Phổ Môn Giảng Lục

Vô Tận Ý Bồ Tát cởi tràng chuỗi Anh lạc, đem cúng dường đến Quán Thế Âm Bồ Tát, và nói rằng: "Nhân giả! Xin Ngài hãy nhận lãnh chuỗi Anh lạc pháp thí của tôi đây!". Hai chữ Nhân giả là Bồ Tát nói với Bồ Tát xưng hô bình đẳng với nhau. Quán Thế Âm Bồ Tát đủ đại từ đại bi, cứu khổ cứu nạn, cho nên xưng là Nhân giả. Cúng dường bảo châu Anh lạc, nguyên thuộc về tài thí, mà sao gọi là pháp thí? Phải biết tràng chuỗi ấy là tràng chuỗi bảo châu Anh lạc ở trong tự tâm. Vì ngoài tâm không có pháp, ngoài pháp cũng không tâm. Bảo châu Anh lạc tức tâm, tâm tức bảo châu Anh lạc. Tâm tức Pháp, Pháp tức Tâm. Mắt thấy tai nghe, tất cả muôn vật, không một sự nào chẳng thuộc về nơi tự tâm. Toàn vật tức tâm, toàn sự tức lý. Cho nên tài thí mà chuyển thành pháp thí là vậy. Nhưng với chúng ta là chúng sanh chưa có thể như thế được. Thấy pháp ở ngoài tâm, chấp đắm sự vật là thật có. Cho nên Tâm với Pháp có ngăn ngại, Tài với Pháp đều khác hẳn.

Có những người đem của cứu nạn, tận lực thực hiện. Rồi nhân đấy tự cho công đức mà mình đã làm được là to lớn lắm. Thế rồi khi gặp một sự phỉ báng, không vừa lòng, liền sanh lòng buồn rầu, tức khắc hiện sắc mặt chẳng vui. Và đấy cũng là nhân hữu lậu của người và trời. Vì chẳng thấu rõ Phật pháp, chẳng biết chúng sanh là chúng sanh ở trong tự tâm của ta. Không biết rằng cứu người tức là cứu ta, cho nên không được công đức khả cư, vì đã được như thế thời đâu còn thấy có những lời phỉ báng nữa. Được như thế thì trọn ngày làm công đức, mà chẳng trụ nơi công đức. Vả lại, làm việc ta và người là bổn phận vậy, thời tuy là tài thí mà cũng là pháp thí vậy. Nếu bố thí mà chẳng quên mình, ba luân chẳng không, tức là ý thức có ta bố thí và có người nhận vật bố thí, thời đối với Phật pháp chẳng thích hợp chút nào cả.

Ngày xưa, khi Đức Đạt Ma Tổ Sư đến Trung Quốc, vua Lương Võ Đế có hỏi Tổ: "Trẫm ưa làm việc công đức. Đi đến đâu tạo lập chùa chiền đến đó, đắp tượng, xây tháp, ấn tống kinh sách và giúp đỡ vô số Tăng chúng. Những công đức ấy sẽ như thế nào?". Đạt Ma Tổ Sư trả lời: "Không có công đức gì hết! Bởi vì Ngài chấp tướng bố thí, bất quá chỉ là hưởng được phước báu người và trời mà thôi. Một khi phước báu ấy hết, thì rồi cũng phải đọa lạc. Vì bố thí hữu lậu nên chỉ hưởng được phước báu hữu lậu vậy". Vua Lương Võ Đế hỏi: " Thế thì làm sao mới gọi là chân công đức?". Tổ đáp: "Tịnh trí diệu viên, thể tự trống lặng. Phải nương theo thể ấy mà bố thí. Và tất cả các hạnh nghiệp khác nữa, cũng đều nương nơi đó, mới gọi là công đức vô lậu. Tức pháp thí, cũng gọi là chân công đức vậy". Tịnh trí diệu viên, thể tự trống lặng nghĩa là thế nào? Có thể khẳng khái bố thí, tức là đem tiền của, là điều mà mọi người đều đem lòng yêu tiếc đi cứu tai cứu nạn. Pháp thí này mới là có đủ trí huệ. Nếu chẳng trí huệ thì đâu chịu bố thí như vậy. Tuy nhiên có trí huệ bố thí, nếu một phen chấp tướng, bèn sa vào nhiễm ô hữu vi hữu lậu, thời trí huệ ấy tức là bất tịnh vậy. Nếu được ba luân thể trống không, chẳng chấp có tướng người bố thí, chỗ sở an của hành tâm không công đức khả cư, nếu trí huệ bố thí như thế là thanh tịnh thời không ô nhiễm, mới được gọi là Tịnh trí vậy. Được như thế chẳng khởi tâm phân biệt năng thí và sở thí và chẳng có tâm tư lường, trọn đầy khắp thanh tịnh bản nhiên châu biến cả pháp giới. Do đó nên mới gọi là Diệu viên.

Hãy vô sở trụ mà khởi tâm bố thí. Chẳng rơi vào Tâm, Ý, Thức mà tu hạnh bố thí. Năng thí và sở thí đều tiêu vong, vì là Thể nó không tịch tức là trống lặng vậy. Vô trụ mà sanh Tâm gọi là Tịnh trí Diệu viên. Sanh tâm mà vô trụ, tức là Thể tự trống lặng. Được như thế mới gọi là cúng dường Pháp hay là Pháp thí. Tóm lại mà nói, chẳng chấp tướng trong khi bố thí thời phước báu bằng hư không, trùm khắp pháp giới. Trái lại chấp tướng, khởi tâm phân biệt trong khi bố thí thời có hạn lượng tức chỉ là công đức hữu lậu vậy.

Vô Tận Ý Bồ Tát là bậc Đại Bồ Tát, tức tài thí mà là pháp thí. Tài thí, Pháp thí ngang bằng không sai khác. Nhưng Vô Tận Ý Bồ Tát đem chuỗi Anh lạc cúng dường Quán Thế Âm Bồ Tát, mà Quán Thế Âm Bồ Tát chẳng chịu nhận là vì Vô Tận Ý tuân lời Phật dạy mà phát tâm cúng dường. Ngài Quán Thế Âm chưa thấy Đức Phật dạy nhận, cho nên Ngài chẳng dám thọ lãnh.

Ngài Vô Tận Ý lại thưa cùng Quán Thế Âm Bồ Tát rằng: "Xin Ngài vì thương chúng tôi mà nhận chuỗi ngọc này".

Bấy giờ Đức Phật mới bảo Quán Thế Âm Bồ Tát: "Ông nên thương Vô Tận Ý Bồ Tát này và hàng tứ chúng cùng Trời, Rồng, Dạ Xoa, Càn Thát Bà, A Tu La, Ca Lầu La, Khẩn Na La, Ma Hầu La Già, Nhơn và Phi nhơn... mà nhận chuỗi ngọc đó".

Ngài Vô Tận Ý thấy Quán Thế Âm Bồ Tát chẳng chịu nhận chuỗi ngọc cúng dường nên lại năn nỉ thêm một lần nữa rằng: "Thưa Nhân giả! Tôi phát tâm cúng dường chuỗi Anh lạc là vì chúng sanh vậy. Vì thấy chúng sanh chịu bao khổ nạn, thật chẳng làm sao nói ra cho hết lòng thương cảm ấy được. Xin Ngài đem lòng đại từ đại bi thương xót chúng sanh mà nhận chuỗi Anh lạc cúng dường này". Vô Tận Ý Bồ Tát vì chúng sanh mà phát tâm cúng dường là muốn mưu cầu lợi ích cho chúng sanh được phước lợi ấy. Đấy mới thật là chân cúng dường. Chính lúc ấy Đức Phật bảo Quán Thế Âm Bồ Tát rằng: "Ông nên sẵn lòng đại từ đại bi mà nghĩ đến hảo tâm của Vô Tận Ý và bốn chúng cùng tám bộ Thiên, Long, Nhân, Phi nhân thảy dang ở trong hội Pháp Hoa này mà nhận lấy chuỗi Anh lạc này đi".

Tức thời Quán Thế Âm Bồ Tát thương hàng tứ chúng và Trời, Rồng, Nhơn, Phi nhơn... mà nhận chuỗi ngọc đó, và chia làm hai phần. Một phần dâng Đức Thích Ca Mâu Ni Phật, một phần dâng lên tháp của Phật Đa Bảo.

"Vô Tận Ý! Quán Thế Âm Bồ Tát có sức thần tự tại như thế, dạo khắp nơi trong cõi Ta Bà".

Tức thời, chính là lúc Vô Tận Ý Bồ Tát khẩn thỉnh Ngài Quán Thế Âm nên đem lòng từ mẫn mà nhận chuỗi Anh lạc, và Đức Phật cũng dạy Quán Thế Âm Bồ Tát nên nhận chuỗi ngọc cúng dường. Đức Quán Thế Âm Bồ Tát vì lòng thương xót tứ chúng và tám bộ, cho nên không nhận mà phải nhận. Nhận xong, Ngài đem chuỗi ấy chia làm hai phần. Một phần cúng Phật Thích Ca, một phần cúng Phật tháp Đa Bảo. Phật Thích Ca Mâu Ni là vị giáo chủ Ta Bà thế giới.

Thích Ca là họ, có nghĩa là Năng Nhân. Mâu Ni là tên, nghĩa là Tịch Mặc. Năng Nhân tiêu biểu cho lòng Từ Bi lợi tha. Năng, là tài năng lực lượng, tức là tài năng tích cực lợi tha. Nhân, tức là nhân từ cứu khổ, ban vui. Tịch Mặc, tiêu biểu cho trí huệ tự lợi. Yên vắng lặng soi, tức đem trí huệ soi phá vô minh nơi mình là tự lợi. Đời cũng có những người vì chúng sanh làm công việc từ thiện. Điều ấy cố nhiên là chẳng phải dễ, nhưng đáng tiếc thay là họ chỉ biết tích cực cho công việc chứ chẳng đem lý trí mà quán sát để làm trống không những gì đã có, cho nên khó được kết quả tốt đẹp mỹ mãn. Nay phải quyết dùng công phu Tịch Mặc, làm cho hết cái tâm so đo, rồi một lòng một dạ nhớ Phật, nhớ đến khi nào thân và tâm đều tiêu vong, mới đánh đổ cái chấp nhân ngã, bứt dứt cho hết các thứ phiền não, thản nhiên. Nghịch cảnh đến chẳng giận, thuận cảnh về cũng chẳng mừng. Được như thế tức là đã làm chết hết tính trộm cắp.

Nhiên hậu mới phát tâm làm những việc thay thế dân chúng mà mưu đồ hạnh phúc cho nhau, vì nhân quần mà làm lợi ích cho đa số. Được như thế là ta và người đều đạt được đến kết quả mỹ mãn vậy. Đã chẳng có lo nghĩ thành bại hay đắc thất, lại cũng không một vật gì dung tình. Đến đấy tức xả kỷ tùng nhân, tổn mình lợi người, gọi là do tiêu cực mà tích cực, tức xuất thế mà nhập thế. Thích Ca tức Diệu hữu nhập thế, Mâu Ni tức Chân không xuất thế. Chỗ gọi là Thế, xuất thế gian, nhất dĩ quán chi. Cố suy nghĩ về danh nghĩa thời có thể biết Đức Phật chẳng phải là một mùi tiêu cực vậy. Thấu rõ được những lẽ trên đây mới ra làm sự nghiệp lợi sanh cho quần chúng, tức là cùng nhau làm những việc lành, chắc chắn thu được những hiệu quả vĩ đại vô cùng vậy. Cho nên chúng ta là những người học Phật hãy nên lấy bốn chữ Thích Ca Mâu Ni để làm khuôn thước.

Khi Đức Phật Thích Ca Mâu Ni giảng kinh Pháp Hoa, ở ngay trước pháp hội bỗng nhiên từ dưới đất vọt lên một ngôi tháp báu, trong có Đức Phật Đa Bảo. Đức Phật Đa Bảo là vị Cổ Phật đã thành Phật từ vô lượng kiếp về trước và đã nhập diệt lâu rồi. Nhân nay Phật Thích Ca thuyết giảng kinh Pháp Hoa là việc nan đắc, hy hữu, cho nên từ trong lòng đất hiện lên ngôi tháp báu để chứng minh công đức này.

Quán Thế Âm Bồ Tát, lúc đầu chẳng nhận chuỗi Anh lạc, sau đó mới chịu nhận. Nhận xong Ngài lại chia làm hai phần, rồi dâng lên hai vị Phật Thích Ca và Đa Bảo, là thọ nhận mà chẳng thọ nhận. Chẳng thọ mà thọ gọi là Diệu hữu, tức Thích Ca. Thọ mà chẳng thọ gọi là Chân không, tức Mâu Ni. Họp lại mà nói thì Đạo ở trong ấy đủ rồi vậy.

Đức Phật bảo Vô Tận Ý Bồ Tát rằng: "Quán Thế Âm Bồ Tát này có oai đức thần thông như thế ấy, mới đến thế giới Ta Bà này, có công đức cao tột thật là bất khả tư nghì".

Giảng Phẩm Phổ Môn Quán Thế Âm Bồ Tát, do bổn môn và tích môn thị hiện 32 ứng hóa thân dạo khắp cõi Ta Bà, đến đây đã xong.

Lúc đó Ngài Vô Tận Ý Bồ Tát nói kệ hỏi Phật rằng:

(Thể của Kệ và Thi giống nhau. Hoặc đồng thời thuật lại những ý nghĩa sâu sắc nơi văn kinh lúc trước, hoặc bổ túc thêm những nghĩa mà văn kinh chẳng đề cập đến. Bản dịch của Ngài La Thập vốn chẳng có bài kệ này. Về sau có Ngài Xà Na Cấp Đa dịch mới có kệ. Sau này các vị Cổ Đức mới đem kệ này thêm vào sau đoạn kinh văn của Phẩm Phổ Môn do Ngài La Thập dịch hợp thành một Phẩm).

Thế Tôn đủ tướng tốt!

Con nay xin hỏi kia.

Phật tử nhơn duyên gì,

Tên là Quán Thế Âm?

Bốn câu này là lời thưa hỏi của Vô Tận Ý Bồ Tát. Đức Phật có 32 tướng tốt, 80 vẻ đẹp, đầy đủ tướng hảo nên gọi là Diệu tướng cụ. Trước khi hỏi, Vô Tận Ý khen ngợi Diệu tướng của Đức Phật. Cho nên lúc bắt đầu Ngài nói:

Thế Tôn đủ tướng tốt. Kia, là chỉ Đức Quán Thế Âm. Tôi nay xin hỏi lại lần nữa, Phật tử Quán Thế Âm này do nhân duyên gì mà gọi là Quán Thế Âm? Phật tử là Tỳ kheo, Tỳ kheo ni, Ưu bà tắc, Ưu bà di tất cả bốn chúng đều là đệ tử Phật môn. Đức Phật xem bốn loại chúng sanh như thương con đỏ, tất cả chúng sanh đều là Phật tử, cho nên tất cả đều được gọi là Phật tử. Nhưng Đức Phật lấy hoằng pháp là sự nghiệp, lấy độ sanh làm công việc thường trực gọi là gia vụ. Vậy mà đời nay có nhiều vị Tăng, Ni xem chùa chiền, điền sản, vàng bạc, tài vật làm gia vụ, và lo việc đáp ứng thù tạc Phật sự cho là sự nghiệp, thật chẳng phải là chân Phật tử chút nào cả.

Đức Phật Thích Ca thuyết pháp 49 năm với lòng Đại Từ, Đại Bi, khai thị cho chúng sanh, hoàn toàn lấy hoằng pháp độ sanh làm gia vụ sự nghiệp. Chúng ta đã là Phật tử, có trách nhiệm phải đảm đương sự nghiệp của Đức Phật, cần phải noi theo gương Đức Phật để giáo hóa chúng sanh giống như đạo làm con, có trách nhiệm thừa kế bảo trì gia nghiệp của cha mẹ lưu truyền lại vậy. Nếu chẳng được như thế, thời đấy là những đứa con bất trung bất hiếu chẳng có chút gì là trường cữu và tiến viễn cả, đâu phải đấy là chân Phật tử ư?

Nhị Thừa La Hán chỉ biết tự lợi chẳng chịu làm việc lợi tha, cũng chẳng phải là chân Phật tử. Cứ thẳng thắn mà nói: Duy chỉ có Bồ Tát năng tự lợi lợi tha, đến đâu là hoằng dương Phật pháp, cứu độ chúng sanh đến đấy, gánh vác gia nghiệp Như Lai, nối thịnh dòng Phật hóa, mới đáng gọi là Chân Nhi Tử của Đức Phật vậy thôi! Đấy cũng thường được gọi là Pháp vương tử. Có người muốn hoằng pháp độ sanh để làm chân Phật tử nhưng ngặt nỗi tự mình chẳng thông hiểu Phật pháp thời biết làm thế nào đây. Thì đây, chỉ cứ một lòng trì niệm danh hiệu A Di Đà Phật, rồi cũng khuyên mọi người xưng niệm A Di Đà Phật, rồi bảo họ tu thêm giới sát, phóng sanh, bố thí... Đấy là tâm địa Bồ Tát rồi, mà cũng là hoằng pháp độ sanh và chân Phật tử rồi vậy. Cho nên Kinh có nói: "Nhất niệm Nam Mô Phật, giai cộng thành Phật đạo".

Đấng đầy đủ tướng tốt,

Kệ đáp Vô Tận Ý:

Câu "Đấng đầy đủ tướng tốt" là chỉ về Đức Phật. Lời hỏi của Vô Tận Ý bằng kệ, Đức Phật cũng dùng kệ mà đáp nên gọi là "Kệ đáp Vô Tận Ý".

Ông nghe hạnh Quán Âm,

Khéo ứng các nơi chỗ.

Thệ rộng sâu như biển,

Nhiều kiếp chẳng nghĩ bàn.

Hầu nhiều nghìn Đức Phật,

Phát nguyện thanh tịnh lớn.

Ta vì ông lược nói,

Nghe tên cùng thấy thân.

Tâm niệm chẳng luống qua,

Hay diệt các cõi khổ.

Ông cần phải nhất tâm nghe hạnh môn của Quán Thế Âm Bồ Tát là bất khả tư nghì. Bởi vì Quán Thế Âm dùng trí nhất tâm tam quán soi thấu cả tiếng tăm mười pháp giới thế gian là cảnh sở quán nhất cảnh tam đế. Năng quán, Sở quán chẳng hai. Chứng trung đạo Diệu thể, khởi trung đạo Diệu dụng, khéo khắp ứng thị hiện. Cho nên mười phương thế giới không một nơi chỗ nào mà chẳng thị hiện được cả. Dùng 32 ứng thân để ứng hiện, giống như tấm gương soi vật, đồng thời xuất hiện chẳng trước chẳng sau. Cùng khắp mười phương thế giới, chẳng một thế giới nào mà không hiện, đứng tột ba thời quá khứ, hiện tại, vị lai, không một thời gian nào chẳng hiện. Do đó nên còn gọi là Phổ Môn Đại Sĩ.

- Hoằng thệ là lời thệ nguyện rộng lớn và thiết yếu. Quán Thế Âm Bồ Tát khi xưa là kẻ phàm phu, đã từng phát 12 đại hoằng thệ nguyện rộng rãi vô biên, sâu thẳm vô cùng như đại dương biển cả vậy. Vả lại từ vô lượng kiếp đến nay, cũng đã từng tu đạo Bồ Tát đều là bất khả tư nghì: Như đã hầu hạ, phụng sự, gần gũi cúng dường các Đức Phật quá khứ nhiều ngàn ngàn vạn vạn, để vun trồng cội phước huệ, thường phát thanh tịnh, đại nguyện chẳng chấp đắm không và hữu. Nguyện đại, hạnh đại, nhiều kiếp cúng dường Phật. Nguồn dài dòng xa, rễ sâu cội vững, cho nên mới có đủ ứng hóa thân Phổ Môn thị hiện như thế ấy.

Ban bố đại vô úy là Diệu lực bất khả tư nghì. Như nước lên thì thuyền nổi cao theo, vật liệu nhiều thì đắp được tượng Phật lớn. Đấy là lời Phật Thích Ca khen ngợi Quán Thế Âm Bồ Tát Diệu lực bất khả tư nghì, chẳng phải một lúc mà có thể nói hết được. Nay chỉ nói sơ lược mà thôi, cho nên kệ rằng: "Ta vì ông lược nói". Chúng sanh, nếu nghe danh hiệu Quán Thế Âm Bồ Tát, hoặc xem Thánh tượng Quán Thế Âm Bồ Tát, cung kính lễ bái nhất tâm xưng niệm, nhất định chẳng luống công. Nghe danh là ý nghiệp, xưng niệm là khẩu nghiệp, lễ bái là thân nghiệp. Ba nghiệp cung kính, nhất tâm bất loạn, thì năng diệt được tất cả khổ nạn.

- Các cõi: Chỉ cho ba cõi, chín cõi, 25 cõi. Ba cõi là cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc. Chín cõi là: Dục có một, Sắc có bốn, Vô sắc cũng có bốn, cộng lại là chín cõi. 25 cõi tức bốn châu, bốn ác thú, sáu cõi trời Dục và một Phạm Thiên, bốn Thiền, bốn Vô sắc, hai cõi Vô tưởng và Ngũ Na Hàm, cộng là 25 cõi. Nói rộng là 25 cõi, nói hẹp là ba cõi, nói trung là chín cõi. Bởi vì nhân quả chẳng sai mất, có nhân tức có quả, cho nên nguyên văn dùng chữ hữu là có cũng là cõi. Chúng sanh ở 25 cõi đang sống trong sanh tử phiền não khổ hải, nếu có thể thu nhiếp tam nghiệp, nhất tâm thân lễ, khẩu xưng, tâm niệm thời tiêu trừ tất cả các khổ và những ách nạn trong 25 cõi vậy. Nhưng chẳng những tiêu trừ ba nạn, bảy độc trong cõi Đồng Cư, mà chúng sanh trong hai cõi Phương Tiện và Thật Báo đều được như thế cả.

Giả sử sanh lòng hại,

Xô rớt hầm lửa lớn.

Do sức niệm Quán Âm,

Hầm lửa biến thành ao.

Hoặc trôi giạt biển lớn,

Các nạn Quỷ, Cá, Rồng.

Do sức niệm Quán Âm,

Sóng mòi chẳng chìm đặng.

Giả sử gặp kẻ ác, khởi ý muốn sát hại đem người xô cho rơi trong hầm lửa lớn, tánh mạng chẳng còn bảo đảm nữa. Hoặc giả có người vượt qua sông biển, thuyền bè bị nghiêng úp, lại có các tai nạn Rồng, Cá, các quỷ La Sát. Người đang lúc gặp phải đại nạn nước lửa, năng đem lòng chân thành xưng danh, nhờ sức oai thần Đức Quán Thế Âm, thời hầm lửa biến thành ao nước mát mẻ, ngàn vạn sóng mòi trong biển cả kia cũng chẳng làm sao chìm người được.

Hoặc ở chót Tu Di,

Bị người xô rớt xuống.

Do sức niệm Quán Âm,

Như mặt nhựt treo không.

Hoặc bị người dữ rượt,

Rớt xuống núi Kim Cang.

Do sức niệm Quán Âm,

Chẳng tốn đến mảy lông.

Hoặc gặp oán tặc vây,

Đều cầm dao làm hại.

Do sức niệm Quán Âm,

Đều liền sanh lòng lành.

Các kệ tụng này đều là tụng lại văn kinh trên, nên chỉ nói lược, không cần giải thích tường tận. Hoặc giả có người ở trên chót núi Tu Di, bị kẻ oan gia xô rơi từ trên cao sa xuống gộp đá, chắc chắn sẽ bị tan xương nát thịt. Nhờ sức niệm Quán Âm gia hộ, thời như mặt nhựt đứng giữa hư không, chẳng đến nỗi sa xuống đáy vực. Hoặc giả bị kẻ ác đuổi theo sa dưới núi Kim cương. Nhờ sức niệm Quán Âm gia hộ, thời chẳng bị tổn hại một mảy lông. Hoặc giả bị kẻ oán tặc, giặc cướp bao vây, mỗi người đều cầm dao bén gươm nhọn, đến trước mặt quyết làm hại. Nếu năng niệm Quán Âm thì nhờ sức oai thần của Bồ Tát gia hộ, bọn cướp kia tự nhiên khởi lòng từ, bao nhiêu tâm ác độc kia lắng dịu xuống hết.

Trước đây ba năm khi tôi (Pháp sư Bảo Tịnh) giảng kinh Địa Tạng tại Tô Châu, có Bào Thánh Vân Cư sĩ, ông rất nhiệt tâm giúp đỡ cho pháp hội giảng kinh. Ngày giảng hoàn mãn, Bào Cư sĩ cùng tôi lên ghe máy trở về lại Thanh Đảo. Sau khi ghe vừa rời khỏi cửa biển Ngô Công bị bọn cao bồi lưu manh uy hiếp ghe bắt phải đổi hướng đi về phương Nam. Tôi xem thấy tình hình hơi bất ổn, lòng chẳng yên, liền vì cả ghe, khởi niệm Quán Âm, tiếp theo mọi người trong ghe đều cùng nhau xưng niệm Thánh hiệu Đức Quán Thế Âm. Nhờ đó mà được trọn thoát hiểm nạn. Sau một ngày một đêm mới về đến chùa Quán Tôn, tôi có soạn một bài ký, nhan đề là "Bào Cư sĩ thoát hiểm" ghi rõ đầy đủ sự việc đã xảy ra từ đầu đến cuối.

Hoặc bị khổ nạn vua,

Khi hành hình sắp chết.

Do sức niệm Quán Âm,

Dao liền gãy từng đoạn.

Hoặc tù cấm xiềng xích,

Tay chân bị gông cùm.

Do sức niệm Quán Âm,

Tháo rã đặng giải thoát.

Hoặc gặp quốc pháp vương nạn, đến nỗi phải bị chém đầu. Khi mà thọ mạng sắp chấm dứt, nếu năng niệm Quán Âm Thánh hiệu, thời cái đao hành quyết kia, tự nhiên gãy khúc rời từng đoạn một. Hoặc bị phạm quốc pháp, hoặc bị bọn giặc cướp bắt nhốt tù, tay chân đều bị trói còng. Năng trì niệm danh hiệu Quán Âm tức nhờ sức oai thần của Bồ Tát có thể được giải thoát. Xưa có một vị Tăng đi vào trong núi sâu để tìm cây thuốc, bị giống người Mán bắt trói nhốt tù. Khi chúng trói buộc cả hai chân tay sắp đem làm thịt ăn, vị Tăng nhất tâm kiên thành niệm Quán Thế Âm Bồ Tát. Bỗng nhiên có con cọp chạy đến phá tan rọ nhốt Ngài, và Ngài được thoát nạn.

Nguyền rủa các thuốc độc,

Muốn hại đến thân đó.

Do sức niệm Quán Âm,

Trở hại nơi bổn nhơn.

Hoặc giả gặp kẻ ác nhân dùng bùa chú nguyền rủa trù ếm người, hoặc dùng độc dược làm hại người cho chết. Ở biên giới các tỉnh Quảng Đông, Phúc Kiến, Vân Nam, Tứ Xuyên thường có những nơi gọi là hắc điếm. Nếu ai vô phước sa vào đích của họ thì bị độc dược chết ngay. Hoặc bị trù ếm chết để lấy tiền của. Nếu năng niệm Quán Âm tức có thể khỏi ách nạn ấy. Ngược lại, kẻ cố ý làm hại người ta sẽ bị cái hại ấy trở lại hại nơi bản thân mình. Ông Tô Đông Pha cho rằng "Trở hại nơi bổn nhân" thì không hợp với đạo từ bi, nên sửa lại là "Hai bên đều vô sự." Như thế thì có lẽ từ bi hơn, vì có thể chẳng gây hại cho người cũng chẳng gây hại cho mình vậy.

Lý luận như thế vì ông Tô Đông Pha chẳng hiểu hai pháp môn chiếc phục và thu nhiếp trong Phật pháp. Phật pháp nên từ bi thì từ bi, nên chiếc phục tức chiếc phục. Tức đè bẻ như hàng phục vậy. Nếu chỉ một mặt từ bi, mà chẳng chiếc phục thời đối với kẻ ác không thể nào mà khiến họ từ bỏ tội lỗi cải đổi tâm tính được. Đối với hành động sát sanh, trong Phật pháp dĩ nhiên là điều răn cấm, nhưng đối với trường hợp cần thiết thời cũng có thể làm. Nhưng hành động này cần phải xuất phát nơi thiện tâm, từ bi tâm và vô ký tâm (vô ký là chẳng thiện chẳng ác). Rất sanh lòng hổ trẽn. Tuyệt đối chẳng nên có chút lòng giận hờn, tức ghét.

Như người Phật tử thấy giữa đường có con rắn độc, đã cắn chết nhiều người, nhân đấy liền giết chết rắn, để nó khỏi cắn người khác nữa. Hành động sát sanh này có hai phương diện: Một vì cứu người, một vì muốn cho con rắn đời hiện tại giảm bớt ác nghiệp, để trong tương lai chịu ít ác báo. Sát sanh mà như thế thì cả hai phương diện đều có ích lợi. Bởi vì trong hành động sát sanh này phát xuất từ lòng thương xót và muốn bảo vệ chúng sanh khác nữa. Thà tự mình phạm giới, đọa địa ngục, trọn chẳng để kẻ khác chịu khổ trong địa ngục vô gián vậy. Do nhân duyên ấy, đối với giới pháp không phạm, nên gọi là vong phạm cứu vật.

Cho nên giới pháp trong Phật pháp, tuy làm quan tòa, quan quân đều có thể thọ trì giới pháp được cả. Đối với những kẻ gây họa cho quốc gia, gây tai hại cho dân chúng, giết người, đốt xóm làng, gian tặc, giặc giả... Chiếu theo quốc pháp mà xử chúng đến tội tử hình, mới có thể khiến cho dân chúng an cư lạc nghiệp, ăn ngon ngủ yên gọi là cao gối không lo. Đấy cũng là Bồ Tát giới đó, cũng không có phạm chi hết. Nếu chẳng phải như vậy, mà xuất phát nơi tâm giận dữ, thời tội ác rất lớn sẽ bị đọa vào tam đồ địa ngục chịu khổ báo. Về sau người ta cho sự sửa đổi của Tô tiên sinh là không hợp lý, nên vẫn dùng nguyên câu kệ như cũ.

Thuở trước có một ông thầy bói tên là Lại Tỉnh Cán, thường có hành vi bất chính. Trong nhà ông có nuôi một con yêu quái để nghề bói được Thần linh ứng quẻ. Cứ mỗi năm ông đến tỉnh Chiết Giang, bắt cóc một đứa đồng nam hay đồng nữ, đem về nhà để cúng tế cho yêu quái trong nhà. Một lần, có một đứa bé gái bị ông dẫn dụ về nhốt kín trong nhà. Sau mấy hôm ông bắt đứa bé tắm rửa sạch sẽ, thay áo quần để đợi yếu quái đến ăn thịt. Nguyên em bé này ngày thường đã biết niệm Quán Thế Âm Bồ Tát. Lúc ấy em nhất tâm niệm danh hiệu Đức Quán Thế Âm. Đến nửa đêm, cánh cửa bỗng mở toang, đôi mắt của con quái vật từ ngoài song cửa chiếu vào sáng như đèn điện soi.Tuy sợ hãi, em bé nhưng vẫn nhất tâm niệm danh hiệu Quán Thế Âm Bồ Tát, thời từ trong miệng em bỗng nhiên bay ra một tia sáng bắn thẳng vào thân con quái vật. Thình lình từ trên song cửa rơi xuống một con vật. Thấy thế em bé gái bèn la lớn: "Cứu tôi với." Vừa lúc đó, phía bên ngoài có mấy viên lính tuần đang đi ngang qua, nghe tiếng la cầu cứu, họ liền xông vào nhà tức thì. Bấm đèn soi thì thấy bên cạnh em bé là một con rắn độc rất lớn, đã chết nằm ngay nơi đó. Sau mấy lời gạn hỏi em bé, lính tuần liền bắt thầy bói Lại Tỉnh Can đem nộp cho quan nha để có biện pháp trừng phạt về tội trạng của y. Đấy tức là cố ý hại người mà phản trở lại hại mình, tức là trở hại nơi bản nhân là vậy.

Hoặc gặp La Sát dữ,

Rồng độc các loài quỷ.

Do sức niệm Quán Âm,

Liền đều không dám hại.

Nếu người gặp phải quỷ La Sát hung ác và độc long cùng tất cả các thứ quỷ ác độc muốn làm hại mạng. Nếu nhất tâm niệm Quán Thế Âm Bồ Tát, tức thì bọn La Sát, Rồng độc, Quỷ đều chẳng dám làm hại đến thân mạng. Cho nên gọi là: Liền đều không dám hại. Quỷ sợ ánh sáng mà ưa thích bóng tối. Nếu người năng nhất tâm bất loạn xưng niệm danh hiệu Quán Thế Âm Bồ Tát, thời thiên tánh sáng láng, tức hiển hiện Đại Quang Minh, cho nên La Sát, ác quỷ chẳng dám đến hại.

Thuở xưa có một người ưa thích hỏi người, gặp ai cũng hỏi. Một hôm đi đường gặp quỷ La Sát, anh ta tự biết nguy hiểm cho tánh mạng lắm rồi. Nhưng với tánh hiếu kỳ sẵn có, anh liền hỏi quỷ La Sát: "Này, tại sao bụng nhà ngươi trắng mà lưng lại đen?". Quỷ đáp: "Tính tôi sợ ánh sáng mặt trời, nên khi chạy quay lưng về phía trước bị nắng dọi cho nên lưng đen mà bụng trắng". Lúc đó anh ta liền kéo quỷ La Sát đến chỗ ánh sáng mặt trời, quỷ tức thời tiêu tan. Trong tự tâm chúng ta vọng tưởng bất tuyệt, tức là nhiều lớp màu đen, cho nên quỷ thường đến làm họa gây hại. Nếu được chánh đại quang minh, nhất niệm bất tà, thời những quỷ La Sát làm gì đến gần mà hại ta được.

Hoặc thú dữ vây quanh,

Nanh vuốt nhọn đáng sợ.

Do sức niệm Quán Âm,

Vội vàng bỏ chạy thẳng.

Rắn độc cùng bò cạp,

Hơi độc khói lửa đốt.

Do sức niệm Quán Âm,

Theo tiếng tự bỏ đi.

Trên rừng núi, ngoài đồng nội có những ác thú như chó sói, cọp beo, nhe nanh múa vuốt, hùng dữ cực kỳ dễ sợ. Ở đồng bằng Trung châu ít khi thấy chúng. Trong núi sâu rừng rậm, thường xuất hiện những ác thú, nếu khi gặp phải, mà nhất tâm xưng niệm Đức Quán Thế Âm, thì dù cho bốn bề đều có ác thú bao vây đi nữa, chúng cũng liền chạy trốn hết cả.

Tại tỉnh Phước Kiến, có một người tên là Lôi Pháp Chấn, sinh sống bằng nghề đốt than. Một hôm ông phải vào trong núi sâu để hành nghề. Chẳng may ông gặp phải một con hổ già, nhe nanh, múa vuốt dựng gáy nghinh mặt chạy sấn tới ông, trông rất là kinh sợ. Ngay trong lúc nguy cấp này, bỗng nhiên có một nàng mỹ nữ hiện đến và hét lớn một tiếng "Cọp". Con hổ liền quỳ xuống cúi đầu mà bỏ đi. Ông Chấn may mắn được cứu sống. Và ông mừng qua, vòng tay thi lễ xin hỏi danh tánh của nàng. Nàng mỹ nữ đáp: "Ta là khúc gỗ áp lan ở trong nhà của ngươi". Nói xong nàng biến mất, chẳng còn thấy bóng dáng đâu cả. Ông Chấn nhân đấy mới nhớ lại trong nhà mình có cây gỗ áp lan, thớ thịt rắn chắc và mịn láng, nên ông đã có ý định chạm một tượng Đức Quán Thế Âm để thờ, nhưng vì bận rộn công việc làm ăn, nên chưa chạm xong được.

Mới chỉ sanh một niệm nghĩ đến, mà đã được sự cảm ứng nhiệm mầu như thế. Cho nên chúng ta sanh một thiện niệm, thời hoa quý ở cung điện trên trời đã thành. Sanh một ác niệm thời chảo nước sôi ở địa ngục cũng đã bày ra rồi vậy. Cho nên tâm móng khởi, niệm máy động, tất cả đều cần phải loại trừ ác niệm mà hãy nghĩ theo điều thiện là vậy. Ông Lôi Pháp Chấn, sau khi thoát nạn trở về nhà liền đem khúc gỗ áp lan ra chạm thành Thánh tượng Quán Thế Âm Bồ Tát, trọn năm suốt tháng phụng thờ hương khói rất trang nghiêm. Đấy tức là dẫn chứng "Ác thú bỏ chạy" vậy. Loại rắn đen độc lắm, cắn người chết đứng không kịp ngã. Bò cạp là loại côn trùng cón bốn chân, nọc độc nóng như hơi lửa đốt. Cũng nhờ sức niệm Quán Âm mà theo tiếng bỏ chạy.

Mây nổ sấm sét đánh,

Tuôn giá xối, mưa lớn.

Do sức niệm Quán Âm,

Liền đặng tiêu tan cả.

Khi trời nổi mây đen, gió mưa cùng lúc, sấm sét chớp nhoáng bốn phương. Tiếng sấm sét đùng đùng và băng khối rơi xuống, hoặc lớn nhỏ ít nhiều không nhất định, có thể làm hư hao mùa màng hay gây thương tích đến người và vật. Những trận mưa lớn như nước từ trên trời đổ xuống. Hễ gặp những điều chẳng lành như thế, đều là hiện tượng thiên tai hung hiểm. Nếu người đang đi dưới những con mưa to gió lớn sấm sét, băng tuyết thời thế nào cũng bị nguy hiểm đến tánh mạng. Nếu gấp gấp hồi đầu, xưng niệm danh hiệu Đức Quán Thế Âm Bồ Tát, thì tức khắc có thể mây tiêu, mưa tán, gió ngưng, sấm ngừng và băng tuyết cũng tiêu hết, bầu trời trở lại quang đãng.

Chúng sanh bị khổ ách,

Vô lượng khổ bức thân.

Do sức niệm Quán Âm,

Hay cứu khổ thế gian.

Trong tâm chúng sanh bị Tham, Sân, Si, Mạn... Các phiền não đó bức ép. Nơi thân thì bị nước, lửa, binh, đao, đói khát, tam tai, bát nạn các khổ ấy thay phiên nhau thường trực hoành hành dữ dội. Khốn ngặt ở trong thống khổ vô lượng vô biên. Quán Thế Âm Bồ Tát, Đại Từ Đại Bi, có đủ thần lực trí huệ Diệu quán sát, không nạn nào mà chẳng cứu, không khổ nào mà chẳng vớt. Thậm chí đối với chúng sanh ở cõi ba cõi Đồng Cư, Phương Tiện và Thật Báo, tất cả sanh tử phiền não khổ ách thảy đều năng cứu độ, khiến chúng sanh được giải thoát.

Đầy đủ sức thần thông,

Rộng tu trí phương tiện.

Các cõi nước mười phương,

Không cõi nào chẳng hiện.

Các loài trong đường dữ:

Địa ngục, quỷ, súc sanh.

Sanh, già, bệnh, chết, khổ,

Lần đều khiến dứt hết.

Quán Thế Âm Bồ Tát đầy đủ Thần thông diệu lực. Thần thông là thiên tánh, chẳng đo lường được; Thông tức là huệ tâm. Dùng tánh thiên nhiên thấu soi vô ngại gọi là Thần thông. Chúng sanh vốn đầy đủ thần thông diệu dụng, ngặt vì bị phiền não vọng tưởng che lấp, nên chẳng hiển hiện được. Nếu có thể buông thả muôn duyên, thần thông tức liền hiện ngay.

Bồ Tát, La Hán, Thiên, Tiên, Quỷ, Thần đều có thần thông. Thần thông của Quỷ, Thần gọi là quỷ thông, nhỏ bé lắm chỉ thấy được ít phần trong hai đạo Người và Quỷ mà thôi. Thiên, Tiên tuy có thiên nhãn, thiên nhĩ, tha tâm, túc mạng và thần túc năm thông, nhưng cũng đều là nhỏ hẹp. Vả lại vì thiếu vô lậu thông, cho nên gọi là hữu lậu thần thông, vì phiền não vẫn hoàn toàn còn tồn tại vậy. Cho nên khi động đến sát cơ, tức là giết hại.

La Hán thêm đủ vô lậu thông. Nhờ có đủ sức thần thông nên mới vượt khỏi ba cõi. Tuy vượt khỏi hơn vạn vạn lần hữu lậu thần thông của Thiên, Tiên nhưng hãy còn chưa hoàn toàn rốt ráo. Cho nên thiên nhãn, thiên nhỉ của La Hán chỉ thấy và nghe trong phạm vi tam thiên đại thiên thế giới mà thôi. Với thần túc thông, chỉ có thể du hành tự tại trong tam giới. Còn túc mạng thông thì biết được sự tình trong tám vạn kiếp trở lại. Tha tâm thông thì chỉ biết tâm niệm của sáu loại phàm phu mà thôi.

Bồ Tát phá được một phẩm vô minh, cho nên thiên nhãn, thiên nhỉ có thể nghe và thấy đến một trăm cái tam thiên đại thiên thế giới. Phạm vi ấy nếu so với La Hán thì hơn cả một trăm lần, nhưng cũng vẫn chưa hoàn toàn đầy đủ vậy. Chỉ có Phật mới có thể thấy và nghe đến vô số lượng, vô cùng tận tam thiên đại thiên thế giới. Xem vô số kiếp trước như hiện tại, suốt nguồn tận đáy, rốt ráo đầy đủ.

Quán Thế Âm Bồ Tát vốn đã thành Phật hiệu là Chánh Pháp Minh Như Lai, đã chứng được thể tự tâm Thật tướng, đầy đủ sức đại Thần thông, bất khả tư nghì, cho nên so với các vị Bồ Tát mới thành tựu thì chẳng đồng. Bởi vậy nên gọi là "Đầy đủ sức thần thông". Lại nữa, vì Ngài đã rộng tu đại trí huệ, đại phương tiện. Trí tức thật trí, soi lý. Phương tiện là quyền trí, hiểu sự, tùy căn cơ chúng sanh mà thuyết pháp. Hai mặt trí Quyền và Thật đều đầy đủ nên gọi là rộng tu. Có Thật trí tức ngang với chư Phật, có Quyền trí là không chúng sanh nào mà không độ được. Cho nên trong mười phương thế giới, tất cả cõi nước, không một xứ nào mà Ngài chẳng thị hiện các loại ứng hóa thân mà rộng độ chúng sanh tức các loại ác thú như: A Tu La, Địa ngục, Ngạ quỷ, Súc sanh và Nhân đạo của chúng ta sanh, già, đau, chết, cùng tất cả các thứ khổ nhiều vô lượng vô biên, chỉ cần xưng niệm danh hiệu Đức Quán Thế Âm, tức thì nhờ ánh từ quang gia hộ, có thể khiến mọi thống khổ dần dần bị tiêu trừ.

Địa ngục có tám sở lạnh, tám sở nóng là Đại ngục. Chúng sanh gây tội ngũ nghịch, thập ác tức bị đọa vào trong ngục này chịu quả báo. Quán Thế Âm Bồ Tát thấy chúng sanh chịu khổ nơi địa ngục, nên thường đến để giáo hóa độ thoát. Kinh nói: Ta chẳng vào địa ngục, thì ai vào đấy? Ngạ quỷ là trăm ngàn vạn năm chẳng nghe đến nước uống huống là các thức ăn uống. Đức Quán Thế Âm Bồ Tát biến làm vị Quỷ chúa Diện Nhiên Đại Sĩ. Nhân đấy mới dẫn khởi cho Đức Phật nói Chú Pháp Diệm Khẩu để có thể cứu độ cho tất cả Ngạ quỷ. Súc sanh là chim bay, thú chạy, vảy lông, cánh sừng đều bởi mắc quả báo nghiệp chướng đời trước đã gây nên. Hễ làm người mà dối gạt gian trá tức đọa vào loại này. Hoặc trả nợ, hoặc đền mạng mà sanh ra để chịu khổ báo chẳng thể kể xiết. Đức Quán Thế Âm Bồ Tát hay hiện thân súc sanh để giáo hóa chúng. Còn về khổ sanh, lão, bệnh, tử tại nơi Nhân đạo thời bất luận giàu nghèo, sang hèn đều chẳng tránh khỏi được. Cả Thiên đường, Tiên đạo cũng không thể tránh khỏi được. Kinh nói: Nhân gian khó tránh bốn khổ, Thiên thượng tài gì khỏi năm suy. Quán Thế Âm Bồ Tát vì thương xót chúng sanh chịu khổ. Chỉ cần niệm danh hiệu của Ngài tức thì những nỗi thống khổ sẽ được tiêu trừ, và tâm thường được an vui.

Chơn quán, Thanh tịnh quán,

Trí huệ quán rộng lớn.

Bi quán và Từ quán,

Thường nguyện thường chiêm ngưỡng.

- Chơn quán tức chơn không quán. Tức là xét soi tất cả các khổ thảy đầu chơn không. Chúng ta trong thâm tâm, ngoài có thế giới, đều bởi vọng niệm vọng kiến phân biệt mà có, kỳ thật đều là hư vọng chẳng thật. Cái có của vọng kiến giống như trong mộng thấy có, nhưng vốn chẳng phải chơn thật. Lại cũng giống như mắt bị lòa nên khi nhìn ngọn đèn thấy có bóng tròn năm sắc, hoặc thấy giữa không trung có những đốm hoa nhảy múa lăng xăng. Kỳ thật ngọn đèn vốn không có bóng tròn năm sắc, và trong không trung cũng chẳng có hoa đốm. Nhưng bởi vì mắt có bệnh, nên nhìn mà thấy thế thôi. Giống như thế giới, quốc độ, con người, trai gái, lớn nhỏ, nội ngoại, giàu sang, nghèo hèn, đều do vọng kiến mà có. Khi chứng đến địa vị Phật quả mới thấy rõ ràng không có một vật gì cả. Như khi mắt lành bệnh, thì tự nhiên lúc nhìn ngọn đèn không còn thấy bóng tròn năm sắc, và cũng chẳng thấy hoa đốm trong không trung nữa. Tất cả vốn thanh tịnh, một mảy bụi cũng chẳng dính dơ. Cho nên phải biết tất cả các cảnh giới đều do bởi vọng kiến mà có. Bởi chấp là có, mới khởi tâm phân biệt. Đã có phân biệt thời có yêu mến, có giận hờn, có khổ vui, có tốt xấu đủ thứ đủ điều nói sao cho hết. Ngược lại, nếu nhất niệm bất sanh, thân tâm trở về "Không" thì muôn vật đâu có nữa. Lúc đó mới soi thấy năm "Uẩn" đều không. Tất cả cũng đều không, chứ chẳng phải làm mất đi cái "Có" mới là không. Đấy gọi là Chơn không quán.

Trong đời không có con người ngàn tuổi, ngôi nhà muôn năm. Tất cả đều sanh diệt đổi dời đâu có thật tại. Kinh dạy: Không những gì đã có. Nhưng Không mà bất Không là Diệu hữu. Trong Không ấy vốn có đủ tất cả các Pháp chứ chẳng phải là cái Không đoạn diệt. Cho nên cần phải mau mau tu thiện, tích đức, tổn mình lợi người, rộng độ chúng sanh. Đấy tức là Diệu hữu quán.

- Sao gọi là Thanh tịnh quán? Người đời làm việc từ thiện, công đức, nếu hợp ý ta thì làm, mà trái lại là bỏ, thuận đưa đến vui thích, nghịch thì sinh ra giận dữ. Sẵn có tâm ý tốt, xấu, ưa, ghét, hoài tồn, tri kiến, nên, hư, được, mất. Chỉ biết thật có mà không biết bản thể vạn pháp vốn là không. Rồi đụng đâu cũng chấp đắm, nhiễm ô như mủ mít, chẳng chịu buông xả, gột rửa cho được trong sạch. Đức Quán Thế Âm Bồ Tát trọn ngày ở trong trần lao độ sanh, mà thật không có tướng trần lao. Tâm lợi sanh chẳng phải có mà có, có mà chẳng phải có. Như trăng dưới nước, như hoa giữa hư không. Không chấp đắm, không an trụ vào đâu cả. Cho nên tuy tích cực cứu đời vào cõi độ sanh, mà vẫn thanh tịnh không nhơ bẩn, như hoa sen vương khỏi đáy bùn và mặt nước vậy. Lại như câu: Dạo vườn hoa trăm thứ, thân chẳng động một cành. Nhưng là vô tâm giới vạn vật, ngại gì vạn vật thường danh vậy. Cho nên mới gọi là Thanh tịnh quán.

Chơn không quán là ra xuất thế, Thanh tịnh quán là nhập thế. Do xuất thế mà nhập thế là Chơn lợi nhân. Do nhập thế mà xuất thế là Chơn tự lợi. Chơn và Tịnh đều viên thông. Tức Không tức Có. Không và Có chẳng hai, là vào nơi Trung đạo. Mà Trung đạo quán trí chẳng dừng nơi hai bên Không và Có. Cho nên mới dạo khắp cả pháp giới, rộng lớn không gì chướng ngại, mới gọi là Trí huệ quán.

Tu Chơn không quán, phá được kiến tư phiền não, chứng được Bát nhã đức. Tu Diệu hữu Thanh tịnh quán, phá được trần sa phiền não, chứng được Giải thoát đức. Tu Quảng đại Trí huệ quán, phá được vô minh phiền não, chứng được Pháp thân đức. Ba pháp Quán này, cử một tức đủ ba, nói ba tức là một. Chẳng phải trước sau, chẳng phải chung riêng. Vì ba pháp Quán này là tuyệt đãi viên dung, tức là ý nghĩa chữ Quán của danh hiện Quán Thế Âm. Đấy là ba pháp Quán tự lợi cũng tức là căn bản lợi tha vậy.

- Từ quán và Bi quán là hai quán lợi tha, mà cũng là tự lợi vậy. Quán Thế Âm Bồ Tát là Quán Thế Âm trong tâm chúng sanh. Vì Bồ Tát với chúng sanh đồng một thể chẳng hai. Cứu khổ chúng sanh tức là cứu khổ cho tự chính mình, khiến chúng sanh thoát ly khỏi tất cả các thống khổ ngũ trụ, nhị tử, giải trừ tất cả các tai nạn lục phàm, tam thừa. Không một hạng nào là chẳng phải nhiếp tha về tự, để làm việc cần thiết nơi thân mình. Cho nên gọi là Đồng thể Đại bi quán.

Từ, là khiến chúng sanh được vui Chơn không, vui Diệu hữu, cho đến vui Trung đạo vô thượng Niết bàn bất sanh bất diệt. Tịch diệt là Vui, và cái Vui vô thượng Bồ đề, bất cấu bất tịnh: Giác pháp lạc. Trọn ngày cho vui mà không có tướng cho vui. Không có Bồ Tát là Năng duyên, cũng không có chúng sanh là Sở duyên. Năng với Sở vốn là nhất tâm. Nên gọi là Vô duyên Đại từ. Cho nên chúng ta thường nguyện Quán Thế Âm Bồ Tát từ bi cứu vớt cho, thường mong Phổ Môn Đại Sĩ Diệu Tướng Trang Nghiêm đảnh lễ ngưỡng trông cầu xin soi nhiếp.

Sáng thanh tịnh không nhơ,

Tuệ nhựt phá các tối.

Hay tiêu tai khói lửa,

Khắp soi sáng thế gian.

Quán Thế Âm Bồ Tát với ba quán Pháp trước đã đầy đủ, phá trừ tất cả phiền não được trong sạch, không còn nhơ bẩn nên gọi là không nhơ. Tâm chúng ta vốn là thanh tịnh, như gương sáng trong sạch không nhơ. Đức Lục Tổ đã nói: "Xưa nay không một vật." Chỉ vì tham, sân, si ba độc nhơ bẩn ngăn ngại, như bụi bẩn làm lu mờ sự trong sáng của gương. Cũng vì thế mà chúng ta phải làm chúng sanh muôn đời. Quán Thế Âm Bồ Tát khi ban sơ cũng là phàm phu, nhờ dùng công phu tam quán, mới gột rửa nhơ bẩn để được trong sạch, suốt đến trong sạch rốt ráo là bất sanh bất diệt. Sạch cùng cực là sáng thông suốt. Hết nhơ liền hiện sáng. Nhờ đó trong ngoài sáng rực rỡ thấu suốt, nên gọi là Sáng thanh tịnh không nhơ. Sáng như thế tức là Đại trí huệ quang. Huệ quang chiếu sáng, giống như ánh sáng mặt Nhựt giữa không trung có thể phá trừ tất cả màn đen tối. Chúng ta tuy sống ở dưới mặt Nhựt thanh thiên, nhưng tất cả đều mờ mịt bởi tự tâm ác liệt, nên cũng như đang ở trong thế giới đen tối mù mịt vậy. Nhưng ngày hôm nay, quý vị đến đây nghe kinh, hiểu rõ đạo lý, mở mang trí huệ, nhất tâm niệm Phật tức được tâm trong sáng, chuyển đổi thế giới đen tối, biến thành thế giới quang minh.

Bồ Tát dùng Chơn không quán, chứng Nhất thiết trí quang, đem phá tối tăm kiến tư phiền não cho chúng sanh. Dùng Thanh tịnh quán chứng Đạo chủng trí quang, đem phá tối tăm trần sa phiền não cho chúng sanh. Dùng Quảng đại Trí huệ quán chứng Nhất thiết chủng trí quang, đem phá tối tăm vô minh phiền não cho chúng sanh. Cho nên gọi là phá các Tối. Phiền não tối tăm là nhân khổ của chúng sanh đã bị phá hết, thời tất cả các tai nạn là quả khổ cũng bị tiêu diệt theo, cho nên gọi là: Hay tiêu tai bảy nạn, tất cả gió, nước, lửa, binh, đạo, tai kiếp mênh mông và giặc cướp các nạn bị diệt trừ trong âm thầm vô hình.

Đức Quán Thế Âm Bồ Tát dùng Huệ nhật ba Quán pháp, ba Trí quang, phóng bủa Đại quang minh soi khắp cả thế gian khiến chúng sanh lìa khổ được vui. Dùng Huệ nhật Nhất thiết Trí quang phóng bủa Chơn không quang minh, soi khắp cõi lục phàm Đồng Cư thế gian; dùng Huệ nhật Đạo chủng Trí quang phóng bủa Diệu hữu quang minh soi khắp cõi Nhị thừa Phương Tiện thế gian; dùng Huệ nhật Nhất thiết chủng Trí quang phóng bủa Trung đạo quang minh soi khắp cõi Bồ Tát Thật Báo thế gian. Cho nên gọi là Khắp soi sáng thế gian.

Lòng Bi răn như sấm,

Ý Từ diệu dường mây.

Xối mưa pháp Cam lồ,

Dứt trừ lửa phiền não.

Bốn câu nầy là khen ngợi ba Luân bất khả tư nghì của Quán Thế Âm Bồ Tát. Câu đầu, khen ngợi Thân luân là thể Pháp thân Đại Từ Bi. Đại Bi pháp thể do trì giới mà chứng được. Quán Thế Âm Bồ Tát mới dùng Đại Từ Bi giới thể, thân luân hiện thông, thị hiện 32 ứng hóa thân, để hiển ra Đại thần thông, làm kinh động cả cõi đại thiên thế giới như sấm sét để cảnh tỉnh những người mê mộng. Cho nên gọi là Lòng Bi răn như sấm.

Câu thứ hai là khen Ý luân. Dụng tâm của Bồ Tát, không đâu chẳng phải là lòng dạ Đại Từ Đại Bi để soi xét các cơ nghi, dùng các thứ phương tiện, với bản hoài là mong tất cả chúng sanh đều được lợi ích. Lối dụng ý thâm diệu như đám mây che khuất ánh nắng mặt trời, tiêu trừ cơn nóng bức để chúng sanh được mát mẻ. Cho nên gọi là Ý Từ diệu dường mây.

Hai câu ba và bốn là khen Khẩu luân. Cam lồ là thuốc trường sanh bất tử trên đời, chỉ cho Diệu pháp bất sanh bất diệt. Bồ Tát dùng khẩu luân thuyết pháp, pháp nào cũng đều thấm nhuần vào chúng sanh, tam thảo nhị mộc đều được tăng trưởng, diệt trừ được lửa phiền não, mới chứng được đất mát mẻ là Niết bàn bất sanh bất diệt vậy.

Cãi kiện qua chỗ quan,

Trong quân trận sợ sệt.

Do sức niệm Quán Âm,

Cừu oán đều lui tan.

Nếu gặp phải việc tranh chấp, kiện cáo mà đến quan nha nguy hiểm. Hoặc bị binh tai, chiến họa kinh khủng nguy nan, khi niệm danh Quán Âm thì tất cả oan gia đối đầu đều có thể lui tan. Như trường hợp của cư sĩ Phí Phạm Cửu ở huyện Bình Hồ này. Trước đây khi chiến cuộc đang diễn ra, lúc đó cư sĩ đang ở Thượng Hải phục vụ cho thương vụ ấn thư quán. Vì chiến cuộc quá ác liệt, nên một buổi sáng ông phải bỏ sở ra đi. Sau năm ngày, ông đến thôn Kiệm Đức Tân, thì chiến cuộc lại lan dần đến đấy, và nơi đó lại là trung tâm của hỏa pháo. Khi đó ông quyết định đi sang tô giới để tránh khỏi chiến nạn. Nhưng ngặt nỗi vượt qua sông Tô Châu không được, vì quân lính bố phòng quá nghiêm mật. Đang lúc Phi cư sĩ lưỡng lự chưa biết nên đi về hướng nào, thời có một em bé đến nói với ông rằng: "Cứ đi thẳng tới trước, đàng sau có người đang đuổi bắt ông". Nghe bảo thế, cư sĩ vội vàng dắt bà nhạc mẫu cùng vợ và đứa con, tất cả bốn người chạy nhanh tới phía trước, thời thấy hàng rào dây kẽm gai vừa mở trống chừng một người chui qua lọt. Cả gia đình vừa chạy qua xong liền gặp hai người lính ngoại quốc. Đến lúc ấy, ông mới nhìn lại thì chẳng thấy em bé khi nảy đâu cả. Cả gia đình mới dìu dắt nhau đến ngụ ở xóm Nguyên Nguyên một thời gian, chiến sự mới chấm dứt. Lúc trở về bốn phía xóm nhà ông đều biến thành gạch vụn, duy có căn nhà của ông là còn nguyên vẹn mà thôi. Đấy là nhờ Phí cư sĩ cùng toàn gia đã hằng ngày thành kính tu niệm Đức Quán Thế Âm Bồ Tát mới được sự gia hộ bất khả tư nghì như vậy.

Diệu âm Quán Thế Âm,

Phạm âm, Hải Triều âm.

Tiếng hơn thế gian kia,

Cho nên thường phải niệm.

Phần trước nói Chơn quán, Thanh tịnh quán, Quảng đại Trí huệ quán, Bi quán và Từ quán là giải thích chữ Quán của Quán Thế Âm. Đến đây là giải thích chữ Âm. Do đấy hợp lại để giải thích lý do thành lập hồng danh Quán Âm Bồ Tát. Chữ Diệu là Diệu âm tức là ý nghĩa bất khả tư nghì. Tuy Bồ Tát đến đâu cũng vẫn tùy duyên giáo hóa, thi thiết Pháp âm quyền mưu phương tiện, nhưng tức nơi Quyền là Thiệt. Nguyên lai chẳng đổi dời, chẳng lay động. Cho nên là Tùy duyên mà thường Bất biến. Tức nơi Dụng là Thể, nên gọi là Diệu âm. Xét soi tất cả tiếng tăm của thế gian cầu cứu, tức là không cõi nào chẳng hiện thân để tìm tiếng tăm ấy đến mà cứu khổ chúng sanh. Trăng trời chẳng động mà cùng hiện khắp ngàn sông. Chẳng rời khỏi Bản hiệu mà khắp cửa cứu nạn cứu tai. Tức nơi Thật mà thi thiết Quyền mưu; bất biến mà vẫn tùy duyên, phát khởi các Diệu dụng, nên gọi là Quán Thế Âm. Diệu âm là Quán Thế Âm, bất biến thường tùy duyên; cũng có thể Quán Thế Âm là Diệu âm, tùy duyên tức bất biến.

Chữ Phạm có nghĩa là thanh tịnh, khiết bạch. Tiếng Quán Âm chẳng rơi vào không và hữu, không nhiễm ô hai bên. Bên trên là hợp lý với Trung đạo thật tướng với mười phương chư Phật, nên gọi là Phạm âm. Diệu âm Bồ Tát thuyết pháp phổ biến mà lại chẳng mất thời cơ nữa. Bên dưới thì mỗi lời nói là hợp với cơ duyên chúng sanh. Chúng sanh nào được nghe trọn Pháp âm thì không một ai mà chẳng vui sướng, như tiếng Hải triều vang khắp cả nhưng lại lui ra, chạy vào có thời khắc nhất định. Khi mà cơ duyên chúng sanh đã thành thục và thời đã đến là Bồ Tát hiện thân thuyết pháp hóa độ tức thì. Cơ nghi đã xong, thời ứng tích chẳng ẩn mà ẩn, nên gọi là Hải triều âm. Phạm âm, trên cầu Phật đạo; Hải triều âm, dưới hợp cơ nghi của chúng sanh. Cho nên vượt khỏi tất cả các tiếng thế gian là Đồng Cư, Phương Tiện, Thật Báo. Bởi duyên cớ này nên chúng ta phải thường xuyên xưng niệm danh hiệu mới được lợi ích thật sự.

Niệm niệm chớ sanh nghi,

Quán Âm bậc Tịnh Thánh.

Nơi khổ não nạn chết,

Hay vì làm nương cậy.

Đủ tất cả công đức,

Mắt lành trông chúng sanh.

Biển phước lớn không lường,

Cho nên phải đảnh lễ.

Chúng ta trì niệm Thánh hiệu Đức Quán Thế Âm Bồ Tát tuyệt đối chẳng nên mống sanh một mảy may nghi ngờ. Nghi ngờ là chướng ngại lớn lao cho lòng tin, khó có được sự cảm ứng. Cho nên trong mỗi niệm đừng nên sanh tâm nghi ngờ, cứ thành tâm mà niệm đi thời được lợi lạc vô cùng. Vả lại, Quán Thế Âm Bồ Tát đã dứt hết phiền não, chẳng đồng như những vị Bồ Tát chưa dứt hết vô minh phiền não, cũng như chẳng đồng với La Hán chưa dứt hết được trần sa phiền não, huống là vô minh. Cho nên Quyền thừa Bồ Tát và La Hán tuy là Thánh nhân, nhưng là bậc Hiền trong Thánh. Chỉ có Quán Thế Âm Bồ Tát là Thánh trong bậc Thánh. Bởi vì ngũ trụ phiền não đã dứt rốt ráo, hai thứ chết đã tiêu vong hẳn, thanh tịnh rốt ráo nên gọi là Tịnh Thánh.

Phải biết rằng chúng ta hiện đang còn ở trong sanh tử khổ não, lúc gặp tai nạn nên nhất tâm bất loạn xưng niệm danh hiệu Quán Thế Âm, thời Bồ Tát sẽ là vị Từ Phụ cho chúng ta nương tựa, làm vị Từ Mẫu cho chúng ta cậy nhờ. Bởi vì Quán Thế Âm Bồ Tát đầy đủ tất cả các công đức nhiều vô lượng, đem con mắt Đại Từ Bi bình đẳng xem tất cả đại chúng sanh không có sai khác, như cha mẹ thương yêu chăm lo con cái với tấm lòng vô bờ bến. Cho nên khi gặp đại nạn chúng ta phải tìm chỗ nương nhờ. Đức Quán Thế Âm Bồ Tát đã dồn công chứa đức, phước lớn như một đống ngọc báu, rộng như biển cả vô bờ. Vì những điều ấy, nên chúng sanh cần phải thành tâm lễ bái thờ phượng.

Bấy giờ Ngài Trì Địa Bồ Tát liền từ chỗ ngồi đứng dậy đến trước bạch Phật rằng: "Thế Tôn! Nếu có chúng sanh nào nghe phẩm Quán Thế Âm Bồ Tát đạo nghiệp tự tại, phổ môn thị hiện sức thần thông này, thời phải biết người đó công đức chẳng ít".

Khi Đức Phật nói kệ tụng vừa xong, có một vị Bồ Tát tên là Trì Địa, từ chỗ ngồi đứng dậy thưa Đức Phật xin ngợi khen Phẩm Phổ Môn này, để chứng minh công đức. Ngài Trì Địa Bồ Tát, ở vô lượng kiếp về trước, là một con người khổ não, không học thức mấy, nhưng mà Ngài mang hoài bảo với tấm lòng giúp người rất tha thiết, khác hẳn với mọi người bình thường. Nên Ngài vui lòng làm những công việc từ thiện một cách vô tư lợi để giúp ích cho thế gian. Và có thể là tổn mình, lợi người Ngài vẫn làm đầy đủ với tấm lòng Bồ Tát. Nên Ngài phải chịu thiệt thòi về phần văn kinh thính pháp, đương nhiên là con đường lý trí Ngài vẫn còn lờ mờ. Phàm những điều gì mà ích vật lợi nhân bởi thiên tánh tự nhiên là ứng hợp với hành vi Bồ Tát. Sống mà đem sức mạnh của kẻ vũ phu, trọn ngày Ngài ở tại đầu cầu mé đường, đợi gặp những kẻ mang gánh nặng nề, thời Ngài ra sức mang thay gánh giúp cho họ qua khỏi cầu đường, hoặc gặp xe chở nặng nề khó đẩy lên dốc là Ngài nhất định giúp họ đẩy xe. Và Ngài chẳng nhận một thù lao nào hay lời cám ơn gì cả. Một điều Ngài thường xuyên làm nữa cũng đáng kể là nếu thấy khúc đường nào sụp lỡ, lồi lỏm, chỗ cao chỗ thấp là Ngài mang đất đến lấp bằng, và cầu cống bị hư hỏng là Ngài ra sức tu bổ lại chắc chắn. Nên thời bấy giờ thiên hạ gọi Ngài là Trì Địa tức ông gánh đất. Tuy Ngài đến đâu vẫn khổ tâm lo việc mình làm mình biết chẳng cần ai để ý, là dụng tâm hết sức lương thiện và cặm cụi làm như vậy đã lâu rồi, nhưng chưa hế thấy hiệu quả đến như thế nào?

Một hôm Ngài gặp Đức Phật Kỳ Xá Phù đi ngang qua, liền cung kính lễ bái. Đức Phật dạy: "Ngươi làm công việc ích, từ thiện giúp khắp mọi người, cố nhiên là việc làm tốt lành. Nhưng ngươi cứ một mặt trên vật chất mà làm là thành công chẳng tròn, chẳng biết muôn vật là duy Tâm. Ngươi phải biết thế giới đại địa là từ trong Tâm hiện ra. Đất có cao thấp là do tâm bất bình. Cho nên nếu tâm người bình thì thế giới bình theo. Vì tâm là chủ nhân muôn vật, nhân bình thời quả mới bình, lẽ phải như thế. Cho nên muốn bình đại địa, trước tiên phải bình Tâm đã". Sau một hồi được Đức Phật khai thị, Ngài Trì Địa Bồ Tát liền từ nơi sự việc đã làm mà vào quán lý. Và cứ như thế mà gắng công tu hành mới phá được vô minh chứng Pháp tánh, thành Đại Bồ Tát.

Khi Đức Thích Tôn giảng Phẩm Phổ Môn, thời Trì Địa Bồ Tát cũng được tham dự, khi nghe xong mới đứng dậy ra trước chúng hội chứng minh để thuật sự đắc ích của đại chúng rằng: Bạch Đức Thế Tôn! Nếu có chúng sanh năng nghe Phẩm Quán Thế Âm Bồ Tát Phổ Môn này, thời Bồ Tát đầy đủ sức tự tại tam nghiệp, không chướng không ngại năng khắp cửa tùy loại thị hiện Thần thông oai đức, thời người ấy được công đức nghe Pháp rất là rộng lớn mênh mông, chứ chẳng nhỏ nhen vậy".

Lúc Phật nói Phẩm Phổ Môn này, trong chúng có tám muôn bốn nghìn chúng sanh đều phát tâm vô đẳng đẳng vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Khi Đức Phật Thích Ca giảng Phẩm Phổ Môn, đại chúng nghe giảng tại hội có bốn Chúng đệ tử, Trời, Rồng và tám bộ chúng cả thảy, số lượng quá nhiều chẳng thế kể xiết. Nội bên trong có tám muôn bốn ngàn chúng sanh. Mỗi mỗi người đều phát đại tâm. Luận về trong một tấm thân của một con người chúng ta đều có tám muôn bốn ngàn chúng sanh. Cho nên một người nghe kinh được lợi ích là tám muôn bốn ngàn chúng sanh ấy đều được lợi ích theo. Đấy là cứ trên một cái thân mà nói, chứ tâm bao gồm cả thái hư, lượng khắp cả sa giới, mười phương pháp giới đều ở trong tâm. Cho nên người phát khởi Bồ đề tâm tức là cả pháp giới đều duyên đấy mà phát khời theo. Một cái động là động tất cả. Vì lẽ đó nên trong tự tâm ta có vô lượng đại chúng đều đã phát tâm rồi vậy.

Phát tâm vô thượng Chánh đẳng Chánh giác tức là phát tâm thành Phật. Hiện tiền chúng sanh có giác tri, nhưng là vọng giác vọng tri. Nếu giác ngộ được muôn pháp đều không, trọn không có gì, chẳng đắm nơi có gọi là chánh giác. Tuy Chánh giác rồi đấy, nhưng một bên chấp đắm là không, lại chẳng bình đẳng. Cho nên điều tiên quyết phải là đem tự tri mà tri cho kẻ vị tri, đem tiên giác mà giác cho kẻ hậu giác. Từ bi mà giác ngộ cho chúng sanh, tích cực mà cứu giúp cho đời. Được như thế, đã chẳng chênh lệch nơi ngoan không, lại cũng chẳng ngưng trệ về giả hữu, thời "Không và hữu" bình đẳng, gọi là chánh đẳng. Tự giác giác tha, hai giác này đều tròn đầy vượt lên trên tất cả các công đức khác, nên gọi là vô thượng.

Chánh giác là tự lợi, Chơn không là tiêu cực, xuất thế. Chánh đẳng là lợi tha, Diệu hữu là tích cực, nhập thế. Vô thượng là Tự với Tha chẳng hai, bình đẳng Nhất như. Dung thông cả xuất thế và nhập thế hội quy cả tiêu cực và tích cực, viên dung vô ngại, tức là Trung Đạo, Không và Hữu bình đẳng bất nhị. Diệu hữu phi hữu là Chơn không. Chơn không bất không là Diệu hữu. Gọi đó là Phật tánh Viên tuyệt Diệu trung. Khi thành Phật tức là chứng Tánh này đây vậy. Người đời thường hay ngộ nhận, cho Phật giáo là Không môn, chẳng phải chơn nghĩa. Cần phải hiểu rõ hai nghĩa Không và Bất không: Chẳng chấp đắm nơi Không nên mới làm lợi tha, tức là Chánh đẳng. Và phải biết Hữu tức là Phi hữu, chẳng chấp đắm nơi Hữu mà sanh ích kỷ, mới được giác ngộ Chơn không, tức là Chánh giác. Như thế lìa Năng và Sở, tuyệt đối đãi, đây là Trung đạo bình đẳng bất nhị, tức là Vô thượng.

Được như vậy thời mới vượt lên trên tất cả phàm phu, La Hán, Bồ Tát, chẳng có thể ngang hàng với ba hạng trên, nên gọi là Vô đẳng, tức không ngang hàng. Không ngang mà ngang; ngang với tất cả: Một sắc một hương. Không một thứ nào chẳng phải là trung đạo, nên gọi là vô đẳng đẳng. Nghĩa là pháp ấy bình đẳng không có cao thấp.

Người người đều sẽ thành Phật, đều có thể ngang hàng với Tâm Bồ đề Vô đẳng này. Cho nên đời gọi là Ông Thuấn là người thế nào? Ta là người ra sao? Phải chăng có làm như ông ấy thời cũng là ngang hàng với các ông ấy vậy. Cho nên quý vị cần phát tâm quãng đại bồ đề. Chúng ta đã thấu rõ chân nghĩa Phật pháp, nếu chẳng phát tâm hành trì, thời như kể món ăn, hay đếm hộ tiền cho người khác, và như chiếc bánh vẽ chẳng lợi ích gì cho bụng đói. Rốt cuộc đến cùng, tự mình chẳng được một điểm thọ dụng nào cả.

Cho nên cứ mỗi buổi sáng tinh sương, khi mới thức dậy, liền niệm Quán Thế Âm Bồ Tát bảy tiếng. Đấy là y theo giải mà khởi hành - mắt và chân đều có công dụng đồng thời. Hy vọng quý vị buông thả muôn duyên, chơn thật tiến tu, bỏ lìa tình nhiễm, và vượt khỏi sự thấy biết tầm thường, lão thiệt trì niệm, khắc kỳ mà chứng lấy, mong sao được sự lợi ích thù thắng. Được như vậy mới xứng đáng là Chơn Phật tử. Nguyện chư Phật tử cố gắng, xin đừng khinh thường mà bỏ qua cơ hội.