựa vào Tam Vô Tính trong Duy Thức Luận mà lập ra. Còn gọi là:

(1) Thiện Pháp Chân Như: nói về Chân Như tùy duyên mà thành thiện pháp.

(2) Bất Thiện Pháp Chân Như: nói về Chân Như tùy duyên mà thành bất thiện pháp.

(3) Vô Ký Pháp Chân Như: nói về Chân Như tùy duyên mà thành vô ký pháp (xem Tạp Tập Luận).

IV-BẢY CHÂN NHƯ

1-LƯU CHUYỂN CHÂN NHƯ

Nói về thực tính lưu chuyển của Hữu Vi pháp.

2-THỰC TƯỚNG CHÂN NHƯ

Nói về thực tính hiển hiện của vô ngã.

3-DUY THỨC CHÂN NHƯ

Nói về thực tính duy thức của nhiễm tịnh pháp.

4-AN LẬP CHÂN NHƯ

Nói về thực tính của Khổ Đế.

5-TÀ HẠNH CHÂN NHƯ

Nói về thực tính của Tập Đế.

6-THANH TỊNH CHÂN NHƯ

Nói về thực tính của Diệt Đế.

7-CHÍNH HẠNH CHÂN NHƯ

Nói về thực tính của Đạo Đế.

Ba Chân Như: Lưu Chuyển, An Lập, Tà Hạnh không thông với Phật. Ba loại Chân Như: Thực Tướng, Duy Thức và Thanh Tịnh là cảnh của Căn Bản Trí. Chân Như còn lại thuộc về Hậu Đắc Trí. Đó là lấy nghĩa thuyết mà nêu là bảy. Nếu bỏ nghĩa thuyết mà bàn về thể của Chân Như, thì bảy loại Chân Như chỉ là một loại Chân Như.

(Tham khảo Giải Thâm Mật kinh, Phân Biệt Du Già phẩm và Duy Thức Luận quyển 8).

V-MƯỜI CHÂN NHƯ

Thập Chân Như là mười Chân Như mà hàng Bồ Tát Thập Địa chứng được đó là:

1-BIẾN HÀNH CHÂN NHƯ

Loại Chân Như nầy là do hai không: Pháp Không và Ngã Không hiển hiện. Mọi Pháp không có chỗ nào là không tồn tại nên gọi là Biến Hành.

2-TỐI THẮNG CHÂN NHƯ

Chân Như nầy có đủ đức vô biên, cao hơn tất cả các pháp khác, nên gọi là tối thắng.

3-THẮNG LƯU CHÂN NHƯ

Giáo pháp mà Chân Như nầy lưu chuyển rất thù thắng, nên gọi là Thắng Lưu Chân Như.

4-VÔ NHIẾP THỌ CHÂN NHƯ

Chân như nầy không bị lệ thuộc, không phải là cái mà ta giữ lấy, nên gọi là Vô Nhiếp Thọ Chân Như.

5-VÔ BIỆT CHÂN NHƯ

Chân như nầy không có các loại sai biệt nên gọi là vô biệt chân như.

6-VÔ NHIỄM TỊNH CHÂN NHƯ

Bản tính của chân như nầy là vô nhiễm, không phải là về sau mới thanh tịnh.

7-PHÁP VÔ BIỆT CHÂN NHƯ

Loại chân như nầy đa số pháp là an lập, không có biệt dị, nên gọi là pháp vô biệt.

8-BẤT TĂNG GIẢM CHÂN NHƯ

Loại chân như nầy xa lìa chấp trước tăng giảm, không phải tùy theo tịnh nhiễm mà có tăng giảm nên gọi là bất tăng giảm. Còn gọi là “tướng độ tự đại sở y chân như”. Vì hàng Bồ Tát nếu chứng được loại chân như nầy thì có thể tự tại hiện ra thân tướng, hiện ra quốc độ.

9-TRÍ TỰ TẠI SỞ Y CHÂN NHƯ

Hàng Bố Tát nếu chứng được loại chân như nầy, thì được vô ngại giải đắctự tại nên có tên như vậy.

10-NGHIỆP TỰ TẠI ĐẲNG Y CHÂN NHƯ

Nếu chứng được loại chân như nầy thì ở nhất thiết thần không tác nghiệpĐà La Ni Định Môn đều được tự tại nên có tên như vậy. Tính của chân như thật ra không sai biệt, tùy theo thắng đức mà lập ra 10 loại Chân Như. Hàng Bồ Tát ở bậc sơ địa đã đạt được tất cả và có thể chứng hành, nhưng còn chưa được viên mãn nên phải làm cho viên mãn rồi sau mới xây dựng được. (Tham khảo Duy Thức Luận quyển 10).

VI-MƯỜI HAI CHÂN NHƯ

Mười Hai Chân Như: còn gọi là 12 vô vi, 12 Không, gồm có:

1-CHÂN NHƯ

2-PHÁP GIỚI

Giới có nghĩa là cậy dựa, là nơi mà Phật Pháp dựa vào.

3-PHÁP TÍNH

Đó là thể tính của các pháp nên gọi là pháp tính.

4-BẤT HƯ VỌNG TÍNH

Để đối lại với hư vọng tính của chư pháp hữu vi mà gọi là hư vọng tính.

5-BẤT BIẾN DỊ TÍNH

Để đối lại với sinh diệt biến dị của chư pháp mà gọi là bất biến dị tính.

6-BÌNH ĐẲNG TÍNH

Đối lại với sự sai biệt khác nhau của chư pháp mà gọi là bình đẳng tính.

7-LY SINH TÍNH

Lìa bỏ sinh diệt nên gọi là ly sinh tính.

8-PHÁP ĐỊNH

Pháp tính thường trụ nên gọi là pháp định.

9-PHÁP TRỤ

Pháp vị mà chư pháp trụ ở chân như nên gọi là pháp trụ.

10-THỰC TẾ

Đó là chổ cùng cực chân thực của chư pháp tính nên gọi là thực tế.

11-HƯ KHÔNG GIỚI

Dùng để ví lý thể đầy khắp cả pháp giới nên gọi là hư không giới.

12-BẤT TƯ NGHÌ GIỚI

Lý thể tuyệt hết tư duy và ngôn ngữ nên gọi là bất tư nghì giới (tham khảokinh Đại Niết Bàn).

VII-VIÊN GIÁO MƯỜI CHÂN NHƯ

Mười chân như nói trên là nghĩa của Biệt Giáo. Mười chân Như của Viên Giáo nói trong kinh Pháp Hoa, chỉ có Phật và Bồ Tát mới có thể đến cùng tận thực tướng của chư pháp.

Có mười phép như thị nên mười như thị và mười chân như danh nghĩagiống nhau. Tông Thiên Thai bảo rằng vô tác trong vô tác. Chân Ngôn nói rằng 10 giới chân như. Bộ Lý Thú Thích giải nghĩa trong 10 núi Kim Cương trí biểu thị 10 địa, 10 chân như, 10 pháp giới của Như Lai như vậy.

Trong bộ Tức Thân Thành Phật Nghĩa Thích trong 10 giới đã liệt kê nhómđịa ngục, 10 giới cũng giống với Thiên Thai. Trong đó có giải thích giả vàchân như của Phật Tính luận, nên gọi là Chân Như.

Còn những loại Chân Như khác như Chân Như Bất Biến, Chân Như Duyên Khởi, Chân Như Hải, Chân Như Nội Huân, Chân Như Pháp Thân,Chân Như Tam Muội, Chân Như Thực Tướng, Chân Như Tịch Diệt Tướng, Chân Như Tùy Duyên đã giải thích ở phần trên.

(Tham khảo Bồ Đề Tâm Nghĩa, quyển 4; Phật Học Hán Việt v.v…).