Từng Bước Nở Hoa Sen

37. Thiền hành

Ý Về Muôn Vạn Nẻo

Thiền Lộ Tâm An Nhiên

Từng Bước Gió Mát Dậy

Từng Bước Nở Hoa Sen.

Thiền hành là thực tập thiền trong khi đi bách bộ ngoài bờ sông, trong công viên hay trên bờ ruộng. Nếu bạn chưa biết phép đi thiền hành thì tìm đọc cuốn Thiền Hành Yếu Chỉ.

Thiền hành là bước những bước thong thả, thanh tịnh và an lạc. Đi không với mục đích là tới: đi để mà đi. Mỗi bước đi là một cứu kính. Trong lúc thiền hành ta theo dõi hơi thở và bước chậm để thực hiện sự chú tâm và niềm an lạc.

Tâm ta thường rong ruổi như một con vượn chuyền cành, không lúc nào dừng nghỉ. Ý có muôn vạn nẻo đi và về, do đó ta bị lôi kéo theo và lạc lõng mãi trong thế giới lãng quên. Nếu biến được con đường ta đang đi thành thiền lộ thì chân ta tự khắc bước từng bước đi tỉnh thức, hơi thở ta được theo dõi và hòa hợp với bước chân và tâm ta trở về với trạng thái thư thái hồn nhiên. Mỗi bước chân ta đặt trên thiền lộ duy trì trạng thái an lạc đó, và tâm phát hiện một luồng sinh khí mát mẻ an lành trong ta. Vì vậy có câu: từng bước gió mát dậy. Các nhà nghệ sĩ Phật tử tạc tượng Phật ngồi trên hoa sen là để diễn tả trạng thái an lạc đó. Dưới mỗi bước chân đức Phật sơ sinh, họ cũng tạo ra hình tượng một bông sen nở. Nếu bạn bước được những bước vô ưu và an lạc trên thiền lộ thì cũng như mỗi bước chân bạn làm nở một bông sen trên mặt đất. Các hình tượng “bộ bộ thanh phong khởi” (từng bước gió mát dậy) và “bộ bộ khai liên hoa” (từng bước nở hoa sen) đều được phát sinh từ ý đó.

38. Uống trà

Chén Trà Trong Hai Tay

Chánh Niệm Nâng Tròn Đầy

Thân Và Tâm An Trú

Bây Giờ Và Ở Đây.

Bất luận trong một buổi thiền trà hay khi uống trà một mình, bạn cũng nên có đủ thì giờ để thưởng thức chén trà trong tay bạn. Nếu trời lành lạnh, thì nâng chén trà trong hai tay ấm lắm.

Bí quyết của thiền trà là uống trà trong khung cảnh hiện tại và thời gian hiện tại, đừng để tâm trí đi lạc vào những hồi tưởng về quá khứ và những suy nghĩ về tương lai. Thời gian uống một chén trà là thời gian trở về với chính mình trong hiện tại. Nhận thức được sự quý giá của một khoảng thời gian như thế, đó là thiền trà, đó là đưa trà lên địa vị cao nhất của nó. Trà lên tới địa vị cao nhất thì người uống trà cũng lên tới địa vị cao nhất.

Nâng chén trà trong hai tay, bạn nhiếp tâm quán niệm. Nâng chén trà lên bạn có cảm tưởng nâng chánh niệm của bạn lên, viên mãn, đầy đặn. điểm tập trung là chén trà, và chánh niệm là chánh niệm về chén trà. Bạn trở thành một với chén trà ấm đang bốc hơi thơm ngát. Thân và tâm trở về an trú trong khung cảnh và thời gian hiện tại. Uống một chén trà thơm, bên cạnh những người thân của bạn, đó không phải là một niềm vui đáng kể hay sao?

39. Nâng bát cơm

Ai Ơi Nâng Bát Cơm Đầy

Dẻo Thơm Một Hạt Đắng Cay Muôn Phần.

Bài kệ này là một câu ca dao Việt Nam mà nhiều người thuộc lòng. Được nâng bát cơm đầy, có những hạt dẻo và thơm lên ăn, ta phải biết xót thương những người đang chịu đói trên thế giới, nhất là trẻ em. Tổ chức văn hóa Liên Hiệp Quốc báo cáo năm 1983 rằng mỗi ngày trên thế giới có tới 40.000 trẻ em chết vì đói và thiếu dinh dưỡng. Mỗi ngày. Con số đó làm chấn động tâm hồn chúng ta, mỗi khi chúng ta nghĩ tới. Bát cơm thơm và dẻo này ngon thật đó, nhưng cũng cay đắng trăm phần. Nâng bát cơm ta nhớ tới đất mẹ, ta nhớ tới người làm ruộng, và ta nhớ tới biết bao tấn kịch thảm thương do sự thiếu ăn gây ra.

Các bạn sống ở Âu châu chắc thường được ăn gạo thơm Thái Lan. Đã đành trẻ em và người lớn ở Việt Nam ít người được nếm thứ gạo ngon này. Nhưng ngay trẻ em ở Thái Lan, trừ con nhà giàu, hầu hết cũng đều không được ăn gạo ấy. Các em ăn gạo xấu, rẻ tiền; còn gạo này là để xuất cảng bán mà lấy ngoại tệ. Hiện có những bà mẹ không đủ sức nuôi con, đã đem con đi bán cho nhà có ăn. Trước bữa ăn, ta chắp tay quán niệm và dạy cho thiếu nhi quán niệm. Ta thở ra thở vào ba lần, chậm rãi, có ý thức, rồi thầm đọc bài kệ này. Bài kệ sẽ giúp cho tâm hồn ta giữ được sự lành lặn. Có thể một ngày nào đó ta sẽ quyết định sống đơn giản lại để có thêm thì giờ và tâm lực để làm một cái gì mà thay đổi tình trạng bất công hiện nay.

40. Thỉnh chuông

Ba Nghiệp Lắng Thanh Tịnh

Gởi Lòng Theo Tiếng Chuông

Nguyện Người Nghe Tỉnh Thức

Vượt Thoát Nẻo Đau Buồn.

Thay vì nói đánh chuông, ở thiền môn người ta nói thỉnh chuông. Thỉnh là mời. Thỉnh chuông là mời chuông lên tiếng. Trước khi thỉnh chuông, bạn đứng trước chuông (nếu là chuông báo chúng) hoặc ngồi trước chuông (nếu là chuông gia trì), chắp tay thở ra thở vào ba bận để nhiếp tâm rồi đọc bài kệ này. Xong rồi bạn cầm lấy dùi chuông lên và giữ ý thức về tư thế của bàn tay và của dùi chuông. Bạn thức chuông trước khi thỉnh chuông. Thức có nghĩa là đánh thức, nghĩa là đặt nhẹ dùi chuông vào vành chuông và dí sát vào đó, để chuông phát ra một âm thanh nhẹ. Âm thanh này báo trước cho mọi người rằng sẽ có một tiếng chuông lớn vọng lên.

Tiếng chuông có tác dụng thức tỉnh và giúp người nghe nhiếp niệm; vì vậy người thỉnh chuông phải tĩnh tâm trước khi gửi tiếng chuông đi. Phải gửi theo chuông tất cả tấm lòng của mình. Ba nghiệp phải thanh tịnh và hòa hợp với nhau. Ba nghiệp là thân, ngữ và ý. Cả ba đều thanh tịnh mỗi khi gửi tiếng chuông đi. Người nghe chuông sẽ nhờ vậy mà tỉnh thức và vượt thoát cõi đau buồn.

41. Hồi hướng pháp nguyện

Trì Thuyết Kinh Thâm Diệu

Tạo Công Đức Vô Biên

Đệ Tử Xin Hồi Hướng

Cho Chúng Sanh Mọi Miền

Pháp Môn Xin Nguyện Học

Ân Nghĩa Xin Nguyện Đền

Phiền Não Xin Nguyện Đoạn

Quả Bụt Xin Chứng Nên.

Bài kệ này được sử dụng sau khi tụng kinh hoặc tụng giới. Nếu là trường hợp tụng giới thì bạn đổi chữ kinh ở câu đầu thành chữ giới: trì thuyết giới thâm diệu…

Công đức trì kinh và thuyết giới là công đức trí tuệ. Công đức này quan trọng hơn mọi công đức khác, bởi vì nhờ sự thông đạt và hành trì theo kinh và giới mà ta tìm được lối đi cho ta và cho mọi người.

Nội dung bốn câu chót là tứ hoằng thệ nguyện, tức là bốn lời nguyện lớn. Câu “ân nghĩa xin nguyện đền” đã đến thay thế cho câu “chúng sanh vô biên thệ nguyện độ”. Câu ân nghĩa xin nguyện đền có ý nghĩa rộng rãi hơn và cũng khiêm nhượng hơn câu chúng sanh vô biên thệ nguyện độ. Ân nghĩa có bốn thứ: ơn cha mẹ sinh dưỡng, ơn sư trưởng giáo huấn, ơn bè bạn nâng đỡ, ơn chúng sinh tương liên tương quan. Ta mang ơn mọi người và mọi loài; ta nguyện đền ơn ấy bằng cách sống một đời sống xứng đáng có tình thương và có trí tuệ; ta làm tất cả những gì ta có thể làm để giúp đỡ và cứu độ mọi người và mọi loài. Đó là chúng sanh vô biên thệ nguyện độ. Năm chữ ân nghĩa xin nguyện đền vì vậy vừa đơn giản vừa hàm súc lại vừa khiêm cung.

Câu pháp môn xin nguyện học tương đương với câu pháp môn vô thượng thệ nguyện học. Câu phiền não xin nguyện đoạn tương đương với câu phiền não vô tận thệ nguyện đoạn. Cuối cùng câu quả Bụt xin chứng nên tương đương với câu Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành.

Pháp môn có nghĩa là những cánh cửa đi vào sự thật. Đó là những phương pháp tu học được đề nghị trong giáo pháp của Bụt. Phiền não (klesa) là những trạng thái tâm lý khổ đau ràng buộc ta trong thế giới u mê và quên lãng. Có hàng trăm loại phiền não. Những sợi dây phiền não bền chắc nhất là vô minh, tham đắm, giận hờn, tự kiêu, nghi kỵ và thành kiến. Quả Bụt là những hoa trái giác ngộ do sự tu tập đưa đến.

42. Nhất điện thoại

Tiếng Đi Ngoài Ngàn Dặm

Xây Dựng Niềm Tin Yêu

Mỗi Lời Là Châu Ngọc

Mỗi Lời Là Gấm Hoa.

Ai cũng biết điện thoại là một phương tiện truyền thông tiện lợi, mau chóng và tiết kiệm được vừa thời gian vừa chi phí di chuyển. Nhưng điện thoại cũng có thể gây ra nhiều phiền toái. Chuông điện thoại reo mãi thì ta bị quấy rộn hoài không làm gì được nhiều. Nói điện thoại mà quên rằng mình đang nói điện thoại thì vừa tốn thì giờ vừa tốn tiền bạc, nhất là khi ta điện thoại đi xa. Đã vậy có khi ta còn có thể nói những câu chuyện không thực sự cần thiết, những chuyện không đáng nói. Mỗi lần nhận được phiếu đòi tiền điện thoại là mỗi lần ta có thể nhăn nhó ví số tiền quá cao.

Khi cầm ống điện thoại lên, ta hãy thầm đọc bài kệ để thấy rằng ta có trong tay một phương tiện truyền thông màu nhiệm, tương đương với thiên nhĩ thông. Ta biết lời nói của ta có thể có tác dụng xây dựng sự hiểu biết và hòa giải, và bồi đắp niềm tin tưởng và sự yêu thương. Tác dụng của lời nói có thể là rất lớn, bởi vì trong trường hợp chánh ngữ, lời nói đẹp hơn châu ngọc và gấm thêu.

Xin nhắc bạn một điều: những lời trách móc không đưa đến đâu hết, không xây dựng được gì hết. Chỉ có sự hiểu biết, thái độ ân cần và những lời ái ngữ mới có tác dụng bồi đắp và biến cải mà thôi. “Lời nói không mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.”

Bài kệ này vừa giúp cho bạn tu tập chánh ngữ vừa giúp cho bạn … khỏi cháy túi vì điện thoại.

43. Trước khi rồ máy xe

Trước Khi Cho Máy Nổ

Tôi Biết Tôi Đi Đâu

Xe Với Tôi Là Một

Xe Mau Tôi Cũng Mau.

Có thể vì ngồi trong nhà bí quá mà bạn xuống lấy xe hơi để đi ra ngoài và nghĩ rằng đi đâu cũng được, miễn là có đi.

Ngồi trên xe hơi, bạn lấy chùm chìa khóa và đút chìa vào công tắc xe. Này bạn, bạn hãy ngừng tay lại chút đã. Đọc bài kệ này đi.

Bạn đi đâu, có phải là bạn đi trốn bạn hay không? Không được đâu, đi đâu bạn cũng có bạn đi theo, bạn không thể nào trốn được bạn.

Xe hơi là phương tiện chuyên chở rất tiện lợi. Nhưng số lượng xe hơi nhiều quá, nhiều quá. Nhiên liệu đã và đang bị xài phí quá đáng. Hàng trăm triệu khu rừng xanh tươi ở Bắc Âu và Bắc Mỹ châu đã chết rũ vì mưa axít, gây ra do các nhà máy và do xe hơi của bạn. Bạn chỉ nên sử dụng xe hơi khi bạn thực sự cần đến nó. Bạn đi đâu? Chúng ta đi đâu? Chúng ta đang tàn phá môi trường của sự sống của chính ta.

“Tôi biết tôi đi đâu” đó là chánh niệm. Nếu bạn biết chuyến đi của bạn thực sự cần thiết thì bạn cứ vững tâm mà đi. Nếu bạn thấy rằng nó không thực sự cần thiết thì bạn rút chìa khóa ra. Bạn có thì giờ thì bạn đi bộ ra bờ sông hay công viên để đi thiền hành.

Khi ta sử dụng một thứ dụng cụ hay một thứ máy móc nào thì ta hợp nhất ta với thứ dụng cụ ấy hoặc thứ máy móc ấy, ta với nó là một. Đây là một điều tôi mới phát kiến ra, một điều mà đáng lý một em bé nào cũng thấy được. Khi ta sử dụng máy truyền hình, ta không phải là máy truyền hình, nhưng ta là ta cộng với máy truyền hình. Khi ta sử dụng một cây súng, ta là ta cộng với cây súng. Khi ta sử dụng một chiếc xe hơi, ta là ta cộng với chiếc xe hơi. Ta mau hơn với xe hơi, ta ồn ào hơn với máy truyền hình, ta nguy hiểm hơn với cây súng. Cũng như thế, loài người bây giờ có tới trên năm mươi ngàn đầu đạn nguyên tử, loài người trở nên nguy hiểm hơn và có thể tự tiêu diệt dễ dàng hơn. Ngày xưa loài người không hề có khả năng ấy.

Cho nên khi ta sử dụng xe hơi, ta nên ý thức rằng ta và xe hơi là một. Xe với tôi là một, xe mau tôi cũng mau. Mau đây có nhiều nghĩa. Đi nhanh là một nghĩa. Dễ gây tai nạn hay dễ bị tai nạn là một nghĩa khác. Góp phần làm khô cạn mau chóng những nguồn năng lượng hữu hạn của trái đất, và góp phần làm hư hại môi trường của sự sống là một nghĩa khác. Và cuối cùng, tôi tự đánh mất tôi trong sự vô tâm quên lãng khi tôi không thấy được những điều đó.

44. Nhìn bàn tay

Bàn Tay Là Của Ai

Chưa Từng Một Lần Chết

Ai Ngày Qua Đã Sinh?

Ai Ngày Mai Sẽ Diệt?

Bạn hãy đọc lại những ghi chú về bài kệ thứ chín về tắm gội. Nếu sinh có nghĩa là từ không trở nên có thì bạn chưa bao giờ sinh ra cả. Bàn tay bạn là chứng tích của vô sinh. Có một cái gì nối tiếp từ vô thỉ cho đến bây giờ, chưa bao giờ từng đứt đoạn: trong giờ phút hiện tại, nó là bàn tay bạn. Bao nhiêu thế hệ từ thuở còn chưa là sinh vật đơn tế bào cho đến nay, đang có mặt nơi bàn tay bạn và bạn chưa từng sinh cũng như những thế hệ kia chưa bao giờ chết. Nếu trong quá khứ bạn chưa bao giờ từng chết thì sao bạn lại có thể chết được trong mấy mươi năm nữa? Chiêm nghiệm đi, quán sát đi, bàn tay bạn lúc nào cũng sẵn sàng là chủ đề thiền quán của bạn. Bạn đừng nói là bạn không có đề tài thiền quán.

45. Mở máy truyền hình

Tâm Là Máy Truyền Hình

Có Muôn Ngàn Nút Bấm

Chọn Thế Giới An Lành

Cho Tươi Vui Cuộc Sống.

Tâm là nhận thức. Nhận thức bao gồm chủ thể nhận thức (cái biết) và đối tượng nhận thức (cái bị biết). Hai phần chủ thể và đối tượng nương vào nhau mà có, như thiền sư Hương Hải nước ta nói; thấy vật liền thấy tâm, không vật tâm không hiện (kiến vật tiện kiến tâm, vô vật tâm bất hiện). Tâm ta nhận thức cái gì thì ta là cái ấy, trong giờ phút ấy. Khi ta ngắm một đỉnh núi tuyết thì ta là đỉnh núi tuyết. Khi ta theo dõi một truyện phim ồn ào thì ta là truyện phim ồn ào. Tâm ta như một máy vô tuyến truyền hình có hàng triệu nút bấm; bấm đài nào thì ta là đài ấy. Khi giận dữ ta là sự giận dữ. Khi nhớ nhung ta là sự nhớ nhung. Khi an vui, ta là sự an vui. Vậy nên ta hãy chọn đài mà bấm nút. Ta là cái mà ta chọn. Và ta có thể chọn bất cứ đài nào của tâm: Phật hay Bụt là một đài, ma là một đài, nhớ là một đài, quên là một đài, tĩnh lặng là một đài, náo nhiệt là một đài. Đơn giản như ta tắt đài đang chiếu phim mà vặn sang đài đang trình diễn âm nhạc vậy.

Có người vì không chịu đựng được sự yên lặng hoặc sợ đối diện với chính mình, mở máy truyền hình để máy nói và hát suốt buổi. Trong nền văn minh hiện đại, con người ít ưa sống với chính mình mà cứ hay đi tìm quên lãng nơi đường phố, trong rạp hát hoặc những nơi tụ họp. Con người ít có thì giờ để nhìn lại mình và nhìn lại hoàn cảnh mình. Thiếu niên bây giờ vừa có máy truyền hình, vừa có đủ loại trò chơi điện tử, đã có đủ điều kiện để khỏa lấp hết thì giờ mà học đường còn để sót lại. một nền văn minh mà trong đó con người không có dịp đối diện với mình và không có thì giờ để thiết lập liên lạc thật sự với những con người khác, một nền văn minh như thế sẽ đưa chúng ta đi về đâu?

Có những chương trình hay và bổ ích nơi vô tuyến truyền hình, bạn và tôi thấy được điều đó. Vậy ta hãy chọn những gì thực sự hay và thật bổ ích để theo dõi. Ta hãy sử dụng bảng chương trình hàng tuần và dạy cho trẻ em sử dụng như ta. Sử dụng máy truyền hình, nhưng không mở máy để khỏa lấp sự trống trải.

Ta đừng để máy truyền hình làm tiêu mòn sự sống của ta và của con em ta. Hãy sử dụng công viên, bờ sông, biển cả, núi đồi, trăng sao, bạn hữu, thi ca, âm nhạc tuổi thơ và lý tưởng. Cuộc đời phải lành mạnh, tươi vui và an lạc.

46. Tưới cây trong chậu

Đừng Thấy Mình Riêng Lẻ Cây Ơi!

Nước Này Tuôn Chảy Từ Mạch Đất Trời

Nước Này Là Đại Địa

Ta Có Nhau Tự Muôn Đời.

Cây trồng trong chậu mà đặt ở ngoài sân thì khi gặp mưa vẫn được tưới tẩm. Cây trồng trong chậu mà đặt ở trong nhà thì cần phải có người tưới. Đem nước tới cũng như đem cả đại địa tới, bởi vì mạch của nước là ở dưới đất và ở trên trời. Cây không lẻ loi bởi vì nước tới từ đại địa.

Người xưa quan niệm hiện hữu được tạo thành bởi bốn chất lớn, đó là đất, nước, nhiệt và không khí. Bốn yếu tố ấy gọi là tứ đại. Đó là thiên nhiên, đó lá bà mẹ của vạn vật.

Người tưới cây tuy nói với cây mà thật ra là nói với chính mình. Con người không phải là một thực tại riêng biệt. Con người hiện hữu trong thế tương lập tương thành với tất cả mọi hiện tượng khác. Niềm cô đơn của con người đã phát sinh vì thiếu sự nhận thức về tính cách tương quan tương duyên của mọi vật. Tâm lý con người cũng vậy. Tâm ta không thể tách biệt khỏi tâm thức xã hội và tâm thức cộng đồng. “Cái này có mặt vì cái kia có mặt”, đó là nguyên tắc tương lập tương thành. Câu nói ấy được trích từ kinh A Hàm. Tưới cây mà chiêm nghiệm về nguyên tắc ấy tức là đang thực hiện thiền quán vậy.

Table of Contents

Lời giới thiệu

01. Thức dậy

02. Mở cửa sổ

03. Quơ dép

04. Vặn nước

05. Rửa tay

06. Súc miệng, đánh răng

07. Vào nhà cầu

08. Mặc áo

09. Tắm

10. Soi gương

11. Rửa chân

12. Nghe chuông

13. Vào thiền đường

14. Ngồi xuống

15. Điều thân

16. Điều tức

17. Tê chân đổi cách ngồi

18. Chắp tay chào

19. Khen Bụt

20. Dâng hương

21. Mở kinh

22. Chùi cầu tiêu

23. Quét tước

24. Dọn thiền đường

25. Đổ rác

26. Cắt hoa

27. Cắm hoa

28. Thay nước bình hoa

29. Đốt nến

30. Cúng hương

31. Bật đèn

32. Lặt rau

33. Làm vườn

34. Trồng cây

35. Khen Bụt

36. Tưới cây

37. Thiền hành

38. Uống trà

39. Nâng bát cơm

40. Thỉnh chuông

41. Hồi hướng pháp nguyện

42. Nhất điện thoại

43. Trước khi rồ máy xe

44. Nhìn bàn tay

45. Mở máy truyền hình

46. Tưới cây trong chậu