Hạnh An Vui

X. TỪ BI

Đại từ là ban vui cho tất cả chúng sanh. Đại bi là gỡ khổ cho tất cả chúng sanh. Cha mẹ có con đang bị tù, xót thương tìm phương tiện cho đỡ khổ là Bi. Cấp phát cho những thứ để vui lòng là Từ. Từ Bi là căn bản của đạo Phật. Bồ-tát thấy chúng sanh thân khổ vì sanh già bệnh chết, tâm khổ vì ba độc nấu nung. Ngoại cảnh còn đem lại các thứ tai nạn. Hết tuổi thọ thì địa ngục, ngã quỷ, bàng sanh, ba đường kịch khổ của kiếp trầm luân đợi chờ. Vì thế Bồ-tát ở trong vô lượng a-tăng-kỳ sanh tử không chán mỏi, dù được Niết-bàn cũng không thủ chứng, biến hiện đủ thứ thân hình để gần gũi chúng sanh, tìm đủ cơ duyên để tế độ. Đời đời đem đầu, mắt, tay, chân, tủy, não bố thí mà không hối không tiếc.

Trí tuệ Phật rất cao, rất sâu, rất quý. Chúng sanh vì chẳng thể đo lường nên ít quan tâm. Với lòng từ bi cứu khổ ban vui của đức Quán Thế Âm, đức Địa Tạng v.v… chúng sanh thấm thía khát ngưỡng. Trí tuệ như thuốc đắng rất cần thiết nhưng chúng sanh ít ưa. Từ bi như bánh ngọt chúng sanh nào cũng ham thích. Trí tuệ chỉ người đạt đạo mới tin nhận. Từ bi thì tạp loại chúng sanh, chẳng loài nào không đón mừng. Tướng trí tuệ là buông xả, là viễn ly. Tướng từ bi là xót thương, là lợi ích. Chúng sanh nương đây được an được vui nên cảm mến. Từ bi là căn bản Phật pháp. Duyên chúng sanh đau khổ mà phát sanh cũng như hoa sen vi diệu chẳng ngoài hôi tanh của bùn lầy mà có.

Phạm chí Tu Bạt Đa bảo Anan: Bậc Nhất-thiết-trí đêm nay vào Niết-bàn, xin cho tôi yết kiến. Anan từ chối. Tu Bạt Đa năn nỉ. Phật cho người ra gọi vào. Tu Bạt Đa nghe pháp, chứng A-la-hán tại chỗ. Phật kể chuyện cho cả đại chúng biết nhân duyên quá khứ:

Vô lượng a-tăng-kỳ kiếp xưa, một rừng cây bốc lửa. Các loài thú đổ xô về phía có một dòng nước, tìm cách thoát thân. Một con nai lớn thân to sức nhiều, đưa hai chân trước chống bờ bên này, hai chân sau chống bờ bên kia. Cúi đầu cho các thú đạp trên lưng mà qua. Trong lúc vội vàng, con nào con nấy, móng vuốt bấm chặt cho khỏi bị ngã. Da thịt tan nát, khí lực đã hết, nai gắng sức nhẫn chịu. Cho tới con thỏ cuối cùng đi qua thì xương sống gẫy. Nai là tiền thân của đức Bổn Sư. Thỏ nay là Tu Bạt Đa.

Trí tuệ Bát Nhã biết sáu căn huyễn hóa, sáu trần ảo ảnh, sáu thức mê lầm nên sẵn sàng buông xả bản thân, của cải, tình ái. Có thế mới đảm đang được những việc khó làm. Đời này sang đời khác hy sinh cả vợ con, tiền của, đầu mắt, tay chân, cho đến cả tâm hồn và giải thoát mà không tự thấy là mình bá thí. Bát Nhã quả thật là một sức mạnh vô song, tự lợi lợi tha kiếp này sang kiếp khác không cùng không tận.

XI. BIẾT ƠN, ĐỀN ƠN

Cung kính Thầy là điểm quan yếu. Nương Thầy được đạo nên bổn phận phải kính quý. Nhưng nếu gặp Thầy ác thì làm sao coi như đức Thế Tôn? Bồ-tát không nên thuận theo thói đời, gặp hay thì ái nhiễm, gặp dở nếu không chống đối cũng xa lìa. Bồ-tát chỉ biết ơn khai nghĩa giải nghi, không nghĩ chuyện chi khác. Như đất và gỗ thật không công đức. Nay tạo nên hình tượng Phật. Người hướng về tưởng đến Phật, được vô lượng phước đức. Huống chi Pháp sư là bậc phương tiện khai mở trí tuệ cho thế gian. Bồ-tát hằng coi tất cả chúng sanh đều là chư Phật vị lai. Huống chi Pháp-sư hiện tại đang làm Phật sự.

Có kẻ nói: Ta do phước đức đời trước nên được thế này, đâu có phải nhờ ai cho mà được. Đây là lời của tà kiến. Phật dạy Bồ-tát phải biết ơn đền ơn. Đã đành do nhân đời trước nhưng cũng phải nhờ duyên đời nay. Lúa trồng trên đất nhưng nếu không thêm mưa thì làm sao lúa mọc. Nên chẳng thể nói không ơn mưa. Người xuất gia thọ nhận bốn sự cúng dàng. Vì đã trồng phước đức đời trước nên nay không cần biết ơn thí chủ hay sao? Biết ơn trăm họ là gốc đại bi, cửa đầu nghiệp thiện, chết sanh cõi trời, sẽ thành Phật đạo.

Kinh Bổn Sinh: Một tiều phu vào rừng đốn củi, lạc lối, quên đường, tối trời lại mưa to. Tiếng thú dữ đó đây gầm rống. Vào một hang đá, thấy một con gấu lớn, vội lùi. Gấu cất tiếng người: “Chớ sợ, cứ vào, nơi đây yên ổn”. Mưa tầm tã luôn bảy ngày. Gấu cung cấp quả ngọt. Tạnh mưa gấu chỉ đường về, ân cần dặn dò: “Tôi chịu thân tội báo nên nhiều oan gia, xin chớ cho ai biết chỗ ở của tôi”.

Ít lâu sau, một người thợ săn hỏi tiều phu: Anh từ rừng ra, có gặp thú vật không? – Có một gấu lớn nhưng tôi không thể chỉ chỗ cho anh được. – Anh là người nên cùng người làm thân, cớ sao tiếc gấu? Hãy chỉ cho tôi, sẽ chia thịt phần hơn cho anh. Người kiếm củi chỉ hang đá. Thợ săn giết gấu, đem phần về. Tiều phu đưa hai tay bưng nhận. Tức thời hai cánh tay rụng rơi xuống đất. Tin đồn tới tai vua. Vua ra lệnh xây tháp cúng dàng gấu và truyền rao khắp nước: phải biết ơn, đền ơn.

Khắp cõi Diêm-phù-đề tin chịu vâng làm.

Đại Bồ-tát Tát Đà Ba Dôn hiện nay đang hành đạo ở cõi Phật Đại Lôi Âm. Tiền thân Ngài cầu Bát Nhã ba-la-mật, thấy trong hư không có đức Phật hiện thân dạy phải đi về phương Đông, thành Chúng Hương, tìm Bồ-tát Đàm Vô Kiệt. “Thiện tri thức này sẽ dạy ngươi vô thượng Bồ-đề. Trong Phật pháp ngươi phải một lòng tin thanh tịnh, coi thiện tri thức như Phật”.

Hốt nhiên không thấy Phật nữa. Tát Đà Ba Dôn khởi nghĩ: Phật từ đâu đến, nay đi về đâu? Và quyết định đi tìm Đàm Vô Kiệt Bồ-tát để thưa hỏi việc này. Được đáp rằng: “Ví như cuối xuân trời nắng. Có người đuổi theo ánh nắng dợn cầu nước. Nước này từ đâu đến nay chảy về đâu? – Bạch Đại sư, người không có trí, bị khát bức ngặt, thấy nắng dợn tưởng ra là nước, chớ đâu thật có nước.

Này người lành! Chư Phật không thể lấy sắc tướng mà thấy. Pháp thân chư Phật không hình không tướng nên không đến không đi. Nhà ảo thuật biến hóa ra nam nữ cây cỏ. Cảnh ảo này từ đâu đến? Sẽ đi về đâu? Người ngủ mê nằm mộng. Cảnh vật thấy trong mộng từ đâu đến sẽ đi về đâu? Châu báu trong biển cả, không từ đâu lại, chỉ do căn lành của chúng sanh mà cảm hiện. Khi hết phước duyên thì châu báu tự hết, không đi về đâu. Tiếng đàn không hầu, chẳng từ tay gẩy ra, chẳng từ thùng đàn, có hay không chỉ theo duyên tan hợp. Thân Phật từ bản nghiệp nhân duyên quả báo sanh, hết duyên thì diệt. Phải biết tướng đến tướng đi của chư Phật là như vậy. Phải biết tướng đến tướng đi của vạn pháp cũng như vậy. Biết như thế là hành Bát Nhã ba-la-mật, có sức phương tiện, quyết được vô thượng Bồ-đề. Vì không biết thật tướng các pháp, người mê phân biệt các pháp đến đi sanh diệt, oán thì ghét, yêu thì thân, hay thì quý, dở thì khinh, tâm không bình đẳng, mở cửa ác thú, đi mãi trong sáu đạo luân hồi. Nếu biết thật tướng, không vọng phân biệt. Sống với chân tánh thường tịch quang là chân Phật tử, vô thượng phước điền của thế gian”.

Nói xong Đàm Vô Kiệt nhập thất luôn bảy năm. Cũng luôn bảy năm Tát Đà Ba Dôn giữ lễ đệ tử, kinh hành ở ngoài thất, không ngồi không nằm. Vì quý trọng Bát Nhã quá sanh vướng trược. Đàm Vô Kiệt tới hẹn kỳ xuất định, thuyết pháp phá sự vướng trược ấy: “Tánh của vạn pháp tự không, chẳng phải do Bát Nhã làm cho thành không. Coi rẻ các pháp môn khác, riêng quý Bát Nhã là đã sanh tâm chấp trược Bát Nhã. Chủ đích trí tuệ Bát Nhã là gỡ cởi tất cả thủ chấp. Nay trở lại thủ chấp Bát Nhã thì đâu còn Bát Nhã. Như vàng nóng tuy thật đẹp nhưng chớ đưa tay cầm nắm”.

Tát Đà Ba Dôn lãnh giáo, do xả thủ chấp được vô lượng tam-muội, liền thấy hằng hà sa chư Phật, cùng các Tỳ-kheo vây quanh, nói Đại Bát Nhã ba-la-mật. Từ đó về sau, đa văn trí tuệ, trong mơ hằng thấy Phật, tùy nguyện vãng sanh về các cõi Phật.

XII. KẾT KHUYẾN

Tôi nay cố gắng xin diễn nói,

Đại trí bờ kia nghĩa chân thật.

Mười phương thanh tịnh Thánh trí nhân

Một lòng thiện thuận nghe tôi nói:

Ngã ái, ngã sở cần diệt trừ,

Sự nghiệp thế gian buông rũ sạch.

Hữu học, vô học tự trang nghiêm, Hết thảy công đức là tối thượng!