Trì Giới Độ (Sīla Pāramitā)

Trì Giới Độ

(Sīla Pāramitā)

Tỳ khưu Chánh Minh

Mục lục

I- Ý nghĩa về luật và giới.

1) Ý nghĩa về Luật.

2) Giới là gì?

II- Phân tích giới.

1) Những phương diện khác nhau của giới.

2) Giới thu thúc.

3) Năm ác pháp.

4) Giới không vi phạm.

5) Vì sao được gọi là giới?

6) Tứ ý nghĩa của Giới.

7) Lợi ích của giới.

III- Các học giới.

A) Giới hai chi.

B) Giới có ba chi.

C) Giới bốn chi.

IV- Giới Balamật.

1) Bồ Tát giữ kiêng tránh giới (vāritta sīla) như thế nào?

2) Những đặc điểm do kiêng tránh giới mang lại.

3) Bồtát tu tập hạnh giới (cāritta sīla) như thế nào?

4) Giới Balamật.

5) Ba bậc của giới Balamật.

6) Về hình thức của trì giới độ.

Sách tham khảo

Những chữ viết tắt

(theo mẫu tự Pāli).

A

Aṅguttāra nikāya (Tăng chi bộ kinh).

Itv

Itivuttaka (Phật tự thuyết).

Khd

Khuddaka nikaaya ( Tiểu bộ kinh).

Culv

Culla vagga ( Luật Tiểu phẩm).

JA

Jātakatthakātha (Sớ giải kinh Bổn sanh).

D

Dīgha nikāya (Trường bộ kinh).

Dhp

Dhammapāda (Pháp cú kinh).

DhpA

Dhammapādatthakātha (Sớ giải kinh Pháp cú).

Dhams

Dhammasaṅgani (Pháp tụ).

M

Majjhima nikāya (Trung bộ kinh).

Mhv

Mahāvagga (Luật Đại phẩm).

Visdhm

Visuddhi magga (Thanh tịnh đạo).

S

Saṃyutta nikāya (Tương ưng bộ kinh).

Sn

Suttanipāta (Kinh tập).

I- Ý nghĩa về luật và giới.

1) Ý nghĩa về Luật.

Rất khó tìm một định nghĩa chính xác về luật,.

Chữ Vinaya có nghĩa là: điều phục, dời đổi. Tức là chế ngự những điều không thích hợp, hoặc dời đổi "cái cũ" để trở thành "cái mới" tốt đẹp hơn.

Phân tích chữ Vinaya = Vi + naya; vi là đặc biệt, naya là phương châm, vinaya là phương châm tốt đẹp.

Vậy "Luật" là những "phương châm" tốt đẹp trong một cộng đồng sinh hoạt, những thành viên trong cộng đồng phải tuân thủ theo nguyên tắc được đặt ra, nhưng chỉ riêng cho cộng đồng đó thôi, những cộng đồng ngoài ra không bắt buộc phải tuân thủ. Như luật quân đội thì chỉ có những người lính tuân thủ, luật kinh doanh chỉ có giá trị cho những người hành nghề thương mãi, luật của quốc độ chỉ dành cho những người đang cư trú trên đất nước ấy ...

Như vậy "nguyên tắc tốt đẹp này" cũng chỉ là tương đối, chỉ "tốt đẹp" với cộng đồng sinh hoạt ấy, có thể "sẽ không tốt đẹp" với cộng đồng khác. Như người Hồi giáo có quyền được 4 vợ, trái lại sẽ vi phạm luật đa thê của các nước cấm đa thê...

Trong lãnh vực Phật giáo, chúng ta có thể tạm hiểu "luật là những nguyên tắc phù hợp với cách sống đạo đức".

Nói đến cách sống đạo đức, ám chỉ những gì tốt đẹp được biểu lộ qua thân, ngữ. Tuy sự biểu lộ ấy chưa thật sự nói lên hoàn toàn tâm ý thánh thiện, nhưng phần nào cũng nói lên "điều tốt đẹp được thực hiện". Đồng thời sự biểu lộ qua thân, ngữ này cũng không phải là khuôn mẫu cố định, tùy theo theo nhịp điệu cuộc sống cách biểu lộ này biến thể.

Như pháp cung kính chẳng hạn, thông thường để biểu lộ cung kính đối với một người, người kia sẽ đứng dậy chào hỏi, hoặc vái chào, hoặc đảnh lễ. nhưng cũng có trường hợp thay đổi hình thức mà tâm vẫn cung kính.

Bàlamôn Sonadanda có trình bày với Đức Thế Tôn rằng:

"Thưa Tôn giả Gotama, nếu ở trong hội chúng, nếu con chấp tay vái chào, mong Tôn giả Gotama nhận đấy là con đứng dậy.

Nếu trong hội chúng mà con tháo khăn đầu, mong Tôn giả Gotama nhận đấy là con vái chào với đầu của con...

Nếu trong khi con đi xe, con hạ cán roi xuống, mong Tôn giả Gotama nhận đấy là con xuống xe.

Nếu trong khi con đi xe, con vẫy tay, mong Tôn giả Gotama nhận đấy là con vái chào với đầu của con." ¹

Sở dĩ Bàla môn Sonadanda bạch như thế vì rằng: "Tuy ông rất cung kỉnh Đức Thế Tôn, nhưng vì danh tiếng ông quá lớn và sự thâu nhận cúng đường nhờ vào danh tiếng ấy. Mất danh tiếng thì ông mất lợi nhuận". (sđd)

Hay trong thời khó khăn về vật thực, Đức Thế Tôn có cho phép:

- Cất vật thực trong phòng.

- Nấu vật thực trong phòng.

- Tự mình được nấu trong phòng.

- Được phép nhặt những trái rụng.

- Thọ dụng trái cây không có hột hoặc không còn hột, dù chưa được làm dấu đúng phép (tức là kappiya - dấu hiệu trái cây đã hư hoại Ns)².

Về sau, khi nạn đói không còn, những điều trên được Đức Thế Tôn hủy bỏ (sđd - Tụng phẩm 4).

Đức Phật cũng dạy rằng:

- "Này chư tỳ khưu! Sau khi Như Lai đại Nípbàn, chư tỳ khưu nếu muốn, có thể bỏ bớt những học giới nhỏ nhặt chi tiết".³

Tuy nhiên, không phải vì tính chất uyển chuyển của cuộc sống thế tục mà "canh cải" hay "sáng tạo" ra những giới luật mới, rồi biện luận: "thời phải thế, thế thời phải thế".

Trưởng lão Upasena (em của Trưởng lão Sāriputta) có bạch với Đức Thế Tôn rằng:

"Bạch Thế Tôn, chúng Tăng trong thành Sāvatthī (Xávệ) sẽ nhận rõ điều thảo luận của mình. Về chúng con sẽ không chế định ra điều chưa được chế định hay sẽ không hủy bỏ điều đã được chế định. Chúng con sẽ tín thọ rồi thực hành những học giới theo như đã được chế định thôi.

- Lành thay, lành thay, này Upasena! Điều chưa được chế định, không nên chế định. Hoặc điều đã được chế định rồi không nên hủy bỏ, cần nên tín thọ thực hành những học giới như đã được chế định."⁴

Chính vì Luật là "lối sống phù hợp nguyên tắc đạo đức", nên từ khi Đức Thế Tôn khai mở Giáo pháp cho đến 12 năm sau⁵, Đức Thế tôn không chế định học giới cho chư tỳ khưu (nhưng có Luật), vì chư tỳ khưu không hề vi phạm vào nguyên tắc đạo đức.

Về sau, có những Tỷ kheo sống buông lung, xa rời lối sống đạo đức, nên Đức Thế Tôn chế định học giới (sīlasikkhāpadā) cho chư tỷ khưu.

Cần nên ghi nhận rằng: Những học giới được Đức Thế Tôn chế định, nhắm vào lợi ích cho đại chúng, trong đó có Tỳ khưu, Ngài đã quở trách vị Tỳ khưu vi phạm rằng:

"Điều này không mang lại đức tin cho những ai chưa có đức tin, không làm tăng trưởng đức tin cho người có đức tin. Như vậy, này chư Tỷ kheo, Như Lai sẽ chế định học giới..."⁶

Người chưa có đức tin ám chỉ người ngoài Phật giáo, người có đức tin ám chỉ tín đồ Phật giáo, như vậy Đức thế Tôn hướng đến lợi ích cho phần đông, chứ chẳng phải riêng cho chư Tỳ khưu.

Có câu hỏi:

Trong kinh văn có ghi "Vị Tỳ khưu trong pháp - luật này?". Vậy Luật ấy có từ khi nào? Có từ khi Đức Thế Tôn thuyết giảng kinh Chuyển pháp luân tại rừng Nai (Lộc uyển), ở Isipatana ( Chư tiên đọa xứ) trong xứ Bārāṇasī (Balanại).

Đức Thế Tôn có dạy:

" Và này các Tỳ khưu, thế nào là luật của bậc Thiện Thệ?.

Vị ấy thuyết pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa có văn, nói lên phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ trong sạch. Này các tỳ khưu, đây là luật của bậc Thiện Thệ.⁷

Lại nữa, Luật của bậc Thánh là "nguyên tắc từ bỏ", đó là sự từ bỏ theo năm cách:

- Từ bò tạm thời.

- Từ bỏ bằng cách áp chế.

- Từ bỏ bằng cách đoạn trừ.

- Từ bỏ do khinh an.

- Từ bỏ do viên tịch.⁸

Giáo sư Cao Huy Thuần có đề cập đến sáu điểm của Trưởng lão Mahā Kassapa đã phê bình Trưởng lão Ānanda trong kỳ kết tập Phật ngôn lần I, Giáo sư tạm gọi là một "vụ án Ānanda" và cho rằng:

Trưởng lão Mahā Kassapa đứng trên lãnh vực Luật để buộc tội Ngài Ānanda.

Ngài Ānanda trả lời trên lãnh vực giới.⁹ (vì không cố ý).

Trong lần kết tập Phật ngôn lần thứ I, sau khi kết tập Phật ngôn xong chư Trưởng lão có Trưởng lão Mahā Kassapa là cao nhất, đã quở trách Ngài Ānanda phạm vào 5 điều:

1- Này hiền già Ānanda, đây là tội tác ác (dukkaṭa) cho hiền giả. Vì hiền giả không bạch hỏi Đức Thế Tôn rằng: "Bạch Thế Tôn, điều học nào là điều học nhỏ nhặt và ít quan trọng?". Hiền giả hãy sám hối tội tác ác ấy.

Đức Ānanda trả lời:

- Bạch các Ngài, vì không lưu ý, nên tôi đã không hỏi Đức Thế Tôn rằng: "Bạch Thế Tôn, các điều học nào là điều học nhỏ nhặt và ít quan trọng?". Tôi không thấy điều ấy là tội tác ác (dukkaṭa), nhưng vì niềm tin với các đại đức nên tôi xin sám hối tội tác ác ấy.

2- Này hiền già Ānanda, đây là tội tác ác (dukkaṭa) cho hiền giả. Vì hiền giả đã đạp lên y tắm mưa của Đức Thế Tôn rồi khâu nó. Hiền giả hãy sám hối tội tác ác ấy.

Đức Ānanda trả lời:

- Bạch các Ngài, không phải vì thiếu kính trọng mà tôi đã đạp lên y tắm mưa của Đức Thế Tôn rồi khâu nó, chỉ vì không có ai phụ giúp nên phải như vậy.Tôi không thấy điều ấy là tội tác ác (dukkaṭa), nhưng vì niềm tin với các đại đức nên tôi xin sám hối tội tác ác ấy.

3- Này hiền già Ānanda, đây là tội tác ác (dukkaṭa) cho hiền giả. Vì hiền giả đã cho phép phụ nữ đảnh lễ nhục thân của Đức Thế Tôn trước tiên, khi họ khóc trước nhục thân Đức Thế Tôn, nước mắt đã rơi trên nhục thân Đức Thế Tôn. Hiền giả hãy sám hối tội tác ác ấy.

Đức Ānanda trả lời:

-Bạch các Ngài (do nghĩ rằng): "Những người nữ này không nên ở lại vào ban đêm", nên tôi đã cho phép phụ nữ đảnh lễ nhục thân của Đức Thế Tôn trước tiên.ôi không thấy điều ấy là tội tác ác (dukkaṭa), nhưng vì niềm tin với các đại đức nên tôi xin sám hối tội tác ác ấy.

4- Này hiền già Ānanda, đây là tội tác ác (dukkaṭa) cho hiền giả. Vì Đức Thế Tôn gọi ý rõ ràng, hiền giả lại không cầu khẩn Đức Thế Tôn rằng: "Xin Đức Thế Tôn hãy tồn tại một kiếp, xin Đấng Thiện Thệ hãy tồn tại một kiếp vì sự lợi ích cho nhiều người, vì sự an lạc cho nhiều người, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, vì sự tấn hóa, sự lợi ích, sự an lạc của chư thiên và nhân loại". Hiền giả hãy sám hối tội tác ác ấy.

Đức Ānanda trả lời:

- Bạch các Ngài, vì tâm đã bị ác ma ám ảnh nên tôi đã không cầu khẩn Đức Thế Tôn rằng: "Xin Đức Thế Tôn hãy tồn tại một kiếp, xin Đấng Thiện Thệ hãy tồn tại một kiếp vì sự lợi ích cho nhiều người, vì sự an lạc cho nhiều người, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, vì sự tấn hóa, sự lợi ích, sự an lạc của chư thiên và nhân loại". Tôi không thấy điều ấy là tội tác ác (dukkaṭa), nhưng vì niềm tin với các đại đức nên tôi xin sám hối tội tác ác ấy.

5- Này hiền già Ānanda, đây là tội tác ác (dukkaṭa) cho hiền giả. Vì hiền giả đã nổ lực làm cho sự xuất gia của phụ nữ trong Pháp và Luật này được tuyên bố bởi Đức Thế Tôn. Hiền giả hãy sám hối tội tác ác ấy.

Đức Ānanda trả lời:

- Bạch các Ngài (do nghĩ rằng): "Bà Mahāpajāpati Gotamī này là dì ruột của Đức Thế Tôn, là người chăm sóc, là người nuôi dưỡng, là người cho sữa, bà đã cho Đức Thế Tôn bú sữa khi người mẹ ruột qua đời". Tôi không thấy điều ấy là tội tác ác (dukkaṭa), nhưng vì niềm tin với các đại đức nên tôi xin sám hối tội tác ác ấy.¹⁰

Sách Dulva của Tây Tạng còn nêu thêm 2 điểm buộc tội Đức Ānanda là:

- Không lấy nước cho Đức Phật uống, dù Đức Phật đã ba lần yêu cầu.

- Để các phật tử (nam lẫn nữ) xem tướng kín Mã âm tàng của Đức Phật.

Về điểm thứ 6. Đức Ānanda trả lời là: "Nước đục bẩn đục do 500 cổ xe vừa đi qua, và thương Đức Thế Tôn nên Ngài không múc muớc".

Về điểm thứ 7, xét ra không hợp lý: Đức Ānanda là người thương kính Đức Thế Tôn rất mực, không thể để nhục thân Phật lộ liễu tướng kín như vậy. Hơn nữa, khi ấy chẳng phải chỉ có Đức Ānanda mà còn có đến 500 vị tỳ khưu, trong đó có Trưởng lão Anuruddha... Do đó, sự kiện này không xảy ra.

Theo thiển ý của chúng tôi thì năm (hay sáu) điều buộc tội Đức Ānanda là:

- Đức Mahā Kassapa buộc tội Đức Ānanda thuộc về thân giới hay ngữ giới, còn Đức Ānanda trả lời thuộc về ý giới. Chính tội tác ác (dukkaṭa) đã nói lên ý nghĩa "giới đã bị vi phạm".

- Để sách tấn khích lệ cho chư tỳ khưu hậu tấn, chư tỳ khưu hữu học giữ gìn giới luật cẩn trọng, kiểm soát thân, ngữ, ý được trong sạch và làm tăng thượng giới học. Vì rằng "những điều trên hiện khởi nơi Ngài Ānanda khi Ngài còn là vị Thánh Tu Đà hườn".

- Nói lên đức độ tuân phục Tăng lịnh của Đức Ānanda.

Lại có câu hỏi rằng: "Vậy trước khi ban hành Giới bổn Pāṭimokkha (giải thoát), chư tỳ khưu không có học giới phải chăng?".

Đáp: Không có học giới chế định, nhưng có học giới chân pháp, đó là bát chánh đạo.

"Có ba học giới này. Thế nào là ba? Tăng thượng giới học, tăng thượng tâm học, tăng thượng tuệ học." ¹¹

2) Giới là gì?

Chữ sīla của Pāli ngữ được dịch là: "phẩm hạnh" hay "đức hạnh".

Trước tiên, Sīla có hai đặc tính:

a- Là khuynh hướng hay thói quen, như:

"Pāpakarana sīlo: người có thói quen làm điều ác". Hay "người có khuynh hướng ác xấu".

"Dubbhāsana sīlo: người thường tôn kính bậc đáng tôn tính".

"Dhammakathana sīlo: Bậc thường giảng pháp".

- Chỉ những hiện tượng tự nhiên, như:

"Vassāna-samaye rukkha ruhana sīla: cây luôn tăng trưởng vào mùa mưa".

"Gimhasamaye patta patana sīla: lá luôn rụng vào mùa hè".

Tức là: Đặc tính thứ nhất của chữ sīla dùng để mô tả những thói quen của người có đạo đức lẫn không đạo đức, hay những khuynh hướng nằm ngoài lãnh vực thiện ác. Đó là sự vận hành của pháp.

b- Giới có đặc tính "là pháp hành cao thượng".

Đây là ý nghĩa thường được sử dụng trong phần giới.

Và cũng từ đặc tính này, giới có hai nghĩa: "cao quý" và "nâng đỡ".

"Cao quý": Giới có đặc tính cao quý, vì kiểm soát được thân, ngữ và hướng thân ngữ vào những việc thiện, không cho thân, ngữ vượt khỏi tầm kiểm soát. Một người không tuân theo khuôn mẫu đạo đức, các hành động về thân và ngữ của người ấy sẽ "vượt khỏi tầm kiểm soát" và rơi vào "vùng phi đạo đức".

Nhưng một người có "kiểm soát" được thân, ngữ, sẽ thoát ra những lỗi lầm, ngay cả khi buồn khổ, bị khiêu khích, bị kinh sợ.. cũng có thể giữ thân và khẩu tốt đẹp.

"Nâng đở": Không có hành động cao thượng nào có thể tồn tại, nếu không có nền tảng đạo đức nâng đở.

Các hành động cao thượng chỉ có thể tăng trưởng trong "vùng giới đức". Vì vậy giới được xem là nền tảng của tất cả các hành động tốt đẹp, đồng thời giới nâng đở những việc tốt đẹp này tăng trưởng. Khi hành động tốt đẹp được tăng trưởng, chúng sanh ấy xa lìa 4 khổ cảnh, sanh về nhàn cảnh (dục, sắc và Vô sắc giới) hoặc đạt đến trạng thái "ra khỏi luân hồi" (lokuttara - siêu thế).

Chữ Sīla từ chữ Sīlana thu gọn, sīlana nghĩa là kết hợp. Các nhà hiểu ngữ nguyên giải thích rằng sīlana có hai nghĩa:

- Là phối hợp (samādhāma) giữa thân, ngữ, ý nhờ vào đức hạnh.

- Là nền tảng (ādhāra) để nâng đở (upadhārana) thiện pháp.¹²

Tùy theo mỗi khía cạnh mà giới có những ý nghĩa khác nhau như:

Giới có ý nghĩa là chế ngự, giới có ý nghĩa là "không vi phạm" bằng thân hoặc lời.

Lại nữa, vào đêm rằm tháng megha (tháng giêng âl Việt Nam) sau hạ thứ nhất, tại thành Vương xá (Rājagaha) Đức Thế Tôn thành lập Tăng đoàn, Ngài dạy Ovāda pāṭimokkha (giáo giới giải thoát) là:

"Sabbapāpassa akaraṇaṃ

Kusalassa upasampadā

Sacittapariyopadaṃ

Etaṃ buddhāna sāsanaṃ

"Không làm mọi điều ác

Thành tựu các hạnh lành

Tâm ý giữ trong sạch

Chính lời chư Phật dạy".¹³

Như vậy, giới ở đây chỉ cho "không làm các điều ác."

Đức Phật cũng có dạy:

"Cetanahaṃ bhikkhave sīlaṃ vadāmi:

Này chư tỳ khưu, Như Lai tuyên bố chính sự cố ý (cetanā) là giới".

Vậy giới nghĩa là sự cố ý lánh xa việc ác từ thân- ngữ- ý. Nói rõ hơn, giới chính là Tư tâm sở (cetanā cetasika).

Như vậy, hình thức của giới là không làm ác về thân, không làm ác về lời nói, về nội dung của giới là "cố ý lánh xa việc ác".

Do đó, năm giới - tám giới (bát quan giới) của cư sĩ, 10 giới của sadi, bốn thanh tịnh giới của Tỳ khưu là:

- Thu thúc trong giới bổn (pāṭimokkhasaṃvarasīla).

- Quyền thu thúc giới (indriyasaṃvarasīla).

- Nuôi mạng chân chánh giới (ājīvaparisuddhisīla).

- Quán tưởng tứ vật dụng (paccayasannissitasīla).

[1] - D. ii, kinh Sonadanda (Soṇadaṇḍasutta).

[2] - Mhv - Chương dược phẩm - Tụng phẩm 2, Đại Đức Nguyệt Thiên dịch.

[3] - D. iii, Kinh Đại bát Nípbàn (mahānibbānasutta).

[4] - Luật phân tích tỳ khưu - Chương Ưng xả, phẩm chỉ tơ - học giới thứ 5. Đại Đức Giác Giới dịch.

[5] - Đây là nói dè dặt, vì mãi cho đến lúc ấy vẫn chưa có học giới do Đức Thế Tôn chế định, từ đó trở đi "học giới chế định" xuất hiện từ thời điểm nào? Luật tạng không ghi rõ. Một số Sớ giải sư cho rằng: "Học giới chế định xuất hiện sau 15 năm đầu, vào trung giác thời ( từ hạ 16 đến hạ 30 của Đức Thế Tôn)".

[6] - Luật Phân tích Tỳ khưu giới - Đại Đức Giác Giới dịch.

[7] - A.ii, 147.

[8] - Xen Luận giải kinh Căn bản Pháp môn.

[9] - Thượng đế, thiên nhiên, người, tôi và ta. Triết lý Luật và tư tưởng Phật giáo - Gs. Cao Huy Thuần, Nxb TP. Hồ Chí Minh, năm 2000, tr. 37.

[10] - Culv- Chương XI: Liên quan 5oo vị, Đại Đức Nguyệt Thiên dịch.

[11] - A.i, 235.

[12] - Visdhm (Thanh tịnh đạo) - Sư cô Thích nữ Trí Hải dịch.

[13] - Dhp - câu 183. HT. Thích Minh Châu dịch.

Chân thành cám ơn Tỳ khưu Chánh Minh đã gửi tặng bản vi tính

(Bình Anson, 11-2004)

Trì Giới Độ

(Sīla Pāramitā)

Tỳ khưu Chánh Minh

II- Phân tích giới.

1) Những phương diện khác nhau của giới.

Ngoài những yếu tố được xem là giới như:

- Sự cố ý (cetanā) tránh xa những hành động bất thiện như sát sanh...là giới.

- Không làm những điều ác là giới.

Giới còn bao gồm 3 yếu tố ngăn trừ (virati) là: chánh ngữ (sammā vācā), chánh nghiệp (sammā kammanta) và chánh mạng (sammā ājīva), (thuộc về Giới uẩn trong bát chánh đạo).

Vô tham (alobha hay anabhijjhā), vô sân (adosa hay abyāpāda), chánh kiến (sammādiṭṭhi hay amoha), cũng được xem như là giới.

Năm sự thu thúc (saṃvara) hay điều không được vi phạm (avītikkama) cũng được xem là giới.

Nói gọn hơn, Giới được phân theo ba lãnh vực:

- Lãnh vực vi phạm (vītikkama), đó là "có ý (cetanā)" lánh xa thân, ngữ ác. Hay thực hiện những đều tốt đẹp từ thân, ngữ như: cung kỉnh bậc đáng cung kính, phục vụ người, làm tròn bổn phận đối với bậc trưởng thượng, cha mẹ, thầy tổ...

- Lãnh vực ý (manodhātu- ý giới), là "có ý" gìn giữ tâm không cho rơi vào tà nghiệp, tà ngữ, tà mạng.

- Lãnh vực khuynh hướng (anusaya - ngũ ngầm), là kiểm soát tâm không cho rơi vào tham, sân và tà kiến.

Giải:

Ba hành động thân ác là: sát sanh, lấy của không cho (adinnādāna), tà hạnh trong dục lạc (kāmesumicchācārā), là tà nghiệp.

Bốn ngữ hành ác là: nói dối, nói đâm thọc, nói hung ác và nói nhãm. Là tà ngữ.

Tà nghiệp, tà ngữ có thể dẫn đến tà mạng. Như ngư dân, thợ săn, những kẻ trộm cướp, kỹ nữ... hay dùng lời xảo trá lừa gạt người, để thu hoạch tài sản nuôi mạng sống ...

Nên ghi nhận: "Lấy của không cho" bao hàm trộm cắp lẫn cướp đoạt tài sản của người khác.Hành động bất chánh này có thể thực hiện nơi thân, có thể thực hiện bằng lời như lừa đảo người, mê hoặc người...

Tà nghiệp, tà ngữ không dẫn đến tà mạng như: câu cá để giải trí, đi săn như một môn thể thao...

Đoạn trừ được ba tà nghiệp có hoặc không dẫn đến việc nuôi mạng, là do chánh nghiệp. Gọi là "đoạn trừ nhờ chánh nghiệp (sammā kammanta viratī)".

Đoạn trừ bốn tà ngữ có hoặc không gắn liền với việc nuôi mạng, là do chánh ngữ. Gọi là "đoạn trừ nhờ chánh ngữ (sammā vaca viratī)".

Đoạn trừ việc nuôi mạng không chân chính, là do chánh mạng. Gọi là "đoạn trừ nhờ chánh mạng (sammā ajiva viratī)".

Ba sự đoạn trừ trên, được xem là "ngăn trừ giới (virati sīila)". Ngăn trừ giới phải có "có ý (cetanā)" đi chung. Nên gọi "có ý là giới (cetanā sīla), hay ý giới.

Vô tham (là) giới (alobha sīla).

Lòng tham thúc đẩy chúng sanh đi chiếm đoạt tài sản của người khác, gọi ý tham ác (abhijjhā manoduccarita). Đoạn trừ được những ý nghĩ này là vô tham (alobha), khi vô tham tăng trưởng, người này có khuynh hướng "lìa bỏ" ngay chính cả tài sản của mình. Nên Vô tham là giới ở lãnh vực khuynh hướng (anusaya - ngũ ngầm).

Vô sân là (giới) (adosa sīla).

Khi muốn hại kẻ khác, đó là sự căm thù tăng trưởng. Là tâm sân đến hồi cường thịnh, gọi là ý sân ác (byāpāda manoduccarita). Nhờ vô sân loại trừ được sân ác, khi vô sân tăng trưởng, người này có khuynh hướng "tươi vui" trước mọi hoàn cảnh, tức là có khuynh hướng vô sân. Nên Vô sân là giới trong lãnh vực khuynh hướng.

Chánh kiến (là) giới (sammādiṭṭhi sīla).

Người cho rằng "không quả lợi ích từ bố thí, trì giới...". Là người đang bị tà kiến ác (micchā diṭṭhi manoduccarita) vây phủ. Đoạn trừ kiến ác này là do có trí tuệ, khi trí tuệ tăng trưởng, người này thấu rõ mọi sự thật, không còn bị những ảo tưởng che lấp. Trong đời sống thường nhật, thường có khuynh hướng suy xét "đúng - sai, nhân - quả, lợi ích hay không lợi ích, tìm học hỏi những pháp cao thâm vi diệu.Nên Chánh kiến là giới trong lãnh vực khuynh hướng.

Khi có 3 ác pháp: tham, sân và tà kiến, thì người này có thể phạm những nghiệp bất thiện như sát sanh, lấy của không cho ... mà làm hoại giới.

Khi có 3 thiện pháp: vô tham, vô sân, trí tuệ, thì ngăn trừ được sự vi phạm vào giới. Do đó, vô tham, vô sân, vô si được gọi là giới.

Nên ghi nhận rằng: "Ba tâm sở (cetasika): chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng là giới ở vùng vi phạm (vītikkama), ba tâm sở vô tham, vô sân, trí là giới ở vùng ý (manodhādu), kiểm soát tâm không cho xa lìa ba tâm sở trên. Khi vô tham, vô sân, vô si tăng trưởng vững mạnh, đó là giới trong vùng khuynh hướng, tức là kiểm soát được tâm không cho rơi vào vùng ngũ ngầm của tham, sân, si, tà kiến."

Đức Phật có dạy:

"Phàm nghiệp nào do vô tham tác thành, này các tỳ khưu, sanh ra từ vô tham do vô tham làm duyên, do vô tham tập khởi,, nghiệp ấy là thiện, nghiệp ấy không có phạm tội, nghiệp ấy có lạc dị thục (nghiệp cho quả an lạc - Ns), nghiệp ấy đưa đến nghiệp đoạn diệt, nghiệp ấy không đưa đến nghiệp tập khởi.

Phàm nghiệp nào do vô sân tác thành ..... Phàm nghiệp nào do vô si tác thành...." ¹.

Rõ ràng khi vô tham, vô sân, vô si ở vùng ý giới thì còn cho quả an lạc, nhưng ở vùng khuynh hướng thì "đưa đến diệt nghiệp, nghiệp không đưa đến nghiệp tập khởi " ám chỉ chứng đắc Nípbàn.

- Giới thu thúc (saṃvara sīla).

- Giới không vi phạm (avītikkama sīla)

Các loại giới được đề cập ở trên áp dụng cho cư sĩ lẫn các vị Tỳ khưu, riêng hai loại giới: thu thúc và không vi phạm, có phần chỉ dành riêng cho tỳ khưu, như: "thu thúc trong giới bổn" chẳng hạn.

2) Giới thu thúc (saṃvara sīla).

Vị tỳ khưu có bốn cách thu thúc:

a- Thu thúc trong giới bổn (pāṭimokkha saṃvara sīla).

Là giữ mình trong những giới căn bản dành cho vị tỳ khưu. Sự thọ trì này sẽ giúp vị tỳ khưu thoát khỏi những mối nguy hiểm tái sanh vào khổ cảnh, đồng thời từng bước đạt đến giải thoát, ra khỏi luân hồi.

Tạng Luật có định nghĩa chữ Pāṭimokha là: "Điều này là đứng đầu của các thiện pháp"².

Và:

"Ở đây, này các tỳ khưu, các học pháp thắng hạnh (abhisammācārikā) được ta chế định cho các đệ tử, để những ai ít lòng tin phát khởi lòng tin, để những ai có lòng tin, được tăng trưởng lòng tin. Do vậy, một đệ tử sau khi chấp nhận và học tập trong các học pháp, đối với các học pháp ấy, là người có sở hành không bị bể vụn ( na khaṇḍakārī), sở hành không bị cắt xén, sở hành không bị vết nhơ (na sabalakārī), sở hành không bị chấm đen (na kammāsakārī)".³

Trong bài kinh khác, Đức Thế Tôn dạy:

"Này các tỳ khưu, bản tụng đọc này, gồm hơn 15o học giới cần phải đọc nửa tháng một lần. Ở đây, các thiện gia nam tử muốn được lợi ích, học tập bản tụng ấy. Này các tỳ khưu, tất cả được thâu nhiếp (sabbaṃ samodhānaṃ gacchati) hợp lại thành ba học giới này. Thế nào là ba?.

"Tăng thượng giới học, tăng thượng tâm học, tăng thượng tuệ học. Chính ba học giới này, này các tỳ khưu thâu nhiếp tất cả."⁴

Tiếp theo Đức Phật dạy:

-"Vị hành trì toàn phần giới luật, hành trì một phần định, một phần với tuệ. Vị ấy có vi phạm học pháp nhỏ nhặt, được xem là thanh tịnh.

Phàm có những học pháp nào là căn bản phạm hạnh, tương xứng phạm hạnh, vị ấy kiên trì giới ấy, kiên trú giới ấy. Vị ấy do đoạn tận ba kiết sử, là bậc Dự lưu, không còn bị thối đọa, quyết chắc đạt đến chánh giác.

Tương tự như thế, vị ấy đạt đến Nhất lai.

- Với vị hành trì toàn phần học giới, định toàn phần và tuệ một phần. Vị ấy đạt đến bậc Bất lai.

- Với vị hành trì toàn phần học giới, định toàn phần, tuệ toàn phần, chứng đạt quả Alahán.

Thu thúc trong giới bổn mang lại lợi ích như thế.

Nên lưu ý đoạn kinh văn trên: "Những học giới nào là căn bản phạm hạnh, tương xứng phạm hạnh, vị ấy gìn giữ rất nghiêm túc".

Thế nào là "căn bản của đời sống phạm hạnh "?

Những học giới nào là căn bản phạm hạnh?

"Này các tỳ khưu, phạm hạnh được sống không vì mục đích lừa dối quần chúng, không vì mục đích nịnh hót quần chúng (janalapanatthaṃ), không vì mục đích được lợi ích, lợi dưỡng, cung kính, danh vọng⁵, nghĩ rằng: "Mong quần chúng biết đến ta như vậy".

"Này các tỳ khưu, phạm hạnh được sống vì mục đích chế ngự (saṃvara) và vì mục đích đoạn tận (pahāna)."⁶

Học giới làm nền cho đời sống phạm hạnh trong giáo pháp này, đó là bốn giới tẩn xuất (pārājika), vị tỳ khưu vi phạm vào một trong 4 giới này, xem như đã phá hủy đời sống phạm hạnh trong giáo pháp này, cho dù có người biết hay không có người biết. Những giới còn lại nhất là 13 giới tăng tàng (saṅghadisesa) tương xứng (với đời sống) phạm hạnh.

Bốn điều tẩn xuất là:

- Vị tỳ khưu hành dâm (bất kỳ với đối tượng nào).

- Vị tỳ khưu trộm cắp vật từ 5 māsaka trở lên (māsaka là đơn vị tiền tệ vào thời Đức Phật, ở xứ Magadha (Makiệtđà), có giá trị không lớn lắm).

- Vị tỳ khưu giết người.

- Vị tỳ khưu khoe pháp thượng nhân mà mình chưa chứng đắc.

Về 13 pháp tăng tàng xin xem Luật phân tích tỳ khưu.

Đoạn kinh văn trên ghi "hơn 150 học giới". Số chính thức tỳ khưu giới là 220 giới và 7 điều diệt trừ tranh sự.

Có lẽ khi Đức Thế Tôn thuyết giảng kinh này, khi ấy có khoảng hơn 150 học giới được Đức Thế Tôn chế định cho chư tỳ khưu, về sau có những vị tỳ khưu hành động sái quấy, Đức thế Tôn lại chế định thêm học giới.

Và đến khi Đức Thế Tôn viên tịch thì hình thành con số 22o giới.

Mặt khác, vào hạ thứ 12 khi Đức Thế Tôn an cư mùa mưa tại xứ Verañja của Bàlamôn Verañja, bấy giờ Đức Sāriputta (Xálợiphất) có thỉnh cầu Đức Thế Tôn ban hành học giới cho chư tỳ khưu, nhưng Đức Thế Tôn dạy rằng " chưa phải thời, vì chư tỳ khưu còn trong sạch".⁷

Như vậy, bài kinh này được Đức Thế Tôn thuyết sớm nhất cũng phải "vào hạ thứ 15 của Đức Thế Tôn".

b- Niệm thu thúc (sati saṃvara).

Còn gọi là Quyền thu thúc giới (indriyasaṃvarasīla). Đó là sự thu thúc bằng chánh niệm, nhiếp hộ năm môn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý, để sáu trần cảnh "sắc, thinh, khí, vị, xúc và pháp" không thể nhập vào tâm, khi các trần cảnh này xâm nhập sẽ chiếm ngự tâm, khiến tâm rơi vào quyền lực của chúng.

Chính vì không có niệm thu thúc đối với các trần cảnh, vị tỳ khưu sẽ rơi vào quyền lực của phiền nảo ma (kilesa māra) nói chung, nhưng mối lo lớn nhất đối với đời sống phạm hạnh là "đắm nhiễm nữ nhân".

Đức Phật có dạy:

"Này các tỳ khưu, Ta không thấy một sắc nào khác, xâm chiếm và ngự trị tâm (cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati) người nam như sắc người nữ...

"Này các tỳ khưu, Ta không thấy một tiếng nào khác... một hương... một vị...

Này các tỳ khưu, Ta không thấy xúc nào khác, xâm chiếm và ngự trị tâm người nam như xúc người nữ..."⁸.

Trong bài kinh "Vị chiến sĩ"⁹, Đức Thế Tôn đề cập đến 5 hạng chiến sĩ, ví như năm hạng tỳ khưu. Ba hạng đầu vì không có niệm trước nữ nhân, nên đã trở về với đời sống thế tục, hạng thứ tư tuy tồn tại đời sống phạm hạnh nhờ nương vào các bậc đồng phạm hạnh. Riêng hạng thứ năm thành đạt được mục tiêu "giải thoát".

"Vị tỳ khưu khi mắt thấy sắc, không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì, vì nhãn căn không được chế ngự, khiến tham ái, ưu bi, các ác, bất thiện pháp khởi lên, vị ấy tự chế ngự nguyên nh6an ấy, hộ trì nhãn căn, nhiệt thành hộ trì nhãn căn.

Khi tai nghe tiếng.... mũi ngửi hương... lưỡi nếm vị.... thân cảm xúc.... Ý nhận thức..... Không còn trở lui lại trạng thái này nữa.

Hay:

-"Này các tỳ khưu, đầy đủ hai pháp, ngay trong hiện tại an trú đau khổ, có hoạn nạn (savighātaṃ) có ưu não, có nhiệt não, sau khi thân hoại mệnh chung, chờ đợi là ác thú...

Mắt, tai, mũi và lưỡi.

Kể cả thân và ý,

Những cửa này ở đây,

Tỳ khưu không hộ trì (saṃvara).

Ăn uống không tiết độ.

Đau khổ về thân thể.

Các căn không hộ trì.

Đau khổ về tâm tư.

Vị ấy, phải thọ lãnh như vậy.

Thân thể bị thiêu đốt.

Tâm tư bị thiêu đốt.

Dầu là đêm hay ngày.

An trú khổ như vậy. ¹⁰

Ngược lại, vị tỳ khưu có đầy đủ hai pháp: hộ trì các căn và ăn uống có tiết độ, ngay trong hiện hại được an lạc, sau khi mệnh chung sanh về nhàn cảnh.¹¹

Trong bài kinh Āditta pariyāya (giải về lửa) Đức Phật có dạy rằng: "Thật tốt hơn, này các tỳ khưu, nếu nhãn căn bị hủy hoại với một cây kim bằng sắt nung đỏ, hừng cháy, rực cháy, cháy lửa ngọn. Như vậy không có nắm giữ tướng chung, không có nắm giữ tướng riêng đối với các sắc do mắt nhận thức.

Này các tỳ khưu, thức có thể vững trú, kiên trú, bị trói buộc bởi vị ngọt của tướng chung hay vị ngọt của tướng riêng. Trong thời gian ấy, nếu mệnh chung thì sự kiện này xảy ra: "tái sanh vào địa ngục hay bàng sanh".¹²

Cũng trong bài kinh này, Đức thế Tôn dạy:

"Tốt hơn là nằm ngủ.... Vì rằng, nếu ngũ thời không có suy nghĩ những vấn đề để có thể bị những vấn đề chinh phục, để có thể phá hòa họp tăng.Này các tỳ khưu, thấy sự trống không (của nằm ngũ) và sự nguy hại (của tỉnh thức), Ta nói như vậy".

Ý của đoạn kinh này, Đức Thế Tôn dạy " tuy sự nằm ngũ là tai hại, vì trống không, không mang lại lợi ích chi cả, là mù mờ (momūhaṃ), nhưng không dẫn đến tai hại như khi tỉnh thức mà không phòng hộ các căn, bị các cảnh trần chi phối thì còn tai hại hơn nhiều".

Lợi ích của niệm thu thúc giới là như thế.

Tuy niệm thu thúc giới, Đức Thế Tôn đề cập đến vị tỳ khưu, nhưng xét ra người cư sĩ vẫn có thể áp dụng với phương án chung này.

Tức là: "Khi tiếp xúc với 6 trần cảnh (sắc, thinh, khí, vị, xúc và pháp), cố gắng giữ gìn sáu cửa (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý) cho trong sạch.Khong cho hai pháp bất bình hay vui thích sanh khởi trong tâm, chỉ biết rằng "các trần cảnh này gặp nhau, sẽ là như vầy... như vầy".

Sự gìn giữ các cửa được trong sạch là do niệm (sati), nên "thu thúc các cửa", gọi là niệm thu thúc giới (sati saṃsara sīla).

Có câu hỏi rằng: "Niệm thu thúc giới khác với niệm cảnh ngoại phần ra sao?".

Chúng ta có thể dùng hình ảnh người canh cổng thành để minh họa cho vấn đề này.

Người lính canh cổng thành đứng trước cổng thành, y quan sát những người qua lại trước cổng thành, y nhận định: "đây là người tốt, đây là người xấu, đây là người cao sang, đây là dân nô lệ...". Với người hợp pháp y sẽ cho vào thành phố, người không hợp pháp, xấu, kẻ dữ y sẽ chặn lại, không cho xâm nhập vào.

Nếu do chểnh mảng, kẻ xấu lọt qua cửa thành, y sẽ trục xuất kẻ ấy ra ngoài.

Thành phố ví như vùng ý giới, cổng thành ví như ý môn, người lính ví như niệm. Năm cảnh trần ví như người qua lại trước cổng thành, nhận định "người tốt, người xấu..." ví như niệm các trần cảnh. Không cho kẻ xấu qua cổng thành, ví như niệm thu thúc giới. Trục xuất kẻ xấu ra ngoài ví như diệt trừ những thích thú hay khó chịu trước 5 trần cảnh đang sanh khởi trong tâm.

Hai bài kinh sau dẫn chứng cho vấn đề này là:

Tôn giả Ajita:

Mọi nơi giòng nước chảy

Cái gì ngăn giòng nước?

Hãy nói lên cái gì,

Chế ngự được giòng nước?

Cái gì đóng giòng nước.

Thế Tôn:

Các giòng nước ở đời.

Chánh niệm ngăn chận lại.

Chánh niệm được ta gọi.

Chế ngự các giòng nước.

Và chính do trí tuệ.

Đóng lại các giòng nước.¹³

Và:

Hỡi này Mết-ta-gu.

Phàm ngươi rõ biết gì.

Trên, dưới, ngang, ở giữa.

Hãy từ bỏ hoan hỷ.

Hãy từ bỏ trú xứ

Chớ để cho ý thức.

An trú trên sanh hữu.

An trú vậy, chánh niệm

Tỳ khưu không phóng dật.

Sau khi bỏ sớ hành.

Đưa đến ngã, sớ hữu

Đối với sanh và già.

Sấu muộn và than khóc.

Ở đây, biết như vậy.

Hãy từ bỏ đau khổ.¹⁴

c- Trí thu thúc (nāṇa saṃvara).

Còn gọi là "Quán tưởng tứ vật dụng (paccayasannissitasīla).

Sự thu thúc bằng trí tuệ là kiểm soát tâm, không cho tâm rơi vào đắm nhiễm đối với bốn món vật dụng (paccayā): vật thực, y phục, sàng tọa và dược phẩm. Bằng cách quán tưởng trong ba thời kỳ: trước khi thọ dụng, trong khi thọ dụng và sau khi thọ dụng.

Sự quán tưởng này nhằm mục đích ngăn chặn các phiền não như: ái dục, tà kiến và vô minh, đang trôi chảy vào tâm.

Trước khi thọ dụng: Quán tưởng để thấy rằng: "bốn món vật dụng này chỉ là nguyên chất (đất, nước, lửa, gió), dù có dùng hay không dùng, chúng cũng chỉ là tứ đại, không phải là chúng sanh, không phải là vật có sinh mạng". Tức là nhờ quán tưởng này, vị tỳ khưu thấy rõ bản chất của tứ vật dụng sự (catuttha paccaya) chỉ đơn thuần là tứ đại, nhờ đó ngăn chận được tham đối với vật dụng xinh tốt, ngăn chận được sân (khó chịu) đối với vật dụng thấp kém, ngăn trừ được si vì không bị giả định như: tơ, lụa, thịt, cá, trái cây, giường bằng gỗ chiên đàn... lừa mị tâm, để rồi dẫn đến hiểu sai (tà kiến) về 4 món vật dụng này.

Cần nên ghi nhận rằng: "Tuy bản chất thật của tứ sự dù tốt hay thấp kém cũng là tứ đại, nhưng vị tỳ khưu không vì thế mà tìm kiếm "tứ đại tốt", đi ngược với đời sống xuất gia là tri túc và thiểu dục". Trong phần Học giới Ưng đối trị (pacittiya - Badậtđề), phẩm vật thực nêu lên có nêu 10 học giới.¹⁵ như:

"Vào bấy giò Đức Thế Tôn giác giả trú ở thành Rājagaha tại Vẹluva khu nuôi dưỡng những con sóc. Cùng thời đó, Devadatta lợi đác cung kỉnh bị tôn giảm, y với tùy tùng cứ xin xỏ nơi các gia đình mà thọ thực. Người ta ta thán, phiền hà rằng; Tại sao các Sa môn Thích tử cứ xin xỏ nơi các gia đình mà thọ thực vậ? Đồ tốt ai mà chẳng ưa, đồ ngon ai mà chẳng thích".... (sđd- học giới thứ hai).

Hay:

"Vào lúc bấy giờ, các vị tỳ khưu nhóm Lục sư mang những đôi dép làm bằng da sư tử, mang những đôi dép làm bằng da cọp, mang những đôi dép làm bằng da beo, mang những đôi dép làm bằng da hươu..." ¹⁶

Và Đức Thế Tôn đã cấm chế không được mang những đôi dép làm bằng những loại da như thế, vì bị chỉ trích là:

"Giống như những kẻ tại gia hưởng dục vậy".(sđd).

Lại nữa, trước khi thọ dụng, quán thấy rằng: "Những vật này không phải là vật uế trược, nhưng khi chạm vào thân này thì trở thành uế trược". Nhờ quán tưởng như thế, loại trừ được ảo tưởng "thân này trong sạch", thấy rõ thân này là uế trược và một khi những vật này trở thành nhơ bẩn thì tâm thích thú đối với chúng không còn.

Trong khi thọ dụng:

- Về y phục: Mặc y phục đây là để ngăn ngừa nóng, lạnh, gió, muỗ, rắn, rết làm hại cơ thể và y phục này dùng che thân, tránh điều hổ thẹn.

- Về vật thực: Dùng vật thực để duy trì xác thân, nhằm mục đích thực hành phạm hạnh. Không phải để vui chơi như trẻ con, không phải để có sức mạnh như võ sĩ, hoặc để trang điểm thân thể cho xinh đẹp..

Đức Phật có dạy:

"Ví như này các tỳ khưu, hai vợ chồng đem theo một ít lương thực. đi qua một quảng đường hoang dã với một đứa con khả ái, thương mến.

Rồi này chư tỳ khưu, trong khi hai vợ chồng ấy đang đi trên con đường hoang vu, số lương thực ít oi ấykhánh tận. Và vùbng hoang vu chưa được chúng vượt qua.

Rồi này chư tỳ khưu, hai vợ chồng suy nghĩ: "lương thực ít oi của chúng ta đã khánh tận. Còn lại vùng hoang vu này chưa được vượt qua. Vậy chúng ta hãy giết đứa con khả ái dễ thương này, làm lương thực và vượt qua vùng hoang vu. Chớ để cả ba chúng ta đều bị chết....

"Này các tỳ khưu, các ngươi nghĩ thế nào? Chúng ăn món ăn (thịt đứa con - Ns) có pảhi để vui chơi ? Hay chúng ăn món ăn để tham đắm? Hay chúng ăn món ăn để trang sức? Hay chúng ăn món ăn để béo tốt?...¹⁷

Ý nghĩa bài kinh nói lên "vị tỳ khưu dùng vật thực để thực hành phạm hạnh, thành tựu mục đích giải thoát (ví như vượt qua vùng hoang vu), không phải dùng vật thực để rơi vào tham đắm..."

Sách Thanh tịnh đạo có ghi câu truyện sadi cháu ngài Saṅgharakkhita:

Ngài Saṅgharakkhita thấy vị sadi (là cháu Ngài cũng là đệ tử Ngài) dùng vật thực không quán tưởng, nên nhắc rằng:

- Này sadi, chớ có đốt cái lưỡi của ngươi bởi những vật thực này.

Xúc động, vị sadi quán tưởng vật thực, rồi lấy đó làm đề mục suy quán, chứng đạt quả Alahán. Sau đó, Ngài nói lên kệ ngôn:

"Thấy tôi thản nhiên ăn.

Thầy tôi bèn dạy răn.

Sadi không chế ngự.

Thì coi chừng lưỡi bong.

Nghe xong những lời thầy.

Tôi tinh cần nhiệt tâm.

Trong một thời thiền tọa.

Đắc Alahán quả....¹⁸

- Về chỗ trú ngụ: Quán tưởng rằng: "Ta thọ dụng chỗ trú ngụ đây để ngăn ngừa sự lạnh, nóng, muỗi mòng, gió, nắng... tránh khó chịu của thời tiết và được nơi yên tịnh để tu tập sa môn pháp.

- Về thuốc trị bịnh: Quán tưởng rằng: "Ta thọ dụng thuốc trị bịnh này để ngăn ngừa những sự khổ đã phát sanh và cho được dứt khỏ những đau khổ ấy".

Lưu ý rằng: "Ngoài những dược chất là thuốc trị bịnh. Có những loại vật thực cũng là dược chất, như vị tỳ khưu cần nước thịt (truyện cận sự nữ Suppiyā), Đức Sāriputta (Xálợiphất) bị bịnh sốt cần cần các cọng súng và cọng sen, hoặc 5 loại dược phẩm là: bơ lỏng(sappi), bơ đặc (navanītaṃ), dầu mè (telaṃ), mật ong (madhu), đường mía (phāṇitaṃ)".¹⁹ Vì không được xem là vật thực, nên vị xuất gia cần quán tưởng theo cách "thuốc trị bịnh", để ngăn trừ tham đắm vào các "thuốc trị bịnh" này.

Sau khi thọ dụng:

Tương tự như trong khi đang thọ dụng, chỉ khác là "đã thọ dụng".

Sự quán tưởng thọ dụng đối với bốn món vật dụng, giúp tâm không rơi vào tham đắm.

Nếu trước hay trong khi thọ dụng bốn món vật dụng thì sẽ bố khuyết bằng cách quán tưởng "sau khi thọ dụng", nhưng chỉ có hiệu lực trước khi mặt trời mọc, nếu khi mặt trời mọc chưa quán tưởng xem như "thiếu nợ".

Các Giáo thọ Sư có nói rắng: "Có bốn cách thọ dụng tứ sự:²⁰

- Thọ dụng như kẻ trộm:

Là sa môn không có giới hạnh (ác giới) thọ dụng 4 món vật dụng, cho dù có ngồi chung với Tăng chúng, gọi là dùng như kẻ trộm.

- Thọ dụng như người mang nợ:

Là bậc sa môn có giới hạnh, nhưng thọ dụng bốn món vật dụng mà không quán tưởng.

Đối với y phục phải quán tưởng mỗi khi mặc, vật thực phải quán tưởng trong từng vắt vật thực khi dùng. Nếu không quán tưởng trong khi thọ dụng thì sau khi thọ dụng phải quán tưởng vào canh đầu của đem, canh giữa của đên hay gần cuối canh chót của đêm. Nếu mặt trời lên mà chưa quán tưởng thì xem như "mang nợ".

Đối với trú xứ, cần phải quán tưởng mỗi khi dùng (cho dù đó là liêu cốc cá nhân của mình).

Đối với dược phẩm cần phải quán tưởng hai thời: trước và trong khi thọ dụng. Nêu trước khi thọ dụng có quán tưởng, trong khi thọ dụng thì không, xem như có lỗi. Trước khi thọ dụng không quán tưởng, trong khi thọ dụng có quán tưởng xem như không có lỗi.

- Thọ dụng như người thừa hưởng gia sản của cha (là sự thọ dụng tứ sự của bậc Thánh hữu học).

- Thọ dụng như người chủ (là sự thọ dụng tứ sự của bậc Alahán).²¹

- Nhẫn thu thúc giới (khanti saṃvarasīla).

Sự thu thúc bằng pháp nhẫn nại, nghĩa là sự kiểm soát tâm, không cho những tư tưởng ô nhiễm xâm nhập vào tâm, khi đang chịu đựng sự nóng nực, lạnh rét, hoặc những cảnh nghịch khác. Hoặc khi thọ dụng sắc, thinh, hương vị xúc giữ được tâm định tỉnh, không cho tham ái xâm nhập vào tâm.

"Này các tỳ khưu, ở đây, tỳ khưu khi mắt thấy sắc, không tham đắm các sắc khả ái, có thể giữ tâm định tỉnh. Như vậy, này các tỳ khưu, tỳ khưu kham nhẫn các sắc.

"Này các tỳ khưu, ở đây, tỳ khưu khi tai nghe tiếng, không tham đắm các tiếng khả ái, có thể giữ tâm định tỉnh. Như vậy, này các tỳ khưu, tỳ khưu kham nhẫn các tiếng..

"Này các tỳ khưu, ở đây, tỳ khưu khi mũi ngửi các hương, không tham đắm các hương khả ái, có thể giữ tâm định tỉnh. Như vậy, này các tỳ khưu, tỳ khưu kham nhẫn các mùi.

"Này các tỳ khưu, ở đây, tỳ khưu khi lưỡi nếm các vị, không tham đắm các vị khả ái, có thể giữ tâm định tỉnh. Như vậy, này các tỳ khưu, tỳ khưu kham nhẫn các vị.

"Này các tỳ khưu, ở đây, tỳ khưu khi thân cảm các xúc, không tham đắm các xúc khả ái, có thể giữ tâm định tỉnh. Như vậy, này các tỳ khưu, tỳ khưu kham nhẫn các xúc."²²

- Tinh tấn thu thúc giới (viriya saṃvara sīla).

Còn gọi là nuôi mạng thanh tịnh giới (ājīva pārisuddhi sīla).

Vị tỳ khưu gọi là nuôi mạng chân chánh, là cố gắng xa lánh 5 ác pháp (pāpadhamma) và 21 điều tà mạng.

Có nữ du sĩ ngoại đạo là Sucimukhī có hỏi Đức Sāriputta (Xálợiphất) rằng:

- Này Sa môn, có phải người ăn cúi mặt xuống?

- Này chị, tôi ăn không cúi mặt xuống.

- Vậy Sa môn, người ăn ngưỡng mặt lên?

- Này chị, tôi ăn không ngưỡng mặt lên.

- Vậy Sa môn, người ăn mặt ngưỡng về bốn phương chính.

- Này chị, tôi ăn mặt không ngưỡng về bốn phương chính.

- Vậy Sa môn, người ăn mặt ngưỡng về bốn phương phụ.

- Này chị, tôi ăn mặt không ngưỡng về bốn phương phụ.

Và Đức Sāriputta (Xálợiphất) đã giải thích chó nữ du sĩ rõ rằng:

"Ăn cúi mặt xuống, là nuôi mạng bằng nghề địa lý (vatthuvijjaa) và súc sanh minh (nghề hèn hạ - theo sớ giải là xem tướng các con vật, như xem ngựa tốt hay xấu, voi, chó, mèo.. để định giá cao hay thấp các con vật ấy)".

"Ăn ngẩng mặt lên, là nuôi mạng bằng nghề xem thiên văn (nakkhattavijjā) và súc sanh minh (xem tướng các loài chim)."

"Ăn ngẩng về bốn hướng chính, là nuôi mạng bằng nghề "đưa tin, làm trung gian môi giới".

"Ăn ngẩng về bốn hướng phụ, là nuôi mạng bằng nghề "bói toán và các nghề hèn hạ khác".²³

Nuôi mạng bằng những nghề trên, Đức Sāriputta gọi là "tà mạng".

Sự nuôi mạng chân chánh, gọi là tinh tấn thu thúc giới. Đối với người cư sĩ thì xa lìa 5 nghề nuôi mạng bất chánh là:

1'- Satthavaṇijjā:Buôn bán khí giới (như cung tên, gươm, đao...) dùng để sát hại sinh vật khác.

2'- Sattavaṇijjā: Buôn bán người hoặc thú.

3'-Maṃsavaṇijjā: Buôn bán thịt.

4'- Majjavaṇijjā: Buôn bán rượu.

5'- Visavaṇijjā: Buôn bán thuốc độc.²⁴

Đối với bậc xuất gia thì xa lánh 5 ác pháp là:

1'- Kuhanā: Giả trá (làm bộ cao thượng).

2'- Lapanā: Nói hư ngụy.

3'- Nemittikatā: giả dạng (do thân và khẩu).

4- Nippesikatā: Nói hăm dọa.

5'- Lābhena lābhaṃ nijjigiṃsanata: lấy lợi câu lợi.

Đồng thời tránh xa 21 điều tà mạng (5 ác pháp và 21 điều tà mạng, xin xem trong Tứ thanh tịnh giới của Đại trưởng lão Bửu Chơn soạn, hay trong Thanh tịnh đạo).

Ngoài ra, thu thúc bằng pháp tinh tấn, là cố gắng ngăn chặn những ý nghĩ ác, ý nghĩ về dục lạc (kāma vitakka - dục tầm), ý nghĩ sân hận (byāpāda vitakka - sân tầm), ý nghĩ độc ác (vihiṃsā vitakka - hại tầm).

3) Năm ác pháp.

a- Kuhanā: giả trá.

Có ba loại giả trá:

- Giả trá có liên quan đến 4 món vật dụng (paccayapatisevana).

Khi có người Phật tử dâng cúng đến vị tỳ khưu các món vật dụng như y phục...

Dầu rất thích nhưng vì ham muốn thái quá, vị tỳ khưu ra vẻ "là người tu hành chân chánh" để được nhiều hơn, nói rằng "đối với vị tỳ khưu cần gì những đắc giá như thế này, chỉ cần những bộ y phấn tảo (paṅsukula) làm bằng vải vụn là đủ".

Về vật thực, vị ấy nói rằng: "đối với vị tỳ khưu cần gì những món ăn sang trọng như vậy, vị tỳ khưu chỉ thích hợp với những món ăn kiếm được do đi khất thực".

Về chỗ ngụ, vị ấy nói rằng: "đối với vị tỳ khưu cần gì chỗ ngụ tốt như thế này, chỉ cần chỗ ngụ dưới cội cây hoặc ngoài chỗ trống là thích hợp dành cho vị ấy".

Về thuốc chữa bịnh, vị ấy nói rằng: "đối với vị tỳ khưu, cần gì thuốc chữa bịnh đắc giá như thế, đối với vị ấy, chỉ cần nước tiểu bò đen là tốt rồi".

Để thực hành điều đã nói ra, vị ấy chỉ mặc y thô, chổ ngụ loại thô và thuốc chữa bịnh loại thô. Phật tử sẽ rất kính trọng vị ấy khi nghĩ rằng: "vị Đại đức này sống thiểu dục, tri túc, vị ấy đã thoát khỏi những ham muốn về vật chất và dục lạc, vị ấy không trà trộn với người cư sĩ: vị ấy cũng rất tinh tấn trong sự thực hành pháp".

Rồi dâng cúng bốn món vật dụng đến vị ấy, ngày càng nhiều. Bấy giờ vị tỳ khưu tham lam ấy khoát lác rằng:

"Này các phật tử, khi có hiện diện ba pháp này: đức tin, vật dụng dâng cúng và người thọ lãnh, khi đó vị thí chủ có lòng tịnh tính sẽ được nhiều phước. Ở đây là phật tử có niềm tin vững chắc, có vật dụng để dâng cúng và ta là người thọ lãnh. Nếu ta không thọ lãnh vật thí của người thì phước của người sẽ bị tổn giảm. Bởi vậy, để tiếp độ cho người ta sẽ thọ lãnh vật thí của người mặc dầu ta chẳng cần đến chúng".

Nói như vậy, vị ấy thọ lãnh nhiều cổ xe y phục và vật thực, nhiều chổ ngụ và số lượng lớn thuốc chữa bịnh. Như vậy, dầu vị tỳ khưu ấy tham lam, giả vờ ít tham muốn, dùng những vật dụng loại thô để khiến cho phật tử đánh giá cao về vị ấy. Gọi là giả trá liên quan đến tứ vật dụng.

- Giả trá liên quan đến Pháp chứng (sāmanta jappana).

Tuy không nói thẳng: "Ta đã chứng thiền Đạo và Quả rồi", nhưng khiến mọi người nghĩ rằng "vị ấy đã chứng đạt Đạo quả", tỳ khưu ấy nóibóng gió như vầy: "vị tỳ khưu mặc loạiy như thế có oai lực, vị tỳ khưu mang loại bát đó, đồ lọc nước đó, dây lưng đó, đi loại dép đó là có oai lực".

Đây gọi là giả trá có liên quan đến pháp chứng, (chữ sāmanta nghĩa là gần với, sāmanta jappana: gần với pháp chứng đạt: thiền, Đạo và Quả siêu thế) để lừa phật tử.

- Giả trá trong oai nghi (iriyāpatha saṇthapana).

Vì muốn được Phật tử kính trọng và khen ngợi, vị tỳ khưu nghĩ rằng: "nếu ta đi theo cách này, mọi người se khen ngợi và kính trọng ta".

Rồi thực hành cách đi, đứng, nằm, ngồi giống như bậc Thánh.

Đây là giả trá trong oai nghi (iriyāpatha saṇthapana) để lừa gạt phật tử.

b- Lapanā: Nói hư ngụy.

Là cách nói do tham ác thúc đẩy. Như vị tỳ khưu trông thấy người đi đến chùa, liền đi đến trước họ và hỏi rằng: "này đạo hữu, đạo hữu đến đây để thỉnh các vị tỳ khưu phải không? Nếu vậy, đạo hữu hãy đi trước, bần tăng sẽ mang bát theo sau".

Hoặc nói rằng: "Ta là Trưởng lão Tissa, được Đức vua và các đại thần tôn kính"... (tức là khoe khoang điều không có thực).

Hay "nói bợ đở hay nịnh hót". Trong khi nói chuyện, vị ấy cẩn thận không làm phật ý hoặc làm buồn lòng các phật tử, trái lại còn tâng bốc, gọi họ là: "Đại Trưởng giả", "đại thí chủ", "bậc đại tịnh tín", "đại trí tuệ"... để lấy lòng phật tử, khiến họ dâng cúng đến vị ấy.

c- Nemittikata: Giả hiệu tướng.

Là gợi ý bằng cách ra dấu hoặc bằng lời, khiến người bố thí như:

Khi thấy một người nam mang một số vật thực, vị tỳ khưu muốn được cúng dường vật thực, nói rằng: "Có phải ông đã có được vật thực để cúng dường rồi chăng?", "ông kiếm được nó ở đâu vậy?", "Ông kiếm nó bằng cách nào?"...

Khi thấy những người chăn bò, vị ấy chỉ vào những con bê và nói rằng: "những con bê này uống sữa hay uống nước?". Những người chăn bò đáp lại rằng: "những con bê này còn đang uống sữa".

-Vậy à, các vị tỳ khưu cũng dùng sữa".

Những người chăn bò hiểu lời gợi ý của vị tỳ khưu và nói lại với cha mẹ (hay chủ) của chúng để dâng sữa đến vị tỳ khưu ấy.

Gợi ý như vậy để khiến người ta bố thí gọi là nói giả vờ (nemittikatā).

Sách Thanh Tịnh đạo có nêu ra một câu chuyện về vị Tỳ khưu Kulupaka, là người hay đến nhà phật tử, như sau:

Tỳ khưu Kulupaka là người có thói quen đến nhà phật tử, là đi thẳng vào nhà, tự tiện kéo ghế ra ngồi (vì ông luôn muốn có vật thực).

Một lần, tỳ khưu Kulupaka đi vào nhà một nữ cận sự, không muốn cho vị ấy vật thực, bà nói: "nhà con hết gạo rồi sư ơi!".

Rồi đi ra tựa như đang tìm xem có còn chút nào không và nấn ná ở ngoài nhà.

Bấy giớ, tỳ khưu Kulupana lén đi vào bên trong nhà, nhìn thấy cây mía trong kẹt cửa, những cục đường phèn ở trong cái bát, miếng cá chiên trong chảo, cơm trong nồi và bơ trong cái keo.

Vị ấy trở ra ngồi vào chỗ cũ. Nữ nhân đi vào, thấy vị tỳ khưu còn ngồi, nên nói rằng: "Không có vật thực sư ơi".

Vị Tỳ khưu nói rằng: "Bà ạ, sáng nay sư gặp điều báo không có gì để ăn".

- Điều gì vậy Sư?".

- Trên đường đến đây để tìm vật thực, Sư trông thấy con rắn lớn bằng cây mía ở sau kẹt cửa. Để đuổi nó đi, Sư bèn tìm một vật gì đó và trông thấy cục đá cỡ bằng cục đường phèn đựng trong bát, khi Sư ném cục đá vào con rắn thì cái đầu nó phình ra lớn bằng miếng cá chiên trong cái chảo. Khi con rắn há miệng ra để cắn cục đá, nó nhe răng trông trắng như phau như những hột cơm trong cái nồi, nước rải của nó tuôn ra giống như bơ trong cái keo".

Những lời nói của vị ấy như mạng nhện trói chặt con mồi, khiến nữ cận sự không còn lối thoát. Và bà miễn cưỡng cúng cho vị tỳ khưu Kulupana cây mía, cơm cùng với bơ, đường phèn và món cá chiên.

d- Neppesikatā: Nói chê trách.

Là dạng ác ngữ khác. Vị tỳ khưu muốn có lợi lộc bằng cách dùng lời tức bỏ hoặc phá vỡ những đức lành của người phật tử, như: để có được chất thơm phải nghiền nát hoặc tán nhuyễn những vật liệu có chất thơm.

Nói chê trách có nhiều cách để buộc người ta bố thí, như: "người chẳng có đức tin chút nào cả", "ngươi chẳng giống như những phật tử khác".

Nói nặng với người không chịu cho như: "Thí chủ mà như thế à! đại thí chủ mà như thế sao".

Nói lời khiêu khích đến người phật tử không chịu cho trước mặt trước mặt những phật tử khác, như: "Này ông, đừng nên như ông... Ai đến nhà ông ấy khất thực, chỉ nhận được vỏn vẹn một câu: "Tôi chẳng có gì cả".

Đây là cách nói chê trách với mục đích tìm lợi lộc.

e- Labhena lābhaṃ nijisanatā: Lấy lợi câu lợi.

Như khi đi bát kiếm được vật thực kẹo bánh, vị tỳ khưu đem cho đến con cái của những phật tử có khả năng bố thí dồi dào.

Kết quả là cha mẹ bọn trẻ dâng cúng đến vị tỳ khưu ấy những thứ quý hơn, dồi dào hơn vì nghĩ rằng vị tỳ khưu kia thương mến con cái của mình.

Như vậy, sự kiếm sống bằng cách vi phạm sáu điều học do Đức Phật ban hành liên quan đến sự nuôi mạng như đã giải thích ở trước và năm ác pháp, được gọi là Tà mạng (Micchājīva).

Sự kiên tránh nuôi mạng bằng những hình thức trên, gọi là chánh mạng thanh tịnh giới.

4) Giới không vi phạm ((avītikkama sīla).

Đây là loại giới được tu tập bằng cách kiêng tránh sự vi phạm về thân, ngữ qua các điều học mà hành giả đã nguyện thọ trì.

Từ năm loại thu thúc giới và không vi phạm giới được mô tả ở trên, có thể suy ra rằng:

- Giải thoát thu thúc giới, là nhóm tâm sở (cetasika) có đức tin (saddhā) là trưởng (tín quyền), đi chung với tâm sở Tư (cetanā), vô tham, vô sân và vô si. Và Đức phật không cho chư tỳ khưu chế định học giới.²⁵

- Niệm thu thúc giới, là nhóm tâm sở có niệm (sati) là trưởng (niệm quyền), đi chung với tâm sở Tư, vô tham, vô sân và vô si.

- Trí thu thúc giới, là nhóm tâm sở có trí (paññā) là trưởng, đi chung với tâm sở Tư, vô tham, vô sân và vô si.

- Nhẫn nại thu thúc giới, là nhóm tâm sở thiện dẫn đầu là vô sân, chế ngự những khó chịu của tâm trước nghịch cảnh.

- Tinh tấn thu thúc giới, là nhóm tâm sở có tấn (viriya) là trưởng, đi chung với tâm sở Tư, vô tham, vô sân và vô si..

- Giới không vi phạm, bao gồm nhóm tâm sở thiện, dẫn dắt tránh vi phạm các điều học đã thọ trì.

Trong đó tâm sở Tư có vai trò chính phố hợp với (một trong) ba tâm sở ngăn trừ phần (virati) là: chánh ngữ, chánh nghiệp và chánh mạng.