Pháp Hoa Đề Cương

PHẨM DƯỢC VƯƠNG BỒ TÁT BẢN SỰ

Phẩm Dược Vương Bồ-tát bản sự là nhiếp phẩm trước. Đã vào căn Đại thừa này, hẳn phải lìa ngã ái và pháp ái. Chớ ưa giao du với người, hãy bỏ các nơi ồn náo, nhiếp niệm ở chốn núi rừng, và phải hết lòng lắng nghe ! Kinh Kim Cương có câu: “Pháp còn nên bỏ, huống nữa phi pháp”.

Nên biết từ phẩm này trở về sau, đều chỉ rõ chỗ Văn Tư Tu ấy, để thứ lớp mà tiến vào, trục phá năm ấm, hiểu suốt ba không vậy. Nay từ phẩm này trước phá sắc ấm. Vì sắc ấm là lớp vọng tưởng bền chắc thứ nhất rất khó phá, nên phải phát tinh tiến lớn, chẳng tiếc thân mạng, mới có thể phá nổi. Như Bồ-tát Hỷ Kiến đốt thân cúng Phật. Đây nhằm bày tỏ vì đạo quên mình. Dù vào đống lửa lớn phiền não, mà cũng chẳng thoái thác.

Lại cũng tượng trưng cho người mới vào căn này, trước được nhân không, là nhiếp động về tịnh, yên trụ trong cảnh tịnh. Sau đó tái sanh, là chứng tỏ chẳng đắm trước cảnh tịnh. Phải ở trong cảnh tịnh mà phát giác, chẳng rơi vào hầm tối hôn trầm, khiến cho tánh nghe thường rõ ràng, ánh sáng trí tuệ lặng lẽ chiếu soi, không như cái lặng lẽ của loài vô tình núi đá kia vậy. Thiền sư Hoàng Bá dạy:

Chớ chỉ quên mình với tử tâm,

Cái đó khó trị, bệnh rất thâm.

Cần kíp mạnh mẽ cảnh tỉnh lấy ! Thân sau lại bỏ hai cánh tay là chỉ cho động tịnh cả hai đều quên, nhân ngã cả hai đều bặt. Lập thệ hoàn phục như cũ, đấy để chứng minh là đã được hai cánh tay phước đức trí tuệ của Phật vậy. Kinh nói: “Do đây, Bồ-tát phước đức trí tuệ và đôn hậu đến thế ấy”.

Nên biết rằng tiết này đồng với kinh Lăng Nghiêm chỗ thứ tự mở sáu gút của sáu căn.

Kệ rằng:

Nên biết không xưa nay chẳng kham,

Công án tiền nhân cần phải tham,

Nhận kỹ, Dược Vương nhân việc trước,

Xét cùng, Hỷ Kiến hạnh cao thâm,

Nghe kinh được định, bày rạng đức,

Cảm nhận đốt thân, bỏ ý tham,

Chứng tỏ nhân không lìa tướng ngã,

Người nghe mãnh tỉnh, kiếm tri âm.

Tu tri vô cổ bất thành câm,

Công án tiền nhân hậu khả tham,

Tế nhận Dược vương nhân bản sự,

Đế quan Hỷ Kiến hạnh trung đàm,

Văn kinh đắc định thân minh đức,

Cảm Phật phần thân khí sở tham,

Chánh hiển nhân không ly ngã tướng,

Văn nhân mãnh tỉnh mích tri âm.

PHẨM DIỆU ÂM BỒ TÁT

Phẩm Diệu Âm, là nhiếp phẩm Dược Vương trước. Ý bảo rằng, căn này từ lúc mới vào, vẫn cần nhờ các âm thinh, để bày tỏ tánh nghe, tiêu mòn vọng niệm, vào Xa-ma-tha. Dần dần vào sâu, giữ nơi chí tịnh. Cho đến cả động tịnh đều quên. Phải ngay nơi đây mà vào Tam-ma-địa. Khi đó chẳng cần thinh trần hiện bên ngoài nữa, mà ở trong tự có diệu âm, riêng sáng, độc chiếu. Thiền sư Cổ Linh Thần Tán (Bài thơ này của Tổ Bá Trượng.) nhắc lại:

Linh quang riêng chiếu,

Vượt khỏi căn trần,

Bày thể thường chân,

Chẳng kẹt văn tự.

Đấy là lúc rõ được pháp không vậy.

Tiết này lấy Bồ-tát Hoa Đức làm hợp cơ, mà được Pháp Hoa Tam-muội. Nói Hoa, đó là tri kiến. Còn Đức là diệu thể của các đức đầy đủ trong bản tánh. Tóm lại, nói Hoa Đức là nhằm tiêu biểu cho tánh tự nghe tánh, tâm tự biết tâm, cũng chính là nghĩa minh tâm kiến tánh vậy.

Nói Pháp Hoa Tam-muội. Pháp tức là Diệu tánh chân như sẵn có. Hoa tức tánh ấy đủ Diệu năng Tri kiến thanh tịnh. Tam-muội hoặc bảo là tam-ma-đề, đây nói rằng chánh thọ, cũng gọi rằng chánh định. Lại gọi là định tuệ đẳng trì, tức là nghĩa chánh quán vậy. Đây nói rõ, chính được đại định sẵn có tri kiến chân như, cũng là phá lớp vọng tưởng hư minh của thọ ấm thứ hai.

Kệ rằng:

Đảnh Phật thần quang tịch chiếu thông,

Diệu Âm Bồ-tát hiện thân dung,

Rộng phô tam-muội nêu tri kiến,

Bày hiện Nhất thừa, rõ đạo tông,

Thể dụng về như, nghe tức tiếng,

Căn trần rốt ráo, sắc mà không,

Chương này mượn huyễn bày chân tế,

Giáo thể từ nghe vào thật dòng.

Phật kế thần quang tịch chiếu không,

Diệu Âm Bồ-tát hiện thân dung,

Quảng tuyên tam-muội chương tri kiến,

Trợ hiển Nhất thừa thị đạo tông,

Thể dụng qui như thinh tức thính,

Căn trần cứu cánh sắc nhi không,

Thử chương tá huyễn minh chân tế,

Giáo thể tùng văn nhập thật trung.

PHẨM QUÁN THẾ ÂM BỒ TÁT PHỔ MÔN

Phẩm Phổ Môn là tánh quán tự tại, ứng khắp quần cơ. Đây chính nói rõ phương pháp chóng ngộ của thiền-na, để tự thấy tâm thể xưa nay trong sạch của chính mình. Bởi nhiếp trong phẩm Diệu Âm trước, dù đã cùng lìa động tịnh các thinh trần bị nghe, song vẫn còn chấp có tánh nghe hay nghe, chưa đạt được bản tâm, thể tịch diệt xưa nay là chân như. Đến đây, mới vừa tạn mặt, mới biết tâm thể vốn hư linh. Ứng hiện phổ môn, tùy thời phó cảm, cứu khổ độ sanh, ứng vật hiện hình, như trăng đáy nước, chẳng cuộc nhĩ môn, nên nói là Phổ Môn. Đây cũng nhằm bày tỏ đã nhận được Phật tuệ chân không, ứng hiện tự tại là khi chóng rõ không không vậy.

Lại phẩm Diệu Âm ở trước, cũng có ba mươi hai ứng, đồng như phẩm Phổ Môn này, mà chẳng nói tự tại, là cớ sao ?

Đây là chỗ cơ yếu trong cửa huyền, rất khó xét lường. Bởi nhân tiếng mà thành nghe, nhân nghe mà thành tiếng. Song tiếng, nghe cùng quán sát thì một lúc đồng hiện, cho nên ứng dụng cũng đỗng dấu vết kia. Nhưng, trong kinh Diệu Âm có tướng đến đi, còn Quán Âm là nói nghiệp tự tại, vì Diệu Âm tức là tánh hay nghe. Do lúc có âm thinh, thì tánh hay nghe mới bày ra, lúc không âm thinh thì tánh hay nghe tự lặng lẽ. Đó là chỗ mà Diệu Âm có dấu vết đến đi, tiêu biểu cho tánh hay nghe theo cái có không, sanh diệt của tướng âm thinh. Khác nào những hình bóng không thật trong gương kia. Lại, như hành khách tạm dừng rồi đi, nên chẳng tự tại. Nói Quán Âm là nghiệp tự tại. Nghiệp chính là bản tâm, là chủ nhân ông. Tự tại tức là bản tâm linh tri, cũng là chủ nhân ông. Bởi nghe có nghe không, tự là thinh trần hoặc có hoặc không, mà linh tri biết có biết không đó, chân quán thường tự tại. Thế thì, không tiếng đã không diệt, có tiếng cũng chẳng sanh, tức chẳng sanh chẳng diệt, không đến không đi, và chẳng phải có chẳng phải không, chẳng phải động chẳng phải tịnh, tất cả đều chẳng phải, đó là chân quán tự tại. Lại, tức sanh tức diệt, tức đến tức đi… tất cả đều tức, đó là đại Bồ-tát. Trong kinh có đoạn:

Quán chân ,(Dùng chân trí soi tỏ chân lý.) quán thanh tịnh (Rõ thấu pháp tánh thanh tịnh.)

Quán trí tuệ rộng lớn (Trí tuệ rộng lớn suốt thấu tất cả pháp.)

Quán bi (Khởi tâm đại bi vô biên, luôn xét nỗi khổ của mọi loài để cứu vớt chúng.) và quán từ, (Vận tâm đại từ vô lượng, thường xem mọi loài ưa thích những gì để ban bố niềm vui cho chúng)

Thường nguyện, thường chiêm ngưỡng,

Sáng trong sạch không nhơ,

Trời tuệ phá các tối,

Hay dẹp vạ gió lửa,

Sáng soi khắp thế gian.

Tiết văn này, chính là nêu rõ trí đại viên cảnh, Phật tuệ chân không, cảm ứng của Quán Tự Tại, cũng đả phá lớp vọng tưởng dung thông của tưởng ấm thứ ba vậy.

Nên biết rằng, phẩm Phổ Môn này, cùng với kinh Lăng Nghiêm chỗ đức Quán Thế Âm nói về nhĩ căn viên thông, từ Văn Tư Tu vào Tam-ma-địa là đồng một ý, chỉ khác nhau ở chỗ kín và bày đó thôi.

Kệ rằng:

Quan san trải khắp thẳng về nhà,

Chẳng biết đường xưa mấy dặm xa,

Gót dẫm Phổ Môn riêng tiến bước,

Quán chân tự tại, tát-bà-ha,

Tùy cơ ứng hiện tìm tiếng cảm,

Chẳng bỏ từ bi độ khổ hà,

Thanh tịnh quán soi, đây tuệ nhật ,(Trời tuệ. Trí tuệ của chư Phật và hàng Bồ-tát. Cũng như ánh sáng mặt trời hay chiếu dẹp tối tăm thế gian, trí tuệ của chư Phật và Bồ-tát chiếu khắp pháp giới, phá tan mây mê lầm của chúng sanh. Trong kinh Vô Lượng Thọ có câu:Tuệ nhật lãng thế gian, Tiêu trừ sanh tử vân. Tóm lại, hành giả khi đạt được pháp thể không hai, chân trí chân lý hiện bày. Bấy giờ sức trí tuệ rộng khắp, lòng từ bi vô hạn và khởi phương tiện lợi lạc chúng sanh.)

Sáng trùm vạn tượng khắp sum la.

Quan san lịch tận đáo ngô gia,

Bất thức tùng lai lộ kỷ đa,

Cước đạp phổ Môn đơn trực nhập,

Đế quán tự tại, tát-bà-ha,

Tùy cơ ứng hiện tầm thinh cảm,

Bất xả từ bi độ khổ hà,

Thanh tịnh quán, quán tư tuệ nhật,

Viên minh vạn tượng hiển sum la.

PHẨM ĐÀ-LA-NI

Phẩm Đà-la-ni, đây gọi là Tổng trì. Nghĩa là tổng nhiếp tất cả pháp, và thọ trì tất cả nghĩa. Do vì người tu hành đã thấy được tâm thể xưa nay trong sạch của mình rồi. Phải biết rằng, tâm này vốn đầy đủ hằng sa công đức, và vô lượng pháp môn cũng đều nương nơi tâm này mà diễn xuất. Người nhận đây tu hành, thì sáu độ muôn hạnh thảy đều trọn đủ. Lại, thọ trì mật ngữ, thần lực thầm giúp, có thể mau chứng quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Nhưng, thọ trì đà-la-ni, là biểu lộ tâm này vốn không phân biệt, chẳng thể suy lường, không cho nghĩ nghị, cho đến lìa tất cả tướng ngôn ngữ, văn tự, nghĩa lý… Kinh Kim Cương nói: “Phàm những gì có tướng đều là hư vọng” chỉ linh linh, lặng lặng, sừng sững chẳng đổi. Thế nên ý nghĩa trong thần chú, không thể diễn giải, chỉ tin nhận và thọ trì, thần công chẳng thể trắc nghiệm nổi. Và đây cũng nhằm đả phá lớp vọng tưởng u ẩn của hành ấm thứ tư vậy.

Nên biết, tiết này cùng với kinh Lăng Nghiêm, đoạn nói về ba cõi, bảy thú, mười hai loài sanh, tất cả cõi nước hữu vi gồm về trong một tâm này mà sanh. Nếu khi đắc ngộ, thì ba cõi, bảy thú v.v… đều là mộng huyễn, đều do vọng tưởng khởi lên, vốn chẳng có thật.

Giờ đây, thọ trì đà-la-ni, lòng không phân biệt, chẳng khởi vọng tưởng. Thế thì, hội vọng qui chân, chân vốn lặng sáng. Khi đó chẳng còn thấy có tướng ba cõi, bảy thú, cùng tất cả hữu vi nữa. Vì thế chư Phật và Bồ-tát cùng chư thiên, quỉ thần, đồng thanh nói đà-la-ni, cũng là để chứng tỏ tổng qui ở một tâm này thôi. Tổ sư Vĩnh Gia nói:

Chóng biết rõ, thiền Như Lai,

Sáu độ, muôn hạnh thể tròn bày,

Trong mộng, rõ ràng có sáu thú,

Thức rồi, không không, chẳng đại thiên.

Nói trong mộng, tức chỉ cho trong vô minh vọng tưởng thấy có các cảnh giới vậy.

Kệ rằng:

Tiếng Phạn tên gọi đà-la-ni (người Trung Hoa dịch là Tổng trì. Vị nào chứng được môn Văn trì đà-la-ni thì nghe giáo pháp đều có thể hiểu nhớ tất cả.)

Phương này dịch lại ấy tổng trì,

Đọc tụng cần rành viên đốn chỉ,

Thọ trì nên rõ tín diệu tri,

Thần thông tợ biển văn linh tỏ,

Trí tuệ dường non mật ngữ ghi,

Trong tánh tịch diệt không một vật,

Xưa nay một vật tột thi vi.

Đà-la-ni giả Phạm thiên ngôn,

Thử tắc phiên vi tổng trì môn,

Độc tụng tu tri viên đốn chỉ,

Thọ trì đương tín diệu chân tồn,

Linh văn cụ túc thần thông hải,

Mật ngữ bao hàm trí tuệ sơn,

Tịch diệt tánh trung vô nhất vật,

Bản lai nhất vật độc xưng tôn.

PHẨM DIỆU TRANG NGHIÊM VƯƠNG BẢN SỰ

Phẩm Diệu Trang Nghiêm Vương. Đây là dặn phải khéo hộ trì tâm ấy, biện rành tà chánh. Chớ cho được như thế là tự đủ, rồi sanh lười nhác. Hoặc bị ấm ma hoặc loạn, hoặc bị thiên ma nhiễu hại, hoặc lại giữa đường thành cuồng, hoặc lạc nơi đường tà, hoặc do đắm yêu chỗ tập từ trước ôm giữ trong lòng, mà sanh tăng thượng mạn, hoặc là chìm không, hoặc lại kẹt tịch, dừng nghỉ ở hóa thành, chẳng có thể lại tiến lên. Do các duyên này v.v… nên chẳng có thể tiến đến Bảo sở.

Xét thấy vua Diệu Trang Nghiêm là tượng trưng cho người tu hành, là tâm vương của chính mình. Phu nhân Tịnh Đức là tượng trưng cho chánh trí tuệ. Tịnh Tạng là tượng trưng cho chánh tri. Tịnh Nhãn là tượng trưng chánh kiến. Nghĩa là người tu hành hay nương nơi chánh trí tuệ, chánh tri, chánh kiến, lấy đó làm thiện tri thức căn bản. Do thiện tri thức căn bản này, khéo gìn giữ lòng mình. Trong khi thiền định, phàm có thấy nghe hiểu biết, tất cả hiện tượng, cảnh giới lành dữ, lòng chớ tham trước, chớ khởi thánh giải, cho đến cũng chớ sanh lo mừng cùng các tâm như đã nói trên. Chỉ dùng trí tuệ quán sát nơi không tịch, thì tất cả cảnh giới hiện ra đó, liền khi ấy tự nhiên tiêu diệt. Khiến cho hành giả chẳng thoái chuyển nơi đạo vô thượng chánh chân. Đây nhằm phá lớp vọng tưởng võng tượng hư vô điên đảo của thức ấm thứ năm vậy.

Nên biết văn trong tiết này, đồng với kinh Lăng Nghiêm phần nói về năm ấm, năm vọng tưởng, xuất hiện năm mươi lớp cảnh giới ma. Muốn biết việc ma thế nào, xin đọc kinh Lăng Nghiêm quyển 9, quyển 10 thì rõ, đây chẳng thuật hết.

Kệ rằng:

Vô thủy luân hồi, ái là căn,

Đuổi theo tà ác, thọ sanh thân,

Xoay về tịnh tạng gieo lời thỉnh,

Khéo độ trang nghiêm tin chánh nhân,

Chẳng lại tự theo tâm hạnh ác,

Từ nay nguyện thích Phật năng nhân,

Đấy nêu gặp được chân tri thức,

Hay chuyển Bồ-đề bất thoái luân.

Vô thủy luân hồi ái dục căn,

Tùy tà trục ác thọ sanh thân,

Hồi quang tịnh tạng đầu thân thỉnh,

Thiện hóa trang nghiêm tín chánh nhân,

Bất phục tự tùy tâm hạnh ác,

Tùng kim nguyện nhạo Phật năng nhân,

Thử minh đắc ngộ chân tri thức,

Năng chuyển Bồ-đề bất thoái luân.

PHẨM PHỔ HIỀN BỒ TÁT KHUYẾN PHÁT

Phổ Hiền là tâm nghe thấu suốt khắp mười phương, không chỗ nào mà chẳng đến. Đây là nhiếp phẩm Diệu Trang Nghiêm ở trước, khi được vị thiện tri thức căn bản nắm tay dắt đi, khiến chẳng lạc vào các nẻo tà hiểm mà được thấy Phật. Bởi Phổ Hiền dùng tâm nghe mà được chứng, tức biểu trưng cho kinh lúc đầu lấy nhãn căn thấy tánh để khai thị, khiến ngộ nhập bản tâm. Kế lại, từ tánh nghe của nhĩ căn mà tu. Đến đây đã vào trong tánh nghe, công năng rất là cùng cực, tự thấy tâm thể trong sạch xưa nay của mình. Mới biết chính thật là tâm nghe, chẳng phải tai nghe vậy.

Than ôi ! Chúng sanh vọng sanh phân biệt, cho tánh nghe thuộc lỗ tai. Ngoài thì, niệm niệm rong ruổi theo thinh trần, trong lại bời bời phan duyên dấy khởi. Lẫn theo những phải quấy của thinh tướng, vọng tưởng phiền não loạn khởi. Chẳng biết tánh nghe ấy chính là tâm, sẵn có hạnh lớn Phổ Hiền. May mắn được khai thị, mới hay ngộ nhập ý nghĩa tâm nghe Phổ Hiền.

Nói tâm nghe tức là nhĩ thức, nhĩ thức chính là tâm linh, diệu dụng khắp suốt mười phương pháp giới. Tâm khắp mười phương, thì nghe cũng khắp mười phương. Nghe khắp mười phương, thì biết cũng khắp mười phương. Biết khắp mười phương thì tâm thức thấu suốt pháp giới, thành Tạng Đại Quang Minh vậy.

Nói khuyến phát, nhằm bày tỏ chớ lấy trí nhỏ cho tự đủ, phải phát khởi tiến lên, cầu đạo Bồ-đề vô thượng. Nghĩa là dù đã sạch hết năm ấm, năm vọng tưởng diệt, vượt ngoài năm trược, thoát khỏi ba cõi, thức tâm tròn sáng, hàm dung pháp giới, mới có thể lãnh ngộ yếu chỉ tâm nghe, nhưng vẫn chưa phải là tâm rốt ráo tịch diệt Niết-bàn. Thế nên cần phải khuyến phát tâm Bồ-đề, tu hạnh Phổ Hiền, thẳng vào biển lớn Tỳ-lô hoa tạng, soi thấy đạo tràng trong sạch xưa nay, thân cận bản tôn Quang Minh Biến Chiếu là pháp thân thanh tịnh Như Lai Tỳ-lô Giá-na trọn thành vô thượng Bồ-đề, trở về chỗ không sở đắc. Đây mới chính thật tỏ rõ tạng thức Đại Quang Minh vậy.

Hỏi: Phát tâm Bồ-đề là thế nào ?

Đáp: Bồ-đề có vô lượng nghĩa. Tất cả ba tạng, mười hai bộ kinh, đều là nghĩa của Bồ-đề, nên chẳng thể thuật hết. Nay xin lược lấy một vài lối giải thích rất gần mà chỉ ra đó thôi.

Bồ-đề, đây nói là tánh giác. Lại, bồ là chiếu, đề là kiến. Nói chung là tánh giác chiếu kiến. Tánh giác chiếu kiến này là tri kiến Phật.

Phát là mở ra, bày ra. Lúc còn mông muội mà phát minh ra. Ví như các cảnh giới thấy trong mộng, đều chẳng rời giấc mộng. Lúc biết là cảnh mộng, toàn thể đều là không. Biết rõ ràng cảnh mộng đều không, đó là nghĩa phát giác.

Lại như lúc còn mông muội chưa sáng, thì tánh giác bị bóng dáng duyên theo sáu trần làm mờ tối. Phàm đã thấy biết, đều như cảnh mộng, dù có tri kiến ấy, đều là mông muội, đó chỉ cho tri kiến của chúng sanh. Nếu lúc ngộ, thì bóng dáng duyên theo sáu trần, toàn thể đều không. Đã biết rõ trần ảnh đều không, thì tri kiến đó là tri kiến Phật, cũng gọi là phát tâm Bồ-đề và là tâm phát giác vậy.

Lại phát tâm Bồ-đề là biết rõ tất cả chư Phật, cùng các chúng sanh, đồng một giác nguyên, mình người một thể. Chỉ chúng sanh bị thức tâm vọng tưởng duyên theo bóng dáng sáu trần làm mê hoặc, nên chẳng hay biết. Ta đã tự giác, lại hay giác ngộ cho chúng sanh, nguyện khắp chúng sanh đều thành chánh giác. Đấy gọi là phát tâm giác cho tất cả vậy.

Nhưng phát tâm Bồ-đề là chỉ cho người tu hành, tâm ban đầu được phát giác. Bởi ta cùng chúng sanh từ vô thủy đến giờ, trái giác hợp trần, chấp bốn đại năm uẩn cho là thân tâm. Niệm niệm duyên theo trần cảnh, phân biệt các ảnh sự, chưa từng có một niệm hồi quang, chẳng biết đến bao giờ tâm mới có thể phát giác ! Thế nên, tâm ban đầu được phát giác này, là việc rất khó ! Người xưa trèo non vượt biển, chỉ vì cầu “Tâm ban đầu phát giác” đó thôi.

Nói phát giác tức là tự thấy Phật tánh. Phật tánh chính là tự thể tánh giác. Có thể thấy được tự thể tánh giác này, thì tất cả việc làm đều là Phật sự. Cần thiết chớ nhận lầm thức tâm vọng tưởng duyên trần cho là tự mình, thì thức tâm như huyễn, việc tu hành cũng đều như huyễn. Kinh nói: “Nhận giặc làm con” là đấy !

Nhưng tâm ban đầu phát giác đó, đã như ở trước, phần Tổng nêu pháp dụ đề mục của kinh và trong phẩm Tựa có nói rồi. Đến sau phần Bạt dẫn Tông chỉ, lại sẽ chỉ rõ hơn.

Hỏi: Làm thế nào tu hạnh Phổ Hiền ?

Đáp: Hạnh đầy khắp pháp giới, gọi là Phổ. Vị gần kề Á thánh, ấy là Hiền. Hạnh thì như mười đại nguyện vương trong kinh Hoa Nghiêm, phẩm Nhập Bất Tư Nghì Giải Thoát Cảnh Giới nói: Một sắc một hương đều khắp pháp giới. Nói tóm lại là:

Các đìều ác chớ làm,

Vâng làm các việc lành.

Đấy gọi là hạnh Phổ Hiền.

Nhưng người tu hành học theo hạnh Phổ Hiền, tức là dùng yếu chỉ lỗ tai nghe, từ nhĩ thức mà vào. Chỉ dùng nhĩ thức theo niệm phân biệt, soi khắp quần cơ, lựa hạnh lành của Phổ Hiền kia mà tu, để tròn đầy tuệ tự tại, thành tựu trí nhất thiết chủng.

Hỏi: Từ trước, quở chê thức tâm, bảo là huyễn vọng. Đến đây, cớ sao lại nói nhĩ thức là hạnh lớn chân thật. Thế ấy đâu khỏi trước sau có thủ xả ư ?

Đáp: Quở chê ở trước, đó là thức tâm duyên trần. Nếu ngoài hiện sáu trần, thì trong khởi thức tâm, vọng sanh phân biệt. Trần qua thì thức phân biệt tự không, vì thế bảo rằng huyễn vọng cần phải bỏ. Nay thức này là dụng của nhĩ căn, đầy khắp mười phương, tùy lúc nghe, tùy lúc nhận thức, tùy lúc phân biệt, nó trạm nhiên thường trụ. Như ánh sáng của mặt gương, tức thức tánh trong kinh Lăng Nghiêm, nói “Minh tri giác minh, chân thức diệu giác trạm nhiên, biến chu pháp giới, dung nhập Như Lai tạng tánh, Diệu liên hoa tâm”. Thế nên, đáng phải giữ lấy mà tu. Đức Di Lặc cũng do tròn thành Tam-muội thức tâm này, mà tương lai sẽ làm Phật. Trong kinh Phổ Hiền cũng nói: “Nếu có người thọ trì đọc tụng hiểu nghĩa thú kia, người đó lúc mạng chung, được một ngàn vị Phật đưa tay xoa đầu. Khiến lòng không sợ hãi, chẳng lạc vào nẻo ác, liền sanh lên cung trời Đâu Suất, chỗ Bồ-tát Di Lặc đang ở”.

Đây cũng chính bày tỏ đã hội được nhĩ thức kia, mà trở về tánh thức Như Lai tạng vậy.

Lại, phẩm này cũng nói Đà-la-ni là biểu lộ thể tâm nghe này, tổng trì tất cả công đức của pháp thân chư Phật, hiện khắp tất cả đạo tràng

Bồ-đề của chư Phật, rộng làm việc Phật, lợi ích chúng sanh, là con của đấng pháp vương vậy.

Kệ rằng:

Đầu nói Hoa Nghiêm, đây Pháp Hoa,

Trước sau thuần một Diệu Liên Hoa,

Văn Thù trí gốc, đơm Phật tuệ,

Phổ Hiền tâm nghe, trổ giác hoa,

Thâm ngộ Đà-la-ni mật ý,

Trên gần Di Lặc, thức tâm hoa,

Tương lai đồng đến Long Hoa hội,

Nhân quả hợp nhau, gốc Pháp Hoa.

Sơ thuyết Hoa Nghiêm thử Pháp Hoa,

Thủy chung thuần nhất Diệu Liên Hoa,

Văn Thù bản trí khai Phật tuệ,

Phổ Hiền tâm văn, phát giác hoa,

Thâm ngộ Đà-la-ni mật ý,

Thượng thân Di Lặc thức tâm hoa,

Đương lai đồng đáo Long Hoa hội,

Nhân quả tương phù bản Pháp Hoa.

Nguyên lai kinh này là gồm chứa hải tạng của Hoa Nghiêm, nhiếp thu tông hiến của các kinh, tóm lãnh nhân duyên xuất thế của chư Phật, bày tỏ tri kiến Nhất thừa của chúng sanh. Chỉ hơn sáu muôn lời, mà lý hàm súc vô tận, có hai mươi tám phẩm, mà nghĩa sâu kín khôn lường. Tôi dù làm Đề Cương này, như loài muỗi nhặng uống nước biển cả. Trí hẹp biết lờ mờ chỉ thú, khác nào lấy ống tre dòm trời cao. Tuy chẳng suốt thấu huyền vi, cũng chẳng dám trái thánh chỉ. Hoặc có kẻ lại bảo: Văn từ này, chẳng thấy hiện có trong kinh kia, nên nghi.

Xin hãy xem lại thật kỹ trong kinh, xét cho chín chắn lời lẽ của mỗi phẩm. Nghĩa trong lời, lý trong nghĩa, uẩn trong lý, áo trong uẩn, khả dĩ hội ý mới hiểu. Chớ đem kiến giải ngoài da, mà mờ mịt đối với cốt tủy trong kinh. Kinh nói:

Tạng kinh Pháp Hoa này,

Sâu xa bền kín lắm,

Không người có thể đến…

Đã bảo rằng sâu xa bền kín thì chẳng thể dùng văn nghĩa cạn cợt bên ngoài mà có thể tột cùng nguồn đáy kia. Nhưng người xưa có dạy: “Nói pháp chẳng lìa tự tánh, lìa tự tánh nói pháp tức thành ma nói.”

Xin hiểu Đề Cương này của tôi, cũng là lời lời chỉ tánh, câu câu sáng tông, mà chẳng lìa nơi tự tánh vậy. Hoặc có trái lầm, xin cho sám hối. May được khai thị, để cứu lỗi kia. Nếu hợp lời kinh, mong đem lưu thông rộng rãi hầu ích lợi cho khắp chúng sanh.

BẠT DẪN ĐỀ MỤC ĐẦU KINH PHỤ TỤNG TÔNG CHỈ CÁC CHỮ BẠT DẪN ĐỀ MỤC ĐẦU KINH

Năm chữ Diệu Pháp Liên Hoa kinh rất là sâu xa kín đáo. Văn khí mạnh mẽ của toàn bộ đều gồm chứa trong đó. Áo chỉ của một kinh, cũng gói trọn trong đó. Cho đến nguồn chân biển nghĩa của các kinh, cũng đều chung về nơi đây và đạo lớn thiên tánh của các sách, cả thảy hội qui trong đấy. Nêu đề mà lý đã khắp, mở mục mà tâm rạng ngời. Lớn thay, kinh Diệu Pháp Liên Hoa ! Chẳng thể suy nghĩ, luận bàn mà được.

Nay tôi tự gạn lọc tâm tư giải trắng ra, để làm pháp thí. Nguyện đem lợi ích cho đời sau, đồng vào tri kiến Nhất thừa vậy.

Diệu tức chỉ cho tâm trong sạch xưa nay. Tâm này từ vô thủy đến giờ tùy duyên bất biến, bất biến tùy duyên. Ở thánh chẳng thêm, nơi phàm chẳng bớt. Nhiễm mà chẳng nhơ, rửa mà chẳng sạch. Lặng lẽ tròn đầy pháp giới, ngất ngất khắp giáp hư không. Tâm là bản nguyên của chư Phật, tâm là Phật tánh của chúng sanh. Nguyên chẳng phải tướng mà tướng từ đó hiện. Vốn là chân không mà không từ đó sanh. Như hạt châu ma-ni trong sạch, không có các sắc mà theo đó thành các sắc. Lại như biển giác lặng lẽ tròn đầy, chiếu nơi sáu trần mà chẳng nhận một trần. Là họa sư của thập ban pháp giới, là trí mẫu của tất cả Như Lai. Thế nên kinh Hoa Nghiêm nói:

Nếu người muốn biết rõ,

Ba đời tất cả Phật,

Nên quán tánh pháp giới,

Tất cả do tâm tạo.

Chỗ rốt ráo của tu hành, cũng chỉ xét tột tâm này mà thôi.

Hỏi: Linh diệu của tâm này như thế, phải từ chỗ nào mà thấy được ?

Đáp: Phàm có nói năng, biểu thị, đều chẳng thể được. Kinh nói:

Thôi thôi chẳng cần nói,

Pháp ta diệu khó nghĩ,

Những người tăng thượng mạn,

Nghe hẳn chẳng kính tin.

Nói thôi thôi tức là bản thể bất động của tâm, chẳng cần nói, tức là rõ chẳng phải nói năng, chỗ có thể biểu thị đến. Ta tức chỉ bản tâm của tự mình. Pháp tức chỉ ứng dụng của tri kiến. Diệu tức là linh diệu của tâm này sanh ra các pháp, mà tìm tướng nó chẳng thể được. Khó nghĩ tức suy nghĩ cũng chẳng đến nơi. Tổ sư bảo: “Cử tâm tức lầm, động niệm liền trái”.

Nên nói: “Chẳng thể nghĩ, chẳng thể nghị, chẳng thể xứng, chẳng thể lường, chẳng thể nói…” cưỡng gọi là Diệu. Vì thế, mà bảo rằng Diệu khó nghĩ.

Tăng thượng mạn, tức trước tướng chấp pháp, là bọn cỡi trâu tìm trâu, đem đèn tìm lửa, trên tuyết thêm sương, nên gọi là tăng thượng mạn. Tức là tự khi mình, bảo rằng linh diệu của tâm kia là của Phật Tổ, chẳng phải ta có, nên hướng bên ngoài chạy tìm, gọi là tăng thượng mạn.

Nghe hẳn chẳng kính tin, là do đã tự khi mình, chẳng phải vật của ta, nên chẳng cần yêu giữ. Như chàng cùng tử kia, đó là chẳng kính tin. Nếu hay tự nhận ra trân báu trong nhà mình, thì không còn tự khi, cũng chẳng nghèo đói mãi. Mỗi niệm mỗi niệm xoay trông lại Diệu Quang, chẳng dùng Cầu Danh đuổi theo vọng thức, gọi là kính tin. Kính tin lại thêm kính tin, một vật Diệu của báu trong nhà ta, nếu có thì cùng lúc. Thôi thôi chẳng cần nói !

Tụng Diệu Diệu rằng:

Khôn hình khôn trạng cũng khôn danh,

Diệu tại trong đây một điểm linh,

Lặng lẽ thường soi suốt pháp giới,

Xưa nay trong sạch, rạng chân tinh,

Do đấy sanh ra các đức Phật,

Cũng lại, hình thành cả chúng sanh,

Ôi thế ! Chúng sanh quên cha giác,

Cam làm cùng tử chạy linh đinh.

Nan hình, nan trạng, diệc nan danh,

Diệu tại kỳ trung nhất điểm linh,

Thường tịch viên thông minh pháp giới,

Bản lai thanh tịnh oánh chân tinh,

Do tư năng xuất sanh chư Phật,

Diệc thị thành vi hữu chúng sanh,

Thán nhĩ ! Chúng sanh mê giác phụ,

Cam vi cùng tử tẩu linh bình.

Pháp, tức tất cả pháp. Tất cả pháp là ứng dụng của một diệu tâm. Một diệu tâm là linh nguyên của tất cả pháp. Nói pháp tức là tâm, bảo tâm chính là pháp. Pháp là cái tùy duyên của Diệu hữu, chẳng nhiễm gọi là Diệu pháp. Tâm là cái ứng vật của chân không, ly trần chính nó là chân tâm. Luận về chân tâm thì đâu nhờ thi vi. Nói Diệu pháp thì chẳng ngại tu chứng, nhưng pháp môn tu chứng có đến vô lượng, nên chọn môn nào gần gũi thích hợp mà vào.

Vả lại, pháp dù có vô lượng, chẳng qua đều gồm vào ba pháp là: Căn pháp, Trần pháp và Thức pháp. Song ba pháp này, đều là cái bày hiện của Diệu tâm. Nên nói: “Pháp từ tâm mà khởi, tâm là nguồn các pháp”. Một niệm tối sơ bộc phát, tự là vạn ban biến hóa. Triển chuyển lưu lãng, sanh diệt luân hồi. Đến nay vẫn còn theo vọng quên chân, khác nào chàng Diễn Nhã [Diễn Nhã Đạt Đa, người ở thành Thất La Phiệt (Sravacti-Xá Vệ). Một sớm anh soi gương thấy đầu của mình hiện bóng trong gương, mắt mũi xinh đẹp khả ái. Khi úp gương anh lại tự hỏi sao không thấy đầu… Từ đó, anh phát cuồng, ngỡ rằng mình không có đầu và rồi hốt hoảng chạy khắp thành phố. Nhân đấy, trong hội Lăng Nghiêm đức Phật đem việc này ví cho những người chưa nhận ra chân tâm của mình. Mảng chạy theo thức tình vọng tưởng lăng xăng bên ngoài. Một lúc nào đó, thức tình vọng tưởng kia tự lặng, họ cảm thấy mất mình, và lại chạy rong kiếm tìm không thôi. Đâu biết rằng, vọng vốn không nhân, đều từ chân tâm diệu minh của mình dấy khởi. Một khi chiếu biết chính nó liền không, còn đâu chạy cuồng như chàng Diễn Nhã Đạt Đa kia ư ?] quên đầu nhận bóng. Nay, muốn mở bày để chóng ngộ nguồn tâm, trước phải rõ thức pháp là huyễn ảnh, trần pháp là hư hoa, đều chẳng có thể dùng làm chỗ tu nhân. Hãy trực tiếp lấy căn pháp làm nhân gần cho tu chứng. Bởi trần không có tự thể, nhân căn mà hiện. Như mắt bệnh thấy hoa đốm giữa hư không. Nên nói: “Trần là hư hoa, vốn không tự thể”.

Thức không tự có, nhân trần mà sanh, như vật hiện bóng trong gương. Nên nói: “Thức là huyễn ảnh, nguyên không tự có”.

Thế thì, thức có sanh diệt, trần có đến đi, cái sanh diệt đến đi ấy, tức là pháp vô thường. Chỉ có căn tánh là thường tự tại, nên đức Phật chỉ căn tánh này là diệu căn, căn pháp là diệu pháp. Bởi căn pháp dù cũng do tâm hiện ra, vẫn như ấn mắt hiện ra mặt trăng thứ hai, song mặt trăng thứ hai cùng mặt trăng thứ nhất không khác. Chỉ lúc ấn thì có, lúc biết thì không, hoàn toàn đồng với mặt trăng thứ nhất, chẳng phải có khác như bóng cùng ánh sáng. Nếu lúc đới vọng, thì căn tánh là cái thứ hai của tâm. Vô tướng linh tri là cái thứ nhất của tâm. Nhưng căn tánh cùng với linh tri nguyên chẳng khác thể, chỉ lúc mê thì có, khi ngộ liền không, hoàn toàn đồng với tâm trong sạch xưa nay. Vô tướng linh tri thể chân thật, chẳng phải hư huyễn như trần thức vô thường thay đổi kia. Thế nên đức Phật chỉ thẳng căn tánh là nhân gần nhất của tu chứng, khiến các chúng sanh từ căn mà vào. Vào dòng, trở lại đầu nguồn tự thấy tâm thể xưa nay của mình vậy.

Hỏi: Tại sao chẳng chỉ thẳng cái thứ nhất là tâm diệu xưa nay, mà lại chỉ cái thứ hai là căn tánh làm nhân tu ?

Đáp: Tâm vốn không hình, cố nhiên là không thể chỉ. Trước đã chẳng nói rồi ư ? Phàm có nói năng biểu thị đều chẳng thể được. Nhưng tâm tuy không hình mà tùy chỗ ứng dụng của căn có dấu vết. Có dấu vết, thì có thể chỉ ra, khiến từ dấu vết của ứng dụng, nhân ánh sáng mà tự thấy đầu nguồn tâm.

Hỏi: Dấu vết hiện giờ ở đâu ?

Đáp: Tại trên sáu trần cảnh, hiện dấu vết kia. Bởi nhân sắc mà hiện thấy, nhân tiếng mà bày tỏ nghe, thì sáu trần là dấu vết ứng dụng của sáu căn. Nay muốn được dấu vết của căn, chỉ ngay trên cảnh sắc thinh ấy thấy nghe là phải.

Nên biết rằng, dụng của căn tức dụng của tâm, biết của căn tức biết của tâm. Nơi căn có sáu dụng, mà tâm thể vốn một linh minh. Phật Phật chỉ truyền pháp căn này, thầy thầy đồng trao tâm tông ấy. Chỗ đầu cơ khai thị của các kinh, từ đấy mà được trí căn bản. Truyền trì pháp ấn trải qua các đời, cũng lấy đây để phát giác tâm ban đầu. Chỉ theo chỗ cạn sâu, mà có chứng mau chậm đó thôi.

Lại cần biết, pháp này theo chỗ đặt tên, có vô lượng sự sai khác, đều là pháp ấy mà tên không đồng. Lại danh hiệu của chư Phật và đề mục của các kinh, cũng đều là tên khác của tâm pháp này thôi.

Hỏi: Tâm này truyền thọ thế nào ?

Đáp: Đức Thế Tôn đưa cành hoa, ngài Ca Diếp mỉm cười. Về sau, các Tổ truyền trì, cơ đầu chẳng phải một. Người ngộ tự biết vậy.

Hỏi: Làm sao tu trì ?

Đáp: Dừng ! Dừng !

Lại Thiền sư Đạo Xuyên bảo:

Tri âm tự có gió, tùng hòa;

Gió mát, trăng trong, khoảng bao la.

Lại bảo:

Ở tâm đắc, ở tay ứng,

Tuyết gió trăng hoa,

Trời cao, đất dày,

Sáng sáng gà hướng canh năm gáy,

Xuân lại nơi nơi hoa núi xinh.

Hỏi: Rốt ráo là gì ?

Đáp: Hòa thượng Phổ Hóa nói: “Tìm chỗ đi chẳng thể được”. Lại nguyện kệ trong kinh Hoa Nghiêm nói:

Lạy đấng Hoa Nghiêm biển chân tánh,

Các thứ ánh sáng chiếu cùng khắp,

Muôn hạnh Phổ Hiền tùy trang nghiêm,

Tất cả chân như pháp giới tạng.

Trân trọng ! Trân trọng !

Tụng Pháp Pháp rằng:

Số lượng trần sa pháp có đây,

Chẳng qua căn trần thức dựng xây,

Hư ảnh, huyễn duyên, luống khởi diệt,

Chân tri, chánh kiến lặng tròn đầy,

Trong đây phát giác tìm thầy dẫn [Tức chỉ cho vị đại đạo sư hay chân thiện tri thức. Người sáng suốt rành rõ đường đi có thể hướng dẫn mọi người từ ngả chông gai nguy hiểm đến chỗ giải thoát yên vui. Trong các kinh điển Đại thừa của Phật giáo, thường ví cho đức Phật và các vị đại Bồ-tát mới làm nổi việc này.]

Trên lộ quay về, hội Phật ngay,

Ví muốn chóng lên chân bảo sở,

Đường đi trước mắt, chớ dông dài.

Trần sa số lượng pháp tuy đa,

Bất quá căn, trần, thức dã ma,

Hư ảnh, huyễn duyên đồ khởi diệt,

Chân tri chánh kiến trạm viên đà,

Cá trung phát giác tầm sư đạo,

Đạo thượng toàn nguyên nhập Phật gia,

Nhược dục tốc đăng chân bảo sở,

Mục tiền tiến lộ mạc tha đà.

Liên, lấy đây để tỷ dụ cho hai chữ Diệu pháp nói trên.

Bởi vì hoa sen sanh trong bùn, mà chẳng nhiễm mùi bùn, nổi trên nước, mà chẳng thấm chút nước, tánh thuần dương vậy. Hoa trái cùng lúc, không có trước sau. Dụ cho tâm ở trong trần lao mà chẳng dơ bẩn, tại phiền não mà chẳng bối rối.

Xưa nay trong sạch, chẳng phải cái sạch sẽ của rửa hết nhơ. Xưa nay thường lặng, chẳng phải cái lặng lẽ của loạn được định. Xưa nay toàn sáng, chẳng phải cái sáng suốt của mặt trời, mặt trăng cùng ánh đèn. Là riêng sáng thuần khắp, là diệu tánh tịch chiếu thường quang vậy.

Tâm cảnh hỗ dụng, có không phân biệt.

Tụng Liên Liên rằng:

Sen xanh, ngó trắng, cọng vươn ra,

Chẳng nhiễm bùn nhơ, vượt thủy ba,

Lá lá nở tròn, màu xanh biếc,

Cành cành đứng thẳng, khắp sum la,

Tuy ở cảnh âm, thuần dương tánh,

Dù trong bùn đọng, chẳng ướt mà,

Thí dụ, đạo tâm trong thế đấy,

Tâm này làm Phật, chính là ta.

Thanh liên bạch ngẫu dũng hành đa,

Bất nhiễm ô nê xuất thủy ba,

Chúng diệp viên khai đồng bích lục,

Quần căn trực thụ biến sum la,

Tuy cư âm cảnh thuần dương tánh,

Cố tại nê trung bất thấp da,

Thí dụ đạo tâm thanh nhược thị,

Thử tâm tác Phật, bản phi tha.

Hoa là nở ra tỏ rõ, người người cùng thấy, mỗi mỗi cùng biết. Thấy biết tròn sáng, là nghĩa hoa nở.

Nên biết, hoa tức sen, mà sen tức hoa. Lại phải rõ, thấy biết tức là tâm, mà tâm tức là thấy biết. Nhưng tâm lúc chẳng động, thấy biết chẳng sanh, há không thấy biết. Dụ cho sen lúc chưa hóa, hoa sen chưa có đâu chẳng sanh hoa. Thế là sen gồm chứa hoa, như tâm gồm chứa thấy biết.

Hỏi: Thấy biết vốn đồng, thế nào gọi là thấy biết của chúng sanh ? Sao gọi là thấy biết của Phật?

Đáp: Kinh Lăng Nghiêm nói:

Thấy biết chấp thấy biết,

Chính là gốc vô minh,

Thấy biết không thấy biết,

Đây tức là Niết-bàn.

Hỏi: Làm thế nào khai Phật tri kiến, khiến được trong sạch ?

Đáp: Kinh Lăng Nghiêm nói:

Cuồng tâm tự hết,

Hết tức Bồ-đề,

Chỉ sạch phàm tình,

Không riêng thánh giải.

Tụng Hoa Hoa rằng:

Giữa bùn vọt hiện rất nhiều hoa,

Hoa ấy là sen chẳng khác mà,

Cội gốc chẳng nhơ, như bùn nước,

Tùy cành mà hiện, bạch hồng hoa,

Lúc nở thơm xa, người hay biết,

Trong búp nhân tròn tự lớn ra,

Thật dụng cứu sanh, trừ các bệnh,

Hoa sen dụ thể diệu căn ta.

Nê trung dũng hiện chúng đa hoa,

Hoa nãi liên sanh phỉ thị tha,

Như bản bất ô nê thủy loại,

Tùy căn nhi hiện bạch hồng hà,

Khai thời hương viễn nhân tri kiến,

Uẩn xứ nhân viên tự trường da,

Thật dụng cứu sanh trừ chúng bệnh,

Liên hoa dụ nhược diệu căn gia.

Kinh là lối tắt, là đường tắt vào đạo. Lại kinh là thường pháp, muôn đời chẳng đổi, cũng chính là văn tự Bát-nhã. Văn tự là ghi khắc những ngôn ngữ, ngôn ngữ là sự máy động của lưỡi, lưỡi là mầm mống của tâm, tâm là cái linh ứng của diệu. Một chữ diệu này, tôi thật không thể giải bày, chỉ biết văn tự trong kinh, là diệu dụng của tâm thôi. Nên kinh nói: “Từ tơ, tức là sợi chỉ, hay xỏ thành một xâu làm nghĩa”.

Nếu tâm là thể của văn tự, thì văn tự là dụng của tâm. Nhưng tâm thể tuy một, mà dụng của tâm khi biến thành tướng của văn tự thì vô lượng, là nhất ấn mà ấn thành vô lượng. Nay muốn đem vô lượng làm một, tức phải lấy một sợi chỉ mà xỏ suốt cả lại, hợp thành một xâu. Nói xâu, nghĩa là suốt khắp không gì chẳng khắp, không gì chướng ngại. Lại xâu đó, tuy bảo rằng văn tự Bát-nhã, mà xâu suốt cả quán chiếu Bát-nhã ,[Bát-nhã chính là đại giác viên thường có ba đức:1 - Thật tướng Bát-nhã. Đấy là lý thể của Bát-nhã. Lý thể này, từ xưa tới giờ mọi người đều sẵn đủ, nhưng phải xa lìa tất cả những tướng hư vọng bên ngoài kia, mới vào được thật tánh của nó và hiển lộ được lý thể Bát-nhã này. 2 - Quán chiếu Bát-nhã. Tức là dùng thật trí quán chiếu lại thật tướng. 3 - Phương tiện Bát-nhã. Cũng chính là văn tự Bát-nhã, là dùng quyền trí để phân biệt các pháp. Nói rõ hơn, Bát-nhã là thứ trí tuệ vượt ngoài tham sân si, dứt hết các nghi lầm và tự mình thông đạt một cách minh liễu. Gồm có ba thứ: a - Thật tướng Bát-nhã: Trí tuệ cao tột, là cái linh tri tự nhiên mỗi người có sẵn, còn mãi. b - Quán chiếu Bát-nhã: Trí tuệ siêu xuất hay quán sát chiếu liễu và phân biệt các pháp. Trí tuệ này nhờ thiền định mà mở thông. c - Văn tự Bát-nhã: Tức là những sự lý sáng suốt cao diệu chứa sẵn trong các kinh điển Phật nói.] lý diệu không hai. Thế nên, kinh Kim Cương nói: “Nếu chỗ nào có kinh điển này, tức chỗ đó hiện có Phật”. Nhưng kinh là do kim khẩu đức Thích Tôn nói ra. Dù có thánh nhân ba thừa, hàng thiên long quỷ thần nói ra mà Phật thừa nhận hứa khả, mới được gọi là kinh. Ngoài ra thì chẳng được. Cẩn thận chớ nói ngang nói dọc, phỏng đoán mê hoặc người, mà chuốc tội vô gián.

Tụng Kinh Kinh, văn tự Bát-nhã rằng:

Toàn nhờ giấy mực chứa chân châu,

Châu số rất nhiều Đại tạng lưu,

Lưu chép văn chương thật diệu pháp,

Pháp còn tông chỉ nguồn đạo lưu,

Lưu thông sự lý trong khuôn nhiếp,

Nhiếp lấy ngôn thuyên, trọn gồm bao,

Bao quát Thánh, phàm rành thể dụng,

Dụng thì kinh mục thấy tâm đầu.

Toàn bằng chỉ mặc uẩn chân châu,

Châu số đa đa đại tạng lưu,

Lưu ký văn chương chân diệu pháp,

Pháp tồn tông chỉ đạo nguyên lưu,

Lưu thông sự lý qui trung nhiếp,

Nhiếp thủ ngôn thuyên nhất nội bao,

Bao quát thánh phàm minh thể dụng,

Dụng thời kinh mục kiến tâm đầu.

Lại tụng kinh quán chiếu Bát-nhã rằng:

Đưa lên sợi chỉ xỏ minh châu,

Hợp nhiều về một chứa bền lâu,

Xuyên thẳng trung tâm rồi thoát khỏi,

Suốt thông trong ấy khắp châu lưu,

Một sợi đầu đuôi, đều tùy tiếp,

Trước sau đầu mối, thảy gồm thâu,

Uyển chuyển liên hoàn, thường chiếu dụng,

Xưa nay chẳng đổi, cái tâm đầu.

Đề tương tuyến lộ quán minh châu,

Hiệp chúng đa qui nhất nội lưu,

Trực đạt không trung toàn thoát xuất,

Xuyên thông giá lý phổ châu lưu,

Nhất điều thủ vỹ giai tùy tiếp,

Thuần tự sơ chung đại tổng bao,

Uyển chuyển liên hoàn thường chiếu dụng,

Cổ kim bất dịch cá tâm đầu.

PHỤ TỤNG:

KHAI THỊ NGỘ NHẬP

NHẤT PHẬT THỪA TRI KIẾN ĐẠO

TRÍ TUỆ TÔNG CHỈ

Trước nói bốn chữ: Khai, Thị, Ngộ, Nhập. Bốn chữ này là Tông chỉ của toàn bộ kinh.

KHAI, là phá vỡ màng vô minh vọng tưởng thức tâm kia. Bởi chúng sanh từ bao lâu rồi, chấp nhận vô minh vọng tưởng thức tâm này làm tự thể của mình. Niệm niệm vin theo trần cảnh, bị trần cảnh làm trở ngại không ít. Chẳng rõ thức tâm này, là huyễn ảnh của duyên trần. Nhân trần mới có, chẳng phải có sẵn lâu nay. Nên cũng gọi là tâm phan duyên, tâm vọng tưởng, tâm vô minh, tâm phiền não, tâm phân biệt, tâm trần lao, tâm hữu vi, tâm sanh diệt… bao nhiêu thứ danh tự, cũng đều là tên khác của thức tâm này thôi. Đã chấp nhận những thứ này là tâm, tức trái mất diệu tánh của sáu căn, lâu nay trong sạch, là Phật tri kiến đạo. Thế ấy, căn tánh còn mê, thì làm sao biết có diệu tâm vô tướng vô vi chân như thanh tịnh ? Ví như mây che trăng sáng, hoàn toàn không có ánh chói ra. Ánh sáng còn chẳng biết, đâu có thể biết được mặt trăng ư ?

Vì thế, trước cần phá bỏ màng thức tâm vô minh vọng tưởng, bày ra căn tánh. Như mây mở toang, thì ánh sáng chói tự xuất hiện.

Trong kinh, từ quyển đầu đến quyển 4, phẩm Pháp sư thứ 10 là phần Khai.

THỊ, tức đã khai phá vọng chấp kia rồi, bèn chỉ thẳng cái tri giác tròn sáng, chính thật là diệu tánh trong căn, lâu nay trong sạch, là Phật tri kiến. Dụ như mây tan, ánh sáng hiện. Ánh sáng ấy, chính là sức chiếu soi của mặt trăng vậy.

NGỘ, nghĩa là đã nhờ ơn được khai phá thức tình; hiển thị căn tánh, khoát nhiên nhận được tri kiến Phật, lâu nay trong sạch.

Nên biết rằng thị và ngộ đồng thời, không có trước sau. Nhưng thị thuộc người nói, còn ngộ phải chính tự mình.

Trong kinh, từ quyển 4 phẩm Hiện Bảo Tháp, đến quyển 6, phẩm Như Lai Thần Lực thứ 21 là phần Thị Ngộ.

NHẬP, là ngộ được căn tánh, đã là tri kiến Phật. Bèn khiến trở lại tri kiến kia, từ căn mà vào, xoay về quán bản thể của tri kiến. Dụ như được ánh sáng, rồi tìm thấy thể thật của mặt trăng.

Nói Nhập, nghĩa là căn tánh kia, dù thấy biết là thường lặng lẽ, nhưng từ lâu nay một bề hướng ngoại bôn tẩu rong ruổi nơi những trần cảnh, theo vọng lưu chuyển mà chẳng tự biết. Nay đã phát giác, tức bèn chóng rõ vọng tình và cảnh giới vọng trần. Nhổ lấy tri kiến, xoay vào bản căn. Từ con đường chánh giác mà thâm nhập, tìm thấy tâm diệu chân như, lâu nay trong sạch. Do đó, kinh nói: “Nhập Phật tri kiến đạo” vậy.

Lại phải biết, căn thức chẳng phải hai, chỉ tại trần thì gọi là thức. Tri kiến gọi là căn tánh. Như duỗi nắm tay thì thành bàn tay, mà co lại hẳn thành nắm tay, vốn chẳng phải hai thể.

Trong kinh từ quyển 6, phẩm Phó Chúc, đến quyển 7, phẩm Diệu Trang Nghiêm Vương Bản sự thứ 27 là phần Nhập.

Nên biết rằng ba phần Khai, Thị Ngộ và Nhập là phá vọng hiển chân đã xong. Nhưng vẫn là tự lợi, chưa có thể lợi tha, nên phẩm Phổ Hiền Khuyến Phát là khuyên khiến tích cực thực hành hạnh lớn lợi tha, rộng độ tất cả chúng sanh đồng thành chánh giác, mới là chỗ tu hành rốt ráo. Đấy cũng là tông chỉ của toàn kinh vậy.

CÁC CHỮ PHỤ TỤNG, TỤNG 14 CHỮ

TỔNG NHIẾP DIỆU NGHĨA, ĐỂ TIỆN NGOẠN ĐỌC.

KHAI

Từ lâu chưa biết áo có châu,

Chốn chốn theo duyên hướng ngoại cầu,

May nhờ thân hữu vạch áo chỉ,

Tạn mặt lưu ly mới lộ đầu.

Tùng lai vi giác lý y châu,

Xứ xứ tùy duyên hướng ngoại cầu,

Hạnh mông thân hữu tương y phá,

Diện thượng lưu ly xuất lộ đầu.

THỊ

Vạch áo chỉ rồi thấy hạt châu,

Từ nay gắng lấy chớ tìm cầu,

Dùng báu ma-ni như ý ấy,

No cơm ấm áo thỏa tâm đầu.

Tương chi phá liễu hiển kỳ châu,

Nãi giáo tùng kim khả tức cầu,

Dụng thử ma-ni như ý châu,

Sung y túc thực mãn tâm đầu.

NGỘ

Từ ngày thấy được bản minh châu,

Hớn hở lòng vui chẳng chạy cầu,

Tự tại thường gìn luôn sáng chiếu,

Trang nghiêm xinh đẹp ngã thân đầu.

Tự tùng đắc biến bản minh châu,

Khánh hỷ vu trung bất biệt cầu,

Tự tại thường trì quan chúc chiếu,

Trang nghiêm tú lệ ngã thân đầu.

NHẬP

Dù nay đã nhận tự trân châu,

Vẫn hận từ lâu rong ruổi cầu,

Liền cầm châu ấy mà phản chiếu,

Quay về bến giác đến nguồn đầu.

Tuy kim dĩ ngộ tự trân châu,

Thả hận tiền chi thiệp viễn cầu,

Tức bỉnh kỳ châu nhi phản chiếu,

Toàn qui giác đạo chí nguyên đầu.

NHẤT

Quên trần nhiếp thức vào đầu căn,

Không hai không ba hợp một chân,

Hiểu một tức ba, ba tức một,

Một là vô lượng ấn thành văn.

Vong trần nhiếp thức nhập nguyên căn,

Vô nhị vô tam hợp nhất chân,

Hội nhất tức tam tam tức nhất,

Nhất vi vô lượng ấn thành văn.

PHẬT

Căn trần thức pháp vốn nguyên phi,

Một ánh linh quang hiện tức thì,

Nhiếp có về không, không một vật,

Ngời ngời tỏ rạng, giác linh tri.

Căn trần thức pháp bản nguyên phi,

Nhất diệu linh quang hiện hữu chi,

Nhiếp hữu qui vô vô nhất vật,

Thường đương độc lộ giác linh tri.

THỪA

Nương căn bản tánh để tu trì,

Sáu dụng sáng tròn tự giác tri,

Chọn một viên thường thông lợi nhất,

Nhân đây vào thẳng đến vương kỳ.

Y căn bản tánh dĩ tu trì,

Lục dụng viên minh tự giác tri,

Tuyển nhất viên thường thông lợi giả,

Thừa chi trực nhập chí vương kỳ.

TRI

Lẫn trong trần thế, riêng thanh kỳ,

Diệu tợ hoa sen, chẳng nhiễm chi,

Nhả ngậm mười phương, viên giác chiếu,

Thánh phàm đồng vậy, một chân tri.

Hỗn cư trần thế biệt thanh kỳ,

Diệu nhược liên hoa bất nhiễm ô,

Hàm thổ thập hư viên giác chiếu,

Thánh phàm đồng thử nhất chân tri.

KIẾN

Trên cảnh sáu trần chẳng từng ly,

Một thể đồng soi chánh biến tri,

Trần tướng đến đi không với có,

Nương quán tự tại hỏi rằng chi.

Lục trần cảnh thượng bất tằng ly,

Nhất thể đồng quán chánh biến tri,

Trần duyên khứ lai không hữu tướng,

Y quán tự tại vấn vân thùy.

ĐẠO

Thẳng bằng bình dị chánh chân như,

Lớn rộng dung thông rực thái hư,

Một khi thấu suốt lên giác địa,

Thánh hiền đâu chẳng vào đây ư ?

Thản di bình dị chánh chân như,

Quảng đại dung thông thước thái hư,

Nhất đạt kỳ trung đăng giác địa,

Thánh hiền hà mạc nhập do kỳ.

TRÍ

Vừa biết cảnh trần tức toàn nguyên,

Chẳng muội căn đầu trí chánh viên,

Tròn lặng rỗng soi châu tự tánh,

Xưa nay tri trí một chân nguyên.

Tài tri trần cảnh tức toàn nguyên,

Bất muội căn đầu trí chánh viên,

Viên tịch đổng minh hoàn tự tánh,

Bản lai tri trí nhất chân nguyên.

TUỆ

Từ căn phát hiện nghìn muôn ban,

Bóng trần rành rẽ biến chiếu quan,

Rỗng suốt trong tướng là y đấy,

Hành nhân thôi biện thức tâm an.

Tùng căn phát hiện vạn thiên ban,

Trần tượng chiêu chương biến chiếu quan,

Đổng triệt tướng trung y giá cá,

Hành nhân hưu biện thức tâm an.

TÔNG

Không hình, khôn thể rõ chân dung,

Ví muốn tìm y, nên hỏi tung,

Tung tích chân văn, đâu chỗ đúng ?

Biết rằng ấn hiện sáu trần trung.

Vô hình nan khả hiểu chân dung,

Nhược dục tầm chi khả vấn tung,

Tung tích chân văn hà xứ thị,

Đương tri ấn hiện lục trần trung.

CHỈ

Xét khắp cảnh trần tìm chân tông,

Trên cảnh quán trần, tạp lẫn đồng,

Khéo nói vì người, phân tích rõ,

Rằng trần huyễn vọng, hiển quán tung.

Biến quán trần cảnh mích chân tông,

Cảnh thượng quán trần tạp hỗn đồng,

Thiện đạo vi tha phân chỉ thác,

Ngôn trần huyễn vọng hiển quán tung.

CHỈ THẲNG DIỆU NGHĨA CỦA 14 CHỮ TOÁT YẾU

Khai, tức phá vỡ vọng tình của sáu thức, bày rõ chân tánh của sáu căn.

Thị, tức chỉ chân tánh của sáu căn, chính là Phật tri kiến đạo, xưa nay trong sạch.

Ngộ, tức tự mình phát giác được diệu tánh trong sạch xưa nay.

Nhập, tức đã phát giác thì cần mỗi niệm mỗi niệm, phản chiếu hồi quang, nhập lưu vong sở.

Nhất, tức tất cả, tất cả tức một. Một ấy chính là Diệu tâm chân như.

Phật, tức tánh hay biết vậy.

Thừa, tức nương đó, theo đó, nhân đó, cưỡi đó và chở đó.

Tri, tức linh tri xưa nay trong sạch. Là trí đại viên cảnh, tâm Diệu chân như.

Kiến, tức ứng dụng của căn tánh, soi thấy sáu trần.

Trí, tức trái bỏ trần lao, hướng đến chánh giác. Là nhiếp thức qui căn, đổi ngu thành trí.

Tuệ, tức thấy biết rõ ràng, chỉ theo căn gọi là tuệ, theo trần gọi là thức.

Tông, tức chân tánh của sáu căn, cái dấu vết của ứng dụng.

Chỉ, tức từ dấu vết đó, mà thẳng vào tâm diệu chân như.

Đạo, tức là đường cái. Là con đường thông suốt đến bờ giác. Tất cả thánh hiền đều đi con đường này.

PHỤNG KHUYẾN HỐI TÀNG MẬT CƠ

TỤNG VÀI TẮC

Tắc là khuôn phép để hành giả theo đó bắt chước mà hạ thủ công phu. Thông thường, hình thức của một tắc là một câu hỏi, tức một đề án. Nó là nguồn kích động hành giả, quyết định đi tới. Sức mạnh kích động này, chính là nghi tình, niệm nghi hay đại nghi.

Lại, khán công án gọi là tham công án. Công án cũng gọi là thoại đầu. Tham công án cũng gọi là tham thoại đầu, hoặc chiếu cố thoại đầu.

1 - Thế Tôn xuát hiện do duyên nào,

Chỉ bởi Liên Hoa pháp nhiệm mầu,

Sao lại khoảng giữa còn chưa nói,

Lúc sắp Niết-bàn, mới tuyên trao ?

2 - Tây lai vì chỉ thẳng tâm tông,

Cớ sao chín năm lặng ngồi không ?

Hẳn đã đợi cơ, cơ chưa chín,

Chín rồi, sau đó hiển chân không.

3 - Huệ Năng được pháp ấn Kim Cương,

Sao lại quay về nam Lãnh Dương ?

Chẳng chịu vì người tuyên pháp ấn,

Bởi biết nhân tánh, mịt đêm trường.

Kinh nói: Này Xá-lợi-phất ! Pháp ấn của ta, vì muốn lợi ích thế gian nên nói. Ở chỗ du phương, chớ vọng tuyên truyền. Nếu có người nghe, tùy hỷ đảnh thọ, phải biết kẻ ấy, chẳng còn thoái chuyển.

Bần đạo Thanh Đàm, nhàn ngâm tụng rằng:

Nâng đứng trống cơm, đối tri âm,

Duỗi tay không làm, vỗ trống tâm,

Tập tập tầm tâm, tâm là tập,

Tầm tâm tâm tập, tập tầm tâm.

Tiếng trống hợp vận, tiếng tùng ngâm,

Tịch chiếu tâm tông, tức tập tầm.

Gió mát trăng trong, hằng tự tại,

Tầm tâm chẳng được, dứt tầm tâm.

Thôi thôi, tâm ta chẳng thể tầm,

Tầm tâm dẫu được, chẳng là tâm.

Đem đèn tìm lửa, ấy điên đảo,

Chẳng bằng trước song, giữ một ngâm.

Nam-mô A-di-đà Phật.

Dừng đó một chỗ,

Không gì chẳng xong.

Khổng Phu Tử nói:

Đạo ta lấy một, xâu suốt đó.

Thích Sư Tử nói:

Chỉ đây, một việc thật,

Ngoài hai thì chẳng chân.

Lý Lão Tử nói:

Rõ một muôn việc xong.

Ngâm:

Động niệm tối sơ thành một chữ,

Rốt ráo nguyên lai, một cũng không.

Niêm:

Lành thay Thuần Đà! Lành thay Thuần Đà!

Tụng:

Thôi nói hay, chẳng nói càn,

Dở hay, tốt xấu, chớ rộn ràng,

Kẻ muốn tìm hay mà lại vụng,

Kia toan bắn sẻ, chẳng biết lang.

Công danh cái thế, sương thu sớm,

Phú quý kinh nhân, giấc mộng tràng,

Chẳng hiểu xưa nay không một vật,

Công phu luống phí dụng tâm can.

Ngày Quốc Khánh, trung tuần tháng 9, năm Quý Mão.

Viết tại viện Liêm Khê, Ninh Bình.

(Long Phi, Quý Mão, Lộ Nguyệt, Trung hoán nhật)

Tỳ Kheo Thanh Đàm, Thiền sư Giác Đạo Tuân, Minh Chánh.