Vòng luân hồi

VÒNG NGOÀI CỦA BÁNH XE

Sợi Xích Mười Hai Khoen

Bây giờ, chúng ta hãy mô tả Vòng Ngoài, cái niềng của bánh xe, tượng trưng mười hai giai đoạn của Thập Nhị Nhân Duyên, hay pháp Tùy-Thuộc-Phát-Sanh. Đó là những giai đoạn, những vòng khoen nối liền toàn thể chúng sanh vào trạng thái luôn luôn trở thành và đau khổ.

Có một tập tục cổ truyền vững chắc giải thích vòng Thập Nhị Nhân Duyên bằng cách phân làm ba thời kỳ: quá khứ, hiện tại và tương lai. Hiện tại là thời gian duy nhất thật sự có, và hiện tại do quá khứ xây đắp, uốn nắn. Chính trong hiện tại chúng ta tạo nghiệp bằng thân, khẩu, ý, để trổ quả trong tương lai. Trong mười hai "giai đoạn nối liền" (hay nidàna, vòng khoen), quanh tròn vòng bánh xe, có đầy đủ những gì xảy ra trong đời sống và đó là giải đáp cho tất cả những câu hỏi liên quan đến kiếp nhân sinh. Tuy nhiên, giáo lý Tùy-Thuộc-Phát-Sanh, trung tâm điểm của Giáo Pháp và Giới Luật, không phải là một đề tài để biện luận mà phải được khảo sát và nhận thức trong chính bản thân mình và ở người khác, và cuối cùng có thể tri giác trong tâm của chính mình, vì ở đó tất cả những Chân Lý của Giáo Pháp trở nên rõ ràng minh bạch sau thời gian thực hành. Nhưng, những ai không thực hành Giáo Pháp thì được gọi là những người "nâng đỡ thế gian". Các người này để cho vô minh quay tròn bánh xe, lần đến già, đến chết. Đức Thế Tôn hằng khuyên nhủ và nhắc nhở chúng ta không nên làm "người nâng đỡ thế gian", trái lại, hãy thực hành Giáo Pháp nhằm dập tắt tham ái, sân hận, si mê và do đó chấm dứt vô minh, chấm dứt sanh, già, bệnh, chết.

Giờ đây, chúng ta hãy sơ lược duyệt qua mười hai vòng khoen của sợi dây xích ấy.

Vòng Khoen Đầu Tiên: VÔ MINH (Avijjà)

Danh từ Pàli "Avijjà" là " không hiểu biết trọn vẹn", đầy đủ, chớ không có nghĩa là "không hiểu biết gì cả". Sự "không hiểu biết" ở đây rõ ràng đặc biệt, không liên quan đến đường lối hiểu biết hay đề tài được hiểu biết theo nghĩa thông thường. Không hiểu biết ở đây là không hiểu biết Tứ Diệu Đế. Vô minh là không trông thấy rõ ràng Tứ Diệu Đế trong tâm mình và trong đời sống của chính mình. Trong những kiếp sống quá khứ chúng ta không màng tìm thấy dukkha, khổ (1). Do đó chúng ta không thể tiêu trừ nguồn gốc của khổ (2), ái dục, và ái dục thúc đẩy ta cố tìm sống nữa, sống thêm, thêm nhiều kiếp nữa, tìm thêm khoái lạc, tìm khoái lạc thêm nữa. Sự chấm dứt đau khổ (3) mà có lẽ trong quá khứ chúng ta đã có thấy thoáng qua nhưng không nhận thức được, bây giờ ta lại đến đây, trong kiếp sinh tồn hiện tại – dĩ nhiên là đang mang nặng niềm đau khổ. Và trong quá khứ chúng ta không biết đặt chân trên con đường dẫn đến sự chấm dứt đau khổ (4) và chúng ta không khám phá ra lối vào Dòng Suối (Nhập Lưu). Hiện thời chúng ta đang trả cái giá đã để lãng quên, cái giá dễ duôi trong quá khứ. Và sự không hiểu biết, hay vô minh này không phải là một loại nguyên nhân đầu tiên trong quá khứ, bởi vì chính trong hiện tại của nó vẫn còn nằm trong tâm ta. Tuy nhiên, cũng như chúng ta sẽ thấy, do vô minh ấy chúng ta đã chuyển động bánh xe quay tròn, mang lại cho ta hết sanh rồi lão và tử, triền miên như thế, cùng với những hình thức đau khổ (dukkha). Những cái "tự ngã " của tôi trong quá khứ, vốn lăn trôi theo luồng sinh lực liên tục của tôi từ vô lượng tiền kiếp, đã không kiểm soát được ái dục của nó và như vậy, không thể cắt dứt cội rễ của vô minh. Trái lại, chúng nó còn tạo thêm nghiệp mới mà trong hiện tại tôi đang thọ lãnh hậu quả.

Bức họa giúp ta thấu hiểu điểm này. Một thiếu phụ mù (danh từ avijjà thuộc về giống cái) tay cầm cây gậy, tìm đường đi xuyên qua một khu rừng cằn cỗi dẫy đầy những lóng xương. Hình như bức họa đầu tiên vẽ một con lạc đà cái già và mù, lầm lủi bước chân theo người dẫn đường. Lạc đà là một loại thú quen thuộc với những cuộc hành trình dài đẵng và mệt nhọc, xuyên qua những vùng đất xa lạ. Người dẫn nó chính là ái dục. Dầu muốn dùng hình ảnh nào để diễn tả vô minh, bức họa cũng gợi cho ta tánh chất vô thủy (không có một khởi điểm) và tối tăm của nó. Chúng ta là những người mù đã kéo lê bước chân, thênh thang từ quá khứ đi vào hiện tại – và sẽ hướng về một tương lai như thế nào?

Tùy thuộc nơi sự hiện hữu của vô minh trong tâm, đã có hành động có tác ý, hay nghiệp, hay abhisankhàra, đã được tạo nên trong những kiếp quá khứ.

Vòng Khoen Thứ Nhì: HÀNH (Sankhàra, hành động có tác ý)

Hành động có ý chứa đựng một năng lực tiềm ẩn sẽ trổ quả trong tương lai – hoặc ở phần sau của kiếp hiện tại, hoặc xa hơn nữa, vào một lúc nào trong tương lai. Nhưng khả năng trổ quả vẫn luôn luôn còn đó, dầu phải trải qua nhiều a-tăng-kỳ kiếp đi nữa. Vào lúc nào cơ duyên cần thiết được hội đủ thì nghiệp quá khứ ắt trổ sanh. Bây giờ, do vô minh hay sự không hiểu biết Tứ Diệu Đế, chúng ta đã tạo nghiệp trong những kiếp sống quá khứ. Tới đây, chúng ta là những người "nâng đỡ thế gian" và như vậy, đã tạo nghiệp, tốt hay xấu, thiện hay ác, chúng ta duy trì cuộc sinh tồn liên tục trên thế gian.

Những chúng sanh như thế ấy, những người còn bị màn vô minh gây trở ngại trong tâm, cũng giống như các anh thợ đồ gốm. Anh thợ đồ gốm để hết tâm trong công việc tạo nên những món đồ tốt đẹp như lọ, bình v.v… (thiện nghiệp) và đôi khi anh cũng thiếu thận trọng, dễ duôi làm bể một món đồ hay, bằng cách này hay bằng cách nọ, anh lỡ để hư hỏng một món khác (bất thiện nghiệp). Và anh để cho bùn đất dính dơ tay chân, mình mẩy, cũng như tánh cách trong sạch của tâm đôi khi bị bùn dơ của nghiệp làm lu mờ. So sánh chúng sanh tạo nghiệp với anh thợ đồ gốm là thích đáng, vì danh từ "sankhàra" có nghĩa là "tạo nên", "uốn nắn", "tạo nên một hình thể", "cấu hợp" và do đó thường được phiên dịch là "vật cấu tạo", "pháp hữu vi". Nơi đây, trong pháp Thập Nhị Nhân Duyên, sankhàra là hành, tức những hành động có tác ý.

Tùy thuộc nơi sự hiện hữu của những hành động có tác ý trong quá khứ, phát sanh tâm thức gọi là "tâm-nối-liền". Và thức này là nền tảng của kiếp sống hiện tại.

Vòng Khoen Thứ Ba: THỨC (Viññàna)

Phẩm chất của thức, hay thức-nối-liền, có thể rất khác nhau, tùy nghiệp đã tạo ra trong kiếp quá khứ. Trong trường hợp của những ai đang đọc quyển sách này, cái tâm "nhảy" vào kiếp sống mới lúc bắt đầu thọ thai là một loại tâm-nối-liền có tánh chất người, phát sanh như là kết quả của một cuộc sống nghiêm túc thọ trì năm giới, nền tảng của một kiếp sống quá khứ có "tánh cách người". Nên ghi nhận rằng thức-nối-liền là một tâm quả, nghĩa là một loại tâm phát sanh do một nhân quá khứ, là hậu quả của một nhân quá khứ, chớ không phải cái gì mà ta có thể kiểm soát. Nếu không tạo nghiệp nào thích ứng để tái sanh vào cảnh người thì lúc chết sắp đến ta không thể muốn: "Bây giờ ta lại tái sanh vào cảnh người một lần nữa! ". Thời gian mà ta có thể muốn là lúc đang có cơ hội thực hành Giáo Pháp. Mặc dầu thức-tái-sanh trong kiếp sống này đã qua, chính trong hiện tại, ngay giờ phút này, chúng ta có thể thực hành Giáo Pháp để tạo thức-tái-sanh thuận lợi trong tương lai một cách chắc chắn hơn – nói như vậy là nếu ta muốn còn tiếp tục đi nữa trong vòng luân hồi.

Thức-nối-liền là thành phần thứ ba, cần thiết để cấu tạo bào thai. Bởi vì, dầu có tinh trùng trong lòng mẹ đúng vào thời kỳ sanh sản, mà không có một "chúng sanh" tái sanh vào đúng nơi và đúng lúc thì không có bào thai. Trong bức họa có hình con khỉ, tượng trưng cho tâm hay thức, nhảy từ cây này, kiếp sống cũ, chuyền sang một cây khác, kiếp sống mới. Cây cũ đã khô cằn, nhưng cây mới mang nhiều trái. Trái này có thể là quả lành hay quả dữ. Trong bức vẽ của Tây Tạng có một con khỉ đang ăn trái, tức đang thọ hưởng hậu quả của những hành động quá khứ.

Tùy thuộc nơi thức-nối-liền, phát sanh danh-sắc.

Vòng Khoen Thứ Tư: DANH-SẮC (Nàma-rùpa)

Danh từ Rùpa (Sắc) đôi khi được dịch là thân thì không mấy chính xác, nhưng cho ta một ý niệm tổng quát. Danh từ Rùpa bao gồm nhiều ý nghĩa hơn là một cái thân. Nàma (Danh) gồm có cảm giác (thọ), tri giác (tưởng), những sinh hoạt tâm linh (hành) và thức. Danh và sắc là hai sự liên tục tương ứng trong ấy không có cái gì là vững bền, thường còn, không biến đổi. Trong cuộc sống thông thường, một cách ước định, ta nói "tâm của tôi", hay "thân của tôi". Dường như có một ý niệm nào về quyền sở hữu, phảng phất đâu đó trong hậu cảnh, nhưng bậc thiện trí thấu hiểu rằng có những định luật chi phối cả hai phần danh và sắc. Cả hai, những trạng thái tâm và phần vật chất, luôn luôn chuyển biến. Và chúng ta không thể ra lịnh, bảo tâm đừng bợn nhơ, ô nhiễm, hay bảo thân phải ngưng trưởng thành, già nua và chết.

Tuy nhiên ta có thể uốn nắn tâm theo ý muốn, thay vì để nó bềnh bồng trôi giạt trải qua suốt kiếp sinh tồn, mặc cho lý vô thường đổi thay danh và sắc, hai yếu tố vốn không bền vững. Do đó, trong bức vẽ, tâm được trình bày đang làm công việc chèo chống con thuyền tâm-vật-lý (tức chúng sanh) trên dòng sông ái dục. Trong khi ấy, sắc hay cơ thể vật chất, chỉ là khách đi thuyền, thụ động. Bức họa Tây Tạng vẽ chiếc thuyền con đang vượt qua một dòng nước xoáy, trên thuyền có ba (hay bốn???) người khách, Có lẽ những người khách này tượng trưng các uẩn.

Với sự hiện hữu của danh sắc, phát sanh lục căn.

Vòng Khoen Thứ Năm: LỤC CĂN (Salàyatana)

Căn nhà có sáu cửa sổ là biểu tượng thông thường cho vòng khoen này. Sáu cửa, hay lục căn là nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý. Đó là những căn cứ để thâu nhận tin tức khác nhau từ bên ngoài. Và những tin tức này gồm sáu loại (lục trần) đối tượng của sáu căn là: sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp. Ngoài lục căn và lục trần, chúng ta không hay biết gì khác. Tất cả những gì chúng ta thọ cảm đều giới hạn trong phạm vi của giác quan và đối tượng của giác quan – tâm được xem là giác quan thứ sáu. Năm giác quan bên ngoài, chỉ thâu nhận ngoại cảnh trong hiện tại. Nhưng giác quan thứ sáu, tâm, là nơi mà tin tức bên ngoài được thâu thập, biến chế. Những tin tức này có thể trải dài từ những hồi ức trong quá khứ đến những ước vọng, những lo âu trong tương lai, cũng như những tư tưởng đủ loại có liên quan đến hiện tại. Thêm vào đó, tâm có thể thâu nhận tin tức từ những cảnh giới ngoài phạm vi mà các giác quan khác có thể hay biết, thí dụ như các cảnh Trời, cảnh ngạ quỷ và cảnh địa ngục. Một cái tâm phát triển đầy đủ đến mức định (samàdhi) có thể nhận thấy cảnh giới khác và chúng sanh ở các cảnh giới ấy.

Đã có lục căn, tức có xúc.

Vòng Khoen Thứ Sáu: XÚC (Phassa)

Đó là sự tiếp xúc giữa lục căn và lục trần. Thí dụ, khi những điều kiện cần thiết đã hội đủ: có con mắt, có một hình sắc để thấy, tức có đối tượng của nhãn quan, có ánh sáng, cùng lúc ấy mắt đang hoạt động và người đang tỉnh táo, hướng cái nhìn vào đối tượng, ắt có xúc. Và trong trường hợp này là nhãn xúc: hình sắc của đối tượng (nhãn trần), đập vào sự nhạy thấy của nhãn căn. Cùng thế ấy, có những xúc khác đối với mũi, lưỡi, tai, thân, ý. Tượng trưng thông thường của vòng khoen này là người đàn ông và người đàn bà ôm nhau. Khi xúc phát sanh, tức nhiên có thọ cảm.

Vòng Khoen Thứ Bảy: THỌ (Vedanà)

Khi có sự tiếp xúc bằng nhiều cách khác nhau với lục căn tức có cảm giác, hay thọ, phát sanh. Thọ là phản ứng có tánh cách cảm xúc. Có ba loại thọ: thọ lạc, tức những cảm xúc vui thích, hạnh phúc, thọ khổ, những cảm xúc đau đớn hay khổ não, và thọ vô ký, tức cảm xúc không vui, không buồn, không sướng, không khổ. Loại thọ đầu tiên lúc nào cũng được vui vẻ đón nhận, đó là nên tảng của hạnh phúc. Loại thứ nhì, không ai muốn có, là nền tảng của dukkha, đau khổ. Trong khi ấy, cảm giác thứ ba là loại thọ vô ký, không nhuộm màu hạnh phúc hay đau khổ, mà ta thọ cảm rất thường trong đời sống, nhưng ít khi để ý đến. Tất cả những thọ cảm đều tạm bợ, phù du, có tánh chất đổi thay, bởi vì không có trạng thái tâm, hay tâm sở, nào có thể liên tục tồn tại một cách quân bình. Dầu những hạnh phúc mà ta cho là ở mức độ cao nhất cũng chỉ tồn tại nhất thời, rồi phải nhường chỗ lại cho một cái gì khác. Vậy, mặc dầu là hạnh phúc căn cứ trên những cảm giác vui thích, bản chất của nó là vô thường tạm bợ và vì thế, chính nó là dukkha, đau khổ, bởi vì làm thế nào hạnh phúc thật sự, không biến đổi có thể căn cứ trên cái biến đổi, phù du, không bền vững? Vậy, hình ảnh của người bị mũi tên bắn vào mắt đã diễn tả điểm này một cách mạnh mẽ.

Khi thọ phát sanh, (thường) ái dục cũng phát sanh.

Vòng Khoen Thứ Tám: ÁI DỤC (Taņhà)

Đến đây, dòng diễn tiến liên tục do nghiệp quá khứ làm nguyên nhân thúc đẩy. Nhưng, chính ái dục dẫn đầu trong việc tạo nghiệp mới ở hiện tại. Trong hiện tại, và chỉ trong hiện tại, ta mới có thể thực hành Giáo Pháp. Điều cần thiết ở đây là tâm chú niệm (sati), vì nếu không có niệm thì không Giáo Pháp nào có thể thực hành. Và trong lúc không thực hành Giáo Pháp, chúng ta sẽ bị sức mạnh của thói quen quá khứ lôi cuốn đi. Cùng lúc ấy, ái dục và vô minh tiếp tục tăng trưởng bên trong chúng ta. Khi giữ tâm chú niệm, ta có khả năng và phương tiện để hiểu biết "đây là cảm giác vui thích", "đây là cảm giác đau khổ", "đây là cảm giác không đau khổ cũng không vui thích". Tự quán chiếu và ghi nhận như thế về những thọ cảm sẽ giúp ta thấu hiểu và hay biết lúc nào có tham, sân, si liên hợp với những cảm giác ấy. Với sự thấu hiểu và hay biết như thế, ta có thể phá vỡ bánh xe sanh-tử và thoát ra khỏi vòng luân hồi. Nhưng nếu không thực hành Giáo Pháp, chắc chắn những thọ cảm kia sẽ tiếp tục dẫn dắt ta đến các ái dục khác và quay cuồng ta theo bánh xe đầy dẫy đau thương, như Ngài Nàgàrjuna dạy:

"Ái dục chỉ ngọt ngào ở lớp mặt,

Bên trong thì khô cứng đắng cay –

Làm cho người ta thất vọng như trái kimpa.

Chúa của những bậc chiến thắng dạy như vậy.

Những vòng khoen như thế ấy từ chối –

Nó trói buộc thế gian

Vào bên trong vòng rào của ngục tù luân hồi." (L.K. 23)

"Nếu quần áo hay tóc tai bạn bốc cháy

Ắt bạn vội vã dập tắt lửa,

Hãy nhanh chóng dập tắt lửa ái dục –

Chính ái dục vận chuyển bánh xe quay cuồng vô cùng tận

Ái dục là nguồn cội của khổ đau.

Không còn cách nào làm hơn nữa!" (L.K. 104)

Danh từ taņhà, ái dục (Bắc Phạn là trisnà) có nghĩa là khát khao. Nới rộng ra, danh từ này bao hàm ý niệm "khát khao những thọ cảm". Vì lý do ấy, ái dục được tượng trưng bằng một người say rượu, thấm chất men, ngất nghểu ngả nghiêng, và trong bức vẽ của tôi có thêm vào ba chai rượu – ái dục đeo níu theo Dục Giới, ái dục đeo níu theo Sắc Giới và ái dục đeo níu theo Vô Sắc Giới.

Nơi nào có ái là có thủ.

Vòng Khoen Thứ Chín: THỦ (Upàdàna)

Thủ là tăng cường và nới rộng ái dục. Và ái dục hướng về bốn mục tiêu: thọ hưởng dục lạc, có những quan kiến đi ra ngoài Giáo Pháp, những nghi thức tôn giáo lầm lạc thiên về van vái nguyện cầu, và bám níu vào ý niệm có một linh hồn trường cửu. Khi bốn khuynh hướng này trở thành những năng lực hùng mạnh trong tâm của ai thì người ấy không thể thỏa thích trong Giáo Pháp. Bởi vì tất cả năng lực của họ đã chuyển về chiều hướng ngược lại với Giáo Pháp, xuôi về chiều hướng của dukkha, đau khổ. Phản ứng chung là tăng gia nỗ lực để tìm an vui và hạnh phúc giữa những gì đã được ấp ủ bám níu vào. Do đó trong cả hai bức họa đều có vẽ một người cố vươn mình lên để hái thêm trái, mặc dầu cái giỏ của mình đã đầy.

Vòng Khoen Thứ Mười: HỮU (Bhàva)

Nơi nào có Thủ ắt có Hữu. Với tâm bị ái dục và sức cố bám (thủ) đun lên sôi sục, con người càng tận lực cố gắng để tìm bảo đảm thêm, bằng nhiều lối sống khác nhau do đó, chất chứa, đổ thêm nhiên liệu, vào ngọn lửa đau khổ. Một người thường không biết gì đến dukkha, đau khổ, thì mong muốn nuôi dưỡng ngọn lửa ấy. Nhưng lối hành động của người Phật tử là không châm thêm nhiên liệu, để cho ngọn lửa lụn dần, bằng cách chấm dứt tiến trình của Ái và Thủ, và như vậy là tận diệt vô minh từ gốc rễ. Nếu còn muốn ở nán lại trong vòng luân hồi, ta phải chuyên cần tinh tấn và làm thế nào cho sự "trở thành của ta" hướng về chiều hướng chân chánh. Nên nhớ rằng từng giây từng phút, từng khoảnh khắc, chính cái nghiệp của ta uốn nắn "sự trở thành" ấy. Và chiều hướng chân chánh là nhắm về sự trong sạch, theo con đường trắng của sự thực hành Giáo Pháp. Điều này sẽ giúp đỡ ta trong mọi trạng huống mà ta trở thành – hay không trở thành – đến lúc kiếp sống này chấm dứt, khi mà các nẻo đường dẫn đến những cảnh giới khác nhau sẽ rộng mở trước mặt ta. Và ta sẽ trở thành cái gì, tùy theo pháp hành của ta, và tùy theo chập tư tưởng cuối cùng của ta như thế nào.

Một cách thích đáng, Hữu được tượng trưng bằng người thiếu phụ có mang.

Trước sự hiện diện của Hữu, một kiếp sống mới phát sanh.

Vòng Khoen Thứ Mười Một: SANH (Jàti)

Cũng như mọi người đều có thể tưởng tượng, sự sanh được diễn tả bằng cảnh bà mẹ đang lâm bồn, một công việc đau đớn.. Đây cũng là cơ hội để nhắc nhở rằng dukkha, đau khổ, là điều mà không có kiếp sống nào có thể tránh khỏi. Dầu tương lai sẽ như thế nào, nếu ta không thể ngưng được vòng quay tròn của bánh xe luân hồi ngay trong kiếp sống này thì chắc chắn sẽ có một kiếp tương lai. Và cái tương lai ấy sẽ phát sanh do những điều kiện của nghiệp hiện tại. Tuy nhiên, không nên nghĩ rằng bởi vì sẽ còn sống nữa trong tương lai, hãy để chừng ấy sẽ thực hành Giáo Pháp. Không có gì bảo đảm rằng trong tương lai kiếp sống ấy sẽ còn giống như kiếp này. Vả chăng, ở tương lai ấy ta cũng sẽ sống trong hiện tại và sẽ hẹn một kiếp sau khác nữa. Vậy, chờ đợi không ích gì! Ngài Nàgàrjuna dạy rằng tốt hơn ta hãy tận diệt lấy ta:

"Nơi nào có sanh, tức nhiên

Có sợ, có già nua và khốn khổ,

Bịnh hoạn, ham muốn và hoại diệt,

Đó cũng là một khối các đau khổ khác.

Khi sự sống không còn đến nữa

Tất cả các vòng khoen khác cũng chấm dứt." (L.K. 111)

Lẽ dĩ nhiên, nơi nào có sanh ắt có lão tử.

Vòng Khoen Thứ Mười Hai: LÃO và TỬ (Jarà-maraņna)

Do cái vốn vô minh và ái dục đầy đủ bên trong, ta có thể chắc rằng sau kiếp sống này sẽ còn nhiều kiếp sống khác. Nhưng cùng với sanh cũng còn nhiều cảnh tử biệt. Sự sanh sẽ thỏa mãn lòng tham. Cái chết sẽ đem lại bất toại nguyện. Nhưng không thể có cái này mà không có cái kia. Có sanh phải có tử. Tuy nhiên, đó là con đường buông lung lơ đễnh. Con đường của Giáo Pháp sẽ đưa đến trạng thái Bất Diệt, vượt ra ngoài sanh và tử, vượt ra khỏi mọi khổ đau.

Bức họa Tây Tạng vẽ một cụ già khiêng trên vai cái thây chết đã được băng bó cẩn thận, đem đến bãi tha ma. Bức họa của tôi thì trình bày ông lão nhìn vào một quan tài trong đó có người chết. Lời khuyên dạy của Đức Nàgàrjuna là:

"Như vậy, hãy chuyên cần tinh tấn:

Bất luận lúc nào, hãy cố gắng đi sâu vào

Trung tâm của Tứ Diệu Đế,

Bởi vì cho đến những người tại gia cư sĩ

Cũng sẽ vượt qua cơn ngập lụt (tinh thần)

Bằng cách thông suốt Bốn Chân Lý ấy. " (L.K. 115)

* * *

Đó là những nét đại cương, sơ lược diễn tả tác hành của bánh xe mà chúng ta đã cố bám vào để tự làm khổ mình và tổn hại kẻ khác. Chính chúng ta là người tạo nên bánh xe ấy. Chính chúng ta vận chuyển nó. Nhưng nếu muốn, và nếu gia công vào công trình ấy, cũng chính chúng ta là người có thể làm cho bánh xe ấy dừng lại.

Con Quỷ

Cả hai bức họa đều vẽ Bánh Xe nằm trọn vẹn trong nanh vuốt của một con quỷ đáng sợ. Trong bức vẽ của tôi, tên của con quỷ ấy được khắc rõ ràng trên mão của nó để người khác khỏi lẫn lộn với loài quỷ khác. Nó không phải là con quỷ tầm thường, bởi vì tên nó là Vô Thường. Và cái mão chỉ rằng oai quyền của nó bao trùm toàn thể vũ trụ, bất luận cảnh giới nào của thế gian. Nó cắn xé nghiến ngấu tất cả. Và tất cả, từ địa ngục đến cảnh Trời, đều vỏn vẹn nằm trong bàn tay đầy móng vuốt của nó. Cái mão trên đầu nó được trang trí bằng năm sọ người, tượng trưng đặc tánh vô thường của ngũ uẩn, tức năm nhóm thành phần cấu tạo chúng sanh. Mắt, tai, miệng của nó đều phun lửa để diễn tả lời dạy của Đức Thế Tôn trong thời Pháp thứ ba của Ngài, trong đó có đoạn "mắt nổi lửa" v.v… Phía trên hai mắt của ác quỷ còn có con mắt thứ ba, ngụ ý rằng đối với hạng điên cuồng, lý vô thường là kẻ thù nghịch. Nhưng với bậc thiện trí, chính luật vô thường có mang đầy đủ đồ trang sức như vòng tai và các thứ, cố làm ra đẹp, nhưng không thể được. Cùng thứ ấy, thế gian này cố gắng bộc lộ, chưng bày ra ngoài vẻ đẹp của mình, nhưng càng nhìn kỹ ta càng thấy vẻ đẹp ấy phai tàn. Trong vài bức họa Tây Tạng, dưới bánh xe có một lớp da cọp để trang trí cho quỷ Vô Thường, tượng trưng cái gì đáng ghê sợ. Trong bức vẽ của tôi, đuôi con quỷ khoanh tròn lui tới vô cùng tận. Cùng thế ấy, chúng ta đã được sanh ra, đã có sống, rồi chết, rồi sanh trở lại, mãi mãi vô cùng tận, trong vòng xoay tròn của bánh xe luân hồi. Đôi khi trong hành động của chúng ta là thiện, lắm lúc là bất thiện, và chúng ta đã gặt hái quả lành hay dữ của tất cả những hành động ấy.

Một Vài Nét Khác

Toàn thể bánh xe sôi sục trong nóng bức và bị bao trùm giữa ngọn lửa của tham, sân, si, như Đức Thế Tôn nhiều lần nhắc nhở trong các bài Pháp của Ngài.

Trong cả hai bức họa, bên góc mặt, phía trên, có hình Đức Thế Tôn đứng bên kia bờ ngụ ý là Niết Bàn. Người Tây Tạng vẽ Đức Phật chỉ tay lên mặt trăng, trên đó có con thỏ, tượng trưng cho sự khước từ, con đường thực hành Giáo Pháp và con đường thoát ra ngoài bánh xe. Trong bức vẽ của tôi, Đức Thế Tôn đang giảng giải bản chất của vòng luân hồi và khuyên dạy chúng ta nên thận trọng. Phía sau Ngài có vầng hào quang, tượng trưng cho sự siêu thoát tinh thần và trí tuệ oai nghi hùng dũng mà Ngài đã thành tựu. Ta có thể diễn tả bằng nhiều cách khác nhau, nhưng cuối cùng, trí tuệ và tình trạng siêu thoát ấy đã vượt ra ngoài giới hạn của những gì mà ta có thể hiểu biết. Phía trên cùng, vào góc trái của bức họa Tây Tạng, có hình Avalokitesvara (Đức Quán Thế Âm), hiện thân lòng bi mẫn, xem như con đường và mục tiêu của những ai có chú nguyện noi theo con đường của Bồ Tát.

Bức vẽ của tôi trình bày Con Đường của Giáo Pháp, tượng trưng bằng tám hoa sen dẫn đến bánh xe Pháp Bảo. Tám hoa sen là tám chi của con Đường cao thượng, Bát Chánh Đạo. Hai chi đầu, chánh kiến và chánh tư duy là phần Tuệ. Ba chi kế, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, là phần Giới, và ba chi sau cùng, chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định, là phần Định, tức phần thực hành thiền định. Ngay trung tâm của bánh xe Pháp Bảo là suññata – hư không – một danh từ khác để diễn tả Niết Bàn. Chung quanh đó là mười tai hoa sen, tượng trưng cho mười pháp Ba La Mật (parami), rất cần thiết để hoàn mãn thành tựu. Mười pháp ấy là: bố thí, trì giới, xuất gia, trí tuệ, quyết định, tinh tấn, nhẫn nại, chân thật, tâm từ, và tâm xả. Từ trục của bánh xe tủa ra tám cây căm, tượng trưng pháp hành của chư vị A La Hán, những người hoàn toàn tuyệt hảo. Con đường tám nẻo này, thay vì vừa đủ tốt đẹp, trở thành tuyệt hảo. Bên trong vành bánh xe có ba mươi bảy viên ngọc, tượng trưng ba mươi bảy yếu tố có khả năng đưa đến Giác Ngộ (ba mươi bảy bồ đề tâm). Vòng ngoài vành có bốn nhóm, mỗi nhóm gồm ba viên ngọc, tượng trưng Tứ Diệu Đế, và trong mỗi Đế, ba lối nhìn thấy của Đức Thế Tôn khi Ngài chứng ngộ.

KẾT LUẬN

Bức họa này khuyên dạy và nhắc nhở chúng ta nhiều điểm trong Giáo Pháp đúng theo ý muốn của chư vị Pháp Sư thời xưa. Nếu chúng ta thường xuyên suy niệm về các điểm này, nó sẽ giúp ta thông suốt bản chất thật sự của vòng luân hồi. Nương theo sự trợ giúp ấy, và nhờ công phu thực hành của chính ta, một ngày kia chúng ta sẽ nhận chân được pháp Tùy-Thuộc-Phát-Sanh bên trong mình. Khi đã trải qua suốt các giai đoạn ấy, chúng ta sẽ có thể hưởng tất cả hương vị dồi dào của Giáo Pháp, không phải xuyên qua sách vở hay những cuộc thảo luận, cũng không phải nhờ người khác giải thích…

Đức Thế Tôn dạy:

"Người nào thấy pháp Tùy-Thuộc-Phát-Sanh, thấy Giáo Pháp.

Người nào thấy Giáo Pháp, thấy pháp Tùy-Thuộc-Phát-Sanh."

Ghi chú:

(¹) Đây là một trong mười tám chi nhánh của hệ phái Hinayàna (Tiểu Thừa) mà ngày nay đã không còn. ^

(²) Bốn lục địa này không có trong bức họa kèm theo sách và trong những bức họa Tây Tạng (Tibetan) hiện đại. Bốn lục địa là những lục địa nằm vào hướng đông, hướng tây, hướng bắc và hướng nam của xứ Ấn Độ, trong bản đồ thời xưa. ^

(³) Trong các bức họa thời hiện đại, luôn luôn là con gà trống. ^

(4) Bản dịch do Đại Đức Tỳ Khưu Pàsàdiko, được trích từ chương mở đầu sách Sahasodgata Avadàna, Divyyàvadàna 21, Mithila Edition, trang 185. ^

(5) Dasa kusala kammapatha, mười phương cách tạo thiện nghiệp (thập thiện nghiệp). ^

(6) Dasa Puñña kiriya vatthu, những hành động có tác dụng thanh lọc tâm. ^

(7) "The Letter of Kindheartedness" do tác giả Àcariya Nàgàrjuna, trong quyển "Wisdom Gone Beyond", Social Service Association Press of Thailand, Phya Thai Road, BangKok, Siam. ^

(8) Xem "Sixty Songs of Milerapa", được nhà xuất bản BPS, Kandy, ấn hành theo loại Wheel, số 95-97. ^

Bản vẽ bánh xe của Tỳ kheo Khantipalo

Bản vẽ bánh xe của Tây Tạng

Đầu trang

Chân thành cám ơn đạo hữu MĐ đã giúp đánh máy vi tính và đạo hữu NQ giúp dò soát

(Bình Anson, 03-2004)

The Wheel of Birth and Death

by

Bhikkhu Khantipalo

The Wheel Publication No. 147/148/149

For free distribution only.

You may print copies of this work for your personal use.

You may re-format and redistribute this work for use on computers and computer networks,

provided that you charge no fees for its distribution or use.

Otherwise, all rights reserved.

Buddhist Publication Society

P.O. Box 61

54, Sangharaja Mawatha

Kandy, Sri Lanka

Rewritten from an article in "Visakha Puja" (251), the Annual of the Buddhist Association of Thailand.

This edition was transcribed from the print edition in 1995 by Joseph Crea under the auspices of the DharmaNet Dharma Book Transcription Project, with the kind permission of the Buddhist Publication Society.

[Note: The printed edition of this book includes two large fold-out pictorial supplements: "Tibetan Wheel of Samsara" (after Waddell) and "Modern Wheel of Samsara" (by the author). These are not reproduced in this electronic transcription. -- DharmaNet ed.]

Contents

Introduction

The History of the Wheel

The Translation

The Later History of the Tradition

The Symbolism and its Practical Meaning

The Rim of the Wheel (Dependent Arising)

Conclusion

Notes

Wheel of Samsara, drawn by Bhikkhu Khantipalo

Tibetan Wheel of Samsara

Vietnamese translation: Vòng Luân Hồi, by Phạm Kim Khánh.

This indeed has been said by the exalted one:

Two knowable dhammas should be thoroughly known -- mind and body; two knowable dhammas should be relinquished -- unknowing and craving for existence; two knowable dhammas should be realized -- wisdom and freedom; two knowable dhammas should be developed -- calm and insight.

Eight are the bases of unknowing:

Non-comprehension in dukkha, noncomprehension in dukkha's arising, non-comprehension in dukkha's cessation, non-comprehension in the practice-path leading to dukkha's cessation, non-comprehension in the past, non-comprehension in the future, non-comprehension in past and future, non-comprehension in Dependent Arising.

Eight are the bases of knowledge:

Comprehension in dukkha, comprehension in dukkha's arising, comprehension in dukkha's cessation, comprehension in the practice-path leading to dukkha's cessation, comprehension in the past, comprehension in the future, comprehension in past and future, comprehension in Dependent Arising.

Peace it is and Excellence it is, that is to say -- the stilling of all conditions, the rejection of all substrates (for rebirth), the destruction of craving, passionlessness, cessation, Nibbana.

O Bhikkhus, there is that sphere where is neither earth nor water nor fire nor air, nor the sphere of infinite space; nor the sphere of infinite consciousness, nor the sphere of no-thingness, nor the sphere of neither-perception-nor-non-perception; not this world, nor another world, neither the moon nor the sun.

That I say, O bhikkhus, is indeed neither coming nor going nor staying, nor passing-away and not arising. Unsupported, unmoving, devoid of object -- that indeed is the end of dukkha.

And this dhamma is profound, hard to see, hard to awaken to, peaceful, excellent, beyond logic, subtle and to be experienced by the wise.

-- Translated from the Royal Chanting Book (Suan Mon Chabub Luang) compiled by H.H., the 9th Sangharaja of Siam, Sa Pussadevo, and printed at Mahamakut Press, Bangkok).

Introduction [^]

Upon the Full Moon of the month of Visakha, now more than two thousand five hundred years ago, the religious wanderer known as Gotama, formerly Prince Siddhattha and heir to the throne of the Sakiyan peoples, by his full insight into the Truth called Dhamma which is this mind and body, became the One Perfectly Enlightened by himself.

His Enlightenment or Awakening, called Sambodhi, abolished in himself unknowing and craving, destroyed greed, aversion and delusion in his heart, so that "vision arose, super-knowledge arose, wisdom arose, discovery arose, light arose -- a total penetration into the mind and body, its origin, its cessation and the way to its cessation which was at the same time complete understanding of the "world," its origin, its cessation and the way to its cessation. He penetrated to the Truth underlying all existence. In meditative concentration throughout one night, but after years of striving, from being a seeker, He became "the One-who-Knows, the One-who-Sees."

When He came to explain His great discovery to others, He did so in various ways suited to the understanding of those who listened and suited to help relieve the problems with which they were burdened.

He knew with his Great Wisdom exactly what these were even if his listeners were not aware of them, and out of His Great Compassion taught Dhamma for those who wished to lay down their burdens. The burdens which men, indeed all beings, carry round with them are no different now from the Buddha-time. For then as now men were burdened with unknowing and craving. They did not know of the Four Noble Truths nor of Dependent Arising and they craved for fire and poison and were then as now, consumed by fears. Lord Buddha, One attained to the Secure has said:

"Profound, Ananda, is this Dependent Arising, and it appears profound. It is through not understanding, not penetrating this law that the world resembles a tangled skein of thread, a woven nest of birds, a thicket of bamboos and reeds, that man does not escape from (birth in) the lower realms of existence, from the states of woe and perdition, and suffers from the round of rebirth."

The not-understanding of Dependent Arising is the root of all sorrows experienced by all beings. It is also the most important of the formulations of Lord Buddha's Enlightenment. For a Buddhist it is therefore most necessary to see into the heart of this for oneself. This is done not be reading about it nor by becoming expert in scriptures, nor by speculations upon one's own and others' concepts but by seeing Dependent Arising in one's own life and by coming to grips with it through calm and insight in one's "own" mind and body.

"He who sees Dependent Arising, he sees Dhamma."

Let us now see how this Teaching is concerned with our own lives. The search of every living being is to find happiness, in whatever state, human or non-human, they find themselves. But what it is really important to know is this: the factors which give rise to unhappiness, so that they can be avoided; and the factors from which arise happiness, so that they can be cultivated. This is just another way of stating the Four Noble Truths. In the first half of this statement there is unhappiness or what is never satisfactory, called in Pali language, Dukkha.

This Dukkha is the first Noble Truth which we experience all the time, usually without noticing it, which does not make the dukkha any less! First, there is occasional dukkha: birth, old age, disease and death, for these events usually do not compose the whole of life. Then we have frequent dukkha: being united with what one dislikes, being separated from what one likes, not getting what one wants, and this is everyday experience. Finally, as a summary of all kinds of dukkha there is continuous dukkha: the five grasped-at groups, that is to say body, feeling, perceptions, volitions (and other mental activity) and consciousness, the components of a human being. Explanation of these in full would take too long here but all the readers are provided with these kinds of dukkha in themselves. They should look to see whether these facts of existence are delightful or not. This Dhamma "should be thoroughly known" in one's own person and life, that is where the first Noble Truth may be discovered.

Then the factors which give rise to unhappiness were mentioned. Here again one's person and life should be investigated. Now when living creature are killed intentionally by me, when I take what is not given, when I indulge in wrong conduct in sexual relations, when I speak false words and when I take intoxicating drinks and drugs producing carelessness -- now are these things factors for happiness or unhappiness? When I covet the belongings of others, when I allow ill-will to dwell in my heart, and when I have as the tenants of my heart ignorance, delusion, and views which lead astray -- is this for my welfare or destruction? There are many ways of describing these factors which make for unhappiness but all of them derive from unknowing and craving which are just two sides of the same thing. This is the Second Noble Truth of the Arising of Dukkha. When craving is at work, when unknowing clouds one's understanding, then one is sure to experience dukkha. Lord Buddha instructs us for our own benefit and for the happiness of others, that this craving "should be relinquished."

Now happiness in the second half of the statement above can be of many kinds. Two kinds dependent upon conditions can be seen illustrated by the world, while one kind, unsupported by conditions "should be realized" in one's own heart. We are all looking for happiness so let us see what is needed for it. First, there is materially produced happiness. This is born of possessions and jugglery with conditions of life "out there." Called amisa-sukha in Pali, this happiness is most uncertain; for all the factors supporting it are subject to instability and change. Moreover, they are out in the world and not in one's own heart, so that they call for expert jugglery to save one from dukkha. And failure and disappointment cannot be avoided if one goes after this sort of happiness. So this sort of happiness is short-lived and precarious. A great improvement on this is the happiness which comes from practicing Dhamma, called non-material happiness or niramisa-sukha. This kind of happiness is made sure whenever a person performs wholesome kamma, such as doing the following ten things: giving, moral conduct mind-development, reverence, helpfulness, dedicating meritorious acts to others, rejoicing in the meritorious acts of others, hearkening to Dhamma, teaching Dhamma and setting upright one's views. People who practice this Dhamma, purifying their hearts in this way, are sure to reap happiness. But this happiness, though more lasting than the first, is not to be relied upon forever. As a fruit of it one may dwell among the gods for aeons, or be born as a very fortunate man but even the gods have to pass away, let alone man. And the fruits of kamma, good or evil, are impermanent, so it cannot be relied upon to produce a permanent happiness. This can only be found by removing entirely the cause for dukkha: when craving is uprooted no growth of dukkha can take place. On the contrary, with purity, compassion and wisdom one has reached the Supreme Happiness of Nibbana which is stable, indestructible and never subject to changing conditions. This is the Third Noble Truth of the Cessation of Dukkha by the removal of its cause. A good deal of hard work is needed to get to this "which should be realized," and that work must be done along the right lines, hence the Fourth Noble Truth.

This is called the Truth of the Path, "which should be cultivated." It comprises elements of wisdom: Right View and Right Attitude; elements of moral conduct: Right Speech, Right Action, and Right Livelihood; and elements of meditation: Right Effort, Right Mindfulness and Right Collectedness. These will not be explained in detail here.[1] It is certain that any one who practices Moral Conduct, Collectedness and Wisdom in his life has the conditions which sustain happiness. From his practice he may have Dhamma-happiness or the Supreme Happiness, according to the degree he practices, for the latter requires well-developed meditation both in calm and in insight.

These Four Noble Truths -- Dukkha, Cause, Cessation, and Path -- are the heart of the Dhamma and they are in the heart of every man who cares to see them. From their seeing and understanding comes happiness but by trying to escape them only more misery is born.

These Truths are illustrated by the formula of Dependent Arising which is found elaborated in various ways. The simplest form is:

Craving being, dukkha is; by the arising of craving, dukkha arises; craving not being, dukkha is not; by the cessation of craving, dukkha ceases.

But Dependent Arising can be given in much more detailed ways than this. The important principle to understand is that whatever is experienced by us, all that arises due to many conditions. An aspect which grows in size from birth throughout youth, which develops certain characteristics in maturity, and as old age creeps on becomes infirm in various ways, and finally dies. The processes which govern this growth and decline are of great complexity and interdependence. The body, to keep going at all, needs clothes, food, shelter and medicines at least. But once the internal chemistry (also dependently originated) starts the process leading to old age and death, none of the exterior supporting conditions can do more than retard the process for a little while. The body, as a whole, does not arise from "no-cause" (the physical particles and kamma being its immediate causes); nor is it derived from one cause. If examined, nothing which we experience arises from only one, or no cause at all; on the contrary our experiences all arises dependently. Sight is actually dependent on the eye as base, the object to be seen, and the operation of eye-consciousness. (There are other factors that also contribute: light, air,...) Similarly, there is ear, sound, ear-consciousness; nose, smell, nose-consciousness; tongue, taste, tongue-consciousness; body, touch, body-consciousness; and mind, thoughts, mind-consciousness. All of our experience falls within these eighteen elements and there is nothing which we know outside them.

It is also important to understand that much of what one experiences arising dependently is the fruit of one's own actions. The happiness one feels and the dukkha one feels, although sometimes brought about by events in the physical world (landslides, earthquakes, a sunny or a rainy day), is very often brought about by one's own past intentional actions or kamma. And in the present time with each deliberate action, one performs more kammas which will come to fruit as experience in the future. So, if one wants to experience the fruits of happiness, the seeds of happiness must be planted now. They may fruit immediately, in this life, or in a future existence. We make ourselves, we are the creators of ourselves, no one else has a hand in this creation. And the Lord of Creation is no other than Ignorance or Unknowing. He is the Creator of this Wheel of Samsara, of continued and infinitely varied forms of dukkha. And this Lord resides in the hearts of all men who are called "ordinary-men." We shall return to this in more detail later.

The History of the Wheel [^]

Dependent Arising is explained many times and in many different connections in the Discourses of Lord Buddha, but He has not compared it to a wheel. This simile is found in the Visuddhimagga ("The Path of Purification") and in the other commentarial literature. Although Theravada tradition has many references to this simile, it does not seem to have been depicted at all. But in Northern India and especially in Kashmir, the Sarvastivada school[2] was strongly established and besides producing a vast literature upon Discipline and the Further Dhamma (Vinaya and Abhidhamma), they produced also a way of depicting a great many important Buddhist teachings by this picture of the Wheel which is the subject of the present essay.

In Pali it is the bhava-cakka or Samsara-cakka, which is variously rendered in English as the Wheel of Life, the Wheel of Becoming or the Wheel of Rebirth.

In their collections of stories about Lord Buddha and his disciples (known as Avadana), there is one which opens with the story of this wheel. Readers will observe that the story refers to Lord Buddha's lifetime and says that He has authorized the painting of this picture, as well as laying down its contents. It is certain that in the Buddha-time painting was well known (it is mentioned several times in the Discourses and the Discipline) while the other facts given in this short introductory story are quite in accord with the spirit of the Pali Discourses. Even the collection of stories in which this account is contained was compiled, according to some scholars, before the Christian era. So if one does not believe that this painting was ordained by Lord Buddha, still it has an age of two thousand years, a venerable tradition indeed. Of all "teaching-aids" this expression of Buddhist skillful-means (upaya-kosalla), must surely be the oldest. Now let us turn to the story.

The Translation [^]

"Lord Buddha was staying at Rajagaha,[3] in the Bamboo Grove, at the Squirrels' Feeding-place. Now, it was the practice of Venerable Mahamoggallana to frequent the hells for a certain time, then the animal-kingdom, also to visit the ghosts, the gods and men. Having seen all the sufferings to be found in the hells which beings there experience as they arise and pass away, such as maiming, dismembering and so forth; having witnessed how animals kill and devour others, how ghosts are tormented by hunger and thirst, how the gods lose (their heavenly state), fall (from it), are spoiled and come to their ruin, and how men crave and come to naught but thwarted desires, -- having seen all this he returned to Jambudipa (India) and reported this to the four assemblies. Whatever (venerable one) had a fellow-bhikkhu or a bhikkhu-pupil leading the holy life with dissatisfaction, he would take him to Venerable Mahamoggallana (thinking): 'The Venerable Mahamoggallana will exhort and teach him well'. And (truly) the Venerable Mahamoggallana would exhort and teach him well. Such (dissatisfied bhikkhus) would again lead the holy life with keen interest, even distinguishing themselves with the higher attainments since they had been taught and exhorted so well by the Venerable Mahamoggallana.

"At that time (when the Lord stayed at Rajagaha), the Venerable Mahamoggallana was surrounded by the four assemblies consisting of bhikkhus, bhikkhunis, pious laymen and women.

"Now the illustrious Enlightened Ones who Know, (also) ask questions. Thus Lord Buddha asked the Venerable Ananda (why the second of his foremost disciples was surrounded by the four assemblies). Venerable Ananda then related Venerable Mahamoggallana's experiences and said that he instructed discontented bhikkhus with success.

"(The Lord replied:) 'The Elder Moggallana or a bhikkhu like him cannot be at many places (at the same time for teaching people). Therefore, in the (monastery) gateways a wheel having five sections should be made.'

"Thus the Lord laid down that a wheel with five sections should be made (whereupon it was remarked:) 'But the bhikkhus do not know what sort of wheel should be made'.

"The Lord explained: 'The five bourns should be represented -- the hellish bourn, that of the animal kingdom, of ghosts, of men, and the bourn of the gods. In the lower portion (of the wheel), the hells are to be shown, together, with the animal-kingdom and the realm of the ghosts, while in the upper portion gods and men should be represented. The four continents should also be depicted, namely, Pubbavideha, Aparagoyana, Uttarakuru and Jambudipa.[4] In the middle, greed, aversion and delusion must be shown, a dove symbolizing greed,[5] a snake symbolizing aversion, and a hog, delusion. Furthermore, the Buddhas are to be painted (surrounded by their) halos pointing out (the way to) Nibbana. Ordinary beings should be shown as by the contrivance of a water-wheel they sink (to lower states) and rise up again. The space around the rim should be filled with (scenes teaching) the twelve links of Dependent Arising in the forward and reversed order. (The picture of the Wheel) must show clearly that everything, all the time, is swallowed by impermanence and the following two verses should be added as an inscription:

Make a start, leave behind (the wandering-on)

firmly concentrate upon the Buddha's Teaching.

As He, Leader like an elephant, did Nalagiri rout,

so should you rout and defeat the hosts of Death.

Whoever in this Dhamma-Vinaya will go his way

ever vigilant and always striving hard,

Can make an end of dukkha here

and leave behind Samsara's wheel of birth and death.

"Thus, at the instance of the bhikkhus, it was laid down by the Lord that the Wheel of Wandering-on (in birth and death) with five sections should be made in the gateways (of monasteries).

"Now brahmans and householders would come and ask: 'Reverend Sir, what is this painting about?'

"Bhikkhus would reply: 'We also do not know!'

"Thereupon the Lord advised: 'A bhikkhu should be appointed (to receive) visitors in the gateway and to show them (the mural).'

"Bhikkhus were appointed without due consideration (to be guest-receiver), foolish, erring, confused persons without merit. (At this, it was objected:) 'They themselves do not know, so how will they explain (the Wheel-picture) to visiting brahmans and householders?'

"The Lord said: 'A competent bhikkhu should be appointed.'"[6]

The Later History of the Tradition [^]

Tibetan legend says that Lord Buddha outlined the Wheel with grains of rice while walking with bhikkhus in a rice field. However this may be, in India, at least in all the Sarvastivada monasteries, this painting will have adorned the gateways, arousing deep emotions in the hearts of those who knew its meaning, and curiosity in others. It is a measure of how great was the destruction of the Buddhist religion in India that not a single example survives anywhere, since no gateways to temples are known to have survived. A solitary painting in Ajanta cave number seventeen may perhaps be some form of this wheel.

In the translation above, the pictures for representing the twelve links of Dependent Arising were not given and it is said that these were supplied from the scriptures by Nagarjuna, a great Buddhist Teacher (some of whose verses are quoted below). From India the pattern of this wheel was taken to Samye, the first Tibetan monastery, by Bande Yeshe and there it was the Sarvastivada lineage of ordination which was established. The tradition of painting this wheel thus passed to Tibet, where, due to climatic conditions, it was painted in the vestibule of the temple, there to strike the eyes of all who entered.

Tibetan tradition speaks of two kinds of Wheel: the old-style and the new-style. The old-style is based upon the text translated above, while the new-style introduces new features. The great reformer, Je Tsongkhapa (b. 1357 C.E.), founder of the Gelugpa (the Virtuous Ones, the school of which H.H. the Dalai Lama is the head), gave authority for the division of the Wheel into six instead of five, and for drawing the Bodhisattva Avalokitesvara in the guise of a Buddha in each of the five non-human realms. Both these features may be seen upon the drawing of the Tibetan-style Wheel. The sixth realm is that of the titans (asura) who war against the gods of the sensual-sphere heavens. These troublesome and demonic characters are included in a separate part of the world of the gods in my drawing. The introduction of a Buddha-figure into each realm illustrates the universal quality of a Buddha's great compassion, for Avalokitesvara it the embodiment of enlightened compassion. The writer has preferred to retain the old-style representation according to the text as it agrees perfectly with Theravada teachings.

The terrors and violence of samsara, which are with us all the time, may be seen plainly in the ravishment of Tibet by the Chinese invaders. Tibetan artists have kept this tradition alive to the present day and still paint under difficulties as refugees in India. But this ancient way of presenting Dhamma deserves to be more widely known and appreciated. Buddhist shrines could well be equipped with representations of it in the present day, to remind devotees of the nature of this whirling wheel of birth and death.

The Symbolism and its Practical Meaning [^]

The Hub

We now turn to the pictures of the Bhava-cakka accompanying this book. One is from a Tibetan original after Waddell. The second is a modern version executed by the author, in which the scenes and figures have been given a contemporary coloring.

The hub of this painting is the central point for us who live in the realm of samsara, so it is the best point to start a description of the symbolism. In this center circle, a cock, a snake and a hog wheel around, each having in its mouth the tail of the animal in front. These three, representing Greed, Aversion and Delusion which are the three roots of all evil, are depicted in the center because they are the root causes for experience in the wandering on. When they are present in our hearts then we live afflicted in the transitory world of birth and death but when they are not there, having been destroyed by wisdom or pañña, developed in Dhamma-practice, then we find rest, the unshakable peace of Nibbana. It is notable that Tibetan paintings show these creatures against a blue ground, showing that even these afflictions of mind, although powerful, have no real substance and are void, as are all the other elements of our experience.

The cock of fiery yellow-red represents greed (lobha). This greed includes every desire for all kinds of "I wish, I want, I must have, I will have" and extends from the violent passion for gross physical form, through attachments to views and ideas, all the way to the subtle clinging to spiritual pleasures experienced by meditators. The color of the cock, a fiery red, is symbolic of the fact that the passions burn those who indulge in them. Passions and desires are hot and restless, just like tongues of flame, and never allow the heart to experience the cool peace of non-attachment. The cock is chosen as a symbol of greed because as an animal it is observed to be full of lust and vanity.

In the cock's beak there is the tail of a green snake indicating that people who are not able to "satisfy" their ocean-like greeds and lusts tend to become angry. Aversion (dosa) of any form springs up when we do not get what we want, or when we get what we do not want. This also can be very subtle, from aversion to mental states ranging through hostile thoughts against other beings, to expressions of inward resentment finding their way out in untruthful, malicious or angry words, or as physical violence. The greenness of the snake indicates the coldness, the lack of sympathy with others, while the snake itself is an animal killing other beings by poison and strangulation, which is exactly what aversion does to those who let it grow in their hearts. Our lives can be corrupted by this venomous beast unless we take very good care to remove it.

At the bottom of the picture there is a heavy hog, the tail of which is chewed by aversion's snake, while in turn it champs upon the tail feathers of greed's cock. This heavy hog is black in color and represents delusion (moha). This black hog, like its brethren everywhere, likes to sleep for long, to root for food in filth and generally to take no care at all over cleanliness. It is a good symbol for delusion which prevents one from understanding what is advantageous and what is deleterious to oneself. Its heaviness is that sluggishness of mind and body which it induces in people, called variously stupidity, dullness, boredom; but worry and distraction with skeptical doubt also arise from this delusion-root. One who is overwhelmed by delusion does not know why he should restrain himself from evil, for he can see neither his own benefit with wisdom, nor the benefit of others by compassion -- all is blanketed by delusion. He does not know, or does not believe that kamma (intentional actions) have results according to kind. Or he has wrong views which lead him astray from the highway of Dhamma. When people do not get what they want either using greed or aversion, then they turn dull and the pain of their desire is dulled by delusion. From this black hog are born the fiery cock and the cold green snake.

These three beasts, none more dangerous anywhere, are shown each biting the tail of the other, meaning that really they are inseparable, so that one cannot have, say, greed, without the other monsters lurking in its train. Even characters which are rooted predominantly in one of these three, have the other two present, while most people called "normal" have a sort of unhealthy balance of these three in their hearts, ever ready to influence their actions when a suitable situation occurs. These three beasts revolve endlessly in the heart of the ordinary-man (puthujjana) and ensure that he experiences plenty of dukkha. One should know for one-self whether these beasts control one's own heart, or not.