Đại Huệ Ngữ Lục

CƠ DUYÊN.

Truyền-Châu Giáo-Trung Di-Quang Thiền Sư ban sơ y chỉ Viên Ngộ, kế đó đi yết kiết Phật Tâm, sau đi tham vấn Sư. Sư hỏi :

_Cái sở đắc của ngươi lúc ở chỗ Phật Tâm may kể ra thử xem?

Quang nói :

_ Phật Tâm kể công án của Phổ Hoá rồi nói rằng :”Ta thì chẳng phải vậy! Nếu ta vừa nghe câu “khi tất cả đều chẳng như thế là thế nào?” thì liền đánh ngay xương sống dẫu cho phân thân khắp nơi”.

Sư nói :

_ Ý ngươi thế nào?

Quang nói :

_ Tôi không chịu Phật Tâm thêm cái ghi chú ở sau chót.

Sư nói :

_ Ấy chính là lấy bệnh làm pháp.

Quang quả quyết không tin.

Sư nói :

_ Ngươi hãy xem xét kỹ lại.

Rốt cuộc Quang cũng không chịu.

Trải qua một tuần, Quang bỗng nhớ lời của thiền sư Hải Ấn đã nói:

_ “Tiếng sét quá lớn thay, giọt mưa toàn không có”, thình lình thông suốt, đến bạch Sư. Sư đem công án của Huỳnh Sa về “Lời nói chưa triệt ngộ” để hỏi Quang. Quang đáp xong, Sư nói :

_ Ngươi dù được tiến thêm một bước nhưng vẫn còn chưa. Cũng như người đốn cây, hễ một dao ngay gốc cây thì mạng căn dứt liền. Ngươi lại hướng trên nhánh mà chặct thì làm sao dứt mạng căn được ? Nay thiền Sư các nơi đều có kiến giải như thế, đâu có ích lợi gì! Thực ra được tâm ấn chính truyền của Dương Chi chỉ có ba bốn người mà thôi.

Quang nổi giận bỏ đi. Hôm sau, Sư hỏi :

_ Ngươi còn nghi chăng?

Quang nói :

_ Không có gì để nghi.

Sư nói :

_ Cũng như người xưa gặp nhau, khi chưa mỡ miệng đã biết hư thật, hoặc vừa nghe lời nói liền biết sâu cạn, lý này thế nào?.

Quang ngơ ngác.

Sư bảo tham công án “hữu cú, vô cú”.

Sư qua chùa Vân Môn, Quang theo hầu. Một hôm, Quang hỏi Sư :

_ Tôi đến chỗ này không được triệt ngộ là bệnh ở chỗ nào?

Sư nói :

_ Bệnh ngươi rất hiếm, thầy thuốc bó tay. Tại sao? Vì người khác chết rồi chẳng thể sống, nay ngươi sống rồi chưa từng chết. Muốn đến chỗ đại an lạc, cần phải chết một lần mới được.

Quang do đó càng nghi thêm.

Sau một hôm vào thất tham vấn, Sư hỏi;

_ Ăn cháo rồi, rữa bát rồi, bỏ hẳn thuốc kỵ, nói ra một câu xem?

Quang nói :

_ Nứt bể.

Sư sai hùng hét rằng :

_ Ngươi lại nói thiền nữa.

Quang ngay đó đại ngộ. Sư đánh trống báo cho chúng rằng :

Lông rùa nhặt được thật vui thay.

Cửa ải muôn lớp ngay đó khai.

Cuộc đời sung sướng là hôm nay.

Nói chi ngàn dặm gặp ta đây.

Quang cũng trình bài tụng rằng :

Bức bách đương cơ sấm sét cao.

Tu Di kinh sợ dấu Bắc Đẩu.

Làn sóng mênh mông khắp thiên hạ.

Nhặt được lỗ mũi thất lạc khẩu.

Phúc-Châu Tây-Thiền Đỉnh-Nhu Thiền Sư lúc trẻ thi đậu tiến sĩ, đến tuổi hai mươi lăm ngẫu nhiên đọc Kinh Giáo, rồi buột miệng tham “Không dè xưa nay bị cái mũi nhà Nho làm hại”. Ý muốn xuất gia, người mẹ không cho nói sắp đến ngày đám cưới.

Nhu bỏ đi theo Bảo-Thọ-Lạc xuất gia làm Tỳ Kheo, rồi đi khắp nơi tham học với các sư sanh tiếng. Sau tự cất một cái am ở đỉnh núi Cương Phong, suốt ba năm không xuống núi.

Phật-Tâm Tài mời ra làm thủ tọa ở chùa Đại Thừa. Nhu có dạy học

giả về nhân duyên ”tức tâm tức Phật”. Lúc ấy Sư (Đại Huệ) vừa ở

chùa Dương Đảo. Sư Di Quang là bạn thân của Nhu, nói với Nhu rằng:

_ Chủ chùa cơ xảo khác với các nơi, nên đi tham vấn. Nhưng Nhu không nghe, Quang bài kế gạt Nhu đi. KHi đến, gặp lúc Đại Huệ đang cho chúng vào phòng hỏi đạo, Nhu cũng theo chúng cùng vào.

Sư hỏi :

_ Lời “tức tâm tức Phật” làm sao hiểu?

Nhu trả lời. Sư mắng rằng :

_ Kiến giải của ngươi như thế mà dám làm thầy cho người sao?

Rồi đánh trống tập chúng phổ thuyết, phê bình những điểm Nhu cho là trọng yếu thảy đều là tà kiến. Nhu tự nghĩ chỗ sai lầm của mình vừa chảy nước mắt mà thầm trong bụng :”Cái sở đắc của ta đã quấy vậy cái ý chỉ truyền từ Ấn Độ thực ra là thế nào?”

Một hôm sư hỏi rằng :

_ Trong không thả ra, ngoài không cho vào, chính ngay lúc đó là thế nào?.

Nhu tính mở miệng sư đem gậy đánh luôn mấy cái trên lưng, Nhu do đó đại ngô hô to rằng :

_ Hoà thượng! Đã nhiều rồi vậy.

Sư lại đánh thêm một gậy, Nhu Lễ bái. Sư cười rằng :

_ Hôm nay mới biết ta chẳng dối ngươi.

Rồi ấn chứng bằng một bài kệ.

Ngọc-Tuyền Đàm-Vị thiền sư với Dục-Vương Tôn-Phát thiền sư đều tham học với Viên Ngộ, tự cho là đến cùng tột. Vị ra hoằng pháp tại Tường Vân, tỉnh Phúc Kiến, Phát phụ giúp, pháp hội rất hưng thịnh. Khi sư đến Phúc Kiến, biết việc họ chưa xong, sợ Vi hại cho người học, gửi thơ khiến họ đến. Vị đang do dự, sư thăng tòa chỉ ra cái quấy của họ, Vị mới đến yết kiến. Sư xét sở chứng của Vị rồi nói :

_ Kiến giải của ngươi như thế mà dám nối pháp của Viên Ngộ lão nhân ư!

Vị bèn về từ chức viện chủ, kcùng Phát đến y chỉ sư.

Một hôm sư hỏi Phát về công án của Tam Thánh với Hưng Hoá (hai đệ tử của ngài Lâm Tế) về lời “xuất bất xuất, vi nhân bất vi nhân” rằng :

_ “Ngươi nói hai ông này còn có chỗ xuất thân hay không?

Phát đánh trên đầu gối sư một cái. Sư nói :

_ Cái đánh này của ngươi là vì bênh vực cho Hưng Hoá hay cho Tam Thánh. Nói mau! Nói mau!

Phát do sự muốn nói. Sư đánh một gậy ngay sau lưng rồi nói :

_ Ngươi không được quên một gậy này.

Một hôm Phát được nghe một tăng vào phòng sư hỏi đạo. Sư hỏi tăng:

_ Đức Sơn thấy tăng vào cửa liền đánh, Lâm Tế thấy tăng vào cửa liền hét, Tuyết Phong thấy tăng vào cửa liền hỏi “là cái gì?”

Mộc châu thấy tăng vào cửa liền nói “công án sẵn sàng : _ Cho ngươi ba mươi gậy.”

Như bốn ông lão này còn có chỗ dạy người hay không?

Tăng đáp :

_ Có

Sư nói :

_ Đáp

Tăng do dự. Sư liền hét đuổi ra. Phát nghe xong bỗng tĩnh ngộ.

Một hôm Vị vào phòng Sư. Sư hỏi :

_ Ta muốn một người chẳng hiểu thiền làm quốc sư.

Vị nói :

_ Tôi làm được Quốc Sư rồi.

Sư hét đuổi ra.

Trải qua một thời gian, Sư nói với Vị rằng :

_ Chỗ Hương Nghiêm ngộ chẳng ở bên tiếng tre, chỗ Câu Đế ngộ chẳng ở trên ngón tay.

Vị cũng tĩnh ngộ.

Văn-Thiện Đạo-Khiêm Thiền Sư ban sơ y chỉ Viên Ngộ, ksau theo Sư ở chùa Tuyền- Nam. Khi Sư trụ trì Kính Sơn, khiến Khiêm đem thơ đi Trường Sa cho cư sĩ Tiá Nham.

Khiêm tự nghĩ :”Mình tham thiền hai mươi năm còn chưa có chỗ ngộ nhập, nay lại phải đi đường xa xôi, thật uổng qua ngày tháng.” Ý muốn không đi. Người bạn thân là Tôn- Nguyên (đã kiến tánh) hét rằng :

_ chẳng lẽ đi đường tham thiền không được sao? Thôi ta với ông cùng đi.

Khiêm bất đắc dĩ lên đường, mà vừa đi vừa chảy nước mắt, nói với Nguyên rằng :

Tôi tham thiền lâu năm mà không có chỗ đắc lực. Nay lại đi đường bôn ba đâu thể được tương ưng vậy?

Nguyên nói :

_ “Nay ông đối với những cái đã đắc được ở các nơi, những cái đã ngộ được, những lời của Viên Ngộ, Diệu kỷ nói với ông v.v... đều đừng có màng đến. Dọc đường những việc tôi có thể làm tôi sẽ làm dùm cho ông. chỉ có năm việc làm dùm không được, ông phải tự mình ứng phó.

Khiêm hỏi :

_ Năm việc nào?

Nguyên nói :

_ Mặc áo, ăn cơm, đại tiện, tiểu tiện, kéo cái tử thi đi trên đường.

Khiêm ngay đó lãnh ngộ.

Khi Khiêm gởi thơ xong trở về. Sư ở trên đình Bán-Sơn nhìn thấy liền nói :

_ Ông này luôn cả xương tủy đều thay đổi rồi vậy. Khiêm nghe rồi nói :

_ Chỗ khám nghiệm của ông già không thua Phật Thích Ca.

Phụ lục lời khai thị của Khiêm thiền sư Khiêm rằng :

_ Thời giờ trôi nhanh hãy cố gắng công phu. Công phu chẳng có gì khó, chỉ cần buông xuống là được. Chỉ đem những cái đã có trên tâm thức nhứt thời buông xuống ấy là công phu chân chính giản dị. Nếu có công phu nào khác đều là si cuồng chạy bên ngoài. Sơn tăng thường nói :

_ Đi đứng ngồi nằm quyết định chẳng phải, kiến văn giác tri quyết định chẳng phải, ngôn ngữ vấn đáp quyết định chẳng phải.”

Thử cắt tuyệt bốn đường dây này xem. Nếu không cắt tuyệt, quyết định không thể ngộ. Nếu bốn đường dây này cắt tuyệt thì đối với những công án như “ Tăng hỏi Triệu châu :

_ Con chó có Phật tánh hay không?.

Triệu Châu đáp :

_ Không. Hoặc “hỏi : _ Thế nào là Phật?. Vân Môn đáp : _ Cục cứt khô”.v.v... chắc chắn sẽ ha hả cười to.

Tiến-Phước Ngộ-Bổn thiền sư y chỉ sư đã lâu mà không được ứng khả, bèn muốn bỏ đi. Sư nói với bổn rằng :

_ Ngươi hãy quyết tâm tham cứu. Nếu có sở đắc, không cần mỡ miệng ta đã biết rồi.

Lúc ấy có một tăng nghe Bổn nhập thất, cố ý nói với Bổn rằng :

_ Ông Bổn tham thiền nhiều năm, mỗi ngày chỉ nói được một câu “không hiểu”.

Bổn giận nói :

_ Cái thằng quỷ này! Tao cho mày biết, khi mày chưa sanh, tao đã

ba lần từ chức trong chùa rồi từ đó, Bổn thêm dũng mãnh tham công

án “ Con chó không có Phật tánh:. Một hôm gần canh ba Bổn dựa cột

chánh điện đang ngũ mê, bất giác chữ ”Không” tự ra nơi miệng,

bỗng nhiên đốn ngộ. Ba ngày sau, sư từ Châu Thành về, Bổn đến

phòng trụ trì, chân vừa bước vào, chưa kịp mỡ miệng, sư liền nói:

_ Râu xồm Bổn! Lần này mới thật là triệt ngộ. Kế đó Bổn qua thăm ông Khiêm nơi chùa Kiến Vương, gặp Khiêm đang kể bài tụng của thiền sư Bảo Minh về nhân duyên Ngũ Thông Tiên Nhân rằng :

Từ vô lượng kiếp chưa từng ngộ.

Sao lại bất động đến tận trong.

Chớ nói Phật pháp không có nhiều.

Khổ thay Cồ Đàm “một thông kia”.

Khiêm nói thêm :

_ Ta rất thích câu “ sao lại bất động đến tận trong”.

Đã là bất động thì làm sao đến? Xem bậc cổ nhân đã ngộ rồi, tuỳ nghi nói ra tự nhiên giãi nhằm chỗ ngứa của người. Bổn nói :

_ Vì sao lại nói :_ Khổ thay Cồ Đàm “một thông kia”?

Khiêm nói :

_ Khi này chưa sanh, tao đã ba lần từ chức trong chùa rồi vậy.

Đến đây, hai người nhìn nhau cười to.

Sự vấn đáp của bạn đồng tham rất có ích lợi, cũng như ấn chứng tờ khế ước chẳng sai, cho đến trong tâm rõ ràng sáng tỏ khiến người đời sau được tưởng nhớ mô phạm ngàn xưa.

Dục-Vương Phật-Chiếu Đức-Quang Thiền Sư ban sơ y chỉ Quang-Hoá Cát Thiền Sư. Một hôm Quang vào phòng trụ trì, Cát hỏi :

_ Chẳng phải tâm, chẳng phải Phật, chẳng phải vật, là cái gì?

Quang ngơ ngác, từ đó phát khởi nghi tình, suốt đêm không ngũ.

Hôm sau đến phòng trụ trì thỉnh ích :

_ Hôm qua đội ơn hòa thượng ban cho câu hỏi :” Đã chẳng phải tâm, lại chẳng Phật, cũng chẳng phải vật, rốt cuộc là cái gì?”. Mong hòa thượng từ bi khai thị!

Cát oai hùng rằng :

_ Sa Di này! Còn muốn ta chú thích cho ngươi sao?

Liền đem gậy đánh đập đuổi ra.

Quang do đó được ngộ. Kế đó đi tham vấn các tôn túc danh tiếng, nhưng tự cảm thấy không thỏa mãn. Lúc Sư trụ trì chùa Dục Vương, Quang đi y chỉ. Sư ở trong phòng hỏi Quang :

_ Gọi cây gậy thì trái, không gọi là cây gậy thì nghịch, không cho nói, không cho nín.

Quang muốn đáp, sư liền đánh. Quang hoát nhiên đại ngộ. Tất cả sở đắc trước kia ngay đó tan rã.

Ngạn-Sơn Năng-Nhân Tổ-Nguyên Thiền Sư ban sơ đi tham học Tuyết-Phong-Dự đều đã khế cơ. Sau y chỉ Sư nơi chùa Vân Môn. Lúc đêm đang ngồi, bỗng thấy một tăng khơi tim đèn mới chứng ngộ triệt để, có bài kệ rằng :

Khơi lên tim đèn là lửa

Nhiều kiếp vô minh chiếu phá

Về chùa gặp được Thánh Tăng

Thiếu chút trước mặt lướt qua

Không lướt qua, là cái gì?

Mười lăm năm trước tất kỳ lạ

Chỉ là cái này y như cũ.

Sư tặng cho bài kệ rằng :

Vực thẳm muôn trượng dám buông thân

Đứng dậy như trước vẫn tỉnh bơ

Khát uống đói ăn vốn vô sự

Đâu kể người xưa phi người xưa.

Tưởng-Sơn Thiện-Trực Thiền Sư ban sơ tham vấn Sư nơi Hồi Ngạn Phong. Một hôm Sư hỏi :

_ thượng Tọa là người xứ nào?

Trực đáp :

_ Người An Châu.

Sư hỏi :

_ Ta nghe người An Châu hay vật lợn phải không?

Trực bèn làm thế như vật lộn.

Sư nói :

_ Người Hồ Nam ăn cá, sao lại người Hồ Bắc mắc xương.

Trực nhào lộn một cái rồi đi ra. Sư nói :

_ Ai dè trong tro lạnh có một hạt đậu chín nổ. Bình-Giang Tư-Thọ Ni-Vô-Trước Diệu- Tổng Thiền Sư là cháu gái của thừa tướng Tô Công Tụng. Khi hơn ba mươi tuổi, từ bỏ việc thế gian đi tham khắp các tôn túc, chánh tín đã đầy đủ.

Lúc Sư trụ trì Kính Sơn, Tổng đến y chỉ kiết hạ, nghe Sư thăng tòa kể công án Dược Sơn tham Thạch Đầu Mã Tổ thì hoát nhiên đốn ngộ. Khi Sư xuống tòa, Phùng Tế Xuyên theo Sư vào phòng nói :

_ Tôi hiểu được công án của hòa thượng vừa kể rồi.

Sư hỏi :

_ Cư sĩ hiểu như thế nào?

Xuyên đáp :

_ Thế ấy cũng không được, Su Lu Sa Bà Ha, chẳng thế ấy cũng không được, tức Ly Sa Bà Ha, thế ấy chẳng thế ấy đều không được, Su Lu tức Ly Sa Bà Ha.

Sư kể lại cho Tổng nghe. Tổng nói :

_ Đã thấy Quách Tượng chú thích Trang Tử. Kẻ biết được lại nói là Trang Tử chú thích Quách Tượng.

Sư thấy lời của Tổng kỳ lạ nên đề ra công án “Nham Đầu với bà già” để hỏi.

Tổng đáp bài kệ rằng :

Một lá thuyền nhỏ trôi mênh mông.

Chèo ghe phân biệt tiếng âm thanh.

Núi mây trăng nước đều buông bỏ.

Chỉ được Trang Tử “bướm mộng”dài.

Sư liền thôi.

Tế Xuỵên nghi sự ngộ của Tổng chưa triệt. Sau đi Vô Tích gặp Tổng hỏi về công án “Một bà sanh bảy đứa con, sáu đứa chẳng gặp tri âm. Chỉ một đứa này cũng không được, bèn bỏ trong nước”, xong rồi nói :

_ Thầy Đại Huệ nói Ni Sư hiểu được, không biết hiểu như thế nào?

Tổng nói :

_ Những lời kể trên đều là chân thật.

Tế xuyên ngạc nhiên.

Một hôm Tổng vào phòng trụ trì, Sư hỏi :

_ Người xưa không ra khỏi phòng sao lại đi ăn bánh ở xã khác được

?

Tổng nói :

_ Hòa Thượng tha lỗi cho Diệu Tổng, Diệu Tổng mới dám trả lời.

Sư nói :

_ Ta tha lỗi cho ngươi, ngươi thử nói xem.

Tổng nói :

_ Diệu Tổng cũng tha lỗi cho Hòa Thượng.

Sư nói :

_ Còn việc ăn bánh mà!

Tổng hét một cái rồi đi ra.

Cư sĩ Trương Cửu Thành khi chưa đậu làm quan, trong tâm ngưỡng mộ các cư sĩ đã kiến tánh, nên đi tham học với Bảo-Ấn-Minh, hỏi về cương yếu nhập đạo.

Minh nói :

_ Việc này chỉ cần đề câu thoại đầu niệm niệm liên tục, lâu ngày thuần thục, khi thời tiết đến, tự nhiên sẽ chứng nhập. Rồi cho công án “cây bách trước sân” bảo Thành tham mãi. Thành tham đã lâu không thấy gì, từ giã đến tham vấn Thiện-Quyền Thanh Công.

Thành hỏi :

_Việc này mọi người đều có phần, mỗi mỗi đều sẵn sàng phài chăng

?

Thanh Công đáp :

_ Phải!

Thành hỏi :

_ Tại sao tôi không có chỗ nhập?

Thanh Công lấy xâu chuỗi trong túi ra rồi chỉ xâu chuỗi hỏi :

_ Cái này của ai?

Thành suy nghĩ không thể đáp. Thanh Công bỏ chuỗi lại vào túi rồi nói :

_ Của ông thì cứ lấy đi. Vừa qua suy nghĩ thì chẳng thể của ông rồi.

Thành ngơ ngác.

Một đêm đi cầu, đang đề câu thoại đầu, nghe tiếng con ếch kêu, bỗng nhiên khế ngộ, nói kệ rằng :

Mùa xuân đêm trăng một tiếng ếch.

Đụng bể càn khôn chung một nhà.

Chình ngay lúc đó ai hiểu được.

Trên đỉnh chân đau có Huỳnh-Sa (Huỳnh-Sa qua đỉnh núi, đụng đá đau chân được ngộ).

Đến sáng đi tham vấn Pháp-Ấn-Nhứt, hỏi đáp rất khế hợp. Nhân đám giỗ có trai tăng tại chùa Minh Tịnh, chủ tăng Duy Thượng vừa gặp liền giơ hai tay, Thành liền hét, Thượng bạt tai Thành, Thành bước tới, kThượng liền nói :

_ Trương-Cửu-Thành sao lại phỉ báng Đại Bát Nhã.

Thành nói :

· Chỗ thấy của tôi chỉ như thế. Hòa Thượng (Duy-Thượng) lại là thế nào?

Duy-Thượng đem công án “Mã Tổ thăng tòa, Bá Trượng cuốn chiếu” để hỏi Thành. Lời chưa dứt, Thành liền xô ngã bàn, Thượng hô to :

_ Trương-Cửu-Thành giết người!

Cửu-Thành đứng lên hỏi một tăng kế bên :

_ Ngươi lại là thế nào?

Tăng ấy ngơ ngác. Thành liền đánh rồi nhìn Thượng rằng :

_ Tổ-Di không xong, liên lụy con cháu.

Thượng cười to. Thành trình bài kệ rằng :

Nhân duyên cuốn chiếu rất lạ kỳ.

Các nơi nghe nói đều nhướng mày.

Bàn ghé xô ngã, người tan rã.

Xưa nay ngây thơ chẳng bị lừa.

Thành thi đậu Trạng Nguyên rồi đi tham vấn Thượng nữa.

Thượng nói :

_ Phù-Sơn viên-Giám nói :”Dẫu cho ngươi vào được cửa Phần Dương rồi mới đến cửa Phù-Sơn cũng chưa thể thấy được lão tăng nữa”. Vậy ông cho là thế nào?

Thành hét tăng thị giả rằng :

_ Sao không trả lời?

Tăng ấy ngơ ngác. Thành đánh tăng ấy một bạt tai nói :

_ Trong hang con cóc quả thật không có con rồng.

Một hôm Thành đi thăm Thủ Tọa Quy. Mới gặp, Quy liền hỏi :

· Nghe nói học sĩ nghe tiếng con ếch kêu mà có chỗ ngộ nhập phải chăng?

Thành hỏi :

_ Ở đâu được tin tức này?

Quy đáp :

Công án sẵn sàng. dấu làm chi!

Thành hô to :

_ Lửa cháy rồi.

Quy nhìn tăng kế bên. Thành nói :

_ Cháy đên gót chân ông rồi.

Quy nói :

_ Tưởng ngươi có chỗ hay, rốt cuộc chỉ có thế mà thôi. Một ngày kia, Thành cùng Quy ngồi hơ lửa. Quy bỗng cầm đũa bếp nói :

_ Không được gọi là đũa bếp, rốt cuộc gọi là gì?

Thành giựt đũa bếp rồi đá ngã lò lửa, xong đi ra. Lúc ấy Sư trụ trì Kính-Sơn. Có người truyền ngữ yếu của Sư cho Thành, Thành xem rồi than rằng :”Thiền tông còn có người xuất sắc. Tiếc chưa được gặp!.” Năm sau Thành đến Kính-Sơn tham vấn. Một hôm cùng Phùng Tế Xuyên bàn về “Cách vật”, khi ấy có mặt Sư, Sư nói :

_ Thành chỉ biết có cách vật mà không biết có vật cách.

Thành mờ mịt không hiểu gì. Sư cười to. Thành hỏi :

_ Sư có thể khai thị chăng?

Sư đáp :

_ Trong tiểu thuyết có ghi một người nhà Đường với An-Lộc-Sơn mưu phản. Người ấy trước kia làm thái thú Tây Thục có để lại một bức tượng. Khi Đường Minh Hoàng đến Tây Thục, thấy bức tượng liền nổi giận, sai quan hầu dùng kếm chém đầu bức tượng. Lúc ấy thái thú ở tỉnh Thiểm Tây, đầu bỗng rơi xuống đất.

Thành nghe xong đốn ngộ ý chỉ, đề chữ trên vách rằng :

Tử Thiệu cách vật, Đàm Hối vật cách.

Muốn biết nhất quán (bất nhị) hai cái ngũ bách.

Sư liền ấn chứng cho.

Một hôm khác, Thành hỏi Sư :

_ Tiền bối đã đắc xong, tại sao còn muốn bàn luận về Tứ Liệu Giản của Lâm Tế?

Sư nói :

_ Cái sở đắc của ông chỉ có thể nhập Phật, không thể nhập ma. Đâu thể bỏ qua Tứ Liệu Giản Ư!

Thành kể chuyện “Khắc Phù hỏi Lâm Tế đến chỗ nhân và cảnh đều đoạt cảm thấy vui mừng thì Sư nói :

_ Ta thì không như thế.

Thành hỏi :

_ Ý của Sư thế nào?

Sư nói :

_ Đánh sập thành Thái Châu, giết cả Ngô Nguyên Tế.

Thành ngay đó được đại ngộ.

Thành thường nói với người ta rằng :

“Tôi mỗi lần nghe nhân duyên của ông già Kính-Sơn như ngàn nhà muôn cửa, chẳng cần đá một chân thì mở ra hết. Cái đại sư cuối cùng của tôi đã nhờ ông già Kính-Sơn mới được liễu triệt.” Thành với Tâm Xuân đạo nhân bàn về hai câu “Không lo niệm khởi, chỉ e giác chậm”, rồi Thành có bài kệ rằng :

Niệm là tặc tử, giác là tặc thủ.

Giết chết tặc thủ, tặc tử về đâu.

Đại lộ bằng phẳng, một mình ta đi.

Bắc Yến, Nam việt, Liêu Đông, Lũng Tây.

Buông tay liền đến, lo gì nghi gì.

Thần kiêm cầm tay, ánh sáng chói rọi.

Yêu mị ma quỷ không dám nhìn tới.

Ấy gọi Chân Giác xưa nay sẵn sàng.

Sư nói tiếp :

Nói giác nói niệm, trở trái làm mặt.

Vô niệm vô giác, chỗ nào đoán mò.

Khởi là ai khởi, giác là ai giác.

Cửa nẻo mở toang, thái hư trống rỗng.

Thẳng tay tiến hành, chẳng màng ai.

Xưa nay sẵn sàng, lúc nào làm.

Thành chuyên tâm tu hành, chẳng lo cho con cháu. Lấy Kinh Hoa Nghiêm làm thiện tri thức.

Cư sĩ Lý Hán Lão ham mê Tổ Sư Thiền nhiều năm. Nghe Sư bài xích Mặc Chiếu là tà thiền, trong tâm nghi ngờ lại nổi giận, đến thăm Sư để quan sát kỹ. Gặp lúc Sư đang khai thị cho chúng, kể công án “Cây bách trước sân” của Triệu Châu, Sư nói rằng :

Trước sân có cây bách.

Hôm nay nói lần nữa.

Đập tan cửa Triệu Châu.

Đặc biệt tìm ngôn ngữ

Xin hỏi đại chúng :”Đã lã đập tan cửa Triệu Châu tại sao lại nói đặc biệt tìm ngôn ngữ?”

Giây lâu lại nói :

Ban sơ tưởng là sậy ngắn dài.

Đốt rồi mới biết đất không bằng.

Cư sĩ bỗng lãnh ngộ, nói với Sư :

_ Nếu không có câu chót của lão Sư thì chắc phải uổng qua một đồi

THƯ ĐÁP VỀ PHÁP YẾU

THƯ ĐÁP LÝ HIẾN THẦN

(1)

I

_ Phật nói :

Nếu người muốn biết cảnh giới Phật.

Ý căn thanh tịnh như hư không.

Xa lìa vọng tưởng và chấp thủ.

Khiến tâm khắp nơi đều vô ngại.

Cảnh giới Phật chẳng phải cảnh giới ngài có tướng Phật bên. Ấy là cảnh giới của thánh trí tự giác vậy. Nếu muốn biết cảnh giới này, chẳng nhờ trang nghiêm tu chứng mà được, phải ở nơi ý căn tẩy sạch các thứ ô nhiễm phiền não từ vô thuỷ đến nay khiến cho trống rỗng như hư không, xa lìa những chấp thủ trong ý thức và những vọng tưởng hư ngụy chẳng thật. Ý căn nếu như hư không thì Diệu-Tâm vô-công-dụng này tự nhiên khắp nơi chẳng chướng ngại.

II

Đã học đạo này, trong mười hai thời, nơi tuỳ duyên tiếp vật không cho ác niệm tương tục, hoặc khi sơ sót khởi một niệm ác phải gấp kéo đầu trở lại. Nếu để mặc nó tương tục không dứt, chẳng những chướng đạo, cũng gọi là người không trí tuệ.

Khi xưa Quy-Sơn hỏi Đại-An :

_ Ngươi trong mười hai thời việc làm thế nào?.

An nói :

_ Chăn trâu.

Sơn nói :

_ Ngươi chăn như thế nào?.

An nói :

_ Một phen vào lúa mạ, liền kéo mũi trở về.

Sơn nói :

_ Ngươi là người chăn trâu chân thật.

Người học đạo kiềm chế ác niệm nên như Đại-An chăn trâu thì lâu ngày tự thuần thục vậy.

III

“Cung người, ta chớ cầm, ngựa người, kta chớ cưỡi, việc người, ta chớ biết. “Lời này dù tầm thường cũng có thể làm trợ duyên để đi vào đạo. Hàng ngày thường nên tự kiểm điểm từ sáng tới tối đã làm việc gì tự lợi, lợi người?. Nếu cảm thấy hơi thiêng một bên thì phải tự cảnh sách, chẳng nên khinh thường. Xưa kia thiền Sư Đạo-Lâm kết am trên cây tùng nơi núi Tần-Vọng, người thời ấy gọi Ngài là Hòa Thượng “ổ chim”. khi Bạch-Cư-Dị làm quan Thị Lang ở Tiền Đường có vào núi thăm Sư. Ông thưa :

_ Chổ ở của Sư rất nguy hiểm.

Sư Nói :

_ Lão tăng có gì nguy hiểm. Thị Lang càng nguy hiểm hơn.

_ Đệ tử trấn thủ giang sơn có gì nguy hiểm?

_ Củi lữa lẫn lộn, tánh thức chẳng ngừng, há chẳng phải nguy hiểm ư! ?

Dị lại hỏi :

_ Thế nào là đại ý Phật pháp?

Sư nói :

_ Việc ác chớ làm, việc thiện phụng hành.

_ Con nít ba tuổi cũng biết nói như thế.

_ Con nít ba tuổi dù nói được, ông già tám mươi hành chẳng được.

Dị liền lễ bái cáo từ.

Nay muốn ít phí tâm lực chớ màng đến con nít nói được hay nói chẳng được, ông già tám mươi hành được hay hành chẳng được, hễ việc ác chớ làm thì xong. Lời này tin hay không tin xin nghĩ kỹ!

* *

*

Vô minh của người đời tuy đang hiện hành, nếu làm thiện thì phước dù chưa đến cũng hơn người không liêm sỉ mang danh thiện mà làm ác. Trong kinh nói :” Nhân địa chẳng chơn thì chiêu quả quanh co”. Hể trực tâm trực hành, thẳng đến Vô Thượng Bồ Đề mới gọi là việc làm của đại trượng phu chân thật. Việc từ trần sa kiếp chỉ ở hiện nay, nếu hiện nay được hội được thì việc trần sa kiếp tức thời tan rã. Nếu hiện nay chẳng hội thì lại trải qua trần sa kiếp nữa, cũng chỉ như thế thôi. Cái pháp như thế xưa nay thường vậy, chưa từng có một chút dời đổi.

Việc trần lao trong thế gian như mắt xích nối nhau không dứt. Hể giảm bớt được thì cứ bớt, vì tập khí từ vô thuỷ đã quá quen thuộc, nếu không ra sức chống lại thì lâu ngày bất tri bất giác lún đầu xuống sâu, đến khi lâm chung ắt tay chân rối loạn. Nếu muốn khi lâm chung không rối loạn thì phải từ cuộc sống hàng ngày hiện nay làm việc gì cũng phải không rối loạn mới được.

Có một hạng người sáng thì xem kinh niệm Phật sám hối tối thì tạo khẩu nghiệp chửi mắng người, hôm sau lễ Phật sám hối như cũ. Từ đầu năm đến cuối năm, mỗi ngày làm thời khóa như thế, ấy thực là quá ngu si. Không biết chữ sám là tiếng Phạn, chữ hối là tiếng Hán, nghĩa là phải đoạn dứt cái tâm tương tục. Hễ sám hối thì dứt hẳn, chẳng còn tạo tội nữa. Theo ý Phật nên sám hối như thế, người học đạo phải biết đúng như vậy.

* *

*

Người học đạo trong mười hai thời, tâm ý thức thường nên yên tịnh. Lúc rảnh cũng nên yên tịnh, khiến thân tâm chẳng buông lung. Tập lâu thành quen thuộc, tự nhiên thân tâm hướng về đạo.

Nhưng yên tịnh Ba-La-Mật chỉ để trị bịnh vọng giác tán loạn của chúng sanh mà thôi. Nếu chấp ở nơi yên tịnh cho là cứu cánh thì sẽ bị lọt vào tà thiền mặc chiếu.

* *

*

Bát Nhã là, tiếng Phạn dịch là trí tuệ. Chưa có người đã thấu rõ Bát Nhã lại còn tham sân si ái, cũng chưa có người đã thấu rõ Bát Nhã mà lại còn độc hãi chúng sanh, vì làm những việc này là trái nghịch Bát Nhã, đâu thể gọi là trí tuệ.

* *

*

Hằng ngày đem việc sanh tử thường để trong niệm thì tâm trí đã chánh. Tâm trí đã chánh thì khi ứng dụng hàng ngày tùy duyên làm việc, chẳng phí sức buông bỏ tà ác. Chẳng tà ác thì chánh niệm độc thoát, chánh niệm độc thoát thì lý tùy sự biến, lý tùy sự biến thì sự đắc lý dung, sự đắc lý dung thì ít phí sức lực. Khi vừa cảm thấy ít phí sức lực tức là chỗ đắc được trong việc học đạo này. Chỗ đắc được ít phí sức vô cùng. Chỗ ít phí sức là chỗ đắc sức vô cùng.

* *

*

Việc này cho người thông minh lanh lợi gánh vác, nhưng nếu ỷ thông minh lanh lợi thì chẳng có phần để gánh vác. Kẻ thông minh lanh lợi dù dễ nhập đạo mà khó nơi bảo nhiệm, vì chỗ nhập cạn mà sức yếu. Vì người thông minh lanh lợi vừa nghe thiện tri thức nói ra liền đem tâm ý thức lãnh hội ngay vậy. Nếu cứ lãnh hội như thế là tự làm chướng ngại, suốt kiếp không khi nào được ngộ, vì ma quỷ bên ngoài gây họa còn có thể trị, còn chính tự tâm mình chướng ngại thì vô phương trị.

Chứng-Đạo-Ca rằng :

Tổn pháp tài, diệt công đức, tất cả đều do tâm ý thức.

IV

Học giả rộng xem nhiều sách vốn để nuôi dưỡng và lợi ích cho tánh thức. Nay ngược lại, chỉ nghi nhớ lời người xưa chứa trong bụng cho là sự nghiệp, dùng để đàm luận, mà chẳng biết ý thuyết giáo của bậc thánh. Cũng như suốt ngày đếm tiền của người khác, tự mình lại chẳng có được nửa xu. Xem đọc kinh giáo của Phật cũng vậy, nên nhìn thấy mặt trăng mà quên ngón tay, chớ nên y văn giải nghĩa.

cở đức nói :

Phật thuyết tất cả pháp.

Vì độ tất cả tâm.

Ta chẳng tất cả tâm.

Đâu cần tất cả pháp.

Kẻ có chí khí xem kinh đọc sách nên theo cách như thế mới thể hội được ít phần của bậc thánh.

KHAI THỊ LÝ HIẾN THẦN.

I

Phật nói :

_ Chẳng nên ở nơi một pháp, một việc, một thân, một quốc độ, một chúng sanh mà thấy Như Lai. Nên cùng khắp tất cả nơi mà thấy Như Lai.

Phật nghĩa là giác, ở nơi tất cả chỗ thường giác. Nói thấy khắp nghĩa là thấy bổn nguyên tự tánh thiên chân Phật của chính mình, không có một lúc nào, một chỗ nào, một pháp nào, một sự nào, một việc nào, một thân nào, một cõi nước nào, một chúng sanh giới nào mà không khắp. Chúng sanh mê cái này mà luân chuyển trong ba cõi (dục, sắc và vô sắc giới), chịu các thứ khổ. Chư Phật ngộ cái này mà vượt khỏi ba cỏi, thọ sự vui thù thắng nhiệm mầu. Nhưng khổ vui đều không có thực thể, chỉ vì có mê ngộ sai biệt mà có các đường khổ vui khác nhau đó thôi. Cho nên Ngài Đỗ Thuận (sơ tổ tông Hoa Nghiêm) nói :

_ Pháp thân lưu chuyển trong năm đường (trời, người, súc sanh, ngạ quỉ, địa ngục) gọi là chúng sanh. Lúc chúng sanh hiện thì pháp thân chẳng giện vậy.

II

Thiện ác đều từ tự tâm sanh khởi. Thử nói xem : lìa đi đứng ngồi nằm, suy nghĩ phân biệt ra, lấy cái gì làm tự tâm? Tự tâm từ đâu mà khởi? Nếu biết được chỗ khởi của tự tâm thì vô biên nghiệp chướng nhất thời tan rã, các thứ thù thắng không cầu mà tự đến vậy.

Thêm nữa, biết được chỗ đi chỗ đến mới gọi là người học Phật. Biết kẻ sanh tử là ai? Biết thọ sanh tử là ai? kẻ chẳng biếdt chỗ đi chỗ đến là ai? kẻ bỗng biết được chỗ đi chỗ đến lại là ai ? Khán thoại đầu này con mắt ngơ ngơ hiểu không được, trong bụng trồi lên hụp xuống, trong tâm giốdng như một đóng lửa, lại là ai ? Nếu muốn biết, chỉ cần hướng vào chỗ “hiểu không được” mà nhận lấy. Nếu nhận được rồi mới biết sanh tử vốn chẳng dính dáng gì cả. Lại nói, phàm xem kinh giáo và nhân duyên nhập đạo của cổ đức tâm chưa sáng tỏ, cảm thấy mê muội, không mùi vị, giống như đang cắn cục sắt, ngay đó chính là lúc nên dụng công phu, không được buông bỏ, ấy là chỗ ý thức ngưng vận hành suy nghĩ chẳng thể đến, tuyệt phân biệt, bặt lý lẽ,. Bình thường nếu có thể nói được đạo lý, phân biệt được chỗ hành, đều là việc bên tình thức. Nhiều người thường hay nhận giặc làm con, cần phải biết việc này vậy.

THƯ ĐÁP HUỲNH BÁ THÀNH.

(2)

Cổ đức nói :

Tìm trâu theo dấu tích.

Học đạo phải vô tâm.

Dấu còn thì trâu còn.

Vô tâm đạo dễ tìm.

Nói vô tâm chẳng phải như gỗ đá vô tri, ấy chỉ là gặp duyên thấy cảnh, tâm đều chẳng lay động. Đối với các pháp chẳng chấp thật, tất cả nơi trong sạch vô chướng ngại, chẳng chỗ ô nhiễm cũng không trụ nơi chẳng ô nhiễm. Quán xét thân tâm như mộng như huyễn cũng không trụ nơi cảnh hư vô mộng huyễn. Đến được cảnh giới này mới gọi là chân vô tâm, chẳng phải cái bô tâm của miệng nói. Nếu chưa được chân bô tâm, chỉ căn cứ theo lời nói thì so với tà thiền Mặc Chiếu đâu có khác gì!

Hễ được gốc, chớ lo ngọn. Tẩy sạch được tâm này là gốc, đã được gốc thì mọi mọi ngôn ngữ, mỗi mỗi trí tuệ hàng ngày tùy duyên tiếp vật. Thất điên bát đảo, hoặc giận hoặc vui, hoặc tốt hoặc xấu, hoặc thuận hoặc nghịch, đều là ngọn vậy. Nếu ở nơi tùy duyên được tự giữ bản giác thì chẳng thiếu.

Người học đạo ứng dụng hàng ngày, cảnh không thì dễ mà tâm không thì khó. Nếu cảnh không mà tâm chẳng không thì tâm bị cảnh lôi kéo. Nếu tâm không thì cảnh tự không. Nếu tâm đã không mà còn muốn khởi niệm thứ hai để không cái cảnh, ấy là tâm này chưa không, lại bi cảnh đoạt. Nếu bệnh này chẳng trừ thì sanh tử không lý nào thoát ly được.

Như Bàng Uẩn trình kệ Mã Tổ rằng :

Mười phương đồng tụ hội.

Mỗi mỗi học vô vi.

Đây là nơi tuyển Phật.

“Tâm không” thi đậu về.

Tâm này đã không rồi thì ngoài tâm đâu còn vật gì để cần không nữa! Suy nghĩ kỹ đi.

THƯ ĐÁP LA MẠNH BÁCH

(3)

Sự chướng đạo của tâm ý thức còn quá hơn rắn độc, cọp dữ. Tại sao vậy? Vì rắn độc, cọp dữ còn có thể trốn tránh, còn những người thông minh lanh lợi lấy tâm ý thức làm hang ổ, đi đứng nằm ngồi chưa từng có khoảnh khắc xa lìa nó, lâu ngày bất tri bất giác cùng nó kết thành một khối, cũng chẳng phải muốn thành một khối vì từ vô thuỷ đến nay đã đi con đường này quá queb thuộc, dù bỗng khám phá được cái hại của nó nhưng muốn xa lìa cũng chẳng thễ được. Cho nên nói :”Đối với độc cọp dữ còn có thể trốn tránh nhưng với tâm ý thức thực chẳng có chỗ để trốn tránh”.

THƯ ĐÁP TỪ ĐÔN LẬP

(4)

Bậc sĩ phu trí thức phần nhiều dùng cái tâm có sở đắc để cầu cái pháp vô sở đắc. Thế nào là tâm có sở đắc? Đó là tâm thông minh lanh lợi, suy nghĩ tinh toán. Thế nào là pháp vô sở đắc? Đó là cái chỗ suy nghĩ chẳng đến, tính toán chẳng được, thông minh lanh lợi không có chỗ dùng. Thấy chăng? Phật Thích Ca trên hội Pháp Hoa Xá Lợi Phất ba phen ân cần thưa hỏi mà khi đó Phật Thích Ca không có gì để mở niệng, rốt cuộc Ngài tận lực cũng chỉ có thể nói :” Pháp này chẳng phải suy nghĩ phân biệt có thể hiểu được”. Đây là cây dùi để mở cửa pyương tiện, hiển thị chân thật tướng, là việc cùng tột của Phật Thích Ca. Xưa kia thiền Sư Tuyết Phong cũng vì thiết tha về việc này mà ba phen đến Đầu Tử, chín lần đến Động Sơn. Vì nhân duyên không khế hợp, sau đến thiền hội Đức Sơn.

Một hôm Phong hỏi Đức Sơn rằng :

_ Tông phong từ xưa nay dùng pháp nào khai thị người?

Đức Sơn nói :

_ Tông ta không có ngữ cú, cũng chẳng có một pháp để khai thị người.

Phong hỏi :

_ Việc trong thiền tông từ xưa nay, người học như con còn có phần hay không?

Đức Sơn cầm gậy đánh xuống rằng :

_ Nói cái gì!

Tuyết Phong ngay dưới gậy liền vỡ tung được thùng sơn đen (ngộ). Theo đó mà xem thì biết trong cửa này, thông minh lanh lợi, phân biệt tính toán một chút cũng dùng không được. Cổ đức có nói :”Bát Nhã như đống lửa lớn, gần nó ắt bị đốt cháy mặt mày, tính toán suy tư ắt rơi vào ý thức”.

Chứng đạo ca nói :

“Tổn pháp tài diệt công đức.

Tất cả đều do tâm ý thức”.

Cho nên biết tâm ý thức chẳng những chướng đạo, mà còn khiến người điên đảo làm điều thiện nữa. Nếu đã có tâm muốn thấu đáo đạo này, cần phải có chí quyết định chẳng đến được chỗ đại thôi nghỉ, đại giải thoát thề suốt đời không lui sụt.

Thực ra Phật pháp chẳng có nhiều, ktu lâu khó đắc là vì việc trong trần lao của người đời như mắt xích nối ngau không dứt, kẻ ý chí hạ liệt thường cam chiụ làm bạn với chúng, chẳng hay chẳng biết bị chúng lôi kéo đi tuốt, ngoại trừ những người thực có huệ căn, có nguyện lực mới chụi dứt hẳn trần lao. Chứng đạo ca nói :” Thực tánh củ vô minh tức là Phật tánh, thân huyễn hoá này tức là pháp thân. Nếu giác được pháp thân thì chẳng có một vật, bổn nguyên là tự tánh thiên chân Phật”. Nếu suy nghĩ như thế, thình lình nhập vào chỗ suy nghĩ chẳng thể đến, thấy được cái “vô nhất vật” của pháp thân, tức là chỗ ra khỏi sanh tử của hành giả. Đoạn trước nói :” Pháp vô sở đắc chẳng thể dùng tâm có sở đắc để cầu” là nghĩ này vậy.

Bậc sĩ phu trí thức trong cuộc sống, suốt đời suy lường tính toán, vừa nghe thiện tri thức thuyết pháp vô sở đắc trong tâm liền nghi hoặc, e sợ lọt vào KHÔNG. diệu hỷ ( Đại Huệ) mỗi khi gặp thấy thì hỏi họ rằng :”Iẻ e sợ lọt vào KHÔNG này liệu có thể không như nó được chăng?” Người đời thường trăm phần trăm mịt mù không rõ vì hàng ngày cứ đem suy nghĩ tình toán làm nhà cửa, chợt nghe nói không có chỗ để suy nghĩ thì cảm thấy hoang mang mịt mù, chẳng có chỗ dựa. Không biết ngay nơi chẳng có chỗ dựa đó tức là chỗ an thân lập mạng của chính mình. Đạo hữu Đôn Lập trước kia gặp gỡ ở Di Môn; khi ấy tuổi trẻ khoẻ mạnh, đã biết có đại sự nhân duyên này (từ NGHI đến NGỘ) nhưng vì rộng học nhiều sách, nơi kinh sử đã nhập quá mức vào quá thâm sâu, thông minh quá lố, lý lẽ quá nhiều, định lực thì quá ít, bị việc làm hàng ngày lôi kéo, nên đối với việc “dưới gót chân” (tham thiền) chẳng thể đạt đến miên mật. Nếu chánh niệm hiện tiền mãi mãi, cái tâm thống thiết việc sanh tử không biến đổi, thì trải qua ngày tháng lâu dài ắt chỗ lạ tự quen, chỗ quen tự thành lạ vậy.

Lại chỗ nào là chỗ quen? Ấy là thông minh lanh lợi, suy nghĩ tính toán. Chỗ nào là chỗ lạ? Ấy là Bồ Đề Niết Bàn chân như Phật tánh, chỗ suy tư cắt tuyệt, chỗ suy nghĩ đo lường chẳng thể đến, chỗ không thể dùng tâm sắp đặt.

Hễ khi thời tiết đến, hoặc ở nơi nhân duyên nhận đạo của Cổ Đức, hoặc khi đang xem kinh, hoặc đang làm việc hàng ngày đối với những thiện những bất thiện, những thân tâm tán loạn, những cảnh giới thuận nghịch hiện tiền v.v...đang khi ấy nếu được tạm ngưng nghỉ, bỗng nhiên ” đập bể ống khóa” (kiến tánh) cũng chẳng phải việc khó.

THƯ ĐÁP ĐẶNG TỬ LẬP

(5)

Gần đây các tòng lâm thường đem lời vấn đáp kỳ lạ của người xưa làm nhân duyên sai biệt để mê hoặc học giả mà không cản cứ vào thực tế. Chử Phật thuyết pháp chỉ e người nghe không hiểu, dẫu cho có thuyết lời vi ẩn cũng dẫn chứng thí dụ khiến chúng sanh dễ ngộ nhập.

Cũng như tăng hỏi Mã Tổ :

_ Thế nào là Phật?

Tổ nói :

_ Tức tâm là Phật.

Nếu ở đây ngộ nhập thì đâu có gì sai biệt. Nếu ở đây chẳng ngộ thì ngay câu “tức tâm là Phật” này liền thành nhân duyên sai biệt. Người tham thiền xem kinh giáo và nhân duyên vào đạo của Cổ Đức cần phaỉ để rỗng rang cái tâm của mình, chẳng nên hướng lên trên danh tự nghĩa cú mà cầu huyền diệu, cầu ngộ nhập. Nếu khởi cái tâm này tức là tự chướng cái chánh tri kiến của chính mình, thì suốt kiếp cũng chẳng có chỗ ngộ nhập.

Bàng Sơn nói :”Ví như dùng kiếm chém hư không, không kể trúng hay không trúng, hãy chú ý nhé “.

Duy Ma Cật nói :”Pháp siêu việt nhãn nhĩ tỷ thiệt thân ý”. Muốn triệt ngộ pháp này, trước tiên cần phải ngăn trừ nơi cửa lục căn không để cho có chút lỗi lầm. Cái gí là lỗi lầm? Đó là bị sắc, kthanh, hương, vị, xúc, pháp dính mắc mà không thể xa lìa, lại ở nơi ngôn cú của cổ đức và kinh điển cầu tri kiến, tìm giải hội. Nếu như có thể ở trong kinh điển và nhân duyên vào đạo của cổ đức mà không khởi một niệm nào khác, ngay đó trở về tự tánh thì đối với cảnh giới mình, cảnh giới người đều như ý, tự tại vậy.

Đức Sơn thấy tăng vào cửa liền đập, Lâm Tế thấy tăng vào cửa, liền hét. Tôn túc các nơi gọi đó là “ngay đó nhắc nhở trước mặt, thẳng tay phó chúc”. Nhưng Diệu Hỷ (Đại Huệ) lại gọi là dính sơn dính sình, dẫu cho ngay nơi một gậy một hét mà toàn thân gánh vác được đã là một kẻ không phải là đại trượng phu, bị họ tạt một gáo nước thối ngay đầu rồi, huống là ở nơi một gậy một hét mà cầu kỳ lạ, tìm diệu hội ư! Ấy là kẻ trong xấu hổ lại thêm xấu hổ.

THƯ ĐÁP LỮ THUẤN NGUYÊN

(6)

Xưa kia Đô Uý Lý Văn Hòa tham vấn thiền sư Thạch Môn Từ chiếu, ngộ được tông chỉ của Lâm Tế, có làm bài kệ rằng :

Học đạo, tâm cứng như sắt.

Thẳng tay, trong lòng vững chắc.

Chụp ngay Vô Thượng Bồ Đề.

Tất cả thị phi chẳng màng.

Lành thay lời này, có thể giúp cho học vấn sáng tỏ, phát ra đai dung vậy. Còn bảo Phật là thuôc của chúng sanh, chúng sanh bệnh lành thì thuốc cũng vô dụng. Nếu bệnh lành còn giữ thuốc thì chỉ có thể nhập cảnh giới Phật mà chẳng thể nhập cảnh giới ma, vẫn còn là bệnh. Bệnh này với bệnh chúnt sanh chưa lành đâu có khác. Hễ bệnh lành thì thuốc cũnb bỏ, Phật ma đều quét, thì mới có thể đối với đại sự nhân duyên này có chút phần tương ứng.

Phật là kẻ đã hiễu sự trong cõi chúng sanh, chúng sanh là kẻ bất liễu sự trong cõi Phật. Muốn được như một thì phải đem Phật với chúng sanh buông xả một lượt, vậy mới không có sự liễu với sụ bất liễu.

Cổ Đức nói : “Hễ ở nơi sự thông vô sự

Thấy sắc nghe tiếng khởi mùi điếc”

Con người dù biết được đạo lý thế gian hư vọng chẳng thật song đến khi đối cảnh gặp duyên sự thực bỗng hiện trước mắt muốn không tùy thuận nó nhưng vẫn phải bị nó lôi kéo đi. Bời vì tập khí từ vô thủy đến nay, chỗ quen đã quá quen, chỗ lạ thì quá lạ, nên tuy tạm biết được rõ song đạo lực chẳng thắng được nghiệp lực.

Vậy thế nào là chỗ quen của nghiệp lực? Thế nào là chỗ lạ của đạo lực?

Thật ra đạo lực và nghiệp lực vốn chẳng cố định, chỉ cần xem chỗ hiện hành hàng ngày có tham ái hay không mà thôi. Nếu có tham ái thì nghiệp lực thắng đạo lực. Nghiệp lực thắng thì khi gặp cảnh duyên liền bị kẹt, gặp cảnh duyên bị kẹt thì chỗ nào cũng dính mắc, chỗ nào củng dính mắc thì gặp khổ vui đều là khổ. Cho nên Phật Thích Ca nói với Di Lặc rằng : “Nếu ngươi cho sắc không đoạt nhau (sanh diệt lẫn nhau) nơi Như Lai Tạng thì Như Lai Tạng tùy theo sắc, không mà cùng khắp pháp giới. Thế nên mới có những hiện tượng gió thổi thì động hư không thì tịnh, mặt trời hiện thì sáng, mặt trời lặn thì tối. Nhưng chúng sanh mê nuội, bỏ bản giác theo cảnh trần, nên sanh khởi trần lao mà có tướng thế gian”. Ấy là nghiệp lực thắng đạo lực.

*

* *

Lược giải :

Sắc, không đoạt nhau nơi Như Lai Tạng :

Tại sao nói Sắc, không đoạt nhau? Như ban ngày thấy sáng khắp hư không, ban đêm thấy tối khắp hư không, đó là sáng tối tự sanh diệt đoạt nhau chẳng dính dáng với hư không. Hư không chưa từng sáng tối. Hư không dụ cho Như Lai Tạng. Do nghiệp lực sanh khởi trần lao mới thấy có gió động tịnh, mặt trời sáng tối v.v... lăng xăng đoạt nhau trong Như Lai Tạng mà chẳng dính dáng với Như Lai Tạng. Như Lai Tạng chưa từng dính mắc trần lao.

Lược giải hết

Phật Thích Ca lại nói : “Ta cho cái diệu minh bất sanh bất diệt hợp với Như Lai Tạng thì Như Lai Tạng chỉ có diệu giác sáng tỏ chiếu khắp pháp giới. Thế nên một là vô lượng, vô lượng là một, trong nhỏ hiện lớn, trong lớn hiện nhỏ, khắp mười phương cõi đạo tràng chẳng động, thân gồm mười phương hư không, nơi đầu sợi lông hiện Phật ság, ngồi trong hạt bụi chuyển pháp luân”. Đây là chỗ hiện hành đạo lực thắng nghiệp lực.

Dù nói như thế nhưng sự thất cả hai đều là hư vọng, Nếu bỏ nghiệp lực mà chấp trước đạo lực thì tôi dám bảo rằng người này chẳng hội được phương tiện tùy nghi thuyết pháp của chư Phật. Tại sao vậy? Như Phật Thích Ca nói : ”Nếu chấp pháp tướng tức là dích mắc ngã, nhân,, chúng sanh, thọ giả. Nếu chấp phi pháp tướng cũng là dính mắc ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả. Do đdó, chẳng nên chấp pháp cũng chẳng nên chấp phi pháp”. Đoạn trên tôi nói : “Đạo lực và nghiệp lực vốn chẳng cố định” là nghĩa này vậy.

Nếu là bậc đại trượng phu, mượn đạo lực làm công cụ để phá trừ nghiệp lực. Nghiệp lực đã trừ thì đạo lực cũng hư vọng. Nên nói :

“Chỉ dùng giả danh tự dẫn dắt cho chúng sanh”. Lúc chưa khám phá thì khó lắm, còn sau khi khám phá rồi thì có gì khó dễ đâu!

Bàng Uẩn nói :

Phàm phu chí lượng hẹp

Vọng nói có khó dễ.

Lìa tướng, như hư không

Khế hợp chư Phật trí

Giới tướng cũng như không

Kẻ mê tự tác trì.

Gốc bệnh chẳng nhổ sạch

Chỉ là đùa hi hỉ.

Muốn biết gốc bệnh chăng? Chẳng phải vật gì khác mà chỉ là cái chấp khó chấp dễ vọng sanh lấy bỏ đó. Cái gốc bệnh này nhổ không sạch thì phải chìm nổi trong biển sanh tử chẵng có ngày ra.

Xưa Tú Tài Trương Chguyết vừa bị bậc tôn túc điểm đúng căn bệnh, liền hội và nói :

Dức trừ phiền não

Càng lãi thêm bệnh,

Hướng đến về Chân Như cũng là tà

Tùy thuận thế duyên vô quái ngại

Niết Bàn sanh tử

Vốn bằng không hoa (hoa đốm trên không).

Muốn được thẳng tất, chẳng nghi Phật Tổ chẳng nghi sanh tử, chỉ cần để cho tấm lòng trống rỗng, việc đến thì tùy duyên ứng phó, mà tâm định như nước trong lặng, chiếu soi như gương sáng tỏ. Nếu tướng thiện ác xâÀu đẹp nào đên, trốn một mảy may không được, vậy mới tìm biết cái cảnh giới vô tâm tự nhiên bất khả tư nghì.

(7)

Ngụy Công thỉnh thăng tòa...

Ngài khai thị : - Muốn biết pháp chăng? Ấy là Bồ Đề, Niết Bàn, Chân Như, Phật Tánh. Muốn biết bệnh chăng? Ấy là tham sân, tà kiến, vọng tưởng, điên đảo. Mặc dầu như thế nhưng lìa vọng tưởng điên đảo thì chẳng có Bồ Đề Niết Bàn. Như thế thì phân là đúng hay chẳng phân là đúng? Nếu phân thì còn một bỏ một, cái bệnh càng nặng. Nếu chẳng phân thì Chân Như, Phật Tánh mơ hồ, rốt cuộc làm sao nói rõ cái lý lẽ “trừ bệnh chẳng trừ pháp”.

Có người vừa nghe những lời kể trên liền nói :

· Tức pháp là bệnh, tức bệnh là pháp. Hễ có ngôn thuyết đều chẳng phải nghĩa thật. Nếu thuận theo Chân Như thì vọng tưởng điên đảo, tham sân tà kiến thảy đều là pháp. Nếu thuận theo điên đảo thì Chân Như Phật tánh Bồ Đề Niết Bàn thảy đều là bệnh.

Nếu có kiến giải như thế thì chẳng những không đủ tư cách mặc đồ tu lại muốn làm nô lệ cho tọa chủ càng không thể được. Tại sao? Như Cổ Đức nói : Nếu có một pháp hơn pháp Niết Bàn, ta nói cũng như mộng huyễn”. Nếu được ở trong mộng huyễn, như thực mà chứng, như thực mà giải, như thực mà tu, như thực mà hành, dùng cái pháp như thực đó khéo tự điều phục, rồi khởi tâm đại bi làm mọi phương tiện để điều phục tất cả chúng sanh, mà đối với chúng sanh chẳng có cái tư tưởng điều phục hay không điều phục, cũng chẳng nghĩ rằng đó là vọng tưởng điên đảo, tham sân tà kiến, chẳng nghĩ rằng đó là Chân Như Phật Tánh Bồ Đề Niết Bàn, chẳng nghĩ rằng đó là “Trừ bệnh chẳng trừ pháp”, chẳng nghĩ là “còn một bỏ một”, phân hay chẳng phân”. Nếu chẳng có những suy nghĩ như thế thì được nhứt đạo trong sạch, bình đẳng, giải thoát.

(8)

THƯ ĐÁP TĂNG THIÊN DU

PHỤ THƯ HỎI :

Lúc tôi ở Trường Sa được thư của Lão sư Viên Ngộ nói : “Ông lúc tuổi già tham thiền sở đắc rất là kỳ vĩ”. Tôi nhiều lần nghĩ đến điều đó, nay đã tám năm rồi, thường hận chưa được đích thân nghe lời dạy bảo. Thật xiết bao ngưỡng mộ!

Tôi từ ấu niên đã phát tâm tham lễ các bậc tri thức, cúi đầu đảnh lễ hỏi đến việc này. Từ tuổi trưởng thành về sau, bị việc hôn nhân và quan chức sai khiến nên việc dụng công chẳng được thuần nhât. Từ đó đến ngày nay, tuỗi đã già rồi, đối với điều chưa được học hỏi thường tự hổ thẹn thở than, lập chí phát nguyện nếu chẳng ngộ thì thôi, bằng ngộ thì phải thân chứng đến chỗ đại thôi nghỉ của người xưa mới thôi. Tâm này tuy chưa từng có một niệm lui sụt, nhưng tự biết công phu chưq được thuần nhất, có thể nói là chí nguyện lớn mà lực lượng nhỏ vậy.

Trước đây tôi có thốnt thiết thỉnh cầu Lão Sư Viên Ngộ khai thị, Lão Sư đã dạy cho tôi sáu đoạn pháp ngữ. Đoạn đầu tiên chỉ thẳng việc này, sau nêu ra hai công án “Núi Tu Di” (l) và “Buông xuống đi” (2) của Vân Môn và Triệu Châu. Ngài bảo suốt ngày âm thầm thường giữ nghi tình, lâu ngày ắt được ngộ nhập. Tâm Ngài từ bi thiết tha đến thế, ngặt vì tôi quá ngu dại.

Nay may mắn các việc trần duyên của tư gia đều xong cả, rảnh rang không bận việc gì, cũng chính là lúc tôi thống thiết tự cố gắng để thỏa mãn đền đáp lại cái chí nguyện ban đầu. Nhưng còn hận chưa được gần gũi để nghe lời ngài dạy bảo.

Một đời bê bối đã cặn kẽ trình bày, chắc Ngài có thể soi thấu được tâm này, ngưỡng mong nhận được lời văn nhắc.

Hàng ngày tôi phải dụng công như thế nào, ngõ hầu chẳng lạc vào lối khác, ngay thẳng khế ngộ tự tánh?

Nói ra như thế cảm thấy rất hổ thẹn, nhưng tỏ lòng thành thật chẳng dám giấu giếm. Xin Ngài lượng tình thương xót cho.

Kính bái.

GHI CHÚ (l) : Có vị tăng hỏi Vân Môn : “Chẳng khởi một niệm có lỗi hay không?” Sư đáp “Lỗi bằng núi Tu Di”.

(2) : Có vị tăng hỏi Triệu Châu : “Lúc một vật chẳng đem đến thì thế nao?”. Sư đáp : “Buông xuống đi”.

THƯ ĐÁP

I

Theo thư ông đã trình bày, từ ấu niên cho đến lúc làm quan, ông đả từng tham lễ các bậc đại tông sư, thời tráng niên ông bị khoa cử, hôn nhân, quan chức chi phối, lại bị các sự hiểu biết và thói quen cấu xa thắng thế nên công phu chưa thể thuần nhất được, và ông cho đó là một cái tội lớn. Ông lại hay thiết tha nghĩ đến thế gian vô thường, các pháp hư huyễn, không có chút gì gọi là vui mà chuyên tâm muốn tham cứu một đoạn đại sự nhân duyên này.

Như thế các điều đó rất hợp lòng tôi.

Song đã là kẻ sĩ, sống nhờ lộc Vua thì khoa cử, hôn nhân, quan tước là những điều ở thế gian không ai tránh khỏi, cũng không phải là cái tội của ông. Vì một chút tội nhỏ mà sanh lòng lo sợ lớn, nếu chẳng phải do nhiều kiếp từ vô thủy đến nay đã từng thân cận bậc Thiện Tri Thức chân chánh, huân tập sâu xa chủng trí Bát Nhã thì đâu được như thế. Nhưng điều mà ông cho là cái tội lớn đó, hiền thánh cũng chẳng tránh được. Song, đã biết đó là pháp hư huyễn, chẳng phải cứ cánh, mà hồi tâm vào trong cửa này, dùng nước trí Bát Nhã (nghi tình) rửa sạch cấu nhiễm, ngay dưới chân cắt đức tất cả tâm phan duyên không cho tương tục nữa là đủ rồi, không cần nhớ trước nghĩ sau vậy. Đã nói hư huyễn thì lúc làm cũng huyễn, lúc thọ cũng huyễn, lúc mê cũng huyễn, lúc giác cũng huyễn, quá khứ hiện tại vị lai thảy đều là huyễn. Hôm nay biết lỗi thì dùng thuốc huyễn để trị cái bệnh huyễn. Nếu bệnh lành ắt thuốc cũng bỏ, người thì vẫn y như củ, chỉ là người xưa kia thôi (l). Nếu đặt ra có người thật, có pháp thật, ấy là kiến giải của tà ma ngoại đạo vậy. Mong ông hãy suy xét kỹ!

GHI CHÚ :(l) bệnh là mê, hết bệnh là ngộ, ngộ rồi mà chẳng trụ nơi ngộ nên nói đồng như chưa ngộ, nghĩa là vẫn như người thuở xưa vậy.

Chỉ cần tham mãi như thế thì luôn luôn ở trong thắng tịnh. Nhất là không được quên hai công án : “Núi Tu Di” và “Buông xuống đi”. Chỉ cần trong tâm chân thất tham cứi đi! Việc đã qua không cần lo sợ, cũng không cần suy nghĩ, vì suy nghĩ, lo sợ đều là chướng đạo.

Chỉ cần phát đại thệ nguyện được gặp bậc Thiện Trí Thức, ngay dưới một lời liền dứt sanh tử, chứng ngộ vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, nổi huệ mạng Phật hầu đền đáp thâm ân to tát của chư Phật.

Nếu như thế thì lâu ngày không có lý gì mà không ngộ. Phải biết Thiện Tài Đồng Tử lúc ở trước Ngài Văn Thù phát tâm trải qua một trăm mười thành, tham vấn năm mươi ba vị Thiện Tri Thức, sau cùng đến chỗ Đức Di Lặc, trong khoảng búng ngón tay tức thì quên hết các pháp môn đã đắc từ các bậc Thiện Tri Thức trước (nghĩa là ngộ). Lại y theo lời Đức Di Lặc dạy, nghĩ muốn thân cận Ngài Văn Thù. Ngay lúc ấy Ngài Văn Thù từ xa duỗi cánh tay mặt qua một trăm mười do tuần đến xoa đầu Thiện Tài và bảo :

· Lành thay! Lành thay! Thiện nam tử! Nếu lìa tín căn thì tâm yếu kém, lo âu, ăn năn, công hạnh chẳng được đầy đủ, lui sụt sự cần mẩn tinh chuyên. Đối với một thiện căn tâm sanh trụ trước, được ít ở một ít công đức bèn cho là đủ là chẳng khéo phát khởi hạnh nguyện, chẳng được thiện tri thức nhiếp hộ, cho đến chẳng thể biết rõ pháp tánh như vậy, chỉ thú như vậy, pháp môn như vậy, sở hành như vậy, cảnh giới như vậy. đối với những năng lực như cái biết cùng khắp, cái biết đủ thứ, cái biết triệt để, thấu triệt thâm sâu, diễn giải, phân biệt, ngộ giải, chứng đắc, thảy đều chẳng được.

Ngài Văn Thù dạy Thiện Tài như thế, Thiện Tài ngay dưới lời nói này liền thành tựu vô lượng pháp môn, đầy đủ vô lượng quang minh đại trí, vào cửa Phổ Hiền. Ở trong một niệm thấy hết các vị thiện tri thức số nhiều như vi trần trong tam thiên đại thiên thế giới và được thân cận, cung kính, cúng dường, thọ giáo, được trí “niệm chẳng quên”, trang nghiêm giải thoát. Nơi một lỗ chân lông của Ngài Phổ Hiền, siêu việt số thế giới cõi Phật nhiều như vi trần, bất khả thuyết, bất khả thuyết, đồng như Phổ Hiền, đồng như chư Phật, cõi đồng, hạnh đồng và giải thoát tự tại cả thảy đều đồng, không hai không khác. Lúc ấy, mới có thể chuyển ba độc tham, sân, si thành ba tụ tịnh giới (l), chuyển sáu thức thành sáu trần thông, chuyển phiền não thành Bồ Đề, chuyển vô minh thành đại trí. Những điều kể trên chỉ ở tại một niệm chân thật cuối cùng của đương nhân mà thôi.

GHI CHÚ : (l) - Ba tu tịnh giới :

l.- Nhiếp Luật nghi giới.

2.- Nhiếp Thiện pháp giới.

3.- Nhiều ích hữu tình giới.

Như thế, Thiện Tài ở chỗ Đức Di Lặc trong khoảnh khắc búng ngón tay còn có thể bỗng quên tam muội sở chứng từ của các thiện tri thức, huống là những ác nghiệp, tập khí hư ngụy từ vô thủy ư! Nếu cứ cho các tội đã làm khi trước là thẫt thì cảnh giới trước mắt hiện nay cũng phải thật có, cho đến quan chức, phú quí, ân ái thảy đều là thật. Đã là thật thì địa ngục, thiên đàng cũng là thật, phiền não vô minh cũng là thật, người tạo nghiệp cũng thật, người chịu quả báo cũng thật, pháp môn đã chứng cũng thật. Nếu kiến giải như thế thì tận đời vị lai cũng không có người vào Phật thừa và các phương tiện của chư Phật chư Tổ dtrái lãi trở thành vọng ngữ cả.

Theo lời ông nói, lúc gởi thơ nsày ông đã đốt hương lễ bái trước Phật, Tổ và từ xa hướng về am này cúi lạy rồi mới gửi. Ông thành tâm chì thiết đến thế, chúng ta tuy cách nhau không xa nhưng chưa có dịp giáp mặt đàm luận mà hôm nay ý trự nhiên nghĩ, tay tự nhiên viêt, bất giác dông dài như thế này, đó chẳng qua là cũng xuất phát từ lòng chí thành, chẳng dám có một lời một chữ dối gạt nhau. Nếu như tôi dối ông là cũng tự dối vậy.

Tôi còn nhớ Thiện Tài tham kiến Bà La Môn tối tịch tịnh được “thành ngữ giải thoát”. Chư Phật, Bồ Tát quá khứ, hiện tai, vị lai đối với vô lượng Bồ Đề đã không lui sụt, hiện không lui sụt, sẽ không lui sụt, phàm hễ cầu điều gì cũng được thành tựu viên mãn là đều do chí thành mà được. Ông đã cùng với ghế trúc, bồ đoàn làm bạn, chẳng khác nào Thiện Tài gặp Bà La Môn Tối Tị h Tịnh. Lúc gởi thư đến Vân Môn (l) này, ông còn đối trước Phật, Tổ và từ xa lễ lạy rồi mới gửi, và tha thiết muốn nhận được thư của tôi, đó là sự chí thành tột bực vậy. Hễ tin nhau thì hãy thực hành công phu như thế, tương lai nhất định sẽ thành tựu viên mãn Vô Thượng Bồ Đề không sai vậy.

GHI CHÚ :(l)

Lời Ngài Đại Huệ tự xưng, vì Ngài trụ trì tại Chùa Vân Môn.

*

* *

II

Ông xuất thân dòng phú quí mà chẳng bị phú quí trói buộc, nếu chẳng phải đời trước gieo trồng chủng trí Bát Nhã thì đâu thể được như vậy. Chỉ e ông quên ý này, bị thông minh lanh lợi chướng ngại, dùng cái tâm có sở đắc để cầu pháp vô sở đắc, nên chẳng thể ở nơi nguồn gốc cho một dao cắt đứt ngay đó thôi nghỉ như cổ nhân vậy. Bệnh nầy chẳng riêng sĩ phu trí thức mà tăng sĩ tham học lâu năm cũng mắc phải. Họ phần nhiều không chịu ở nơi ít phí sức làm công phu, chỉ dùng ý thức thông minh so đo suy nghĩ để hướng ngoại tìm cầu, chợt nghe thiện tri thức trước mặt khai thị về việc bổn phận vượt ra ngoài phạm vi ý thức thông minh so do suy nghĩ thì lại bỏ qua. Lại tưởng Cổ Đức có pháp thật cho người.

Ngài Nham Đầu (828-887) nói : “Buông vật là cao, chạy theo vật là thấp”. Phải biết cương yếu của Thiền Tông cần nên biết cú (ngữ). Thế nào là cú? Khi chẳng nghĩ điều gì là chánh cú, cũng gọi là lịch lịch (rõ ràng), cũng gọi là tỉnh tỉnh, cũng gọi là thế ấy. Đem cái “thế ấy” đó để phá tan tất cả thị phi nhưng mới nói thế ấy thì chẳng phải thế ấy rồi, cho nên gặp cú quét cú gặp phi cú quét phi cú, giống như một đống lửa hồng, đụng gì cũng cháy, đâu thể có chỗ dựa.

Sĩ phu trí thức thời nay phần nhiều đem suy nghĩ so đo làm nơi nương náu, mới nghe lời nói ”thế ấy” bèn cho là lọt vào “ngoan không”. Khác chi chỉ vì nghi sợ ghe chìm mà đã vội nhẩy xuống nước trước để bị chết đuối. Thật rất đáng thương xót!

Gần đây, tôi có đến Giang Tây gặp Lữ Cư Nhân, Cư Nhân từ lâu, đã lưu tâm đến Tổ Sư Thiền này và cũng mang cùng một bệnh ấy. ông tq đâu chẳng phải là người không thông minh ư!

Tông Cảo tôi có hỏi ông :

· Ông sợ tôi rơi vào không, vậy ông có biết được người sợ đó là không hay là chẳng không? Thử nói xem!

Ông ta ngẩm nghĩ muốn tìm câu trả lời, lúc ấy tôi liền hét cho một tiêng, cho đến ngày hôm nay ông ta vẫn còn mờ mịt, dò xét mặt mũi chẳng được. Đó là vì trước kia đã ôm cái tâm cầu ngộ, tự làm chướng nạn, chứ chẳng do việc gì khác. Nay Ông hãy thực hành Công phu tham Thiền như thế, lâu ngày chầy tháng tự nhiên sẽ được đến nơi.

Nếu muốn đem tâm chờ ngộ, đem tâm chờ thôi nghỉ thì dù tham mãi đến Di Lặc hạ sanh cũng chẳng thể ngộ, cũng chẳng thể thôi nghĩ, trái lại càng thêm mê muội mà thôi.

Hòa Bĩnh Điền nói :

Thần quang bất muội

Vạn Cổ huy du

Nhập thử môn lai

Mạc tồn tri giải

Dịch nghĩa :

Thần quang chẳng phải sáng tối

Luôn luôn chiếu soi vạn cổ

Những ai muốn nhập cửa này

Cần phải quét sạch tri giải

Cổ Đức nói : “Việc này chẳng thể dùng hữu tâm cầu, chẳng thể dùng vô tâm đắc, chẳng thể dùng ngữ ngôn tạo, chẳng thể dùng im lặng thông”. Trên đây là những lời tha thiết bậc nhất để dạy bảo hậu học mà thường thường người tham thiền chỉ đọc qua rồi thôi, không chịu xét nét kỹ lưởng xem đó là đạo lý gì. Nếu là người có chí khí, vừa nghe nói đến liền ngay đó đem bảo kiếm Kim Cương Vương chém một nhát đứt bốn sơi xiềng xích này (bốn sợi xiềng xích là hữu tâm, vô tâm, nói, nín) như vậy thì đường sanh tử đứt, đường phàm thánh cũng đứt, so đo suy nghĩ cũng đứt, đắc thất thị phi cũng đứt, dưới gót chân người ấy sạch trơn không còn gì để nằm. Há chẳng khóai thay! Há chẳng sướng thay!