Sáu Cửa Vào Động Thiếu Thất

SÁU CỬA VÀO ĐỘNG THIẾU THẤT

Bồ-đề Đạt-ma

Trúc Thiên Dịch

*

"Hoa lưu động khẩu ưng trường tại"

TRƯỚC KHI VÀO CỬA ĐỘNG

(Thay lời tựa)

SÁU CỬA VÀO ĐỘNG THIẾU THẤT là tên dịch một tác phẩm lớn của thiền Trung Hoa, gọi là Thiếu Thất Lục Môn.

Lục môn là sáu cửa, sáu pháp môn - Sáu cửa vào đạo pháp vậy. Đạo đây là đạo Phật thiền.

Trong các ngành Phật giáo, Thiền đứng riêng một chân trời cùng tuyệt, chủ trương chỉ thẳng vào nơi tánh, thấy thẳng nơi tự tâm để tức khắc thành Phật, khỏi phải khổ tu nhiều kiếp. Do đó, Thiền được gọi là tối thượng thừa, nghĩa là cỗ xe tối thượng đi thẳng vào nước Phật. Ai nương cỡi, ai "thừa" cỗ xe ấy tức thành Phật. Nói thế không có nghĩa là cỗ xe lớn nhất so với những cỗ xe khác, xe dê của Thanh văn, xe nai của Duyên giác, xe trâu của Bồ tát v.v... Trái lại tối thượng thừa đích thực là "không còn thừa nào để mà thừa", nên nói suốt ngày "thừa" mà vẫn như chưa hề "thừa". Có thừa như thế mới gọi là Phật thừa - cỗ xe Phật. Mất hết điểm so sánh, Thiền mất luôn chỗ đứng giữa các hệ phái. Nói một cách khác, vì mất tất cả nên được lại tất cả. Thiền đương nhiên bao dung tất cả trong một sức chứa vô lượng vô biên: sức chứa của cái không. Nên Thiền, tức là Đại Đồng. Và tối thượng thừa tức là vô thừa. Kinh nói : "Lấy vô thừa làm Phật thừa" là nhằm hiển thị cái lý đại đồng ấy vậy.

* * *

Trong tinh thần ấy, sáu cửa vào động Thiền không còn là cửa theo như chúng ta thường quan niệm. Thật vậy, phàm nương vào cửa đạo, mượn phương tiện tìm chân lý, ắt dễ kẹt ở cửa, dễ chấp lầm phương tiện làm chân lý. Giữa người và chân lý có một màn ngăn, nên thiền ví mọi "cửa pháp" như chiếc giày mang ở chân: muốn gãi chỗ chân ngứa, hóa ra ta chỉ gãi trên chiếc giày. Muốn được đã ngứa, phải gãi thẳng vào da trần. Muốn thấy sự thật, phải tiếp nhận thẳng sự thật. Thiền Linh Sơn của đức Phật gọi thế là biệt truyền - truyền riêng. Thiền Thiếu Lâm của Đạt Ma gọi thế là trực chỉ - trỏ thẳng. Và cửa vào đạo hóa ra cửa - không - cửa. Và pháp môn thiền hóa ra pháp - không - pháp. Chính cái pháp không pháp ấy, đức Phật đã mật truyền cho tôn giả Ca Diếp trong bài kệ phó chúc:

Pháp bổn pháp vô pháp,

Vô pháp, pháp diệt pháp.

Kim phó vô pháp thời,

Pháp pháp hà tằng pháp.

* * *

Vậy thực chất của sáu cửa là gì? Đó là:

- Tâm kinh tụng: tụng về bộ Bát nhã Tâm kinh.

- Phá tướng luận: luận về phép phá tướng.

- Nhị chủng nhập: hai đường vào đạo.

- An tâm pháp môn: phép an tâm.

- Ngộ tánh luận: luận về phép thấy tánh thành Phật

- Huyết mạch luận: luận về mạch máu của đạo Phật.

Cửa thứ nhất mở vào tâm - mạch sống của đạo Thiền. Quả đúng như lời người xưa nói: "Thiền là tên gọi của tâm, tâm là bổn thể của Thiền". Tâm đây là tâm của tông Bát nhã. Tông Bát nhã là "không tông", tông phái của cái "không". Cái không Bát nhã siêu việt và viên dung cả "hữu" và "vô", của trí thức suy luận để hiện thực ở trung đạo không nghĩ bàn được. Đó là cảnh giới tuyệt đối, không mảy tướng mạo, nên để vào đó, hành giả đừng mong bám víu vào bất cứ gì, dù là một ý thoáng:

Tịch diệt thể vô đắc

Chân không tuyệt thủ phan.

(Thể Niết bàn không chứng đắc

Chân không chặt đứt tay leo)

Cửa thứ hai là cửa phá tướng: phá tất cả những gì do khối óc và bàn tay con người tạo ra để biểu thị chân lý, nhưng đồng thời cũng chôn vùi luôn chân lý dưới khối phù hiệu, công thức, nghi thức. Kinh nói: "Lìa hết tướng tức là Phật". Mà Phật tức là tâm. Nên phá tướng tức trả tâm về cho bổn thể nguyên thủy. Tự nơi bổn thể ấy "tự nhiên hằng sa công đức, thảy thảy trang nghiêm; vô số pháp môn, mỗi mỗi thành tựu; vượt phàm chứng thánh, mắt thấy chẳng xao, chốc lát ngộ liền, há cần nhọc sức".

Cửa thứ ba là nhị chủng nhập. Chỉ riêng về phép "Báo oán hạnh" chẳng hạn, Thiền dạy rằng khi gặp khổ cứ vui chịu, đừng than trời trách người. Mắc nợ thì trả nợ, đó là lẽ công, cần sòng phẳng. Sòng phẳng mà không oán trách, đó là hành đạo trên "Sự". Hành sự mà lòng không loạn động, đó là tựu "Lý". Trên hiện tại lý với sự chẳng khác nhau, nên khổ mà không oán trách, đó là giải thoát: giải thoát ở hiện tại, bằng những hành động thích ứng với hiện tại. Chỉ có hiện tại là thực, cần tác động vào đó, ngoài ra quá khứ và tương lai đều là vọng tưởng.

Cửa thứ tư là phép an tâm. Sách chép khi Huệ Khả đến viếng Đạt Ma có bạch rằng:

- Tâm con không an. Thỉnh Hòa thượng cho con được an tâm.

Đạt Ma bảo:

- Ngươi đưa tâm đây thầy an cho.

- Con tìm mãi mà không thấy tâm đâu cả.

Đạt Ma kết luận:

- Vậy là tâm nhà ngươi đã an rồi đó.

Câu chuyện biểu thị căn bệnh lo âu truyền kiếp của hầu hết chúng ta, một thứ angoisse existentielle thúc dục chúng ta chạy khắp phương trời, khắp kim cổ, tìm đường giải thoát. Chính cuộc chạy lăng xăng ấy, ta tạm gọi là cầu đạo, tìm chân lý. Nếu bất thần ta dừng lại như Huệ Khả ắt toàn thể trời đất và nhân sanh bỗng dưng thức tỉnh trên một thực tại phi thường; thức tỉnh trên tâm: ta không có tâm (hoặc bản ngã) nào khác hơn là ý nghĩ; thức tỉnh trên bệnh bất an: ta không có bệnh nào khác hơn là mặc cảm; thức tỉnh trên thời gian: ta không có thời gian nào khác hơn là hiện sanh. Đó là ý nghĩa của bài kệ chứng đạo sau đây của Huệ Khả:

Ba thuở cầu tâm, tâm chẳng có,

Tấc lòng kiếm vọng, vọng hoàn không.

Vọng nguyên không xứ tức Bồ đề,

Đó mới gọi là chơn đắc đạo.

Cửa thứ năm là ngộ tánh luận, chỉ thẳng phép thấy tánh thành Phật, tự thành Phật, tự ý thức cốt Phật bổn lai của chúng ta bị vùi sâu từ vô lượng kiếp dưới lớp chiêm bao, nói đúng hơn, dưới từng lớp mặc cảm làm điên đảo cuộc sống: mặc cảm tự ti, phạm tội, sa đọa vĩnh viễn, tội tổ tông v.v... Bung ra khỏi khối chiêm bao, nhô lên khỏi vũng mặc cảm thì là gì? Là thức tỉnh trên cái hiện tiền: đương xứ tức chân.

"Phàm phu đang sống sợ chết, vừa no lo đói, mê hoặc làm sao! Còn những người đích thực là người - những bậc chí nhân - chẳng tính việc trước, chẳng lo việc sau, chẳng náo động ở hiện tại nên không lúc nào chẳng thuận đạo".

Cửa thứ sáu là huyết mạch luận. Phật ở đây được trả về cho thế giới đại đồng như một sức mạnh thuần túy của cuộc sống, một trái tim của vũ trụ, một nguồn sống bất sanh bất diệt, thấm nhuần tất cả, cả đến cỏ cây vô tri. Phật là người không là gì hết.

Phật thị nhàn nhân,

Phật bất thị Phật,

Mạc tác Phật giải.

Phật là toàn thể, không thể chia chẻ. Nếu làm Phật giải Phật, tức chia chẻ Phật, ắt mắc bệnh phân tâm - và mất luôn thiên đường. Bằng hòa đồng với nguyên khối thì tánh tức là tướng, bổn thể tức là hiện tượng, tâm tức là động, động tức là dụng v.v... Nói tóm lại, không gì chẳng là đạo, không gì chẳng là Phật. Tất cả đều rỗng rang, đều tự tại, đều không phàm thánh gì hết; "quách nhiên vô thánh". Đó mới thực là trang nghiêm nước Phật.

* * *

Sáu cửa là vậy, cửa - không - cửa.

Còn Thiếu Thất là tên một núi nằm trong dãy Tung Nhạc, thuộc tỉnh Hà Nam, huyện Đăng Phong. Dãy Tung Nhạc có ba mươi sáu ngọn núi, phía đông gọi là Đại Thất (nhà lớn), phía tây gọi là Thiếu Thất hoặc Tiểu Thất (nhà nhỏ). Nhà đây là nhà đá, đá núi dựng thành nhà, xếp thành am động. Riêng núi Thiết Thất cao 860 trượng, thuở xưa vua Hậu Ngụy Hiếu Văn có dựng lên tại đây một ngôi chùa cho thiền sư Phật Đà Thiên Trúc ở, gọi là chùa Thiếu Lâm. Chính tại ngôi chùa cổ này, vào khoảng năm 520, sư Bồ Đề Đạt Ma ngồi chín năm nhìn vách đá.

Thiếu Thất cũng là tên riêng của sơ tổ Đạt Ma.

Vậy, sách Thiếu Thất lục môn là của Đạt Ma.

Đúng: vì tác phẩm chứa toàn những giáo lý căn bản của Thiền Đạt Ma, phù hợp với những tài liệu được ghi chép trong bộ Thiền sử Truyền Đăng Lục.

Mà cũng có thể không đúng: vì ta có nhiều lý do để ngờ rằng sách này do chư Sư mới soạn ra sau này, có lẽ vào khoảng cuối đời Đường - và soạn ra nhân danh tổ Đạt Ma. Tại sao có thể thế được? Tại sao người viết chịu tự mình khuất lấp đi sau tên người khác, trong khi chỉ một tác phẩm nói trên đủ đưa người viết lên tuyệt đỉnh vinh quang, ít nhất trên phương diện lập ngôn? Tại sao? Và tại sao?

Xin dành những dấu hỏi trên cho các nhà học giả và khảo cổ. Đối với người học đạo, sách có thể mang tên Đạt Ma, Lâm Tế, Trần Thái Tông, hoặc ông, tôi, vô danh thị không hề gì: tất cả tên đều là tên giả. Tất cả cái tôi đều là tôi giả. Con người không là gì hết trong dòng biến chuyển của nhân duyên. Nhưng con người đi qua, và tác phẩm còn lại. Và những hoa kỳ cỏ lạ lưu lại mãi cho đời:

"Hoa lưu động khẩu ưng trường tại"

Những hoa cỏ ấy đều không tên. Chỉ cái không tên mới đứng ngoài không gian thời gian, mới "vạn đại cổ kim thường". Cái "thường" của Niết bàn tịch diệt, không ta không người. Cái "thường" của những ngọn bút nhập thần viết ra không vì mình, không vì người, không vì gì cả, mà chỉ vâng theo, chỉ "nhiệm vận", chỉ ứng dụng theo tâm không, tùy cảm theo nhịp sống đại đồng.

Điều quan hệ đối với con người chúng ta là hiện tại trước mắt. Ở hiện tại, ta là người bị mũi tên độc ghim thẳng vào mạch sống. Đừng hỏi tên ấy của ai, làm ra lúc nào, làm bằng chất gì, do đâu mà bắn ra v.v... Hỏi, tức là thụt lui về quá khứ. Không ai sửa được quá khứ. Mọi tác động phải tác động trên hiện tại. Trên hiện ta, có ta, mũi tên, chứng bịnh, và tất cả đòi hỏi một liều thuốc. Sách Thiếu Thất lục môn là liều thuốc ấy, rất công phạt cho những khối óc bị nhiễm độc.

Kinh Hoa Nghiêm kể:

Ngày kia, Bồ tát Văn Thù bảo Thiện Tài đi hái thuốc, dặn: "Cái gì không phải là thuốc, hái đem về đây".

Thiện tài tìm khắp không được, bèn trở về bạch: "Không gì chẳng phải là thuốc cả".

Văn Thù bảo: "Cái gì là thuốc, hái đem về đây".

Thiện Tài hái đem về dâng lên Văn Thù. Văn Thù cầm mớ thuốc nói với đại chúng: "Thuốc này cũng có thể giết người, cũng có thể cứu sống người".

"Không gì chẳng là thuốc. (*)

Suốt thế giới toàn là bệnh. (**)

Suốt loài người toàn là bệnh.

Vì bệnh nên có thuốc.

Vì có thuốc nên có bệnh.

Thuốc trị bệnh.

Bệnh dùng thuốc".

"Dược bệnh tương trị", thuốc và bệnh trị cho nhau.

Nếu không bệnh thì không thuốc,

Nếu không thuốc thì không bệnh,

Nếu không bệnh không thuốc thì không có gì cần nói giữa chúng ta. Cả độc thoại cũng không nốt.

Giờ đây, sáu cửa động đã rộng mở, mời chúng ta bước vào.

Nhưng thôi, khỏi cần vào sáu cửa. Ta chỉ vào bất cứ một cửa nào đó thôi, tùy theo duyên cảm. Sáu cửa đều trổ về một cửa. Một cửa bao hàm luôn sáu cửa.

Nhưng vào, xin nhớ ra. Đó là điều tối cần.

Nếu ra không được thì cửa nào cũng là cửa tử. Còn ra được thì sao?

Không biết.

Xin để cho người biết - hòa thượng Phật Quả Viên Ngộ - lên tiếng nói:

"Chư Phật chẳng từng xuất thế, củng không một pháp trao cho người. Tổ sư (Đạt Ma) chẳng từng qua đây, cũng chưa hề lấy tâm truyền thọ. Bởi người đời nay không rõ nên mảng lo cầu ngoài. Sao không biết tự dưới gót chân mình chặt đứt hết đại sự nhân duyên, hiền thánh đừng dính níu? Chỉ nên như ta nay thấy mà chẳng thấy, nghe mà chẳng nghe, nói mà chẳng nói, biết mà chẳng biết.Cầu gì mới được chứ?"

P.L. 2511

T.T.

GHI CHÚ:

(*) Vô bất thị dược.

(**) Vân Môn: Dược bệnh tương trị. Tận đại địa thị dược. Na cá như tự kỷ.

CỬA THỨ NHẤT: TÂM KINH TỤNG

Dịch:

1. MA HA BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA TÂM KINH

Trí huệ biển thanh tịnh

Lý mật nghĩa u thâm

Ba la qua bờ ấy

Soi đường chỉ do tâm

Nghe nhiều ngổn ngang ý

Chẳng lìa chỉ vì kim

Hoa kinh một mối đạo

Muôn kiếp thánh hiền vâng

2. QUÁN TỰ TẠI BỒ TÁT

Bồ tát vượt thánh trí

Sáu xứ rốt chung đồng

Tâm không quán tự tại

Vô ngại đại thần thông

Cửa thiền vào chánh thọ

Tam muội mặc tây đông

Muời phương trải chơi khắp

Nào thấy Phật hành tung

3. HÀNH THÂM BÁT NHẢ BA LA MẬT ĐA THỜI

Sáu năm cầu đạo lớn

Hành sâu chẳng lìa thân

Trí huệ tâm giải thoát

Đến bờ kia tột cùng

Thánh đạo không lắng lặng

"Như ngã thị kim văn"

Phật hành ý bình đẳng

Thời đến tự siêu quần

4. CHIẾU KIẾN NGŨ UẨN GIAI KHÔNG

Tham mến thành năm uẩn

Giả dối kết làm thân

Máu thịt liền gân cốt

Trong da một đống trần

Kẻ mê vui chấp dính

Người trí chẳng vì thân

Bốn tướng đều dứt bặt

Mới được gọi là chân

5. ĐỘ NHẤT THIẾT KHỔ ÁCH

Vọng buộc hóa thân khổ

Nhân ngã tự tâm mê

Niết bàn đường thanh tịnh

Sao chấp được tâm y

Ấm gíới sáu trần dây

Ách nạn nghiệp theo kề

Ví rõ tâm không khổ

Sớm nghe ngộ Bồ đề

6. XÁ LỢI TỬ

Đạt đạo tâm là gốc

Tâm lặng lợi bao la...

Như sen nhô mặt nước

Thoắt rõ gốc đạo hòa

Luôn ở nơi tịch diệt

Trí huệ ấy ai qua

Một mình siêu ba cõi

Hết luyến cảnh Ta bà

7. SẮC BẤT DỊ KHÔNG, KHÔNG BẤT DỊ SẮC

Sắc với không một giống

Chưa rõ thấy hai đàng

Hai thừa đâm phân biệt

Chấp tướng tự dối gian

Ngoài không chẳng khác sắc

Chẳng sắc mới dung khoan

Vô sanh tánh thanh tịnh

Ngộ ấy tức Niết bàn

8. SẮC TỨC THỊ KHÔNG, KHÔNG TỨC THỊ SẮC

Chẳng không, không chẳng có

Chẳng sắc, sắc không hình

Sắc không về một mối

Đất tịnh được yên lành

Chẳng không, không là diệu

Chẳng sắc, sắc phân minh

Sắc không đều chẳng tướng

Nơi đâu dựng thân mình

9. THỌ TƯỞNG HÀNH THỨC DIỆC PHỤC NHƯ THỊ

Thọ tưởng nạp muôn duyên

Hành thức rộng dung khoan

Biến kế tâm nên dứt

Bệnh "ta" chẳng tương quan

Giải thoát tâm vô ngại

Phá chấp ngộ tâm nguyên

Nên nói "cũng như vậy"

Tánh tướng chẳng hai ban

10. XÁ LỢI TỬ

Nói "xá" nhằm thân tướng

Nói "lợi" nhắm một tâm

Bồ tát vận trí lực

Bốn tướng chẳng đường xâm

Đạt đạo lìa nhân chấp

Thấy tánh pháp không âm

Chư lậu đều dứt trọn

Toàn thể ấy vàng ròng

11. THỊ CHƯ PHÁP KHÔNG TƯỚNG

Chư Phật nói không pháp

Thanh văn chấp tướng cầu

Tìm kinh kiếm lẻ đạo

Bao giờ học tâm thôi

Viên thành tướng chân thực

Chợt rõ bỏ ý tu

Thênh thanh vượt pháp giới

Tự tại hết lo âu

12. BẤT SANH BẤT DIỆT

Lô xá thể thanh tịnh

Không tướng tự nhiên chân

Như hư không rộng khắp

Muôn kiếp vẫn trường tồn

Chẳng chung chẳng riêng rẽ

Không cựu cũng không tân

Hòa đục trong chẳng nhiễm

Ba cõi một mình tôn

13. BẤT CẤU BẤT TỊNH

Chân như vượt ba cõi

Dơ sạch vốn không nhơ

Vì thương phưong tiện mở

Nói nhặt cùng nói thưa

Cõi không chẳng có pháp

Hiện xuống bánh xe lừa

Xưa nay không một vật

Huống hai thứ lọc lừa

14. BẤT TĂNG BẤT GIẢM

Thể Như lai không tướng

Đầy dẫy mười phương không

Trên "không" khôn lập "có"

Trong "có" chẳng thấy "không"

Nghe như tai gió thoảng

Xem như nguyệt trên sông

Pháp thân nào thêm bớt

Ba cõi gọi chân dung

15. THỊ CỐ KHÔNG TRUNG

Bồ đề ngoài chẳng có

Cũng chẳng ở trung gian

Chẳng tướng, chẳng chẳng tướng

Cân nhắc mất cơ quan

Thế giới chẳng thế giới

Bốn trời sáng ba quang

Bổn lai không chướng ngại

Đâu là chỗ chắn ngang

16. VÔ SẮC VÔ THỌ TƯỞNG HÀNH THỨC

Không sắc bổn lai không

Không thọ ý vẫn đồng

Hành thức không trong có

Có hết lại về không

Chấp có đâu thực có

Theo không lại lạc không

Sắc không tâm lìa hết

Chừng ấy mới thần thông

17. VÔ NHÃN NHỈ TỶ THIỆT THÂN Ý

Sáu căn không tự tánh

Theo tướng đặt bày thôi

Sắc duyên theo tướng vọng

Nhân ngã lưỡi đùa chơi

Mũi dối phân mùi ngửi

Thân ý đắm tình đời

Sáu nơi tham muốn hết

Muôn kiếp chẳng luân hồi

18. VÔ SẮC THANH HƯƠNG VỊ XÚC PHÁP

Chứng trí không thanh sắc

Hương vị xúc khác gì

Sáu trần theo vọng đấy

Tâm phàm tự dối nghi

Sanh tử thôi sanh tử

Bồ đề chứng một khi

Pháp tánh không vô trụ

Chỉ sợ ngộ chầy chầy

19. VÔ NHÃN GIỚI NÃI CHÍ VÔ Ý THỨC GIỚI

Sáu thức theo vọng dậy

"Y tha" mở dối sai

Mắt tai luôn thân ý

Sơ tính được sao ai

Lưỡi mũi gây điên đảo

Tâm vương lạc hướng quay

Đợi gì trong sáu thức

Đốn ngộ hướng Như lai

20. VÔ VÔ MINH DIỆC VÔ VÔ MINH TẬN NÃI CHÍ VÔ LÃO TỬ DIỆC VÔ LÃO TỬ TẬN

Vì mười hai duyên có

Sanh lão mới tương tùy

Thân có, vô minh đến

Hai tướng hiện liền khi

Thân hết, vô minh hết

Thọ báo hết hẹn kỳ

Rõ thân như mộng mị

Gấp gấp ngộ vô vi

21. VÔ KHỔ TẬP DIỆT ĐẠO

Bốn đế hưng ba cõi

Đốn giáo nghĩa phân mình

Khổ dứt, tập đã diệt

Đạo thánh tự nhiên thành

Thanh văn thôi tưởng dối

Duyên giác ý an lành

Muốn biết nơi thành Phật

Trên tâm đừng trệ quanh

22. VÔ TRÍ DIỆC VÔ ĐẮC

Pháp vốn không vô hữu

Trí huệ dễ đâu lường

Hoan hỷ tâm lìa bợn

Phát sáng ngập mười phương

Có gì hơn trước mắt

Tìm đâu xa đạo trường

Chẳng động qua bờ giác

Cõi thiện huệ pháp vương (*)

23. DĨ VÔ SỞ ĐẮC CỐ

Niết bàn có gì chứng

Chân không đặt níu quàng

Xưa nay không tướng mạo

Quyền biến dựng ba đàn

Bốn trí mở pháp dụ

Sáu độ ví ải quan

Mười địa ba thừa pháp

Hàng thánh khó luận bàn

24. BỒ ĐỀ TÁT ĐỎA

Phật đạo thật khó thấu

Tát đỏa là phàm nhân

Chúng sanh cầu thấy tánh

Kính Phật chớ phụ tâm

Trong đời thiện trí thức

Luận pháp nói sâu nông

Đốn ngộ tâm bình đẳng

Dứt hết hai bên lầm

25. Y BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA CỐ

Bát nhã trí huệ ấy

Ba la không sở y

Tâm không rộng lớn khắp

Trong ngoài thảy vô vi

Tánh "không" không đại biện

Đạt giả có bao người

Thấy lớn sáng pháp lớn

Tán tụng biết bàn chi

26. TÂM VÔ QUÁI NGẠI

Giải thoát tâm vô ngại

Ý tợ thái hư không

Bốn phương không một vật

Trên dưới rốt chung đồng

Tới lui tâm tự tại

Nhân pháp chẳng chung cùng

Hỏi đạo chẳng thấy vật

Thong dong thoát chậu lồng

27. VÔ QUÁI NGẠI CỐ VÔ HỮU KHỦNG BỐ

Sanh tử tâm lo sợ

Vô vi tánh tự an

Cảnh quên tâm cũng diệt

Biển tánh lặng dung khoan

Ba thân về đất tịnh

Tám thức lìa nhân duyên

Sáu thông theo tướng thực

Quày đầu bổn lai nguyên

28. VIỄN LY NHẤT THIẾT ĐIÊN ĐẢO MỘNG TƯỞNG

Hai bên toàn chớ lập

Ở giữa chớ lầm tu

Thấy tánh sanh tử hết

Bồ đề chẳng phải cầu

Noài thân tìm Phật thực

Điên đảo bỏ đi thôi

Ngồi tịnh thân vui lặng

Vô vi trái đến hồi

29. CỨU CÁNH NIẾT BÀN

Không sanh tức cứu cánh

Thanh tịnh ấy Niết bàn

Phàm phu đừng luận thánh

Chưa đến biết chi bàn

Có học cùng không học

Trí Phật chuyển sâu huyền

Lý vô tâm cốt rõ

Đừng chấp lặng tâm nguyên

30. TAM THẾ CHƯ PHẬT

Quá khứ lời chẳng thật

Vị lai cũng chẳng chân

Hiện tại Bồ đề tử (**)

Không pháp gọi huyền môn

Ba thân cùng về một

Một tánh gội nhuần thân

Đạt lý phi tam thế

Một pháp được không nhân

31. Y BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA CỐ ĐẮC A NẬU ĐA LA TAM MIỆU TAM BỒ ĐỀ

Trí Phật sâu không lượng

Huệ giải rộng vô biên

Vô thượng tâm chánh biến

Ánh từ ngập đại thiên

Tịch diệt tâm thiện xảo

Dựng lên vạn pháp thiền

Bồ tát nhiều phương tiện

Cứu khắp vì nhân thiên

32. CỐ TRI BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA THỊ ĐẠI THẦN CHÚ THỊ ĐẠI MINH CHÚ

Bát nhã là thần chú

Trừ dứt năm uẩn nghi

Phiền não cũng mất trọn

Thanh tịnh tự phân ly

Bốn trí cuồn cuộn sóng

Tám thức lộ thần uy

Đèn tâm soi pháp giới

Đó tức là Bồ đề

33. THỊ VÔ THƯỢNG CHÚ

Vô thượng xưng tối thắng

Bạt tế ấy quần mê

Giáo chủ ba ngàn cõi

Rộng mở nguyện từ bi

Thuận lòng chúng sanh muốn

Tùy cảnh dẫn qua mê

Người người lên bờ giác

Do mình chẳng do ai

34. THỊ VÔ ĐẲNG ĐẲNG CHÚ

Phật đạo bao người chứng

Pháp lực chẳng gì qua

Chân không dứt mọi có

Hóa thân hiện hằng sa

Đến vì chúng sanh khổ

Đi vì thế giới ma

Kiếp thạch thảy về hết

Mình ta lại Ta bà

35. NĂNG TRỪ NHẤT THIẾT KHỔ CHÂN THẬT BẤT HƯ

Phật từ tâm rộng lớn

Đời đời nguyện độ sanh

Hoằng pháp nêu lẽ thực

Khắp khuyên gấp tu hành

Quày đầu thấy thực tướng

Khổ hết thấy vô sanh

Dứt hẳn ba đường ác

Thanh thản lòng vui thành

36. CỐ THUYẾT BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA CHÚ

Nên nói lý chân như

Chưa ngộ gấp tâm hồi

Sáu giặc thôi gieo ác

Thùng sơn đáy lủng rồi

Thần chú trừ ba độc

Hoa tâm nẩy năm chồi

Trái chín căn nguồn dứt

Bước bước thấy Như lai

37. TỨC THUYẾT CHÚ VIẾT: YẾT ĐẾ, YẾT ĐẾ, BA LA YẾT ĐẾ, BA LA TĂNG YẾT ĐẾ BỒ ĐỀ TÁT BÀ HA

Yết đế giềng mối đạo

Đưa duyên phướn lên đường

Như lai tối tôn thắng

Phàm tâm biết đâu lường

Không bên cũng không giữa

Dài ngắn cũng không luôn

Bát nhã Ba la mật

Suốt kim cổ hằng thường

Nguyên âm:

1. MA HA BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA TÂM KINH

Trí huệ thanh tịnh hải

Lý mật nghĩa u thâm

Ba la đáo bỉ ngạn

Hướng đạo kỳ do tâm

Đa văn thiên chủng ý

Bất ly tuyến nhân châm

Kinh hoa mịch nhất đạo

Vạn kiếp chúng hiền khâm

2. QUÁN TỰ TẠI BỒ TÁT

Bồ tát siêu thánh trí

Lục xứ tất giai đồng

Tâm không quán tự tại

Vô ngại đại thần thông

Thiền môn nhập chánh thọ

Tam muội nhiệm tây đông

Thập phương du lịch biến

Bất kiến Phật hành tung

3. HÀNH THÂM BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA THỜI

Lục niên cần đại đạo

Hành thâm bất ly thân

Trí huệ tâm giải thoát

Đáo bỉ ngạn đầu nhân

Thánh đạo không tịch tịch

"Như thị ngã kim văn"

Phật hành bình đẳng ý

Thời đáo tự siêu quần

4. CHIẾU KIẾN NGŨ UẨN GIAI KHÔNG

Tham ái thành ngũ uẩn

Giả hiệp đắc vi thân

Huyết nhục liên gân cốt

Bì lý nhất đôi trần

Mê đồ sanh lạc trước

Trí giả bất vị thân

Tứ tướng giai qui tận

Hô thậm nãi vi chân

5. ĐỘ NHẤT THIẾT KHỔ ÁCH

Vọng hệ thân vi khổ

Nhân ngã tự tâm mê

Niết bàn thanh tịnh đạo

Thùy khẳng trước tâm y

Ấm giới lục trần khởi

Ách nạn nghiệp tương tùy

Nhược yếu tâm vô khổ

Văn tảo ngộ Bồ đề

6. XÁ LỢI TỬ

Đạt đạo do tâm bổn

Tâm tịnh lợi hoàn đa

Như liên hoa xuất thủy

Đốn giác đạo nguyên hòa

Thường cư tịch diệt tướng

Trí huệ chứng nan qua

Độc siêu tam giới ngoại

Cách bất luyến Ta bà

7. SẮC BẤT DỊ KHÔNG, KHÔNG BẤT DỊ SẮC

Sắc dữ không nhất chủng

Vị đáo kiến lưỡng ban

Nhị thừa sanh phân biệt

Chấp tướng tự tâm man

Không ngoại vô biệt sắc

Phi sắc nghĩa năng khoan

Vô sanh thanh tịnh tánh

Ngộ giả tức Niết bàn

8. SẮC TỨC THỊ KHÔNG, KHÔNG TỨC THỊ SẮC

Phi không, không bất hữu

Phi sắc, sắc vô hình

Sắc không đồng qui nhất

Tĩnh thổ đắc an ninh

Phi không, không vi diệu

Phi sắc, sắc phân minh

Sắc không giai phi tướng

Thậm xứ lập thân hình

9. THỌ TƯỞNG HÀNH THỨC DIỆT PHỤC NHƯ THỊ

Thọ tưởng nạp chư duyên

Hành thức lượng năng khoan

Biến kế tâm tu diệt

Ngã bệnh tất tương can

Giải thoát tâm vô ngại

Phá chấp ngộ tâm nguyên

Cố vân diệc như thị

Tánh tướng nhất ban ban

10. XÁ LỢI TỬ

Thuyết xá luận thân tướng

Lợi ngôn nhất chủng tâm

Bồ tát kim cương lực

Tứ tướng vận linh xâm

Đạt đạo ly nhân chấp

Kiến tánh pháp vô âm

Chư lậu giai tổng tận

Biến thể thị chân câm

11. THỊ CHƯ PHÁP KHÔNG TƯỚNG

Chư Phật thuyết không pháp

Thanh văn hữu tướng cầu

Tầm kinh mịch đạo lý

Hà nhật học tâm hưu

Viên thành chân thực tướng

Đốn kiến bãi tâm tu

Quýnh nhiên siêu pháp giới

Tự tại cánh hà ưu

12. BẤT SANH BẤT DIỆT

Lô xá thanh tịnh thể

Vô tướng bổn lai chân

Như không giai tổng biến

Vạn kiếp thể trường tồn

Bất cộng giai bất trước

Vô cựu diệc vô tân

Hòa quang trần bất nhiễm

Tam giới độc vi tôn

13. BẤT CẤU BẤT TỊNH

Chân như việt tam giới

Cấu tịnh bổn lai vô

Năng nhân khởi phương tiện

Thuyết tế cập ngôn thô

Không giới vô hữu pháp

Thị hiện nhất luân cô

Bổn lai vô nhất vật

Khởi hiệp lưỡng ban hô

14. BẤT TĂNG BẤT GIẢM

Như lai thể vô tướng

Mãn túc thập phương không

Không thượng nan lập hữu

Hữu nội bất kiến không

Khán tự thủy trung nguyệt

Văn như nhĩ bạn phong

Pháp thân hà tăng giảm

Tam giới hiệu chân dung ¹

15. THỊ CỐ KHÔNG TRUNG

Bồ đề bất tại ngoại

Trung văn ² mịch giã nan

Phi tướng phi phi tướng

Lượng trắc thất cơ quan

Thế giới phi thế giới

Tam quan chiếu tứ thiên

Bổn lai vô chướng ngại

Thậm xứ hữu già lan

16. VÔ SẮC VÔ THỌ TƯỞNG HÀNH THỨC

Vô sắc bổn lai không

Vô thọ ý hoàn đồng

Hành thức vô trung hữu

Hữu tận khước qui không

Chấp hữu thực bất hữu

Y không hựu lạc không

Sắc không tâm câu ly ³

Phương thỉ đắc thần thông

17. VÔ NHÃN NHỈ TỶ THIỆT THÂN Ý

Lục căn vô tự tánh

Tùy tướng dữ an bài

Sắc phân duyên thanh hưởng

Nhân ngã thiệt khôi hài

Tị hoặc phân hương khứu

Thân ý dục tình quai

Lục xứ tham ái đoạn

Vạn kiếp bất luân hồi

18. VÔ SẮC THANH HƯƠNG VỊ XÚC PHÁP

Chứng trí vô thanh sắc

Hương vị xúc tha thùy

Lục trần tòng vọng khởi

Phàm tâm sự hoặc nghi

Sanh tử hưu sanh tử

Bồ đề chứng thử thì

Pháp tánh không vô trụ

Chỉ khủng ngộ tha trì

19. VÔ NHÃN GIỚI NÃI CHÍ VÔ Ý THỨC GIỚI

Lục thức tòng vọng khởi

Y tha tánh tự khai

Nhãn nhỉ kiêm thân ý

Thùy khẳng tự lượng tài

Thiệt tị hành điên đảo

Tâm vương khước khiển hồi

Lục thức trung bất cửu

Đốn ngộ hướng Như lai

20. VÔ VÔ MINH DIỆC VÔ VÔ MINH TẬN NÃI CHÍ VÔ LÃO TỦ DIỆC VÔ LÃO TỬ TẬN

Thập nhị nhân duyên hữu

Sanh hạ lão tương tùy

Hữu thân vô minh chí

Nhị tướng đẳng đầu tề

Thân tận vô mình tận

Thọ báo khước lai kỳ

Trí thân như huyễn hóa

Cấp cấp ngộ vô vi

21. VÔ KHỔ TẬP DIỆT ĐẠO

Tứ đế hưng tam giới

Đốn giáo nghĩa phân minh

Khổ đoạn tập dĩ diệt

Thánh đạo tự nhiên thành

Thanh văn hư vọng tưởng

Duyên giác ý an ninh

Dục tri thành Phật xứ

Tâm thượng mạc lưu đình

22 VÔ TRÍ DIỆC VÔ ĐẮC

Pháp bổn phi vô hữu

Trí huệ nan trắc lường

Hoan hỷ tâm ly cấu

Phát quang mãn thập phương

Nan thắng ư tiền hiện

Viễn hành đại đạo trường

Bất động siêu bỉ ngạn

Thiện huệ pháp trung vương

23. DĨ VÔ SỞ ĐẮC CỐ

Tịch diệt thể vô đắc

Chân không tuyệt thủ phan

Bổn lai vô tướng mạo

Quyền thả lập tam đàn

Tứ trí khai phá dụ

Lục độ hiệu đô quan

Thập địa tam thừa pháp

Chúng thánh trắc tha nan

24. BỒ ĐỀ TÁT ĐỎA

Phật đạo chân nan thức

Tóa đỏa thị phàm phu

Chúng sanh yếu kiến tánh

Kính Phật mạc tâm cô

Thế gian thiện trí thức

Ngôn luận pháp tế thô

Đốn ngộ tâm bình đẳng

Trung gian hữu tương trừ

25. Y BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA CỐ

Bát nhã ngôn trí huệ

Ba la vô sở y

Tâm không tánh quảng đại

Nội ngoại tận vô vi

Tánh không vô ngoại biện

Tam giới đạt nhân hi

Đại kiến minh đại pháp

Giai tán bất tư nghì

26. TÂM VÔ QUÁI NGẠI

Giải thoát tâm vô ngại

Ý nhược thái hư không

Tứ duy vô nhất vật

Thượng hạ tất giai đồng

Lai vãng tâm tự tại

Nhân pháp bất tương phùng

Phỏng đạo bất kiến vật

Nhiệm vận xuất phiền lung

27. VÔ QUÁI NGẠI CỐ VÔ HỮU KHỦNG BỐ

Sanh tử tâm khủng bố

Vô vi tánh tự an

Cảnh vong tâm diệc diệt

Tánh hải trạm nhiên khoan

Tam thân quy tĩnh thổ

Bát thức ly nhân duyên

Lục thông tùy thực tướng

Phục bổn phước hoàn nguyên

28. VIỄN LY NHẤT THIẾT ĐIÊN ĐẢO MỘNG TƯỞNG

Nhị biên thuần mạc lập

Trung đạo vật tâm tu

Kiến tánh sanh tử tận

Bồ đề vô sở cầu

Thân ngoại mịch chân Phật

Điên đảo nhất sanh hưu

Tỉnh tọa thân an lạc

Vô vi cảnh tự châu

29. CỨU CÁNH NIẾT BÀN

Cứu cánh vô sanh tánh

Thanh tịnh thị Niết bàn

Phàm phu mạc trắc thánh

Vị đáo tức ưng nan

Hữu học khước vô học

Phật trí chuyển thâm huyền

Yếu hội vô tâm lý

Mạc trước tức tâm nguyên

30. TAM THẾ CHƯ PHẬT

Quá khứ phi ngôn thực

Vị lai bất vi chân

Hiện tại Bồ đề tử

Vô pháp hiệu huyền môn

Tam thân đồng qui nhất

Nhất tánh biến hàm thân

Đạt lý phi tam thế

Nhất pháp đắc vô nhân

31. Y BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA CỐ ĐẮC A NẬU ĐA LA TAM MIỆU TAM BỒ ĐỀ

Phật trí thâm nan trắc

Huệ giải quảng vô biên

Vô thượng tâm chánh biến

Từ quang mãn đại thiên

Tịch diệt tâm trung xảo

Kiến lập vạn dư ban

Bồ tát đa phương tiện

Phổ cứu vị nhân thiên

32. CỐ TRI BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA THỊ ĐẠI THẦN CHÚ THỊ ĐẠI MINH CHÚ

Bát nhã vi thần chú

Năng trừ ngũ uẩn nghi

Phiền não giai đoạn tận

Thanh tịnh tự phân ly

Tứ trí ba vô tận

Bát thức hữu thần uy

Tâm đăng minh pháp giới

Tức thử thị Bồ đề

33. THỊ VÔ THƯỢNG CHÚ

Vô thượng xưng tối thắng

Bạt tế vị quần mê

Ma ha tam giới chủ

Nguyện quảng khởi từ bi

Năng thuận chúng sanh ý

Tùy lưu dẫn hóa mê

Nhân nhân khởi bỉ ngạn

Do ngã bất do y

34. THỊ VÔ ĐẲNG ĐẲNG CHÚ

Phật đạo thành thiên thánh

Pháp lực cánh vô qua

Chân không diệt chư hữu

Thị hiện hóa thân đa

Lai vị chúng sanh khổ

Khứ vị thế gian ma

Kiếp thạch giai qui tận

Duy ngã tại Ta bà

35. NĂNG TRỪ NHẤT THIẾT KHỔ CHÂN THỰC BẤT HƯ

Phật nguyện từ tâm quảng

Thế thế độ chúng sanh

Hoằng pháp đàm chân lý

Phổ cần cấp tu hành

Hồi tâm kiến thực tướng

Khổ tận kiến vô sanh

Vĩnh tức tam ác đạo

Thản đãng lạc lý lý ⁴

36. CỐ THUYẾT BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA CHÚ

Cố thuyết chân như lý

Vị ngộ tốc tâm hồi

Lục tặc thập ác diệt

Ma sơn hiệp đế tồi

Thần chứ trừ tam độc

Tâm hoa ngũ diệp khai

Quả thục căn bàn kết

Bộ bộ kiến Như lai

37. TỨC THUYẾT CHÚ VIẾT: YẾT ĐẾ, YẾT ĐẾ, BA LA YẾT ĐẾ, BA LA TĂNG YẾT ĐẾ BỒ ĐẾ TÁT BÀ HA

Yết đế bổn tông cương

Phò cơ kiến pháp chường

Như lai tối tôn thắng

Phàm tâm mạc đẳng lường

Vô biên vô trung tế

Vô đoản diệc vô trường

Bát nhã Ba la mật

Vạn đại cổ kim thường

GHI CHÚ:

(*) Vua pháp ở cõi Thiện huệ là địa thứ 9 trong mười địa tương ứng với ngôi Bồ tát. Ở mức chứng này thành tựu được bốn pháp vô ngại giải vi diệu có thể tùy cơ nói rộng tất cả pháp không chút vướng mắc.

(**) Bồ đề tử: hột bồ đề làm xâu chuỗi, tràng hạt (nghĩa đen)

(1) Chú thích trong nguyên bản: chữ "dung" ngờ là chữ "không".

(2) Chữ "văn": nghe, ngờ là chữ "gian": khoảng.

(3) Câu thơ thất luật ở chữ "ly" (lìa), đáng lẽ phải là một chữ trắc, chẳng hạn như "khiển" hoặc "dẫn".

(4) Câu thơ thất luật chép nhầm chăng?

CỬA THỨ NHÌ: PHÁ TƯỚNG LUẬN

Hỏi: Nếu có người dốc lòng cầu đạo, thì nên tu theo pháp nào mới thực là cực kỳ tỉnh yếu?

Đáp: Chỉ nói pháp quán tâm thâu nhiếp trọn các pháp mới thực là cực kỳ tỉnh yếu.

Hỏi: Sao một pháp nhiếp trọn các pháp được?

Đáp: Tâm là gốc của muôn pháp. Tất cả các pháp, duy một tâm sanh. Nếu hiểu được tâm ắt muôn pháp sẵn đủ trong đó, ví như cây lớn có đủ cành nhánh trái bông, nhưng tất cả đều do một gốc sanh ra, nếu chặt gốc ắt cây chết. Nếu hiểu tâm tu đạo ắt được tỉnh lực nên dễ thành. Không hiểu tâm tu đạo ắt nhọc công vô ích. Mới biết tất cả việc lành dữ đều tự tâm. Cầu gì khác ở ngoài tâm, rốt không đâu có được.

Hỏi: Sao bảo quán tâm là xong hết?

Đáp: Đại Bồ tát khi hành sau pháp Bát nhã Ba la mật đa thấy bốn đại năm ấm vốn không vô ngã; thấy rõ do khởi dụng nên có hai tâm sai khác nhau.

Thế nào là hai?

Một là tịnh tâm: tâm trong sạch.

Hai là nhiễm tâm: tâm nhuốm bợn.

Hai tâm ấy, pháp giới tự nhiên xưa nay vốn có, kết hợp bằng những giả duyên đối đải nương vịn vào nhau.

Tâm tịnh hằng vui nhân lành

Tâm nhiễm mảng lo nghiệp dữ.

Nếu không bị nhiễm, tức xưng là thánh, xa lìa được hết khổ đau, chứng cảnh vui Niết bàn.

Bằng cứ buông lung theo tâm nhiễm tạo nghiệp, ắt bị khuất lấp, ràng buộc, tức gọi là phàm, chìm nổi trong ba cõi, chịu mọi thứ khổ. Tại sao vậy? Vì tâm nhiễm ấy gây chướng ngại cho bổn thể chơn như vậy.

Kinh Thập địa nói: Trong thân chúng sanh có tánh Phật kim cương ví như vầng nhật tròn đầy, rộng lớn sáng bao la, chỉ vì lớp lớp mây ngũ ấm che lấp nên không lộ được, khác nào ánh đèn bị nhốt giữa bình đất không chiếu hiện được.

Kinh Niết Bàn lại nói: Tất cả chúng sanh đều có tánh Phật; chỉ vì vô minh che lấp nên không được giải thoát.

"Tánh Phật" ấy, tức "tánh giác" vậy.

Chỉ "tự giác giác tha", tri giác sáng tỏ, tức gọi là giải thoát.

Nên biết mọi điều lành đều lấy giác làm gốc. Nhân gốc giác ấy mới kết được đủ thứ trái Niết bàn của cây công đức, đạo nhân đó mà thành.

Nói quán tâm tức xong hết là vậy.

Hỏi: Trên nói tất cả công đức của tánh chân như Phật đều lấy giác làm gốc, còn tâm vô minh, chẳng hay lấy gí làm gốc?

Đáp: Tâm vô minh có tám vạn bốn ngàn phiền não, tình dục, với vô số điều dữ, đều do ba độc nên lấy đó làm gốc.

Ba độc ấy tức tham, sân si vậy.

Tâm ba độc ấy tự nó có đủ tất cả giống ác, ví như cây lớn, gốc tuy chỉ có một mà lá sanh ra thì vô lượng không cùng. Ở ba độc ấy từ mỗi gốc sanh ra các nghiệp dữ, trăm ngàn vạn ức, gấp mấy cái trước, không thể ví với gì được. Từ trong bổn thể của tâm ba độc ứng hiện ra sáu căn, cũng gọi là sáu tên giặc, tức là sáu thức. Sáu thức vào ra sáu căn, nhân đó có tham trước muôn cảnh, tạo thành nghiệp dữ, che khuất bổn thể chơn như, nên gọi là sáu tên giặc. Do ba độc sáu giặc, chúng sanh bị mê hoặc và rối loạn thân tâm, chịu mọi nổi khổ. Cũng như sông ngòi có tiếp nguồn thông mạch, dòng nước mới chảy mãi không dứt và sóng mới muôn dặm cuộn giăng; nếu có ai bít mạch lấp nguồn thì mọi dòng nước ắt đứt theo.

Người cầu giải thoát có thể chuyển ba độc thành ba giới tụ tịnh, chuyển sáu giặc thành sáu ba la mật, tức tự nhiên vĩnh viễn lìa xa biển khổ.

Hỏi: Sáu đường ba cõi rộng lớn bao la, nếu chỉ quán tâm thì sao thoát được những khổ đau không cùng tận?

Đáp: Nghiệp báo trong ba cõi chỉ do một tâm sanh. Nếu từ gốc đã vô tâm thì ở trong ba cõi mà như xa lìa ba cõi.

Ba cõi ấy, tức là ba độc vậy.

Tham làm ra cõi dục.

Sân làm ra cõi sắc.

Si làm ra cõi sắc.

Nên gọi là ba cõi.

Do ba độc ấy gây nghiệp nặng nhẹ, quả báo chẳng đồng, chia ra làm sáu xứ, nên gọi là sáu nẻo.

Hỏi: Thế nào là nhẹ nặng chia làm sáu nẻo?

Đáp: Chúng sanh chẳng rõ chánh nhân, mê tâm tu thiện, chưa thoát ba cõi, thác sanh ở ba nẻo tội nhẹ.

Thế nào là ba nẻo nhẹ?

- Ấy là mê tu mười điều thiện, vọng cầu vui sướng, chưa thoát cõi tham, thì sanh nẻo trời.

- Mê giữ năm giới, vọng lòng thương ghét, chưa thoát cõi sân, thì sanh nẻo người.

- Mê chấp hữu vi, tin tà mong phước, chưa thoát cõi si, thì sanh nẻo A tu la.

Đó là ba loại chúng sanh, gọi là ba nẻo nhẹ vậy.

Thế nào là ba nẻo tội nặng?

Ấy là buông lung theo tâm ba độc, toàn gây nghiệp dữ, rơi vào ba nẻo nặng.

- Nếu nghiệp tham nặng, thì rơi vào nẻo quỷ đói.

- Nếu nghiệp sân nặng, thì rơi vào nẻo địa ngục.

- Nếu nghiệp si nặng, thì rơi vào nẻo súc sanh.

Vậy ba nẻo tội nặng hiệp với ba nẻo tội nhẹ thành sáu nẻo luân hồi.

Mới biết tất cả nghiệp khổ đều do tâm mình sanh, nên cần nhiếp tâm, lìa hết tà ác, là mọi nỗi khổ của ba cõi sáu đường luân hồi đều tự nhiên tiêu mất, tức là được giải thoát.

Hỏi: Như lời Phật dạy: "Ta đã trải qua ba đại A tăng kỳ kiếp, chịu vô số khổ nhọc mới thành được Phật đạo" sao nay nói chỉ quán tâm thì chế được ba độc là giải thoát?

Đáp: Lời Phật nói ra không hề hư dối. A tăng kỳ kiếp tức là tâm ba độc. Người Hồ ¹ nói: "A tăng kỳ" ², người Hán nói "bất khả số", nghĩa là đếm không xuể.

Từ trong tâm ba độc ấy, có đủ thứ niệm ác nhiều như cát sông Hằng. Ở mỗi mỗi niệm ấy là một kiếp, vậy là có hằng ha số kiếp đếm không xuể, nên nói ba đại a tăng kỳ.

Tánh chân như bị ba độc che khuất. Nếu chẳng vượt lên tâm đại hằng hà sa độc ác ấy thì làm sao giải thoát được.Nếu nay chuyển được ba độc tham sân si làm ba món giải thoát, đó gọi là vượt qua ba đại a tăng kỳ kiếp.

Chúng sanh ở thời đại cùng mạt này, căn trí ngu si, cùn lụt, không nhận được ý sâu kín của Như Lai trong câu nói "ba đại a tăng kỳ", nên nghĩ Như Lai phải qua vô số kiếp như cát bụi mới thành Phật, điều ấy hà chỉ khiến người tu ngờ hão mà lùi bước Bồ đề sao.

Hỏi: Các đại Bồ tát nhờ giữ ba giới tu tịnh thực hành sáu độ, mới thànhPhật đạo. Sao nay nói người học chỉ cần quán tâm chẳng tu giới hạnh, thì thành Phật thế nào được?

Đáp:Ba giới tu tịnh tức là tâm chế phục ba độc:

Chế phuc tâm ba độc thành vô lượng thiện tụ.

Nói "tụ" là nói "hội" vậy.

Pháp lành vô lượng hội khắp ở tâm, nên gọi là ba giới tụ tịnh.

Nói sáu độ Ba la mật, tức nói tịnh sáu căn.

Người Hồ nói "ba la mật" ³, người Hán nói "đạt bỉ ngạn", tức đến bờ bên kia. Sáu căn thanh tịnh, chẳng nhuốm sáu trần, tức qua sông phiền não, đến bờ Bồ đề, nên gọi là sáu ba la mật.

Hỏi: Như kinh nói, ba giới tụ tịnh tức là "Nguyện thề đoạn tất cả điều dữ, thề tu tất cả điều lành, thề độ tất cả chúng sanh", nay nói chỉ cần chế ngự tâm ba độc, há chẳng trái với nghĩa văn sao?

Đáp: Lời Phật nói kinh là lời chân thực. Nhân đối với ba độc, chư Bồ tát tu hành trong thời quá khứ phát ba thệ nguyện là:

- Nguyện đoạn tất cả điều dữ, nên luôn giữ giới đối xử với tham độc.

- Nguyện tu tất cả điều lành, nên luôn tập định đối xử với sân độc.

- Nguyện độ tất cả chúng sanh, nên luôn tu huệ đối xử với si độc.

Do giữ ba tịnh pháp giới, định, huệ nên vượt được lên ba độc mà thành Phật đạo.

- Diều dữ dứt mất, đó gọi là "đoạn".

- Điều lành sẵn đủ, đó gọi là "tu".

- Đã đoạn dữ tu lành, ắt muôn hạnh đều thành tựu; lợi ta lợi người, cứu khổ khắp muôn sanh, đó gọi là "độ".

Mới biết phép tu giới hạnh không thể lìa tâm. Nếu tâm thanh tịnh, ắt cả nước Phật đều thanh tịnh. Nên kinh nói:

Tâm đục ắt chúng sanh đục,

Tâm tịnh ắt chúng sanh tịnh.

Muốn được tịnh độ, trước cần tịnh tâm,

Tùy tâm mình tịnh, xứ Phật tịnh theo,

Ba giới tụ tịnh tự nhiên thành tựu.

Hỏi: Như kinh nói, sáu ba la mật cũng gọi là sáu độ, tức là: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí huệ. Nay nói sáu căn thanh tịnh gọi là ba la mật, thì hiểu sao cho xuôi? Còn phép sáu độ, nghĩa ấy thế nào?

Đáp: Muốn tu sáu độ, nên tịnh sáu căn hàng sáu tên giặc:

- Xả được tên giặc mắt, lìa hết cảnh sắc, gọi là bố thí.

- Cấm được tên giặc tai, không buông lỏng theo thanh trần, gọi là trì giới.

- Cầm được tên giặc mũi, tự tại giữa hương thơm, gọi là nhẫn nhục.

- Ngăn được tên giặc lưỡi, không ham mùi vị, ngâm vịnh giảng văn, gọi là tinh tấn.

- Hàng được tên giặc thân, như nhiên chẳng xúc động, gọi là thiền định.

- Phục được tên giặc ý, chẳng buông theo vô mình, thường tu giác huệ, gọi là trí huệ.

Nói "độ", đưa qua, tức nói "vận", chuyển vần vậy. Thuyền bát nhã sáu ba la mật có khả năng chuyển vần chúng sanh đến bờ bên kia, nên gọi là sáu độ.

Hỏi: Kinh nói: khi còn là Bồ tát, Thích Ca Như Lai từng uống ba đấu sáu thăng nhũ mi ⁴ mới thành Phật đạo. Vậy, trước nhờ uống sữa, sau chứng quả Phật, há phải nhờ quán tâm mà được giải thoát ru?

Đáp: Nên thành thực nhận rằng, lời xưa nói "nhân vì uống sữa mới được thành Phật" chẳng hề luống dối. Nói Phật uống sữa, cần phân biệt hai thứ sữa. Sữa Phật uống chẳng phải là sữa vẩn đục của thế gian mà chính là sữa của pháp chân như thanh tịnh.

Nói ba đấu, tức ba giới tụ tịnh.

Nói sáu thăng, tức sáu ba la mật.

Thành Phật là do uống sữa của pháp thanh tịnh ấy, mới chứng được quả Phật. Nếu nói Như Lai uống thứ sữa bò lềnh mỡ ươn hôi vẩn đục của thế gian, há chẳng chê bai một cách lầm lẫn ru?

Tánh chân như tợ như chất kim cương bất diệt; còn pháp thân thì không tỳ vết, vĩnh viễn lìa tất cả đau khổ của thế gian, há dùng thứ sữa vẩn đục ấy đỡ đói khát được sao?

Theo lời kinh nói, bò ấy chẳng ở vùng cao, chẳng ở vùng thấp, chẳng ăn lúa thóc tạp nhạp, chẳng cùng bầy với bò khác.

... Nói bò ấy, tức là Phật Tỳ Lô Giá Na vậy, đem lòng đại từ đại bi thương xót tất cả, nên từ nơi pháp thể thanh tịnh ứng ra thứ sữa pháp vi diệu của ba giới tụ tịnh, sáu ba la mật hầu nuôi nấng tất cả những người cầu đạo giải thoát. Như vậy, loại bò chân tịnh ấy, loại sữa thanh tịnh ấy, không những riêng Như Lai uống xong là thành đạo, mà tất cả chúng sanh ai uống được vẫn đắc quả chánh đẳng chánh giác như thường.

Hỏi: Như kinh nói, Phật khiến chúng sanh xây dựng già lam, đúc tạc hình tượng, đốt hương rắc hoa, chong đèn sáng mãi, đêm ngày sáu cữ, nhiễu tháp hành đạo, lễ bái chay lạt, đủ thứ công đức mới thành Phật đạo. Nếu chỉ lấy phép quán tâm thâu nhiếp các hạnh, nói như vậy e có ngoa chăng?

Đáp: Phật nói kinh dùng vô số phương tiện, nhắm vào tất cả chúng sanh căn trí cùn lụt, ươn hèn, không đủ sức lãnh hội nghĩa sâu, nên mượn pháp hữu vi làm tỉ dụ cho pháp vô vi.

Nếu không tu nội hạnh mà chỉ cầu ở ngoài, mong làm thánh, cầu được phước, không đâu có được.

Nói "già lam" ấy là người Tây Thiên Trúc nói, ở đây dịch là thanh tịnh địa, tức đất trong sạch, chùa chiền vậy.

Nếu vĩnh viễn trừ ba độc, tịnh sáu căn, thân tâm vắng không, trong ngoài ngưng lặng, đó gọi là xây dựng già lam.

Nói "đúc tạc hình tượng", tức đó là tất cả chúng sanh cầu Phật đạo, cần tu các giác hạnh, phỏng theo chân dung diệu tướng của Như Lai, há phải đâu chỉ là việc đúc vàng tạc đồng tầm thường! Bởi vậy, người cầu đạo giải thoát phải lấy thanh mình làm lò, lấy pháp làm lửa, lấy trí huệ làm tay thợ khéo, lấy ba giới tụ tịnh sáu ba la mật làm khuôn phép, nấu chảy và rèn đúc chất chân như Phật tánh ở trong thân cho thấm nhập khắp tất cả hình thức giới luật, y lời dạy vâng làm, mỗi mỗi không hở sót, thì tự nhiên thành tựu hình tướng của chân dung. Hình tướng đó đích thực là pháp thân thường trụ vi diệu và cùng tột, há phải đâu là pháp thân hữu vi hư đốn sao?

Người cầu đạo không hiểu nghĩa việc đúc tạc chân dung như vậy thì bằng vào đâu mở miệng nói công đức?

Việc đốt hương, nào phải hương hình tướng của thế gian, mà chính là hương của pháp vô vi, xông lên các thứ dơ xấu khiến cho nghiệp dữ vô mình thảy đều tiêu mất.

Hương chánh pháp ấy kể năm thứ:

- Một là hương giới: gọi thế vì nó có thể dứt mọi điều dữ, tu mọi điều lành.

- Hai là hương định: gọi thế vì nó tin sâu pháp đại thừa, lòng không chùn nản.

- Ba là hương huệ: gọi thế vì lúc nào ở bên trong tâm cũng tự xét.

- Bốn là hương giải thoát: gọi thế vì nó có thể dứt tất cả mê mờ trói buộc.

- Năm là hương giải thoát tri kiến: gọi thế là vì lúc nào nó cũng quán chiếu sáng soi, suốt thông không ngại.

Đó là năm thứ hương, gọi là hương tối thượng, thế gian không gì sánh được.

Khi còn tại thế, Phật khiến các đệ tử lấy lửa trí huệ đốt thứ hương báu không giá ấy để dâng cúng chư Phật mười phương. Chúng sanh ngày nay không rõ nghĩa chân thật của Như lai, đem lửa ngoài đốt gỗ trầm của thế tục, xông thứ hương vật chất lên mong phước cầu thánh, thì sao được ru?

Việc rắc hoa nghĩa cũng như vậy, ấy là diễn nói pháp chánh. Hoa công đức ấy gây lợi ích nhiều cho giống hữu tình, gieo rắc thấm nhuần tất cả, tự nơi chánh chân như bố thí khắp cùng khiến cho tất cả trang nghiêm. Thứ hoa công đức Phật xưng tán ấy không bao giờ héo rụng, rốt ráo thường trụ.

Ai rắc thứ hoa ấy được phước không cùng. Bằng nói Như lai bảo chúng sanh chặt cành bứt nhánh lấy hoa cúng Phật, làm thương tổn đến cây cỏ,điều ấy không đâu có vậy. Vì lẽ sao?

Vì đã giữ tịnh giới thì muôn tượng um tùm trong trời đất đều chẳng nên đụng chạm đến. Nếu lầm chạm phải, đã mắc tội nặng rồi, huống nữa nay còn cố ý hủy phá tịnh giới, gây hại cho muôn vật để cầu phước báu, muốn được thêm cho mình lại hóa thành mất bớt đi, há có thể như vậy được sao?

Nói xông đèn sáng mãi,đó là tâm chánh giác vậy.

Sức sáng tỏ của tánh giác dụ như ngọn đèn. Cho nên người cầu đạo giải thoát phải lấy thân mình làm thân đèn, lấy tâm mình làm tim đèn, thêm vào giới hạnh làm dầu đốt đèn.

Trí huệ sáng tỏ dụ như ngọn đèn thường cháy. Đó là đèn chánh giác, chiếu phá tất cả mờ tối mê si, có thể dùng pháp luân ấy truyền trao mở sáng cho nhau. Tức một ngọn đèn mồi qua trăm ngàn đèn, đèn đèn không cùng tận, nên gọi là chong đèn sáng mãi.

Trong quá khứ có Phật tên Nhiên Đăng cũng theo nghĩa đốt đèn ấy vậy.

Chúng sanh ngu si không hiểu lời nói phương tiện của Như lai, chuyên làm điều luống dối, mê chấp hữu vi, đốt lên ngọn đèn dầu của thế gian đem soi vào căn nhà trống, lại xưng là y theo lời Phật dạy, há chẳng quấy lắm ru?

Bởi cớ sao vậy?

Phật phóng một đạo hào quang giữa đôi mi chiếu suốt tám vạn bốn ngàn thế giới, huống là đèn dầu hư giả được lợi ích như vậy sao? Xét kỹ lẽ ấy, tự nhiên không thể được như vậy!

Sáu giờ hành đạo là nói nơi sáu căn, bất cứ lúc nào cũng đi con đường Phật, cũng tu các giới hạnh, cũng ngăn phòng sáu căn, không lúc nào buông, đó gọi là sáu giới hành đạo.

Phàm nói nhiễu tháp hành đạo thì "tháp" tức là "thân" vậy, cần tu giác hạnh xét quán thân tâm, niệm niệm chẳng dừng, đó gọi là "nhiễu tháp" tức đi quanh tháp vậy.

Thánh nhân thuở trước đều đi theo đường ấy cho tới Niết bàn. Người đời nay chẳng rõ lẽ ấy, trong chẳng tự hành, ngoài lại chấp cầu, đem thân vật chất ra nhiễu tháp thế gian, đêm ngày loanh quanh, chuốc nỗi nhọc nhằn vô lối, không ích gì cho chân tánh cả.

Còn trì trai ấy cần hiểu rõ, nếu không thông đạt ắt uổng công tu.

Nói "trai" là chay, tức nói "tề" là sắp xếp vậy: sắp xếp thân tâm cho thẳng (tề chánh), đừng cho cong vạy.

Nói "trì" là giữ, tức nói "hộ" là giúp: ở nơi giới hạnh cứ theo pháp mà hộ trì, ngoài cấm sáu tình, trong ngăn ba độc, siêng năng tỉnh xét, thân tâm thanh tịnh. Có hiểu như vậy mới là chay lạt.

Còn ăn cũng có năm thứ ăn:

- Một là ăn thức vui của pháp - pháp hỷ thực - đó tức là y giữ chánh pháp, vui mừng vâng làm.

- Hai là ăn thức ngon của thiền - thiền duyệt thực - đó tức là trong ngoài lọc sạch, thân và tâm vui đẹp.

- Ba là ăn thức ăn của niệm - niệm thực - đó tức là thường niệm chư Phật, tâm và miệng hợp nhau.

- Bốn là ăn thức ăn của nguyện - nguyện thực - đó tức là trong lúc đứng, đi, nằm, ngồi luôn phát nguyện lành.

- Năm là ăn thức ăn của giải thoát - giải thoát thực - đó tức là tâm thường thanh tịnh, chẳng nhuốm bụi tục. Ăn năm món ăn ấy gọi là giữ giới chay lạt.

Người nào không ăn năm món ăn thanh tịnh như trên, mà cứ rêu rao là trai giới, thì không đâu có được... Đó chỉ là phá chay. Mà đã phá thì sao rằng phước được?

Kẻ mê trong đời không ngộ được lẽ ấy, thả lỏng thân tâm, làm đủ việc dữ, ham muốn bốn tình chẳng chút thẹn thùng. Chỉ dứt có ăn ngoài mà tự coi là chay lạt, thật không đâu có được.

Việc lễ bái thì nên biết pháp, như thế này: trong là lý phải sáng tỏ; ngoài là sự biết quyền nghi. Có hiểu được như vậy mới gọi là y pháp.

Phàm nói "lễ" tức nói "kính" nghĩa là coi trọng.

Phàm nói "bái" tức nói "phục" nghĩa là cúi xuống.

Sở dĩ thế vì có cung kính chân tánh, khuất phục vô minh, mới gọi là lễ bái.

Nếu dứt hẳn được ác tình, hằng gìn thiện niệm, tuy chẳng xứng tướng, ấy gọi là lễ bái.

Tướng ấy, tức là pháp tướng.

Thế Tôn muốn khiến cho thế tục tỏ lòng nhún thấp mới dạy lễ bái, tức là ngoài thì thân sụp xuống, trong thì lòng kính thêm, giác ngoài sáng trong, tánh tướng cùng hợp.

Nếu không làm theo lý pháp ấy mà chỉ chấp trước cầu ngoài, trong ắt buông lung theo tham si, mãi gây nghiệp dữ, ngoài ắt nhọc nhằn thân tướng mà chẳng ích gì, đội lốt uy nghi, không thẹn với thánh, dối gạt với phàm, chẳng khỏi luân hồi, há thành công đức được sao?

Hỏi: Như lời kinh nói: "Dốc lòng niệm Phật, chắc được vãng sanh qua cõi Cực Lạc phương Tây, chỉ cần theo một cửa ấy tức được thành Phật", sao còn nói quán tâm để cầu giải thoát là gì?

Đáp: Phàm nói niệm Phật, cốt cần niệm chánh. Rõ nghĩa là chánh, không rõ nghĩa là tà. Niệm chánh chắc được vãng sanh, niệm tà sao qua đó được?

Nói "Phật" là nói "giác", tức tỉnh biết, tỉnh biết để thấy rõ chân tâm, đừng khiến niệm dữ lừng lên.

Nói "niệm" là nói "ức", tức gìn nhớ: gìn nhớ giữ giới hạnh, chẳng quên tinh tấn. Có hiểu như vậy mói gọi là niệm. Cho nên niệm cốt ở tâm, chẳng ở lời nói.

Mượn nơm đơm cá, được cá cần quên nơm.

Mượn lời cầu ý, được ý cần quên lời.

Đã xưng niệm Phật trên danh từ, nên biết niệm Phật trong đạo lý.

Nếu tâm không thực, thì miệng niệm tụng tiếng suông, ba độc chất chồng, nhân ngã chèn lấp.

Đem tâm vô minh hướng ngoài cầu Phật, nhọc sức ích gì.

Vả, tụng với niệm, nghĩa lý còn khác nhau xa.

Tại miệng, gọi là tụng.

Tại tâm, gọi là niệm.

Thế mới biết:

Niệm theo tâm khởi, đó là giác hạnh - cửa huyền.

Tịnh theo miệng ra, đó là âm thanh - tướng dối.

Nên biết chư thánh ngày xưa tu niệm Phật, phải đâu nói ngoài miệng, chính là tìm xét trong tâm.

Tâm là nguồn của mọi pháp lành.

Tâm là chủ của muôn công đức.

Niết bàn thường vui do tâm mà ra.

Ba cõi lăn lóc cũng theo tâm dậy.

Tâm là cửa, là ngỏ của đạo xuất thế.

Tâm là bến, là ải của đạo giải thoát.

Cửa ngỏ đã biết, há lo khó vào?

Bến ải đã rõ, há ngại chẳng thông?

Cho nên nhiếp tâm được thì trong chiếu soi; giác quán được thì ngoài tỏ sáng.

Dứt ba độc khiến ngàn thuở tiêu tan.

Nhốt sáu giặc khiến bặt đường phá rối.

Tự nhiên hằng sa công đức, thảy thảy trang nghiêm.

Vô số pháp môn mỗi mỗi thành tựu.

Vượt lên phàm, chứng vào thánh, mắt chẳng động xao.

Ngộ tại chốc liền, đợi gì lâu lắc.

Cửa chân sâu kín, thuật đủ được sao, đây chỉ trình bày sơ phép quán tâm đôi phần vậy.

Và kệ nói rằng:

1.- Ngã bổn cầu tâm tâm tự trì,

Cầu tâm bất đắc đãi tâm tri.

Phật tánh bất tòng tâm ngoại đắc,

Tâm sanh tiện thị tội sanh thì.

Ta vốn cầu tâm tâm tự trì,

Cầu tâm chớ khá đợi tâm tri.

Tánh Phật ngoài tâm không chứng được,

Tâm sanh thì tội phát liền khi.

2.- Ngã bổn cầu tâm bất cầu Phật,

Liễu tri tam giới không vô vật.

Nhược dục cầu Phật đản cầu tâm,

Chỉ giá tâm tâm tâm thị Phật.

Ta vốn cầu tâm chẳng cầu Phật,

Rõ ra ba cõi không một vật.

Ví muốn cầu Phật thà cầu tâm,

Chỉ tâm tâm tâm ấy tức Phật.

GHI CHÚ:

(1) Người Tàu ngày xưa gọi lầm chung một số sắc dân xung quanh nước Tàu là Hồ, rợ Hồ (Perse), như tiếng Ấn gọi là Hồ ngữ, sư Ấn gọi là Hồ tăng.

(2) Assamkhya.

(3) Paramita.

(4) Nhũ mi: chất tinh túy nhất rút ra từ chất sữa bò, dê, thường gọi là đề hồ (crème).