Giới Tiếp Hiện

Giới thứ sáu: Đối trị cơn giận

Ý thức được rằng sân hận và oán thù có tác dụng cắt đứt truyền thông giữa người với người và tạo ra đau khổ cho cả hai phía, con nguyện học hỏi phương pháp chăm sóc và đối xử với năng lượng sân hận và oán thù khi chúng phát khởi trên ý thức con và phương pháp quán chiếu để nhận diện và chuyển hóa hạt giống của sân hận và oán thù trong chiều sâu tâm thức con. Con nguyện tập luyện để mỗi khi cơn giận hoặc sự bực tức phát khởi, con sẽ không nói gì và làm gì cả mà chỉ thực tập hơi thở chánh niệm hoặc đi thiền hành ngoài trời để chăm sóc tâm niệm sân hận và oán thù của con bằng năng lượng chánh niệm và để nhìn sâu vào bản chất của các tâm niệm sân hận và oán thù ấy. Con cũng nguyện sẽ học hỏi nhìn sâu vào tự tánh của người mà con nghĩ đã gây nên tâm niệm sân hận và oán thù của con và để có thể nhìn được người ấy bằng con mắt từ bi.

Một khi sự bực bội hay giận dữ đã phát sinh rồi, ta hãy án binh bất động, đừng để cho cái giận ấy tác hại thêm. Ta ngưng lại mọi suy nghĩ, lời nói và hành động. Thở những hơi thở dài và nhẹ; theo dõi hơi thở và khởi sự quán sát về những nguyên nhân đã đưa đến hành động và ngôn ngữ làm ta bực bội hay giận dữ. Kế đến, nhờ năng lượng chánh niệm, ta có thể nhìn sâu để thấy rằng người đang làm ta giận có thể trong quá khứ đã có lần giúp ta; hoặc ta hiểu được rằng người đó đã khổ đau trong quá khứ. Cũng có khi ta tìm thấy sự bực bội hay giận dữ của ta đã phát sinh ra từ một sự hiểu lầm của chính ta mà thôi.

Có khi chỉ cần một chốc lát là ta thấy được những điều này, cũng có khi phải cần đến nhiều ngày. Cho đến lúc chúng ta đạt được cái thấy đó, tốt nhất là nên tạm ngưng không nói điều gì đối đáp lại với người đã làm cho mình giận mà chỉ thực tập thiền hành và hơi thở chánh niệm.

Nên lấy con mắt từ bi để nhìn mọi người. Đó là lấy nguyên văn trong kinh Pháp Hoa: từ nhãn thị chúng sanh. Con mắt từ bi là con mắt hiểu biết. Từ bi là nước ngọt chảy từ nguồn hiểu biết. Không có hiểu biết thì không có từ bi, và hễ có từ bi tức là đã có hiểu biết. Giới thứ sáu là phương thức đối trị hận thù.

Từ bi quán không thể tách rời nhân duyên quán. Nếu tôi đã được sinh ra trong hoàn cảnh của một kẻ cướp biển, thì rất có thể bây giờ tôi đang là một kẻ cướp biển. Con người của một kẻ hải tặc đã được đúc kết nên bởi nhiều nhân duyên thuận lợi cho việc trở thành hải tặc. Trách nhiệm ấy là trách nhiệm chung của xã hội loài người. Khuya hôm nay, hàng trăm trẻ em đã chào đời bên Vịnh Xiêm La. Những em bé sơ sinh khuya nay, mấy mươi năm sau có thể trở nên hải tặc, nếu những nhà giáo dục, những nhà chính trị, những nhà kinh tế và những kẻ có lòng ngày hôm nay không làm một cái gì hết để ngăn ngừa. Tất cả chúng ta đều có trách nhiệm ít nhiều trong sự có mặt của những người hải tặc. Quán nhân duyên để có thể nhìn bằng con mắt từ bi, và để thấy được bổn phận và trách nhiệm của mình trong công cuộc ngăn chận khổ đau. Bồ tát Quán Thế Âm vì thấy cho nên mới thương, và vì thương cho nên mới hành động. Quán là để thấy, để nghe. Tên của vị bồ tát này bắt đầu bằng chữ Quán. Quán Thế Âm hay Quán Tự Tại cũng là một người ấy.

Khi ta nuôi dưỡng một cây chanh, ta muốn cho cây chanh sởn sơ khỏe mạnh và xanh tươi. Ta quán sát và tìm biết những nguyên nhân đã làm cho cây chanh yếu ớt, trong đó có sự vụng về và thiếu chăm bón của ta. Ta biết trách cứ cây chanh không có ích lợi gì hết. Thế nhưng đối với con người, ta lại có khuynh hướng muốn trách cứ họ, vì ta nghĩ đã là con người có ý thức thì phải biết sống cho lành mạnh, cho dễ chịu đối với những người khác. Thật ra, con người cũng chịu những điều kiện nuôi dưỡng và chăm bón như cây chanh về phần thể chất cũng như về phần trách nhiệm tinh thần. Đối với những người đang chung sống với ta, kể cả cha mẹ, anh em, bạn hữu và con cháu, ta biết rằng hành động trách cứ không đưa tới đâu hết, chỉ có tình thương và sự hiểu biết của ta mới giúp họ thay đổi. Họ cũng như những cây chanh; ta chỉ có thể chăm bón mà không thể trách cứ. Những lời khuyên bảo hay dạy dỗ phát xuất từ tình thương và sự hiểu biết không phải là trách cứ. Ta chăm bón họ thì ta được hưởng sự có mặt dễ chịu của họ, giống như khi ta chăm bón cây chanh thì ta được sự có mặt sởn sơ của cây chanh.

Sự bực bội và sự giận dữ phát sinh vì chúng ta thiếu hiểu biết. Một đứa bé nói năng thô lỗ là vì nó đã được thân cận với giới trẻ thô lỗ; trách mắng không thể chữa lại tình trạng mà có thể gây thêm sự cách biệt giữa ta với nó. Nếu ta hiểu biết thì ta sẽ hành động thế nào để đứa bé khỏi bị ảnh hưởng bởi những hoàn cảnh thô lỗ.

Từ nhãn thị chúng sanh, chỉ một câu kinh ấy thôi cũng đủ cho chúng ta thực tập suốt đời. Hãy tập nhìn bằng con mắt từ bi, nghĩa là con mắt hiểu biết.

Giới thứ bảy: Hiện pháp lạc trú

Ý thức được rằng sự sống chỉ có thể thực sự có mặt trong giây phút hiện tại, và ta chỉ có thể sống an lạc ngay trong giây phút ấy, con nguyện tập luyện để có thể sống sâu sắc từng giây phút trong cuộc sống hàng ngày của con. Con nguyện không để cho những hối tiếc về quá khứ, những lo lắng về tương lai và những tham dục, giận hờn và ganh tỵ đối với những gì đang xảy ra trong hiện tại lôi kéo con và làm cho con đánh mất sự sống mầu nhiệm. Con nguyện thực tập giáo lý hiện pháp lạc trú, sử dụng hơi thở và nụ cười chánh niệm để tiếp xúc với những gì mầu nhiệm, tươi mát và lành mạnh trong con và chung quanh con, để liên tục gieo trồng và tưới tẩm những hạt giống an lành, hiểu biết và thương yêu trong con, làm động lực chuyển hóa chiều sâu tâm thức và đi tới trên đường thành tựu đạo nghiệp.

Người Tiếp Hiện thực tập không để cho tâm trí trôi lăn theo loạn tưởng và lôi kéo bởi hoàn cảnh, nuối tiếc quá khứ hoặc lo lắng về tương lai. Để cho hoàn cảnh lôi kéo tức là tự đánh mất mình. Tự đánh mất mình là mất tỉnh thức. Mất tỉnh thức là thụ động, là trôi lăn, là làm tán thất pháp thân.

Bụt dạy thực tập chánh niệm là để trở về với những gì đang xảy ra trong giây phút hiện tại. Nhờ có chánh niệm, chúng ta tiếp xúc được với những gì mầu nhiệm, tươi mát có khả năng trị liệu trong ta và chung quanh ta để nuôi dưỡng, vun trồng những hạt giống hạnh phúc, an lạc, thương yêu và hiểu biết trong ta.

Giống như hạt của trái anh đào, sự thực tập chánh niệm là trái tim của đời sống Tiếp Hiện.

Dù là sống trong thiền viện, khi làm việc, sống với gia đình hay ở học đường, thực tập chánh niệm là điều thiết yếu. Chữ chánh niệm, theo tiếng Hán gồm có hai phần: phần trên là chữ "tâm", phần dưới là chữ "hiện tại", tức là đưa tâm về trong giây phút hiện tại. Công phu thực tập chánh niệm phải được thể hiện trong đời sống hàng ngày; khi đi, đứng, nằm, ngồi, nghỉ ngơi, làm việc v.v... đều là những cơ hội để thực tập. Hơi thở chánh niệm là cỗ xe đưa chúng ta trở về với giây phút hiện tại và an trú ở đó.

Kinh An Ban Thủ Ý (Anapana-sati sutra) dạy về phép nhiếp tâm theo hơi thở. Quán niệm hơi thở là một phép tu mà người mới học cũng như người đã thực tập lâu ngày đều phải áp dụng. Kinh Quán Niệm (Tứ Niệm Xứ Kinh) dạy ta phép quán chiếu thân thể, cảm thọ, nhận thức và đối tượng của nhận thức trong khi đi, đứng, nằm, ngồi, làm việc và nghỉ ngơi. Kinh Quán Niệm hơi thở và Kinh An Ban Thủ Ý là những cuốn kinh gối đầu giường của người thiền tập kể từ khi Bụt còn tại thế.

Thực tập chánh niệm đưa đến định và tuệ. Chúng ta phát triển định, tuệ cùng với một niềm an lạc sâu sắc bởi vì ta có khả năng thấy được sự mầu nhiệm của vũ trụ và muôn loài cầm thú, thảo mộc, đất đá... Không có chánh niệm, ta không thực sự tiếp xúc được với sự mầu nhiệm của một đóa hoa, của một vầng trăng huyền diệu, của trẻ thơ, người thân và bạn bè của ta. Tất cả đều là thành phần của thực tại tương tức.

Nhờ chánh niệm đời sống trở nên thực sự có mặt. Chánh niệm giúp ta thực sự sống, có mặt ở đây và bây giờ. Chánh niệm cũng giúp ta tiếp xúc được với những gì tươi mát và mầu nhiệm trong ta và chung quanh ta. Thực tập như vậy, chúng ta tưới tẩm hạt giống an lạc, hiểu biết trong ta. Những hạt giống này có năng lực chuyển hóa các khổ đau trong ta. Khổ đau được chuyển hóa do sự có mặt của những hạt giống an lành mà ta đã vun trồng và tưới tẩm trong đời sống hàng ngày bằng sự thực tập sống chánh niệm.

Trong kinh tạng Pali, danh từ dittha dhamma sukha vihari thường được dùng, nó có nghĩa là an trú trong giây phút hiện tại. Nếu không có hỷ lạc trong sự thực tập thì chúng ta sẽ yếu. Hỷ lạc nuôi dưỡng ta, nhờ đó ta có nhiều năng lượng hơn. Có người tụng kinh, niệm Bụt, ngồi thiền khá nhiều nhưng cách nhìn của họ về cuộc đời không thay đổi, cũng như nhân cách và hành động của họ không thay đổi. Đó là vì họ chỉ hành trì theo sự tướng mà không thực sự thực tập quán chiếu trong đời sống hàng ngày. Nếu sự thực tập của chúng ta không chuyển hóa được đời sống của chính chúng ta và đem tới hỷ lạc cho ta thì ta sẽ không có khả năng đem an lạc tới cho người khác, và như vậy là ta đã thực tập không đúng cách.

Pháp môn Tiếp Hiện đưa thiền quán từ thiền đường ra đến mọi động tác của đời sống hàng ngày. Công trình này phải đưa tới định, tuệ và sự chuyển hóa trong đời sống hàng ngày của ta. Chúng ta phải thấy rằng nếu khả năng hiểu biết, thương yêu, an lạc và hạnh phúc của ta tăng triển thì ta mới thực là đang đi trên con đường hành đạo.

Những mầu nhiệm của vũ trụ được phô bày ra nhờ sự tập thiền quán về tính tương tức của vạn pháp: "cái này có vì cái kia có". Ta thấy được rằng để cho một vật có thể hiện hữu, các vật khác cũng phải cần có mặt.

Giới thứ năm nhằm đối trị tham, giới thứ sáu nhằm đối trị sân, giới thứ bảy nhằm đối trị si; tức là sự mê mờ, thất niệm. Các giới Tiếp Hiện bổ túc cho nhau và theo nhau như một chuỗi hạt minh châu vậy.

Giới thứ tám: Ái ngữ và hòa giải

Ý thức được rằng những khó khăn trong việc truyền thông giữa người với người luôn luôn đưa tới ngăn cách và khổ đau, con nguyện thực tập lắng nghe bằng tâm từ bi và nói năng bằng lời ái ngữ. Con nguyện học hạnh lắng nghe chăm chú mà không phán xét và chỉ trích và không nói ra bất cứ một lời nào có thể tạo nên sự bất hòa trong đoàn thể và có thể làm tan vỡ đoàn thể. Con nguyện tu tập để tái lập sự truyền thông giữa con và mọi người khác, và để giúp giải quyết mọi vụ bất hòa, dù lớn dù nhỏ.

Giới thứ tám và giới thứ chín thuộc về nghiệp nói năng, tức là khẩu nghiệp. Trọng tâm của giới thứ tám là ý niệm hòa. Hòa là bản chất của đời sống tập thể. Chữ sangha mà ta phiên âm là tăng già chỉ có nghĩa là đoàn thể, hoặc cọng đồng, chứ không phải là tiếng để chỉ riêng những người xuất gia. Ta có danh từ chúng và danh từ đại chúng là những từ ngữ tương đương với sangha. Tiếng Pháp là communauté. Ngày xưa đoàn thể của những vị xuất gia lấy lục hòa làm căn bản: cư trú chung (thân hòa đồng trú), sử dụng chung những tài vật hiện có (lợi hòa đồng quân), cùng hành trì chung một giới luật (giới hòa đồng tu), cùng chia xẻ với nhau những kiến thức về Phật pháp và kinh nghiệm tu tập (kiến hòa đồng giải), cùng dung hợp những ý kiến khác biệt nhau để sự sống chung được vui vẻ (ý hòa đồng duyệt) và nói năng ôn hòa để tránh việc cãi cọ (khẩu hòa vô tránh).

Sáu nguyên tắc sống chung hòa hợp này đã có từ ngày Bụt còn tại thế, và cho đến nay vẫn còn giữ được tính cách hợp thời của chúng. Giới thứ tám tuy nói về ngữ nghiệp, tức là nguyên tắc khẩu hòa vô tránh, nhưng kỳ thực có liên hệ mật thiết tới năm nguyên tắc sống chung khác trong lục hòa. Nếu thực hiện được năm nguyên tắc, thì sự thực hiện nguyên tắc "khẩu hòa vô tránh" sẽ trở thành dễ dàng gấp bội. Khi mọi người biết dung hòa ý kiến, biết cùng tuân theo những quy giới và luật lệ, cùng hưởng thụ đồng đều những điều kiện vật chất ; nói tóm lại, khi không có sự xung đột về ý kiến, địa vị và quyền lợi thì những lời nói năng có thể gây nứt rạn và tan vỡ đoàn thể sẽ ít xảy ra.

Ái ngữ, lời nói ôn hòa, phát xuất từ sự hiểu biết và nhẫn nại. Thực tập giới thứ sáu, ta đã thấy sự trách cứ không đưa lại kết quả nào mà còn gây thêm hố chia cách. Ở giới thứ tám, ta thấy chỉ có lời nói ôn hòa và thái độ lân mẫn phát xuất từ sự hiểu biết mới có thể đóng góp vào công cuộc hòa giải để giải quyết những vụ bất hòa.

Hòa giải là một nghệ thuật lớn mà căn bản là khả năng hiểu biết của ta về cả hai phía chống đối. Thiên hẳn về một phía thì không thể gọi là hòa giải. Thường thường trong lẽ phải có cả người lẫn ta, như thi sĩ Nguyễn Du đã nói ("Mà trong lẽ phải có người có ta" - Truyện Kiều). Không những cả hai bên chống đối đều chịu một phần trách nhiệm, mà chính ta, những kẻ đứng bên ngoài cũng phải chịu trách nhiệm một phần nào về những gì đang xảy ra. Nếu chúng ta sống ý thức, thực tập chánh niệm, thì chắc đã thấy được vấn đề từ lúc manh nha rồi. Nếu ta biết giải quyết vấn đề khi nó còn chưa trở nên trầm trọng thì công tác hòa giải sẽ dễ dàng hơn nhiều. Người đứng ra hòa giải không phải là một người xét xử, một vị quan tòa, mà trái lại là một người trong cuộc, biết nhận phần trách nhiệm của mình. Phần trách nhiệm ấy là đã thiếu ý thức chánh niệm trong quá khứ. Người ấy phải biết vượt lên trên sự tranh chấp, và trong những cuộc tiếp xúc riêng với mỗi phía, phải tìm cách cho biết nỗi khổ của phía bên kia.

Giải pháp được đề nghị ra phải được hình thành bởi chất liệu lý tưởng mà cả hai phía đều cùng chấp nhận: mục đích của chúng ta không phải là đạt tới danh lợi mà là để xây dựng sự nghiệp trí tuệ và từ bi. Người đứng ra hòa giải, do đó, ngoài khả năng sử dụng ngôn ngữ hòa ái, còn phải là một người biểu trưng được cho tinh thần cởi mở, hiểu biết và từ bi. Trong trường hợp chính mình là một trong hai phía tranh chấp, con người hòa giải là phần tỉnh thức và hiểu biết của chính bản thân mình. Công tác hòa giải này có phần khó khăn hơn, nhưng cũng đẹp đẽ hơn gấp bội. Ý thức về nhu cầu và trách nhiệm trong công việc hòa giải đem đến cho chúng ta năng lượng để hành động và sự thành công ở đây chính là sự thành công của từ bi và trí tuệ; từ bi và trí tuệ không những đối với kẻ kia mà còn là đối với chính mình.

Mỗi đoàn thể là một hòa hợp tăng. Đoàn thể là gia tộc thì đó là gia tộc tăng, là học đường thì đó là học đường tăng, là quốc dân thì đó là một quốc dân tăng, một thiền viện thì đó là một thiền môn tăng, một hiệp hội thì là một hội đoàn tăng. Hòa hợp là bí quyết của thành công. Trong thiền môn, mỗi khi bắt đầu một cuộc hội họp, vị chủ tọa luôn luôn bắt đầu bằng hai câu hỏi:

- Đại chúng đã tập họp đủ chưa?

Trả lời: "Đại chúng đã tập họp đầy đủ".

- Có sự hòa hợp không?

Trả lời: "Có sự hòa hợp".

Hai câu hỏi ấy được trả lời thỏa đáng, buổi họp mới được bắt đầu. Nếu câu trả lời là "không" thì buổi họp sẽ không được tiến hành. Phải hòa giải cho xong trước khi triệu tập một buổi họp mới. Đó là nghi thức Tác Pháp Yết Ma có từ thời Bụt còn tại thế và cọng đồng của các vị xuất gia đã tiếp tục hành trì như vậy trong 25 thế kỷ qua.

Giới thứ chín: Thực tập chánh ngữ

Ý thức được rằng lời nói có thể tạo ra khổ đau hay hạnh phúc, con xin nguyện luyện tập để chỉ nói những lời nói chân thật có tác dụng hòa giải, gây niềm tin tưởng và hy vọng. Con nguyện không nói dối để mưu cầu tài lợi và sự kính phục, không nói những lời gây chia rẻ và căm thù, không loan truyền những tin mà con không biết chắc là có thật, không phê bình và lên án những gì con không biết rõ. Con nguyện can đảm nói ra sự thật về những tình trạng bất công, dù hành động này có thể đem lại những đe dọa cho sự an thân của mình.

Đây là giới thứ hai về ngữ nghiệp. Giới tướng rất rõ ràng, không có gì là khó hiểu.

Lời nói có thể xây dựng một thế giới tin yêu và hạnh phúc mà cũng có thể tạo thành địa ngục trần gian. Ta phải hết sức cẩn thận khi nói năng. Nếu ta có thói quen nói nhiều thì ta phải tập nói ít trở lại, và tập ý thức về những lời mình nói và hậu quả của chúng.

Chúng ta nói chuyện thị phi nhiều quá, cho đến nỗi đến chùa hay đến nhà thờ rồi mà vẫn tiếp tục chuyện thị phi. Chúng ta đã từng sống trong địa ngục trần gian tạo ra vì lời nói thị phi. Chúng ta loan truyền những tin mà chính chúng ta không hề thấy và biết, chúng ta nói những lời gây chia rẻ và căm thù, hoặc phê bình, lên án.

Trong những ngày quán niệm hay tĩnh tu, nếu ta không thực tập tịnh khẩu, thì cũng nên bớt sự nói năng lại còn một phần mười. Sự thực tập này có ích lợi vô cùng. Không những ta có thể chủ động được ngữ nghiệp của ta dễ dàng hơn mà còn có thêm cơ hội để nhìn lại ta, nhìn lại tâm ta, nhìn lại người khác và sự sống quanh ta. Trong lúc thực tập tịnh khẩu ta có dịp mỉm cười với cây cỏ, với hoa lá, với chim chóc và với người đồng loại. Nếu ta chưa từng tập tịnh khẩu thì ta chưa thấy được ảnh hưởng tốt đẹp lớn lao của sự im lặng.

Ta hãy lấy sự im lặng, lấy nụ cười và lấy lời chính ngữ để xây dựng an lạc trong ta và quanh ta. Chính ngữ là lời nói tránh được các lỗi sau đây:

- trái với sự thực (vọng ngôn)

- đi quá sự thực, thêu dệt vẽ vời thêm (ỹ ngữ)

- sử dụng hai lưỡi, với người này thì nói thế này, với người kia thì nói thế kia (lưỡng thiệt)

- có tính cách thô bạo, nguyền rủa, chửi mắng (ác khẩu)

Chính ngữ một mặt tránh được những lỗi vừa kể trên, một mặt có tác dụng xây dựng sự hiểu biết và hòa giải. Giới thứ chín này đòi hỏi ta không những sự cương trực mà còn sự can đảm nữa. Trong chúng ta, mấy ai đã có đủ can đảm để nói ra sự thực về những tình trạng bất công, khi hành động này có thể làm cho mình bị chống đối và cũng có thể làm mất đi sự an thân của mình?

Giới thứ mười: Phòng hộ giáo đoàn

Ý thức rằng mục đích và bản chất của một đoàn thể tu học là sự thực hiện tuệ giác và từ bi, con nguyện không bao giờ lợi dụng đạo Bụt và các đoàn thể giáo hội vào mục tiêu quyền bính, không biến các giáo đoàn thành những tổ chức hoạt động chính trị. Tuy nhiên, con nhận thức rằng các đoàn thể tu học phải có ý thức và thái độ rõ rệt về những tình trạng áp bức và bất công xã hội và có thể sử dụng ảnh hưởng mình để chuyển đổi các tình trạng ấy mà không cần và không nên dấn thân vào những cuộc tranh chấp phe phái.

Các nhà chính trị thường có khuynh hướng muốn lợi dụng những đoàn thể tôn giáo để có thêm sức mạnh. Mục đích của những tổ chức chính trị là nắm chính quyền để thực hiện chương trình trị quốc của mình. Mục đích của các giáo đoàn tôn giáo là để hướng dẫn quốc dân về đường tinh thần đạo đức. Vì vậy, biến các giáo đoàn thành những đảng hoạt động chính trị là làm cho các giáo đoàn ấy đánh mất sứ mạng thực sự của mình. Những người lãnh đạo tôn giáo có khuynh hướng ủng hộ một thế lực chính trị để mưu cầu quyền lợi của tôn giáo mình, đó là việc đã từng xảy ra nhiều lần trong lịch sử. Để chính quyền liên tục ủng hộ giáo đoàn, những vị lãnh đạo tôn giáo đã không dám nói lên tiếng nói của lương tri tôn giáo về những sai lầm của chính quyền. Để cho chính quyền lợi dụng đoàn thể tôn giáo mình trong việc củng cố quyền bính, đó cũng là đánh mất sứ mạng lãnh đạo tinh thần của tôn giáo mình.

Tuy nhiên, giáo đoàn của mình không thể làm lơ trước những tình trạng áp bức và bất công xã hội. Giáo đoàn mình phải có can đảm nói ra sự thật về tình trạng đó. Tiếng nói phải rõ rệt, phải khúc chiết, trong tinh thần tứ diệu đế. Phải trình bày mặt thật của tình trạng (khổ đế), nguyên do của tình trạng (tập đế) và đề nghị những phương pháp có thể chuyển đổi tình trạng (đạo đế). Tuy không phải là một thế lực chính trị, nhưng giáo đoàn có thể sử dụng ảnh hưởng mình để chuyển đổi tình trạng. Nói lên là công việc đầu tiên. Ủng hộ những biện pháp cải tiến là công việc tiếp nối. Điều cần yếu nhất là giáo đoàn không đi theo phe phái và phải đứng lên trên mọi tranh chấp phe phái. Có như thế tiếng nói của trí tuệ và tình thương mới được phân biệt với tiếng nói của tham vọng và quyền lợi.

Giới thứ mười một: Thực tập chánh mệnh

Ý thức rằng thiên nhiên và xã hội con người đã bị tàn phá trầm trọng vì bạo động và bất công, con nguyện thực tập chánh mạng, quyết tâm không sinh sống bằng những nghề nghiệp có thể gây tàn hại cho con người và thiên nhiên, không đầu tư vào những doanh nghiệp chuyên làm lợi cho một nhóm người trong khi tước đoạt môi trường và cơ hội sinh sống của những nhóm người khác. Con nguyện chọn một nghề có thể giúp con thực hiện được lý tưởng từ bi và cứu khổ của đạo Bụt.

Chánh mệnh là một trong tám ngành thực tập của bát chánh đạo. Chính mệnh có nghĩa là theo đuổi một nghề nghiệp an lành, chân chính, không phương hại đến con người và thiên nhiên, về phương diện vật chất cũng như tinh thần. Trái với chính mệnh tức là tà

Hành nghề với chánh niệm giúp ta quán chiếu những liên hệ nhân duyên xa gần đối với nghề nghiệp mình, thấy được bản chất của nó và biết rõ được đó là chánh mạng hay tà mạng. Sống trong một giai đoạn mà nạn thất nghiệp lan tràn, sự chọn lựa nghề nghiệp trở nên khó khăn. Nếu rủi ro mà nghề nghiệp ta đang theo đuổi không có mức độ chánh mạng cần thiết thì ta phải lập tâm tìm một nghề khác, đừng để cho thói quen dìm ta vào quên lãng. Nghề nghiệp ta có thể nuôi dưỡng sự hiểu biết và lòng từ bi của ta, vì vậy phương tiện sinh sống có liên hệ mật thiết tới sự hành đạo.

Các ngành kỹ nghệ hiện nay, kể cả kỹ nghệ biến chế thực phẩm và cung cấp chất hóa học cho nông dân, ít nhiều có tác hại đến con người và thiên nhiên. Nghề nông trong thời đại này chưa hẳn đã là một chánh mạng, bởi vì những chất hóa học được sử dụng trong nông nghiệp hiện đại tàn hại thiên nhiên và con người không ít. Một người nông dân không dùng thuốc trừ sâu bọ thì sẽ không theo kịp đồng nghiệp trong sự sản xuất, vì vậy theo chánh nghiệp (mệnh) không phải là chuyện dễ; và chánh nghiệp (mệnh) không hoàn toàn còn là một vấn đề chọn lựa cá nhân (biệt nghiệp), mà đã mang tính chất cộng nghiệp mệnh.

Ta hãy quán sát thêm về hướng này. Giả dụ ta là một giáo chức. Ta nghĩ rằng khai mở trí tuệ và tình thương của thiếu nhi là một nghề nghiệp rất đẹp, và ta yên trí rằng nghề nghiệp ta là chánh mạng. Nếu ai bắt ta đổi nghề, thay vì làm thầy giáo ta phải làm nghề đồ tể, thì ta sẽ dẫy nẩy lên, cho rằng nghề này là một tà mạng mà ta ghê tởm. Tuy nhiên, quán chiếu cho rõ ta biết người đồ tể kia giết thú vật là vì ta, vì chúng ta, những người thường đi mua những miếng thịt gói trong các bao giấy rất sạch sẽ ở ngoài siêu thị. Trong vô minh, ta tách rời ta ra khỏi trách vụ và nghề nghiệp của người đồ tể; ta quy trách nhiệm sát sinh cho ông ta, và ta nghĩ rằng chính ông ta đang theo đuổi một tà mệnh trong khi nghề nghiệp ta hoàn toàn là một chánh mạng. Chúng ta biết rằng nếu chúng ta không tiêu thụ thì người đồ tể kia sẻ không sát sinh, và nếu ta tiêu thụ ít thì giới đồ tể kia sẽ sát sinh ít. Cộng nghiệp là như thế. Chánh mạng của mỗi cá nhân có liên hệ và ảnh hưởng tới mọi người khác. Con cái của người đồ tể cũng có thể hấp thụ được ảnh hưởng tốt của chánh mạng gõ đầu trẻ của ta; và tà mạng sát sinh của người đồ tể được nuôi dưỡng hoặc tăng tiến theo nhịp điệu tiêu thụ những miếng thịt của chúng ta.

Hiện có tới hàng triệu người đang sinh sống trong kỹ nghệ sản xuất vũ khí chiến tranh, gọi là vũ khí của "chiến tranh ước lệ", đừng nói tới vũ khí hạch tâm. Những vũ khí này được bán ra cho các nước Á Phi và Trung-Đông, phần lớn là các nước kém phát triển về kinh tế. Dân các nước này cần cơm gạo chứ không cần súng đạn, bom mìn, xe tăng và máy bay chiến đấu để đánh giết nhau. Hoa Kỳ, Nga Sô, Anh và Pháp là những nước dẫn đầu trong kỹ nghệ vũ khí. Đó là những nước "phát triển". Sản xuất vũ khí để thiên hạ giết nhau cố nhiên là tà mạng, nhưng không phải chỉ có những người đang hành nghề chịu trách nhiệm. Mọi người trong chúng ta, trong đó kể cả giới lãnh đạo chính quyền, giới lãnh đạo kinh tế, giới tiêu thụ, v.v... đều có phần trách nhiệm, không nhiều thì ít, trong những chết chóc tàn phá do vũ khí gây ra. Chúng ta đã không thấy rõ, không tìm cách nói lên, không tạo được dư luận trong dân chúng về vấn đề lương tâm to lớn này. Nếu những khối óc lớn của nhân loại họp lại cùng nhau, họ sẽ tìm ra được những công ăn việc làm thay thế cho các nghề nghiệp không phù hợp với chánh mạng đó.

Ta hãy quán sát thêm về hướng này. Giả dụ ta là một giáo chức. Ta nghĩ rằng khai mở trí tuệ và tình thương của thiếu nhi là một nghề nghiệp rất đẹp, và ta yên trí rằng nghề nghiệp ta là chính mệnh. Nếu ai bắt ta đổi nghề, thay vì làm thầy giáo ta phải làm nghề đồ tể, thì ta sẽ dẫy nẩy lên, cho rằng nghề này là một tà mệnh mà ta ghê tởm. Tuy nhiên, quán chiếu cho rõ ta biết người đồ tể kia giết thú vật là vì ta, vì chúng ta, những người thường đi mua những miếng thịt gói trong các bao giấy rất sạch sẽ ở ngoài siêu thị. Trong vô minh, ta tách rời ta ra khỏi trách vụ và nghề nghiệp của người đồ tể; ta quy trách nhiệm sát sinh cho ông ta, và ta nghĩ rằng chính ông ta đang theo đuổi một tà mệnh trong khi nghề nghiệp ta hoàn toàn là một chánh mệnh. Chúng ta biết rằng nếu chúng ta không tiêu thụ thì người đồ tể kia sẻ không sát sinh, và nếu ta tiêu thụ ít thì giới đồ tể kia sẽ sát sinh ít. Cộng nghiệp là như thế. Chính mệnh của mỗi cá nhân có liên hệ và ảnh hưởng tới mọi người khác. Con cái của người đồ tể cũng có thể hấp thụ được ảnh hưởng tốt của chính mệnh gõ đầu trẻ của ta; và tà mệnh sát sinh của người đồ tể được nuôi dưỡng hoặc tăng tiến theo nhịp điệu tiêu thụ những miếng thịt của chúng ta.

Hiện có tới hàng triệu người đang sinh sống trong kỹ nghệ sản xuất vũ khí chiến tranh, gọi là vũ khí của "chiến tranh ước lệ", đừng nói tới vũ khí hạch tâm. Những vũ khí này được bán ra cho các nước Á Phi và Trung-Đông, phần lớn là các nước kém phát triển về kinh tế. Dân các nước này cần cơm gạo chứ không cần súng đạn, bom mìn, xe tăng và máy bay chiến đấu để đánh giết nhau. Hoa Kỳ, Nga Sô, Anh và Pháp là những nước dẫn đầu trong kỹ nghệ vũ khí. Đó là những nước "phát triển". Sản xuất vũ khí để thiên hạ giết nhau cố nhiên là tà mệnh, nhưng không phải chỉ có những người đang hành nghề chịu trách nhiệm. Mọi người trong chúng ta, trong đó kể cả giới lãnh đạo chính quyền, giới lãnh đạo kinh tế, giới tiêu thụ, v.v... đều có phần trách nhiệm, không nhiều thì ít, trong những chết chóc tàn phá do vũ khí gây ra. Chúng ta đã không thấy rõ, không tìm cách nói lên, không tạo được dư luận trong dân chúng về vấn đề lương tâm to lớn này. Nếu những khối óc lớn của nhân loại họp lại cùng nhau, họ sẽ tìm ra được những công ăn việc làm thay thế cho các nghề nghiệp không phù hợp với chánh mệnh đó.

Nếu ta có được một nghề mà ta yêu mến, một nghề có thể giúp ta hàng ngày thực hiện lý tưởng từ bi cứu khổ của đạo Bụt, thì đó là ta có may mắn lớn. Trên nền tảng đó, ta phải quán chiếu về cộng nghiệp để thấy rằng ta vẫn còn chịu trách nhiệm không nhỏ đối với những tà mệnh xa gần. Ta phải góp sức hành động trên nguyên tắc tự giác giác tha, giúp mình và giúp người khác giác ngộ. Đó là ý nghĩa của đạo Bụt đại thừa. Biệt nghiệp không thể tách rời ra khỏi cộng nghiệp. Có may mắn ở biệt nghiệp, ta hãy đem tâm lực lo cho cộng nghiệp. Đó là thực hiện lời đầu của bốn lời nguyện ước.

Giới thứ mười hai: Tôn trọng và bảo vệ sự sống

Ý thức được những khổ đau do chiến tranh và các cuộc xung đột tạo ra, con nguyện thực tập sống đời sống hàng ngày của con theo tinh thần bất hại, hiểu biết và thương yêu. Con nguyện góp phần vào công việc giáo dục hòa bình và thực tập hòa giải trong phạm vi gia đình, cọng đồng, quốc gia và quốc tế. Con nguyện không giết hại sinh mạng, không tán thành sự chém giết, và thường xuyên quán chiếu với tăng thân con để tìm ra những biện pháp hữu hiệu nhằm bảo vệ sinh mạng, ngăn chận chiến tranh và xây dựng hòa bình.

Sát nhân là một tội ác mà tất cả mọi đạo luật của tất cả mọi quốc gia cấm đoán. Giới bất sát của đạo Bụt bao trùm cả mọi loài chúng sanh trong đó có con người. Không ai có thể hành trì giới bất sát một cách tuyệt đối: uống một cốc nước hay bước một bước chân đều có thể làm tổn hại đến các sinh mạng nhỏ bé. Tuy nhiên, thể tính của giới này là ý nguyện tôn trọng và bảo vệ sự sống, và sự hành trì của giới này là đem hết cả khả năng mình để bảo vệ sự sống tới mức tối đa mà mình có thể làm được.

Giới này có liên hệ mật thiết tới nguyên tắc chính mệnh của giới thứ mười một. Sinh kế của ta và sự tiêu thụ hàng ngày của ta có liên hệ tới sinh mạng của những con người và những sinh vật khác. Nguyên do của chiến tranh có thể là cuồng tín và cố chấp vào một chủ nghĩa; nguyên do của chiến tranh có thể là sự nghèo đói và bất công; nguyên do của chiến tranh có thể là sự tranh dành ảnh hưởng chính trị và quyền lợi kinh tế; nguyên do của chiến tranh có thể là sự khai thác bóc lột của những xã hội tiêu thụ dư dã đối với những xã hội yếu kém về kỹ thuật và tổ chức. Thường thường chúng ta chỉ biết chống đối chiến tranh mà ít biết ngăn chận chiến tranh. Ngăn chận chiến tranh tức là xây dựng hòa bình: đó là tìm cách công phá trong đời sống hàng ngày những cố chấp và cuồng tín, những tham vọng chính trị và kinh tế, những chủ tâm khai thác và bóc lột. Nếu những vấn đề lớn như thế mà không được quốc dân làm áp lực, đưa ra thảo luận và biểu quyết trong các quốc hội thì làm sao ta có thể ngăn chận được chiến tranh?

Nhận thức và sự hành trì về giới bất sát trong đời sống hàng ngày của từng cá nhân là khởi điểm để tạo ra được dư luận của quốc dân về vấn đề chiến tranh và hòa bình. Nếp sống quên lãng và sự im lặng của ta với các vấn đề liên hệ tới hòa bình đã khiến cho ta trở nên đồng lõa không nhiều thì ít với cơ cấu của chiến tranh. Ta biết rằng số lượng ngũ cốc mà các nước Tây phương sử dụng để làm ra miếng thịt và ly rượu là những số lượng khổng lồ. Giáo sư François Perroux, Giám Đốc Viện Toán Học và Kinh Tế Học tại Pháp có cho biết rằng các nước Tây phương chỉ cần giảm bớt 50% sự tiêu thụ rượu và thịt thì đã có thể thay đổi cục diện của thế giới: ngũ cốc đó sẽ được sử dụng để giải quyết nạn đói và nạn thiếu dinh dưỡng tại các nước chậm tiến ở Á Phi và châu Mỹ La-Tinh. Tai nạn xe cộ và những bệnh thuộc tim và mạch máu ở Tây phương cũng sẽ vì vậy mà giảm bớt. Đó là một trong những cách thực hành trì giới bất sát của thời đại chúng ta.

Ngân sách quốc phòng của các nước Tây phương là những ngân sách khổng lồ, dư dã để giúp các nước chậm tiến đối phó với đói kém, bệnh tật và nạn thất học. Những bản thống kê còn đó, ai cũng có thể tìm đọc. Trong đời sống bận rộn hàng ngày, chúng ta có đủ thì giờ và tâm lực để quán chiếu sâu sắc về giới bất sát hay không? Mấy ai trong chúng ta có thể nói rằng mình đang hành trì giới bất sát với tất cả khả năng mình?

Giới thứ mười ba: Chí nguyện lợi tha

Ý thức được sự khổ đau do lường gạt, trộm cướp và bất công xã hội gây ra, con xin học theo hạnh đại từ để đem niềm vui sống và an lạc cho mọi người và mọi loài, để chia xẻ thì giờ, năng lực và tài vật của con với những kẻ đang thật sự thiếu thốn. Con nguyện không lấy làm tư hữu bất cứ một của cải nào không phải do mình tạo ra. Con nguyện tôn trọng quyền tư hữu của kẻ khác, nhưng cũng nguyện ngăn ngừa kẻ khác không cho họ tích trữ và làm giàu một cách bất lương trên sự đau khổ của con người và của muôn loại.

Giới mười ba lưu ý ta tới những bất công xã hội và khuyến khích ta hành động trong phương hướng xây dựng một xã hội công bình hơn. Giới này cũng có liên hệ mật thiết với giới thứ tư (ý thức về khổ đế), giới thứ năm (tri túc), giới thứ mười một (chính mệnh) và giới thứ mười hai (bất sát). Để hiểu được chiều sâu của giới thể, ta phải chiêm nghiệm lại về nội dung của bốn giới này.

Tìm ra những phương pháp ngăn ngừa những kẻ tích trữ và làm giàu bất lương, đó là phận sự của những nhà luật pháp, những nhà chính trị và những nhà làm cách mạng xã hội! Tuy nhiên mỗi người trong chúng ta đều có thể quán chiếu và hành động để góp một phần trong chiều hướng xây dựng này. Gần gũi những kẻ bị áp bức và thua thiệt để giúp họ tổ chức lại những phương tiện sinh sống và những biện pháp tự vệ đối với kẻ bóc lột và áp bức. Việc đó tất cả chúng ta ai cũng có thể thực hiện được không nhiều thì ít. Giả dụ như chúng ta muốn giúp những người đang sống đau khổ dưới một chế độ độc tài; chúng ta biết rằng đưa quân đội tới để lật đổ chính quyền sẽ gây ra chết chóc cho những người vô tội. Nhờ quán chiếu sâu sắc và với tâm từ, chúng ta nhận ra được rằng thời gian tốt nhất để ta có thể giúp những người đau khổ này là giai đoạn trước khi dân tộc họ bị rơi vào bàn tay của kẻ độc tài: giúp cho giới trẻ của quốc gia đó có cơ hội học hỏi về cách thức điều hành chính phủ theo đường lối dân chủ là một đầu tư tốt đẹp nhất cho hòa bình trong tương lai. Còn nếu như chúng ta đợi đến khi tình thế trở nên cùng cực, có thể là đã muộn. Thực tập cùng với chính trị gia, binh sĩ, thương gia, nghệ sĩ, nhà giáo dục, luật sư và người làm ra luật pháp, chúng ta có thể tìm thấy đường hướng tốt đẹp nhất để thể hiện lòng từ bi và hiểu biết.

Có tâm quảng đại chưa đủ, chúng ta cần thực tập sống theo chí nguyện lợi tha và điều này cần có thời gian. Chúng ta muốn giúp người khác được an lạc nhưng chúng ta bị kẹt vào những vấn đề của đời sống hàng ngày của chúng ta. Đôi khi một viên thuốc, một ít thực phẩm có thể cứu được mạng sống của một người bệnh hay một đứa trẻ ở xứ nghèo đói. Nhưng chúng ta có thể nghĩ rằng chúng ta không có thì giờ để giúp họ. Một bữa ăn trưa và tối cho một đứa trẻ ở các xứ nghèo chỉ tốn 20 xu, có biết bao nhiêu điều giản dị như thế mà chúng ta có thể làm để giúp người khác, nhưng sở dĩ chúng ta không làm gì hết đó cũng chỉ vì chúng ta không tự giải thoát được mình ra khỏi nếp sống quá bận rộn.

Đại nguyện của bồ tát rộng như biển cả, ai trong chúng ta cũng có thể phát nguyện ngồi vào chiếc thuyền cứu độ.

Giới thứ mười bốn: Bảo hộ thân tâm

(Dành cho Tiếp Hiện Tại Gia)

Ý thức được rằng sự tìm tới và phối hợp giữa hai cơ thể do sự thúc đẩy của dục tình không những đã không thể giải tỏa được nỗi cô đơn của con người mà còn tạo thêm nhiều khổ đau, chua cay và xa cách, con nguyện không ăn nằm vói những người không phải là vợ hay chồng của con. Con ý thức được rằng hành động tà dâm sẽ gây ra khổ đau cho kẻ khác và cho chính con trong hiện tại và trong tương lai. Con biết muốn bảo vệ hạnh phúc của mình và của kẻ khác thì phải biết tôn trọng những điều mà mình và kẻ khác đã cam kết. Con nguyện sẽ làm mọi cách có thể để bảo vệ trẻ em, không cho nạn tà dâm tiếp tục gây nên sự đổ vỡ của các gia đình và của đời sống đôi lứa. Con nguyện bảo trọng thân thể con, xem thân thể mình là đền thờ của tâm linh, là chiếc thuyền vượt biển, và thường xuyên học hỏi bảo tồn tinh, khí và thần để có đủ năng lực hành đạo. Con ý thức được trọn vẹn trách nhiệm của con về sự cho ra đời những sinh mạng mới và thường xuyên quán chiếu về môi trường sinh hoạt trong tương lai của những sinh mạng này.

(Tiếp Hiện xuất gia)

Ý thức được rằng lý tưởng xuất gia chỉ có thể thực hiện được với sự cắt bỏ hoàn toàn những ràng buộc đối với ái dục, con nguyện giữ mình thật tinh khiết, tự bảo vệ nếp sống phạm hạnh của con và hết lòng bảo vệ tiết hạnh của kẻ khác. Con biết cô đơn và khổ đau không thể nào được giải tỏa bằng dục tình mà chỉ có thể được chuyển hóa bằng sự thực tập hiểu biết và thương yêu đích thực. Con biết hành động dâm dục sẽ làm tan vỡ cuộc đời xuất gia của con, làm hại đến cuộc đời của kẻ khác và không cho con thực hiện được lý tưởng cứu độ chúng sanh của mình. Con nguyện không ép uổng thân thể con, không đối xử với thân thể con một cách bạo động và khinh xuất, không xem thân thể chỉ như là một dụng cụ. Con nguyện bảo trọng thân thể con, xem thân thể mình là đền thờ của tâm linh, là chiếc thuyền vượt biển, và thường xuyên học hỏi bảo tồn tinh, khí và thần để có đủ năng lực hành đạo.

Trong xã hội đã có nhiều cặp vợ chồng, con cái và gia đình đau khổ vì những hành động tà dâm. Thực tập giới thứ mười bốn giúp cho ta tránh được đau khổ, tránh được sự gây ra thương tích; gia đình, xã hội và cọng đồng nhờ vậy cũng được vững chãi. Thực tập giới này sẽ chữa lành được những vết thương trong ta và ngoài xã hội. Đó cũng gọi là sống có chánh niệm.

Đạo Bụt thấy con người là một hợp thể ngũ uẩn, tức là một tập hợp của sinh lý (sắc), cảm giác (thọ), tri giác (tưởng), tâm tư (hành) và nhận thức (thức). Sự phân biệt ra năm uẩn chỉ là một phương tiện chỉ bày; sự thật là năm uẩn nương tựa vào nhau mà có mặt và hiện hành, cái này có thì cái kia có, cái này không thì cái kia không. Vì vậy ta không thể chia con người ra hai phần: phần vật chất và phần tâm hồn. Thiền học có quan niệm thân tâm nhất như, nghĩa là thân và tâm là một. Sự thanh tịnh của thân cũng là sự thanh tịnh của tâm. Sự kết hợp của hai cơ thể chỉ có giá trị thật khi có mặt của yếu tố hiểu biết và cảm thông giữa hai tâm hồn. Nó chỉ nên xảy ra khi có tình thương chân thật và niềm bảo trọng và tương kính. Trong truyền thống Việt Nam, vợ chồng được dạy trong đời sống hàng ngày nên đối xử với nhau như thể đối với khách đến nhà. Thực tập được như vậy hạnh phúc của ta sẽ lâu dài.

Tình thương chân thật thường đi đôi với ý thức trách nhiệm và khả năng chấp nhận người kia với tất cả cái hay cũng như chỗ yếu kém của người đó. Sự cam kết sống lâu dài với nhau giữa hai người chỉ là một sự bắt đầu. Ví như thân cây muốn được vững mạnh thì cần có nhiều rễ đâm sâu vào lòng đất, nếu như cây chỉ có một rễ duy nhất thì có thể bị ngã vì gió. Cuộc sống của một đôi vợ chồng cần có sự nâng đỡ của gia đình, bạn bè, lý tưởng phụng sự, sự tu tập và tăng thân. Sự thực tập giới này phải được hiểu trong bối cảnh của cọng đồng.

Trách nhiệm là điều thiết yếu, nhưng chúng ta cần có chánh niệm để thấy được trách nhiệm về các hành động của mình. Trong một cọng đồng tu tập, nếu mọi người thực tập chánh niệm và trì giới thì cọng đồng đó sẽ có an lạc và vững chãi. Chúng ta học tôn trọng, nâng đỡ và bảo vệ lẫn nhau như là anh em một nhà. Thực tập được như vậy thì tăng thân sẽ rất đẹp. Còn như thiếu trách nhiệm, chúng ta sẽ có thể làm tan vỡ tất cả.

Chúng ta cũng nên thường thảo luận với nhau về những vấn đề có liên hệ đến sự thực tập giới này. Ví dụ như sự cô đơn trong tâm hồn. Cảm giác cô đơn là một hiện tượng phổ thông trong xã hội hiện đại. Nghĩ rằng sự tìm tới của hai cơ thể giúp ta hết cô đơn là một sự tin tưởng giả tạo, thật ra nó có thể khiến cho ta cảm thấy cô đơn hơn sau đó. Cô đơn có mặt khi sự cảm thông giữa ta và người khác vắng mặt. Thiếu sự hợp nhất giữa hai tâm hồn, sự tìm tới của hai cơ thể chỉ làm cho hố ngăn cách sâu thêm, tiêu hủy chúng ta và gây đau khổ cho cả hai bên.

Chúng ta cũng nên thực tập nhìn sâu vào bản chất của tình yêu đích thực mà không bị cuốn theo những cảm giác nhất thời. Có lúc chúng ta nghĩ rằng ta thương yêu người đó, nhưng có thể đó chỉ là nhu yếu để thỏa mãn cái ngã mà thôi, và chưa lần nào ta quán chiếu sâu sắc để thấy được niềm hy vọng và ước muốn đích thực của người kia.

Có chánh niệm, chúng ta ý thức được tính cách thương mại và giả tạo của những quảng cáo thời đại. Kỹ nghệ mãi dâm lan tràn trong xã hội. Chúng ta hãy tập nhìn mình và người như là một con người thực sự, có khả năng trở thành một vị Bụt tương lai.

Sau những năm tu khổ hạnh trong rừng, Bụt Thích Ca đã thấy được rằng đày đọa thân thể là một lỗi lầm và ngài đã từ bỏ con đường khổ hạnh. Ngài thấy rằng đam mê dục lạc và đày đọa thân thể là hai thái cực cần phải tránh, bởi vì cả hai lối sống đều đưa đến sự tàn hại của cơ thể và sự sa sút của tâm linh. Sau đó ngài đã dạy con đường trung đạo.

Giới thứ mười bốn phản chiếu không những tinh thần đạo học Phật giáo mà cả tinh thần đạo học và y học Đông phương. Các truyền thống đạo học và y học Đông phương đều dạy ta bảo trọng thân thể và bảo tồn ba nguồn năng lượng căn bản của cơ thể là tinh, khí và thần. Tinh là năng lượng mà ta tiêu phí khi ta có giao hợp sinh lý. Khí là năng lượng ta tiêu phí khi ta nói nhiều mà thở ít. Thần là năng lượng ta tiêu phí khi ta lo lắng ưu tư quá độ.

Theo y học và đạo học Đông phương, ba nguồn năng lượng này nếu bị tiêu xài phung phí thì thân thể sẽ bạc nhược, bệnh tật sẽ sinh khởi và con người không còn khả năng để hành đạo. Đạo giáo gọi ba nguồn năng lực này là tam nguyên, và người tu đạo cần "bế tinh, dưỡng khí, tồn thần". Chính võ học Đông phương cũng dạy giữ gìn tam nguyên. Những ai có chút kiến thức về đạo học và y học Đông phương đều có thể thấy được điều này. Người tu thiền nhắm tới sự đạt đạo cũng cần phải giữ gìn tam nguyên. Trong lúc thiền tọa, hành giả thực tập sổ tức (đếm hơi thở) và tùy tức (theo dõi hơi thở), không những không làm hao tổn khí mà còn hấp thụ thêm khí lực. Thực tập thiền định không những không làm tổn thần mà còn có tác dụng dưỡng thần. Chúng ta có thể học cách chuyển hóa năng lượng của sinh lý vào các công trình nghệ thuật và thiền tập.

Hình ảnh của người xuất gia trong thời Bụt tại thế là hình ảnh một người lặng lẽ, ít nói, thực tập thiền tọa và thiền hành cả ban ngày lẫn ban đêm, chỉ tiếp xúc với người dân xóm làng mỗi ngày một lần vào buổi sáng khi đi khất thực. Hoàn cảnh này rất thuận lợi cho sự dưỡng khí và dưỡng thần. Còn về phương diện dưỡng tinh thì người xuất gia đã có giới bất dâm trong khi người tại gia có giới bất tà dâm. Lý do đầu để người xuất gia trì giới không dâm dục hẳn là để bảo tồn tinh lực của cơ thể: đây là điểm đồng giữa đạo Bụt với các truyền thống đạo học và y học Đông phương khác. Trong những giai đoạn tranh đấu bất bạo động căng thẳng nhất, thánh Gandhi cũng tự mình thực hiện việc bảo trì tinh lực và khuyên các anh em đồng chí giữ gìn tinh lực để có đủ sức mạnh tinh thần mà đối phó với những tình trạng cấp bách và khó khăn. Chúng ta vừa sử dụng từ ngữ tinh thần, vốn phát xuất từ các tiếng tinh, khí và thần. Thể chất và tinh thần liên hệ với nhau mật thiết cho đến nỗi ta đã gọi cái này bằng tên cái kia. Những ai đã từng tuyệt thực trong các cuộc tranh đấu bất bạo động đều biết rằng nếu không bảo tồn tinh, khí và thần thì cuộc tuyệt thực sẽ không kéo dài được như mình mong muốn. Tuyệt thực mà có giao hoạt sinh lý thì người tuyệt thực sẽ chết sớm. Năm 1966, thầy Trí Quang tuyệt thực tới một trăm ngày đúng, bởi vì ông đã biết giữ gìn ba nguồn năng lượng của ông.

Lý do thứ hai để người xuất gia trì giới không dâm dục là chính cuộc đời xuất gia của người ấy. Xuất gia là để "phát túc siêu phương", bước chân vượt xa ba cõi; nếu còn phải lo chăm sóc cho một gia đình thì thời giờ và tâm lực không còn lại bao nhiêu để thực hiện chí nguyện đạt đạo và độ sinh. Nguyên tắc thì như thế, nhưng trong thực tế có nhiều vị xuất gia, nam cũng như nữ, lại bận rộn không kém gì người cư sĩ. Họ phải lo những công việc xây cất, quản lý, chăm sóc, an ủi, hộ niệm; bận rộn còn hơn một người y sĩ. Chính thiền sư Đại Sán cũng đã từng than phiền với một thi sĩ quen biết là ông bận rộn quá với công việc ở chùa Trường Thọ, khiến cho thi sĩ này đã nói đùa với ông một câu: "Nếu bận rộn quá thì sao hòa thượng không xuất gia đi". Trì giới mà không thấy được bản chất của giới thì không khác gì không trì giới vậy.

Lý do thứ ba để người xuất gia không dâm dục là để "cắt đứt dòng sinh tử luân hồi". Luân hồi trước hết là luân hồi thành con cháu và trong con cháu. Vào thời đại của Bụt, nghèo khổ và bệnh tật còn là những gánh nặng khủng khiếp cho đa số trong xã hội, khủng khiếp hơn trong thời đại chúng ta nhiều. Sự thực này được phản chiếu trong nhận thức đời là khổ. Ta hãy nghĩ đến một gia đình đông con, nheo nhóc ốm đau, không có thực phẩm cũng không có thuốc men, không có phương tiện ngừa thai, và mỗi năm lại một đứa bé ra đời. Những cảnh tượng như thế hiện giờ vẫn còn in bóng ở các xóm ngoại ô ở Calcutta, Ấn Độ. Sinh con ra như thế thì mình khổ mà con cũng khổ. Luân hồi phải được hiểu trên bối cảnh đó. Sinh ra một đứa con, đối với người đã nghèo đói, là một tai họa chứ không phải là một niềm vui. Sinh con là nối tiếp vòng đói khổ bệnh tật; sinh con là tiếp tục cuộc luân hồi. Giới bất dâm cũng nhắm đến sự ngăn ngừa sinh đẻ, giống như những phương pháp ngăn ngừa thai nghén trong thời đại chúng ta.

Giới bất dâm có ảnh hưởng tới vấn đề dân số. Sự có mặt của người xuất gia trong các nước Phật giáo như Tích Lan, Ấn Độ, Miến Điện, Thái Lan, Tây Tạng, Lào, Kăm Pu Chia, Cao Ly, Trung Hoa, Nhật Bản, Việt Nam v.v... trong hơn hai mươi thế kỷ đã góp phần rất lớn trong việc giảm bớt dân số tại các nước này. Nhờ vậy có thể đã có hàng trăm triệu nhân số được giảm đi. Ngày nay nạn nhân mãn là một đe dọa lớn cho nhân loại: đói kém sẽ đưa tới chiến tranh, mà chiến tranh lần này sẽ vô cùng thảm khốc. Những quốc gia nào không kiểm soát được dân số cũng sẽ không thể đi tới được trên đà phát triển. Tình trạng thế giới hiện nay cực kỳ nguy hiểm: nếu nhân loại không chận đứng được cuộc thi đua sản xuất vũ khí hạch tâm và thành công trong việc tài giảm vũ khí thì trái đất và mọi loài sẽ không thể nào tránh được sự tàn hoại thảm thương. Làm cha mẹ phải có ý thức rằng mình đang gửi con cháu mình về một tương lai thiếu sáng sủa và phải biết làm gì và sống như thế nào cho con cháu mình có một tương lai.

Phải ý thức về trách nhiệm mình về việc cho ra đời những sinh mạng mới. Không ai cấm ta sinh con đẻ cháu, nhưng ta phải quán niệm về môi trường sinh hoạt trong tương lai của con cháu mình. Tương lai của trái đất ta và của con cháu ta tùy thuộc vào cách sống của chúng ta ngày hôm nay. Nếu ta tiếp tục khai thác và hủy hoại môi trường thiên nhiên của sự sống, nếu ta tiếp tục để cho cuộc chạy đua vũ trang đi tới, nếu ta không tìm cách ngăn chận bớt sự gia tăng dân số thế giới, thì trái đất và loài người sẽ không có một tương lai. Cách sống của mỗi người do đó phải là một viên gạch xây dựng tương lai, xây dựng hòa bình. Giới tướng của giới thứ mười bốn này rất rộng rãi và sự hành trì của giới này có liên hệ tới tất cả các giới khác. Để hiểu và hành trì giới này một cách chín chắn, ta phải thấy được sự liên hệ của giới với công phu thiền quán, đạo lý Tứ Diệu Đế và quan niệm của đạo Bụt về sinh tử luân hồi.

Từ lâu, đạo Bụt đã thiết chế giới Sa Di và giới Cụ Túc cho người xuất gia và giới Ưu Bà Tắc cho người tại gia. Đạo Bụt lại có thiết chế giới Bồ Tát cho cả hai giới xuất gia và tại gia. Bản chất giới Tiếp Hiện gần với bản chất giới Bồ Tát và cách hành trì cũng giống với cách hành trì của giới Bồ Tát. Giáo chế Tiếp Hiện là một pháp môn khế cơ dành cho giới trẻ tuổi hiện tại. Tuy vậy, những vị xuất gia và tại gia nào nhận thấy giới Tiếp Hiện thích hợp với mình thì vẫn có thể phát nguyện thọ trì, không có gì trở ngại, trong khi vẫn hành trì những giới và luật xưa nay của mình.

Giới Tiếp Hiện là trái tim của Bụt, là chánh niệm trong đời sống hàng ngày chứ không phải là sự giảng dạy về các ý niệm. Nếu thực tập giới sâu sắc, chúng ta nhận ra rằng mỗi giới Tiếp Hiện bao trùm tất cả các giới khác.

Học hỏi và thực tập giới Tiếp Hiện giúp cho chúng ta nhận ra được bản chất tương tức của sự vật. Chúng ta không là một hiện hữu đơn độc, chúng ta chỉ có thể hiện hữu cùng với mọi người và mọi loài. Thực tập giới Tiếp Hiện là trở nên có ý thức về những gì đang xảy ra trong cơ thể, tâm hồn cũng như thế giới quanh ta. Tỉnh thức giúp chúng ta sống hạnh phúc, thực sự có mặt trong mỗi giây phút của đời sống, nghĩa là chúng ta thực sự sống và biết tìm kiếm những giải pháp thông minh cho những vấn đề mà chúng ta phải đối phó, cũng như xây dựng an lạc bằng muôn ngàn phương khác nhau.

Thực tập năm giới quý báu một cách sâu sắc là chúng ta đã thực tập mười bốn giới. Nếu quý vị muốn được chính thức thọ giới Tiếp Hiện và đứng vào hàng ngũ của chúng chủ trì thì điều đó có nghĩa là quý vị đã muốn tham dự vào công việc hướng dẫn và xây dựng tăng thân. Chỉ khi nào quý vị cảm thấy rằng quý vị có đủ thì giờ, năng lượng và có tâm nguyện chăm sóc cho đại chúng thì quý vị mới nên xin thọ giới chính thức. Khi đó quý vị sẽ cùng làm việc với các Thầy, các Sư cô và các anh, chị Tiếp Hiện khác. Còn không thì thọ trì năm giới cũng đã đầy đủ cho quý vị. Hơn nữa, quý vị cũng có thể thực tập mười bốn giới mà không cần phải chính thức thọ giới và trở nên một thành viên chúng chủ trì của dòng tu Tiếp Hiện.

Có nhiều người thuộc các truyền thống tôn giáo khác đã có lòng yêu mến giới Tiếp Hiện. Quý vị đó cũng có thể sửa đổi vài danh từ trong giới bản cho thích hợp với tôn giáo của họ. Đã có các bạn trong các truyền thống Cơ Đốc và Do Thái đã thành lập những nhóm thực tập tụng đọc và hành trì giới Tiếp Hiện. Ai thực tập cũng được bảo hộ và nuôi dưỡng trong nếp sống tâm linh và xã hội của mình.

Chương Ba: Nghi Thức Tụng Giới và Truyền Giới

1. Ba sự quay về và hai lời hứa dành cho thiếu nhi

Nghi thức tụng giới cho thiếu nhi gồm có Ba Phép Quay Về Nương Tựa và Hai Lời Hứa, có thể cử hành trước nghi thức tụng Năm Giới. Thiếu nhì từ mười tuổi trở lên, nếu muốn, có thể ở lại để tham dự lễ tụng Năm Giới.

01. Thiền Hành

(30 phút, sau khi được hướng dẫn)

02. Thiền Tọa

(12 phút, sau khi được hướng dẫn)

03. Dâng Hương

Đại chúng đứng chấp tay trước bàn thờ. Vị chủ lễ nâng hương lên và xướng kệ Dâng Hương sau ba tiếng chuông bắt đầu, trong khi mọi người quán tưởng theo lời kệ:

Hương đốt khói trầm xông ngát

Kết thành một đóa tường vân

Đệ tử đem lòng thành kính

Cúng dường chư Bụt mười phương

Giới luật chuyên trì nghiêm mật

Công phu thiền định tinh cần

Tuệ giác hiện dần quả báu

Dâng thành một nén tâm hương

Chúng con kính dâng hương lên Bụt và chư vị Bồ Tát. (C)