Phật và Thánh chúng

THÁI TỬ TẤT ĐẠT ĐA TU HÀNH VÀ THÀNH ĐẠO

Trong xã hội, con người là trung tâm. Trong muôn loài, con người là cao quí hơn hết. Từ đó Thái Tử Tất Đạt Đa quyết tâm xuất gia để tìm cái gì ưu việt của con người. Trên con đường đó, Thái Tử Tất Đạt Đa phải trải qua nhiều gian truân mới chứng kiến thành đạo quả.

I- TẤT ĐẠT ĐA HỌC ĐẠO VÀ TU KHỔ HẠNH.

Sau khi cởi bỏ hết trang sức của trần gian, trước hết Đạo sĩ Thái Tử Tất Đạt Đa đến Khổ Hạnh Lâm tìm hiểu phương pháp tu hành của nhóm Bạt Già. Quan niệm của nhóm này cho rằng cuộc đời con người có nhiều khổ não ràng buộc. Trừ hết khổ nhanh bao nhiêu thì chóng được giải thoát bấy nhiêu. Bởi thế con người cầu ép xác tu hành khổ bản thân càng nhiều càng chóng đạt kết quả. Từ đó, có người suốt ngày đứng một chân phơi mình giữa nắng như thiêu đốt hay giữa sương tuyết lạnh buốt. Có người tự lấy roi quất vào thân, có người nằm trên chông gai cho da thịt rướm máu. Có người ngồi bên đống lửa để xông ướp sức nóng. Có người lặn xuống dưới nước để mong ánh trăng hoặc tia nắng mặt tr?i xuyên vào cơ thể. Còn thức ăn, họ ăn rêu xanh hoặc vỏ cây, hoa quả. Lúc đi khất thực, họ đem thức ăn bố thí cho người khác hoặc cho chim muông, chỉ ăn các thứ bừa bãi, thừa thãi. Y phục toàn bằng vỏ cây, lá cây. Họ thực hành như thế để mong chóng lên cõi trời hưởng sung sướng đời đời. Qua tư duy, Thái Tử Tất Đạt Đa thấy khổ hạnh chưa phải là cứu cánh, vì đã chịu nhiều cay đắng do xã hội do thiên nhiên đem lại, con người lại tự hành xác chỉ mang thêm thống khổ. Phải chăng đó là khổ khổ! Sau khi lên cõi trời hưởng phước báu hết, con người có còn đọa lại vào sanh ra tử luân hồi không!

Với những vấn đề đó, Đạo sĩ Tất Đạt Đa hỏi, nhóm Bạt Già không sao giải đáp được. Thấy Đạo sĩ Tất Đạt Đa thật thông thái xuất chúng, nhóm Bạt Già suy tôn Đạo sĩ lên làm bậc thầy. Để giúp thỏa mãn trí thức của Đạo sĩ Tất Đạt Đa, nhóm Bạt Già giới thiệu Đạo sĩ Alalam (Arada Kalama) ở núi Tần Đà nước Ma Kiệt với Đạo sĩ. Do đó, sau một đêm ở lại rừng Khổ Hạnh, Tất Đạt Đa lại lên đường đi qua núi Linh Thứu (Pháp gọi là Pei des Vautours) rồi vào thành Vương Xá để khất thực. Nghe tin Thái Tử Tất Đạt Đa sắp đến thành, dân chúng Thành Vương Xá rất hân hoan chờ đón để được cúng dường. Đặc biệt Vua Tần Bà Sa La (Bimbisara) cũng chuẩn bị đón tiếp. Trên đường đi, Đạo sĩ Tất Đạt Đa gặp một đàn cừu chạy tung bụi mù, đằng sau là con cừu non, bước đi thất thiểu... lúc chạy quỵ chân. Đạo sĩ Tất Đạt Đa hỏi người chăn cừu, lý do thúc hối đàn cừu phải chạy.

Qua sự trình bày của người chăn cừu, Đạo sĩ Tất Đạt Đa biết Vua Tần BÀ Sa La sắp làm lễ tế thần. Vì thế cừu phải được giao nạp cho kịp ngày. Thấy tội nghiệp cho cừu non, Đạo sĩ Tất Đạt Đa bế cừu non chạy theo đàn. Khi vào hoàng cung của Vua Tần Bà Sa La, Đạo sĩ Tất Đạt Đa thấy người ta đang đổ rượu vào lửa cho cháy rực để thui cừu Tế Đàn, Đạo sĩ Tất Đạt Đa đem luật nhân quả giải thích cho Vua Tần Bà Sa La và mọi người nghe, Đạo sĩ Tất Đạt Đa cũng giảng quy luật sinh tồn của xã hội do con người chủ động, không có sự ban ơn giáng họa của thần linh. Cảm phục lý luận của Đạo sĩ Tất Đạt Đa, Vua Tần Bà Sa La mời Đạo sĩ Tất Đạt Đa, ở lại Thành Vương Xá để cùng an bang trị thế. Đạo sĩ Tất Đạt Đa không chấp nhận, nhà Vua lại xin nhường nửa sơn hà, Đạo sĩ Tất Đạt Đa cũng không chịu.

Với ý nghĩ nước Ma Kiệt Đà được Đạo sĩ Tất Đạt Đa trị vì chắc còn thịnh vượng hơn nhà Vua xin hiến trọn đất nước và xin làm bề tôi lo việc cung phụng Tất Đạt Đa. Vì ý nguyện tìm đạo giải thoát sinh tử luân hồi cho nhân thế, Tất Đạt Đa từ chối tất cả. Không thể cầm chân người đạo sĩ, nhà Vua lo cúng dường vật thực rồi tiễn đưa Đạo sĩ Tất Đạt Đa lên đường.

Giữa đường Tất Đạt Đa gặp 2 đại thần sứ giả của Vua Tịnh Phạn. Hai sứ giả kể cho Đạo sĩ Tất Đạt Đa nghe những âu sầu của Vua Cha, của Du Da Đà La, của triều đình và của cả kinh thành Ca Tỳ La Vệ. Với mục đích thuyết dụ Đạo sĩ Tất Đạt Đa trở về. Thấy không thuyết phục được, hai đại thần xin lui về và hứa sẽ cử những người có ý xuất gia đi theo hầu hạ. Đến núi Tân Đà, đạo sĩ Tất Đạt Đa gặp đạo sĩ Alalam, một Bà La Môn thuộc phái số luận. Theo học trong một thời gian ngắn, đạo sĩ Tất Đạt Đa thông suốt lý thuyết nhị nguyên luận và thành tựu pháp thiền định từ phi thiền đến phi tưởng phi phi tưởng định. Đạo sĩ Tất Đạt Đa hỏi kết quả phi tưởng phi phi tưởng định mà Alalam chứng đạt là hữu ngã hay vô ngã! Vì nếu vô ngã không tri giác con người ở đó có khác gì cây cỏ! Nếu có ngã có tri giác, con người sẽ còn phan duyên không dứt được tâm nhiễm trước, còn ô nhiễm là còn triền phược, con người đâu có thể đạt được cứu cách giải thoát.

Vì không thỏa mãn tri thức, đạo sĩ Tất Đạt Đa đến một nhà số luận khác có kiến giải cao để học đạo, đó là đạo sĩ Uất Đầu Lam Phất (Uhaca-Ramaputra). Nhưng cuối cùng đạo sĩ Tất Đạt Đa vẫn chưa thấy được con đường đi đến chân lý qua các đạo sĩ đương thời của Ấn Độ. Trên nhiều hướng con người là trung tâm của tất cả, đạo sĩ Tất Đạt Đa nghĩ: Con đường chân lý là tìm tự nơi ta, chứ không ở một nơi nào khác.

Giã từ Uất Đầu Lam Phất, đạo sĩ Tất Đạt Đa hướng về núi Tượng Đầu, phía Bắc sông Hằng, nơi núi này nằm giữa sông Hằng và thành Ba La Nại, nước Ma Kiệt Đà, rừng Ưu Lâu Tần Loa (Urivilva) rặng núi Già Da. Khu vườn thật yên tĩnh, rất hợp với người tu hành khi đạo sĩ Tất Đạt Đa đi về phía rừng này, có 5 môn đệ của Uất Đầu Lam Phất xin tháp tùng. Đây là 5 anh em: Ông Kiều Trần như (Aj-nata Kaundinya) A Xá Bệ Thê (Asvajit) Ma Ha Bạt Đề (Bhadrica), Thập Lực Ca Diếp (Đasadaha-Casyaba) và Ma Ha Câu Ly (Mahanama-Kuluka). Tại rừng Ưu Lâu Tần Loa, đạo sĩ Tất Đạt Đa tu khổ hạnh với 5 anh em Kiều Trần Như, trải qua thời gian 6 năm, càng ép xác đạo sĩ Tất Đạt Đa càng tiều tụy. Bời hàng ngày chỉ ăn một hạt đậu hay một hạt mè, đâu có đủ chất bổ dưỡng để nuôi cơ thể.

Trong thiền định đạo sĩ Tất Đạt Đa luyện pháp nín thở, càng nín thở càng hoa mắt, tai càng ù, đầu nhức như bị roi quất, trán đau như bị dao dâm vì đuối sức, nên một hôm đạo sĩ Tất Đạt Đa ngã quỵ, tâm trí bàng hoàng. Lúc đó, đạo sĩ Tất Đạt Đa cảm nhận lạc thú đưa lại cho con người nhiều tham ái, ngược lại khổ hạnh cũng chỉ đưa lại cho con người hao mòn cơ thể tinh thần. Con người phải tráng kiện mới có tinh thần minh mẫn. Hình ảnh một cây đàn có dây, dây đàn căng hay chùng hiện lên trong tư duy của đạo sĩ Tất Đạt Đa, dựa theo cây đàn đạo sĩ Tất Đạt Đa nghĩ rằng dây đàn căng tiếng đàn sẽ quá cao, ngược lại dây đàn chùng tiếng đàn sẽ không có, dây đàn vừa tiếng đàn sẽ êm ả. Rồi từ đó, đạo sĩ Tất Đạt Đa quyết định bỏ lối tu khổ hạnh đi theo con đường trung đạo.

Tư tưởng đã dứt khoát, đạo sĩ Tất Đạt Đa rời chỗ đứng dậy đi xuống sông Ni Liên Thiền. Tắm rửa xong, đạo sĩ Tất Đạt Đa lên bờ nhưng quá kiệt sức, đi không nổi, dù đã nhiều lần gượng dậy. May mắn lúc đó có một cô gái chăn bò tên Su Dà Ta (Sajata) mang sữa đi qua, thấy tình cảnh thê thảm của một người không còn sức khỏe, nàng rót một bát sữa và đem dâng, đạo sĩ Tất Đạt Đa lãnh thọ. Uống xong đạo sĩ Tất Đạt Đa thấy khoan khoái, tinh thần trong sáng, khí lực trở lại bình thường. Đạo sĩ Tất Đạt Đa trở về chỗ cũ, nhóm 5 anh em Kiều Trần Như cho là đạo sĩ Tất Đạt Đa thối chí, uống sữa của nàng chăn bò là đã ô uế, kể cả tiếp xúc với dòng Thủ Đà La càng mất phẩm giá của con nhà dòng dõi, cả 5 người tỏ thái độ không chấp nhận hành động của đạo sĩ Tất Đạt Đa và bỏ chạy về thành Ba La Nại vì sợ lây ô uế. Thế là bước đường tìm học với đạo sĩ và tự thân tu khổ hạnh được chấm dứt. Một bước tiến mới của đạo sĩ Tất Đạt Đa được mở ra.

II- ĐẠO SĨ TẤT ĐẠT ĐA HÀNH THIỀN, TRÍ QUÁN VÀ HÀNH ĐẠO.

Từ bỏ nhóm Kiều Trần Như và tu khổ hạnh, một mình một bóng đạo sĩ Tất Đạt Đa thẳng tiến về núi Già Da, ở dưới gốc cây Tất Bát La trên một tảng đá như kim cang tọa, đạo sĩ Tất Đạt Đa hốt một số cỏ trải lên trên đó làm một bồ đoàn. Chuẩn bị xong đạo sĩ Tất Đạt Đa lên ngồi với lời thề rằng: Nếu không tìm được đạo ta quyết không rời chỗ này!

Tại nơi đó, Tất Đạt Đa nhập định 49 ngày Khung cảnh nơi đây êm đềm thật, nhưng đêm xuống khí lạnh của núi rừng thật khắc nghiệt, tiếng gầm rú của ác thú vồ xé nhau ghê rợn hãi hùng, Đêm này qua đêm khác, đạo sĩ Tất Đạt Đa vẫn không hoảng sợ, kiên nhẫn trong thiền định, trong tư duy, trong quán chiếu. Nhưng ác liệt nhất là sự quấy phá của Ma Vương, quỷ sứ hiện thân của vô minh, tham ái, chấp trước, dục vọng... Chúng là bóng tối của đêm dài luôn luôn tranh chấp với ánh sáng chân lý. Bởi chúng nghĩ nếu đạo sĩ Tất Đạt Đa giác ngộ chân lý chúng sẽ thua thiệt. Từ đó chúng sẽ xua đuổi đạo sĩ Tất Đạt Đa đi khỏi gốc cây Tất Bát La. Mỗi khi nhắm mắt lại để tư duy đạo sĩ Tất Đạt Đa thấy chúng khuyên người hãy trở về cung điện, thụ hưởng các lạc thú. Khi thấy không thể cám dỗ được, chúng rút lui nhường cho ma sân hận đến hò reo, chửi rủa thô bạo. Chúng là những con rắn độc trườn tới trước mặt đạo sĩ Tất Đạt Đa rồi khè lưỡi phun nọc độc... Nhưng dáng hiền từ và kiên quyết của Tất Đạt Đa chúng đành rút lui. Trong bóng đêm ma ngu muội hiện thân của bất công sợ hãi kéo đến bủa vây quanh cây Tất Bát La, chúng như những đàn dơi bay xào xạc như nhắc với Tất Đạt Đa rằng: Ánh sáng trí tuệ của con người đâu có đủ sức phá tan được hắc ám của trần gian, chỉ có đấng tối cao toàn trí toàn năng mới đủ sức soi sáng trần gian ban bố cho nhân loại những ân huệ. Rồi tiếp đến ma kiêu căng, ma nghi ngờ nối nhau đến chinh phục. Cuối cùng là Ca Ma (Kama) chủ tể của dục tình, khoái lạc, lực lượng chúng vô cùng hùng hậu và đầy đủ. Nào là những thiếu nữ diễm kiều, nào là những vũ công ca hát, nào là những lực sĩ vai mang nhiều cung tên dao búa, đèn đuốc... Chúng làm đủ các trò trước mắt Tất Đạt Đa; khi dịu hiền ẻo lả khêu gợi, khi ca múa đàn hát, thánh thót âm thanh, khi phùng mang trợn mắt dọa nạt đủ điều... Bao nhiêu hình ảnh liên tục diễn trò trong đêm tối, đều không khuất phục được Tất Đạt Đa, bởi đạo sĩ Tất Đạt Đa đã vững tâm quyết chí tin tưởng vào năng lực của mình của tự thân. Trong thiền định với trí quán chiếu đạo sĩ Tất Đạt Đa biết đó là những loại ma đang tranh chấp trong đầu óc, trong tư duy của chính mình mà thôi. Đạo sĩ Tất Đạt Đa tự nghĩ từ thời gian tu khổ hạnh về trước, ta phải đấu tranh với ngoại ma để thoát "ngục vàng", thoát khỏi xã hội giai cấp, thoát khỏi phi lý, còn từ ngày khởi sự nhập định ở gốc cây này ta phải đương đầu với lũ ma ghê rợn mà ta đã nuôi dưỡng nó trong không gian vô tận, đây là trận chiến cuối cùng ta phải tự thắng.

Vào đêm cuối cùng, lúc canh 2 bầu trời trong suốt ánh sao lấp lánh, tỏa rạng hào quang, ma vương quỷ sứ như tan biến từ lúc nào, đạo sĩ Tất Đạt Đa thấy lòng mình phẳng lặng như mặt nước hồ thu, trí tuệ bừng sáng như mặt trời khi đứng bóng, giữa lúc đó, Tất Đạt Đa chứng "Túc mạng minh". Qua trí tuệ này, Tất Đạt Đa thấy rõ tất cả các kiếp sống trong quá khứ của mình là một chuỗi dài vô tận, không lúc nào ngừng nghỉ. Có điều là đạo sĩ Tất Đạt Đa bao nhiêu hành động của nhiều kiếp sống đã qua đều đóng góp cho sức mạnh đi lên trên con đường chí thiện, chí mỹ. Các trí tuệ quán chiếu mà đạo sĩ Tất Đạt Đa vừa chứng được chính nhờ vào quá trình đó. Bấy giờ Tất Đạt Đa thấy mình như người lữ hành ngồi trên đỉnh núi nhìn xuống chân đèo. Dọc theo con đường dốc đá cheo leo, nào hầm nào hố, nào sỏi, nào gai khe, nào suối... mà người lữ hành đã khổ công vượt qua không bị té ngã. Có được một trí tuệ quán chiếu chân chính về đời sống quá khứ là cả một quá trình diệt hết vô minh, trí tuệ khởi, giống như bóng đêm bị phá tan, ánh sáng tỏ rạng, tâm linh đạt chính tri kiến ngay trong cuộc sống ở thế gian.

Đến nửa đêm, Tất Đạt Đa chứng "thiên nhãn minh" thấy xuyên suốt bản thể của vũ trụ bao la. Trong khoảng không gian vô cùng vô tận, Tất Đạt Đa thấy các tinh tú, lớn có, nhỏ có, nhấp nhánh nhưng riêng lẻ, nhưng liên hệ, chuyển động vận hành rất trật tự trong một hổ tương chằng chịt. Các hành tinh xuất hiện, lúc chiếu sáng, lúc lu mờ. Lúc có, lúc không, nhưng không thêm, không bớt. Thế giới thiên nhiên qua 4 giai đoạn: Thành, Trụ, hoại, không. Trí tuệ quán chiếu này không bị bất cứ một vật thể hữu hình nào làm chướng ngại Tất Đạt Đa, thấy luôn cả sự vật đang chìm trong hố đen của khoảng không gian vô tận cũng nằm trong luật sinh tồn tương quan tương duyên.

Qua canh 4, khi sao mai vừa mọc, Tất Đạt Đa chứng: "Lậu tận minh". Thấy nguồn gốc khổ đau sinh tử của chúng sanh là vô minh có nghĩa là từ đó không nhận chân được thực tại, "Như thật tri kiến" rồi do mê mờ, thân, khẩu ý của con người làm những việc không lương thiện tạo các nghiệp báo, đó là "Hạnh". Từ nghiệp, con người có phân biệt nhận có ta, có người, đó là "thực". Từ hiểu biết sai làm con người triển khai có tâm lý và vật lý, đó là "danh sắc". Tâm và cảnh sắc được thiết lập, cảnh được các giác quan tiếp nhận, đó là "lục nhập". Hình tướng và giác quan va chạm cọ xát nhau để cảm giác sinh khởi đó là "xúc" va chạm những gì ưu thích sẽ thọ nhận, đó là "thọ". Những gì đã thọ nhận thì gọi là yêu thương, say đắm đó là "ái". Đã ưa thích một hiện tượng nào liền tìm cách cố giữ đó là "thủ". Những thứ đã có trong tay không bao giờ để cho mất mát, đó là "hữu". Vì muốn có nghiệp báo tồn tại, làm nhân tái sinh ở một kiếp khác, đó là "sinh". Vì có sinh ra tức là có một cuộc sống cho nên phải có bịnh, có già, có chết đó là "lão tử". Trong kiếp sống cứ thuận dòng theo cái vòng lẩn quẩn của 12 nhân duyên, con người mãi mãi trôi lăn trong sanh tử luân hồi. Trái lại, nếu đi ngược dòng diệt hết vô sinh, con người sẽ giác ngộ và giải thoát. Phương pháp đi ngược dòng trước hết con người phải biết phòng ngừa thân, khẩu, ý đừng tạo tác nghiệp báo là phải giữ "giới", có bỏ các nghiệp xấu tâm ý được trong sạch vắng lặng, thiền định phát sinh "định". Cõi lòng vắng lặng như nước mùa thu, trăng sao chắc chắn được hiển lộ. Trí tuệ được chiếu sáng "tuệ". Ánh sáng chói rực đêm tối sẽ tiêu tan, tam minh bùng chói, vô minh, tham ái, ngã chấp, dục vọng. Nói khác hơn là kiến tri hoặc, trần sa hoặc và vô minh hoặc sẽ tiêu tan như mây khói, như bóng đêm khi mặt trời tuệ giác hiển lộ.

Khi sao mai đã lên cao, ánh trăng rằm cũng đang tỏa rạng Tất Đạt Đa hoát nhiên đại ngộ, thành Phật hiệu là: "THÍCH CA MÂU NI" và trở thành đáng Đạo Sư của nhân thế.

Lúc bấy giờ Phật được 36 tuổi, cây Tất Bát La thành cây Bồ Đề (cây giác ngộ) chỗ Phật ngồi gọi là Bồ Đề tòa. Vùng đất xung quanh cây Bồ Đề gọi là Bồ Đề tràng, về sau được dựng tháp kỷ niệm gọi là Tháp Phật Bà-Già-Da (Buddha-Gaya).

III- NHẬN THỨC VÀ KẾT LUẬN.

Từ khi lên yên ngựa Kiền Trắc, vượt thành xuất gia, tìm thầy học đạo, tu khổ hạnh với 5 anh em Kiều Trần Nhu, cho đến lúc ngồi dưới gốc cây Bồ Đề nhập định, tuệ quán và chứng thành đạo quả, Phật THÍCH CA đã phấn đấu không ngừng. Nếu không nhờ nghị lực kiên cường, có lúc - chắc Phật phải bỏ cuộc, nhất là khi ngồi ở tòa Bồ Đề, nội ngoại ma đã đến cám dỗ hoặc quấy phá hung hăng không ngừng. Từ đó sự thành đạo của Phật quả là một ánh vàng xuất hiện, có một không hai trong trần thế.

Từ xưa đến nay có mấy ai từ chối lạc thú ở đời. Càng có vật chất, càng có địa vị, con người càng khởi niệm tham ái, đắm trước, mê mờ...

Cảm động biết bao, nếu chúng ta nhìn lại giai đoạn Phật tu khổ hạnh, da bọc xương, đi đứng không vững. Phải chăng vì thế, các Chùa ở Việt Nam đã tạc thờ tượng Phật tu khổ hạnh. Tượng này được gọi là tượng Tuyết Sương, có ở Chùa Bút Tháp, Hà Nội. Hình ảnh khổ hạnh này, Phật đã diễn tả lại trong kinh Saccaka:

Trong khi ta giảm thiểu tối đa sự ăn uống, ăn từng giọt một, như xúp đậu nành, xúp đậu đen, xúp đậu hột hay xúp đậu nhỏ, thân ta trở thành hết sức gầy yếu. Vì ta ăn quá ít, tay chân ta trở thành như những gọng cỏ hay những đốt cây khô héo. Vì ta ăn quá ít, bàn trôn của ta trở thành những móng chân con lạc đà. Vì ta ăn quá ít, xương sống ta phơi bày giống như cây cột của một sàn nhà hư nát. Vì ta ăn quá ít, con ngươi long lanh của ta nằm sâu thẳm, trong một giếng nước thâm sâu. Vì ta ăn quá ít, da đầu của ta trở thành nhăn nheo, khô cằn như trái bí đắng, cắt trước khi chín, bị cơn gió nắng làm cho khô cằn, nhăn nheo. (Trung bộ Kinh I trang 245, HT. Thích Minh Châu dịch).

Quá trình tu hành về giác ngộ, giải thoát là một quá trình do PHẬT THÍCH CA MÂU NI thực hiện. Trong phần kết luận của bài ý nghĩa Phật thành đạo, Hòa thượng THÍCH MINH CHÂU đã viết:

1)- Quá trình giác ngộ, giải thoát của Đức Phật là một quá trình tu tập về tâm lý, dựa trên những tâm lý của con người hiện tại, không có thần linh, không có bùa phép, không có cứu rổi...

2)- Pháp môn đưa đến giác ngộ, giải thoát là giới, định tuệ, nghĩa là phải sống mỹ, sống tốt lành trong sạch. Dựa trên nếp sống ấy, tập trung tâm tư vào những đối tượng có lựa chọn để phát triển nội lực tịnh tâm với xả và nhất tâm trong sáng của thiền thứ tư, bước vào thiền quán, nhìn cái nhìn như thật với trí tuệ, và lấy trí thức như thật ấy đoạn tận các hậu hoặc để được giác ngộ, giải thoát.

3)- Đức Phật là một người như chúng ta, sinh ra là một người, sống như một người và từ giã cõi đời như mọi người.

Nhưng là vì một người vị sự đau khổ của chúng sinh mà xuất gia tu đạo, một con người đầy đủ nghị lực kiên trì, can đảm để chiến thắng mọi trở ngại, cuối cùng đã tìm ra được con đường diệt khổ cứu độ chúng sinh.

Ngày thành đạo của NGÀI đã nói lên sự thành công cao cả của con người đã biết nâng cao phẩm giá tuyệt vời của con người có khả năng giác ngộ đã thành tựu sự giác ngộ một cách trọn vẹn dưới gốc cây Bồ Đề!

* * *

CÂU HỎI THẢO LUẬN.

1)- Nhóm Bạt Già tu như thế nào?

2)- Gặp con cừu non không chạy kịp đàn, Tất Đạt Đa đã làm gì?

3)- Tại sao Vua Trần Bà Sa La cảm phục Tất Đạt Đa?

4)- A La Lam và Uất Đầu U Lam Phất chủ trương như thế nào Tại sao Tất Đạt Đa không chấp nhận lý thuyết của họ?

5)- Tất Đạt Đa tu khổ hạnh với ai? Ở đâu? Bao lâu và kết quả như thế nào?

6)- Tại sao Tất Đạt Đa dùng sữa của Su Dà Ta, giai cấp Thủ Đà La?

7)- Trong 49 ngày, dưới gốc cây Bồ Đề, Tất Đạt Đa đã chiến đấu với ai?

8)- Đêm thứ 49, Phật thành đạt được gì?

9)- Hãy nhận định quá trình giác ngộ và giải thoát của Phật Thích Ca Mâu Ni.

Chân thành cám ơn Đại đức Giác Đồng đã gửi tặng phiên bản điện tử (Bình Anson, 07-2001)

Thích Minh Tuệ

Sài Gòn, 1990

BÀI 5

ĐỨC PHẬT GIÁO HÓA.

Khi thành chánh đạo, Đức Phật cảm thấy lòng thật nhẹ nhàng thoải mái không còn vướng chút bụi trần, Đức Phật tuyên bố: "Ta đã trải qua nhiều kiếp sinh tử luân hồi. Ta đã hoài công tốn sức mãi tìm kiếm kẻ làm nhà mà không gặp.

Vòng sinh tử đau thương cứ miên viễn xoay vần, không dứt, khốn khổ biết bao. Nhưng, hỡi kẻ làm nhà, chung cuộc ta đã tìm ra người. Người không còn xây nhà được nữa. Kèo cột hư mục, tường vách đều đã sụp đổ tan nát. Ta đã dứt sạch ái nhiễm, tâm trí đạt đến vô thượng Niết Bàn".

I- THỜI GIAN PHẬT SUY TƯ.

Đạo quả đã viên thành, nhưng Đức Phật vẫn an nhiên ngồi kiết già bất động ở dưới gốc cây Bồ Đề, Phật trọn hưởng nguồn hỷ lạc đã tốn nhiều công sức kiếm tìm. Phật thấy như ngồi trên đỉnh núi nhìn xuống chân đèo. Ở lưng đèo dốc đá cheo leo, cây gai chằng chịt, suối khe hiểm trở... Chúng sinh mệt mỏi tìm không ra lối thoát, trình độ lại còn thấp kém, làm sao thấu hiểu được giáo pháp mà Ngài vừa chứng ngộ. Từ đó, Phật rất ưu tư, không biết cách nào để truyền bá giáo pháp vô thượng thậm thâm vi diệu. Con người sống quay cuồng trong sự ràng buộc của ái nhiễm làm sao thấu triệt được lý nhân duyên, vòng xích nhân quả luân hồi. Bởi thế, con người cũng đánh mất khả năng Như thị tri kiến, sẵn có trong mỗi tự thân, còn các Đạo sĩ xa lánh cuộc sống lại chấp nhận sự an bài của Thượng đế, hoặc định nghiệp. Muốn giải thoát, theo họ, con người phải khổ hạnh ép xác. Rõ ràng khi ta dùng bát sữa của mục nữ Su Dà Ta, 5 anh em ông Kiều Trần như đã ruồng bỏ ta, cho ta là thối chí. Ôi! Chân lý quá cao siêu "Tâm tính phàm phu ô trược làm sao nắm bắt được chân lý. Kẻ khổ đau vì dục vọng trần gian, kẻ bị vô minh che lấp tâm trí sẽ khó nhận biết sự thật. Từ trước đến giờ, ta đã bị hiểu lầm, nay đi truyền bá lý nhiệm mầu ta sẽ bị hiểu lầm nhiều hơn nữa. Như thế, ai sẽ nghe ta và ta làm thế nào để giảng giải cho mọi người đạo lý duyên sinh, nhân quả luân hồi, kể cả chỉ cho mọi người cái thực tại xã hội đầy dẫy bất công mà họ đang gánh chịu. Bấy giờ Phật nhớ đến đạo sĩ Uất Đầu Lam Phất và A La Lam, Phật chỉ nghĩ có hai đạo sĩ này, người có căn trí khá cao, chắc có thể lãnh hội được đạo lý thù thắng, nhiệm mầu. Nhưng tiếc thay, cả hai đạo sĩ đã từ giã cõi đời, trước ngày ta thành đạo 7 ngày và 3 ngày.

Cứ như thế Phật suy tư suốt thời gian 21 ngày.

Trong thời gian. Phật nhập định dưới gốc cây trí giác, có hai thương gia điều động 500 cỗ xe ngựa trở về phương Bắc. Đó là Đề Lê Phú Bà (Tripussa) và Bạc Lê Ca (Bhallika) cả hai thương gia đến đảnh lễ và cúng dường Đức Phật. Đáp lại thiện tâm của hai thương gia, ngoài lời tán dương, chúc phúc, Phật ban vài sợi tóc và móng tay để làm vật kỷ niệm. Khi đến kinh doanh ở Miến Điện hai thương gia dựng tháp thờ tóc và móng tay của Phật. Nhờ đó Vua Miến Điện, các Vua kế cận và nhiều người biết xứ Ấn Độ và đã tìm đến bái yết Đức Phật. Tháp này hiện còn ở Thủ Đô Rangoon, tên gọi là Tháp JHWEDAGOR.

II- ĐỨC PHẬT GIÁO HÓA - (Chuyển Pháp luân).

Với tâm đại bi và trí tuệ siêu tuyệt, sau 21 ngày, Đức Phật đã thấu triệt được trình độ cao thấp của chúng sinh. Bởi thế Đức Phật quyết định sẽ tùy căn cơ trình độ của chúng sinh mà thuyết giáo. Phương pháp giáo hóa theo 2 nguyên tắc: Kết hợp với chân lý cứu cánh (khế lý) và tùy thực tế áp dụng phương pháp thích hợp (khế cơ). Quyết định xong, Đức Phật rời tòa Bồ Đề, đi về phía thành Ba La Nại (Benarer) tìm 5 anh em ông Kiều Trần Như.

1)- Người gặp Phật đầu tiên.

Trên đường hướng về thành Ca Thi tại núi Dà Gia (Giya), Phật gặp U Ba Ca (Upaka) từ xa đi lại. Vừa trông thấy Phật, cảm mến phong cách của Phật, tâm hồn U Ba Ca rung động, liền tiến đến đảnh lễ và tỏ lời thán phục. U Ba Ca hỏi: "Ngài có phải là người không? Hay Ngài là một vị thiên thần? Tướng Ngài rất đẹp hiền hòa. Khuôn mặt Ngài thật rạng rỡ, tươi mát như một mùa thu trong sáng. Với hình dáng của Ngài, tâm hồn con vừa ớn lạnh, vừa thanh thản, yên tĩnh lạ thường. Kính xin Ngài cho con biết tận tường".

Này U Ba Ca! Phật đáp. Ta không phải là thiên thần. Ta là một con người bình thường như bao nhiêu người khác. Ta không có bạn bè chung học, cũng không có ai làm thầy ta. Sau khi nhìn rõ thực trạng của xã hội bất công, thấy rõ già, bệnh, chết làm mòn mỏi sinh mạng con người, và cũng tìm hiểu hết các tư tưởng chứa đầy, thiên chấp, của các đạo sĩ trong chốn sơn lâm, với tự lực ta tìm được đạo trí tuệ, đạo giải thoát mà trên cõi đời này chưa ai thấu đạt được. Này U Ba Ca! Cuộc sống của con người không do một thượng đế nào an bài, cũng không phải là một định nghiệp hoặc ngẫu nhiên. Tất cả đều do con người chủ động. Nếu con người cứ đắm say dục lạc, tâm tràn đầy phiền não nhiễm ố cuộc sống sẽ mãi trầm luân khổ ải. Do đó, con người phải có gươm trí tuệ chặt đứt dây mơ, rễ má vô minh phiền não, kiếp sống sinh tử luân hồi mới chấm dứt, trần gian mới hết u tối. Khi đến thành Ca Thi, tùy căn cơ mọi người ta quyết truyền bá đạo lý giác ngộ và giải thoát. Ta đóng chuông chính giác, thức tỉnh nhân loại. Tiếng chuông vang rền sẽ khai thông cho những người tai điếc. Ta đốt đèn trí tuệ để xua đuổi bóng đêm trường bao phủ thế gian, đưa đón người vào cơn ác mộng. Đèn tuệ rạng soi sẽ mở mắt cho những người bị mù tối. Khi đèn trí tuệ chiếu sáng, bóng tối ngu si của nhân loại, chúng sinh nhất định sẽ tan biến.

Này U Ba Ca! Với sứ mạng của đấng đại trượng phu, đấng đại Y vương và đấng đạo sư của nhân thế, ta phải thực hiện cho bằng được lý tưởng cứu độ chúng sinh. Đào đất thì có nước, không khí chuyển động thì phát gió, cưa cây thì có lửa, bởi thế ta rất tin tưởng vào năng lực của ta, trên con đường trở lại thành Ca-thi, xứ Ba La Nại.

Nghe Phật thuyết giảng, U Ba Ca càng thán phục đạo lý cứu khổ nạn cho nhân thế của Đức Phật. Trước khi chia tay, U Ba Ca phát nguyện trong tương lai gần đây sẽ trở lại bái yết Phật và xin quy y làm đệ tử.

2)- Giáo đoàn đầu tiên.

Khi vào thành Ba La Nại, Phật đi thẳng đến vườn Lộc Uyển để gặp 5 anh em ông Kiều Trần Như, người cùng tu khổ hạnh với Phật ngày trước.

Thấy Phật từ xa đi lại, 5 anh em ông Kiều Trần Như tưởng là đạo sĩ Tất Đạt Đa đã ăn năn hối hận và trở lại xin tiếp tục hành đạo. Bởi thế 5 ông bàn với nhau là không đón chào tiếp rước, ôm y bát, nhường chỗ ngồi, cho ăn uống... phải nhắm mắt tảng lờ như không nhìn thấy. Nhưng Phật mỗi lúc một đi đến gần. Với hình ảnh, tướng mạo, tư chất, phong cách khác hẳn các đạo sĩ bình thường, tâm tư 5 anh em Kiều Trần Như thấy nao nao cảm phục. Với những ý định đã bàn bạc, với những thái độ căm ghét ban đầu họ cảm thấy như tan biến theo từng bước chân của Phật, không ai bảo ai, khi Phật đến gần, tất cả đều đứng dậy vái chào niềm nở. Người thì lễ bái, người thì giành ôm y bát, người thì sửa soạn bồ đoàn, người thì múc nước rửa chân Phật và đồng thanh chào mừng.

- "Xin hân hạnh chào bạn, mời bạn ngồi giữa 5 anh em chúng tôi".

- Này Kiều Trần Như! Các người đã giao ước không đón chào ta sao lại tỏ nhiều cử chỉ trái ngược? Phật hỏi.

- Thưa bạn, đó là một sự hiểu lầm ban đầu. Với phước hưởng của bạn chúng tôi đâu dám thất lễ.

- Này các đạo sĩ! Không nên gọi ta là bằng bạn, bằng tên thế tục. Qua thời gian nhập định, tư duy dưới gốc trí giác, ta đã thành bậc chính đẳng, chính giác. Ta là đấng đạo sư, đấng đại y vương. Hãy gọi ta là Phật, bậc có trí tuệ, nhìn xuyên suốt nguồn gốc vũ trụ, nhân sinh. Các đạo sĩ hãy lắng nghe, ta đến đây có mục đích khai thị cho các đạo sĩ con đường dẫn đến quả giác ngộ và giải thoát mà ta đã thành đạt.

- Này các đạo sĩ! Trước đây các đạo sĩ nghĩ ta đã sống buông lung, phóng dật nên đã ruồng bỏ ta. Thực sự, ta không như thế. Khi còn ở cung đình đủ các loại lạc thú, nhưng ta đã không đắm say thích hưởng lạc thú, nếu đắm nhiễm thì ái dục càng tăng, thân tâm ô nhiễm không dứt trừ được già, bịnh, chết, vòng xích nhân quả luân hồi. Ta đã bỏ lại đằng sau để vào rừng cùng với các bạn tu khổ hạnh. Nhưng qua 6 năm ép xác, chỉ làm cho cơ thể hao mòn, sức lực kiệt quệ, đi đứng không nổi. Nhục thể chịu khổ bao nhiêu thì tâm thần càng thêm rối loạn bấy nhiêu, trên đường đạo hạnh, cần tránh hai thái cực. Chỉ có phương pháp tu hành trung đạo mới đi đến cứu cách giác ngộ, thành Phật.

- Này các đạo sĩ! Con đường trung đạo chân chính có 8 nhánh, gọi là 8 chính đạo. Một là hiểu biết chân chính (chính kiến) hai là suy nghĩ thuần chơn (chính tư duy) ba là lời nói hiền hòa trung trực (chính ngữ) bốn là việc làm chính đáng (chính nghiệp) năm là sinh kế hợp lý (chính mạng), sáu là siêng năng theo lẽ phải (chính tinh tấn), bảy là nhớ nghĩ chân lý (chính niệm), tám là giữ tâm linh vắng lặng theo chính đạo (chính định). Đó là con đường trung đạo mà ta đã khám phá được. Con đường hướng đến giải thoát phiền não khổ đau, được giác ngộ, tịch tịch Niết Bàn.

Phật dừng lại giây lát rồi tiếp:

- Này các đạo sĩ! Trên thế gian này, chúng sinh luôn luôn gánh chịu nhiều khổ đau: sinh, già, bịnh, chết gây khổ cho con người. Ngoài ra, còn nhiều tai ương khác nữa, như phải chia lìa người thân thương, gặp gỡ kẻ oán thù, điều mơ ước không đã được, năm uẩn phát triển không đồng đều trong cơ thể. Đó là chưa kể đến những tai ương do thiên nhiên gây nên, như tai nạn về nước, tai nạn về lửa, tai nạn về gió bão v.v...

Tất cả những khổ đau đâu phải tự nhiên hay ngẫu nhiên mà có hay do Thượng đế an bài. Nguyên nhân của nó là do con người chất chứa vô minh, tham ái, ngã chấp... rồi phát sinh phiền não; tham, sân, si... những nguyên nhân đau khổ, con người tích lũy lâu ngày thành tập. Muốn giải thoát, an vui, tịch tịnh, con người phải quyết tâm diệt sạch phiền não: tham, sân, si... Đó là diệt. Phương pháp để giác ngộ và giải thoát, đạt cảnh giới tịch diệt Niết Bàn là 8 chánh đạo, đó là Đạo.

- Này các đạo sĩ! Với thực tại cuộc đời, ta khai thị cho các ông biết:

- Đó là khổ, vì tính nó hay bức bách.

- Đó là Tập, vì tính nó thường dễ chiêu cảm.

- Đó là diệt, vì tính nó có thể chứng.

- Đó là đạo, vì tính nó có thể tu.

- Này các đạo sĩ! - Ta khuyên các ông hãy tích cực:

- Đó là khổ, các ông phải biết.

- Đó là tập, các ông cần phải trừ.

- Đó là diệt, các ông cần chứng đắc.

- Đó là đạo, các ông cần tu tập.

- Này các đạo sĩ! - Hãy noi theo ta để biết rõ:

- Đó là khổ, ta đã biết rồi.

- Đó là tập, ta đã trừ xong.

- Đó là diệt, ta đã chứng được.

- Đó là đạo, ta đã thực hành.

- Này các đạo sĩ! Trong thực tại khổ, tập, diệt, đạo là 4 chân lý chắc thật nhiệm mầu, vì thế được gọi là Tứ diệu đế, chỉ có thánh trí mới thấu rõ được nên còn gọi là Tứ Thánh Đế. Con người cần thấu hiểu 4 chân lý này và tu theo đường trung đạo mới mong thoát khỏi vòng sinh tử luân hồi.

Thuyết giảng 4 diệu đế xong, Phật lại hỏi các đạo sĩ: "Con người có già, bịnh, chết vì thân 5 uẩn". Vậy với thân 5 uẩn này các ông còn bảo tồn là thường hay không thường! Là khổ hay không khổ? Là có ngã hay không ngã?

Các đạo sĩ thưa: "Bạch phật! Năm uẩn sắc, thọ, tưởng, hành và thức là vô thường, là khổ và là vô ngã!"

Hay lắm thay! Ta thật không uổng công trong lần chuyển pháp luân đầu tiên này. Vì các đạo sĩ đã tiếp thu được giáo pháp nhiệm mầu của ta truyền đạt.

Phật thuyết giảng xong, 5 đạo sĩ cùng tu khổ hạnh với Phật lúc trước hoan hỷ tín nhận, lễ bái tôn vinh Phật, phát nguyện xin xuất gia làm đệ tử. Đó là 5 đệ từ đầu tiên của Phật. Bây giờ, ngôi Tam bảo được hình thành. Đức Thích Ca Mâu Ni là Phật bảo, 4 Thánh Đế là pháp bảo và 5 anh em Kiều Trần Như là Tăng bảo.

III- NHẬN THỨC VÀ KẾT LUẬN.

Trong 45 năm thuyết pháp của Đức Phật, bài pháp 4 Thánh Đế là quan trọng hơn cả. Các tư tưởng gia Đông - Tây đều có bài đó là tinh túy của Phật giáo là đóa hoa thơm của nhân loại. Vì 4 Thánh Đế này làm căn bản cho toàn bộ hệ thống triết lý tư tưởng Phật giáo. Tất cả tư tưởng khác đều bắt nguồn, đâm rễ, nẩy mầm, đâm chồi, kết trái từ 4 Thánh Đế.

Bài giảng 4 Thánh Đế đầu tiên này của Đức Phật được gọi là sơ chuyển Pháp luân. Với 5 anh em Kiều Trần Như, Đức Phật không những chỉ khai thị tức là nói rõ, mà còn khuyến cáo hãy tích cực tìm hiểu cái khổ, trừ cái tập, chứng cái diệt, tu trung đạo và chứng minh bằng tự thân Phật đã thực hành, đã chứng đạt. Với 3 phạm trù này, giáo điển Phật giáo gọi là Tam chuyển Pháp luân. Đó tức là thị chuyển, khuyến chuyển và chứng chuyển.

Với 4 Thánh Đế, Phật dựa trên luật nhân quả, để trình bày. Với thực tế tâm lý, chúng sinh sợ quả. Bồ Tát sợ nhân, vì thế Phật nói quả trước, nhân sau. Khổ và tập là nhân quả thế gian. Diệt và đạo là nhân quả xuất thế gian.

Với cuộc đời, ngoài những tai nạn do thiên nhiên đem lại, như thủy tai, hỏa tai, phong tai v.v... tự thân con người bị chồng chất không biết bao cái khổ. Tóm thâu có tám khổ hoặc gọn hơn cả 3. Đó là khổ khổ, hoặc khổ và hành khổ. Phật nói thực trạng của đời có nhiều nỗi khổ với mục đích để con người hãy tìm ra nguyên nhân và dựa theo phương pháp tu hành, diệt trừ tận nguồn gốc của khổ, hầu tạo cho xã hội, cho đời, cho nhân loại, chúng sinh có một cuộc sống an vui miên trường. Do đó, chúng ta không thể cho đạo Phật nói đời có nhiều khổ, khiến cho người bi quan, yếm thế. Hơn nữa, đạo Phật cũng không phủ nhận những nguồn vui mà con người có thể tìm thấy trong đời. Có điều là, đạo Phật khuyến hóa con người đừng quá đắm say lạc thú trần gian mà quên mất cái khổ già, bịnh, chết luôn luôn rình rập con người. Con người cần tu đạo để thoát ly sinh tử luân hồi tiến đến chân trời chân, thiện, mỹ trường cữu hơn. Đó là giác ngộ, giải thoát, tịch tịnh, Niết Bàn. Cái cứu cánh này cũng không ngoài thế giới mà chúng ta đang sống. Kinh Phật nói: Sinh tử tức Niết Bàn, phiền não tức Bồ Đề. Rồi thế gian để cầu giác ngộ, chẳng khác nào tìm lông rùa, sừng thỏ... (Phật pháp tại thế gian, bất ly thế gian giác. Ly thế tức Bồ Đề, do nhu cầu thố giác). Nói khác hơn, tâm tịnh tức độ tịnh, ngược lại độ tịnh tức tâm tịnh. Trúc Lâm quốc sư Việt Nam nói với Trần Thái Tôn:"Trong núi vốn không có Phật. Phật ở trong tâm ta..." Triết lý đó cũng được hàm chứa trong bài "Cư trần lạc đạo phú của Trần Nhân Tôn. Lúc th? tịch, Trần Nhân Tôn còn khuyên chúng tăng qua bài kệ: nhất thiết pháp bất sinh, nhất thiết pháp bất diệt. Nhược năng như thị giải, chư Phật thường hiện tiền, hà khứ lai chi hữu (các pháp vốn không sinh, cho nên cũng không diệt. Nếu rõ được như thế, chư Phật hiện trước mắt, đâu còn chuyện đi lại).

Qua một vấn đề khác, đó là trong thời gian Đức Phật nhập định 21 ngày ở gốc cây Bồ Đề, nhà nghệ sĩ có vẽ một bức tranh Phật ngồi tĩnh tọa với 7 con mãng xà che gió mưa cho Phật. Một số chùa ở Việt Nam, dựa theo sử liệu, tạc thờ tượng Phật với hình tượng 7 con mãng xà quấn thân Phật bảy vòng và 7 cái đầu làm tán che Phật. Đây là một hình tượng có thể xảy ra khi Phật nhập định ở gốc Bồ Đề. Lúc đang định ở mức cao độ, hành giả quên hết các sự kiện chung quanh. Ví như lúc đi đường, chúng ta chăm chú tránh xe cộ nên có người đi ngược chiều chào hỏi chúng ta mà chúng ta vẫn không hay biết. Lúc học bài, lúc ngủ say, chúng ta không thấy hình bóng, không nghe tiếng động chung quanh. Ở Ấn Độ là một xứ có nhiều rắn, vì còn nhiều hoang vu, nhất là núi rừng. Do đó rắn là một trong số các biểu tượng của Ấn Độ thường được đưa vào phim ảnh hoặc được viết trong các tác phẩm văn chương, nhất là các truyện cổ. Giữa người và vật vẫn có nhiều cảm thông nhau, nếu tôn trọng nhau. Hiện nay ở Úc, con người triệt để bảo vệ súc vật. Do đó chim chốc và người rất gần gũi nhau. Trên các bãi cỏ đầy người phơi nắng, ngồi hưởng không khí an lành, trong lúc chim bay lượn tự nhiên. Trên các bãi biển, dân chài kéo lưới vào, lo bắt cá lớn trong khi chim xà xuống thu lượm cá bé, xem như chỗ không người. Từ đó hình tượng Phật nhập định tư duy ở gốc Bồ Đề với 7 con mãng xà che gió mưa có thể là một sự thực, không đến nổi quá tưởng tượng siêu hình. Hơn nữa, hình tượng đó cũng là một biểu tượng để nói lên đức từ bi của Phật đã cảm hóa được cả rắn mãng xà. Ngược lại rắn mãng xà cũng vẫn có đức đại bi đồng thể nên đã đến che gió mưa cho Phật, tại xứ Ấn Độ nắng cháy người, mưa bạo tàn.

Sau hết, với đức từ bi bao la, với trí tuệ siêu việt, sau khi thành đạo, Phật không nhập Niết Bàn, để trọn an hưởng thường lạc, ngã, tịnh. Khi suy nghĩ chính chắn, có phương thực hóa đạo tùy cơ, Phật đi về thành Ba La Nại để chuyển pháp luân, lập nên giáo đoàn đầu tiên cho lịch sử Phật giáo. Với bước đường hành hóa đức Phật muốn nói lên tinh thần đạo giáo của Ngài là đạo tích cực chứ không tiêu cực. Vì mục đích giải phóng chế độ giai cấp, tư tưởng tôn giáo thần quyền và nỗi khổe già, bịnh, chết của con người, Đức Phật đã ra đi tìm đạo. Khi chúng thành chính giác, Phật lại quay về rao giảng đạo lý đã tìm được, để con người thấy rõ mà tự xây dựng bản thân, góp phần kiến tạo xã hội hiền lương và cao hơn là thoát ly sinh tử luân hồi. Như thế, hình ảnh Đức Phật là một hình ảnh tích cực, vô ngã. Từ đó, chúng ta đâu có thể bảo đạo Phật là đạo tiêu cực yếm thế?

* * *

CÂU HỎI THẢO LUẬN.

1)- Sau khi thành đạo, thời gian 21 ngày, lưu lại ở gốc cây Bồ Đề, Đức Phật đã tư duy như thế nào?

2)- Khi còn ngồi tư duy ở gốc cây Bồ Đề, Phật đã gặp ai và làm gì?

3)- Ai gặp Phật đầu tiên?

4)- Thái độ của 5 anh em ông Kiều Trần Như lúc gặp lại Phật như thế nào?

5)- Trước khi nói Pháp 4 Thánh Đế, Phật giảng giải gì với 5 anh em ông Kiều Trần Như?

6)- Hãy phối hợp 8 chánh đạo với giới, định và tuệ.

7)- 4 Thánh Đế là những gì?

8)- Trình tự lần chuyển Pháp luân đầu tiên như thế nào?

9)- Vô thường, khổ và Vô ngã được gọi là gì?

10)- Hãy giải thích biểu tượng hình Phật nhập định với 7 con mãng xà.

11)- Qua 4 Thánh Đế, Phật nói quả trước nhân sau, tại sao?

12)- Tìm Niết Bàn, thường lạc ngã tịnh ở đâu?

Chân thành cám ơn Đại đức Giác Đồng đã gửi tặng phiên bản điện tử (Bình Anson, 07-2001)

Thích Minh Tuệ

Sài Gòn, 1990

BÀI 6

ĐỨC PHẬT GIÁO HÓA (Phần 2)

3)-Nam nữ Phật tử đầu tiên.

Dọc theo sông Phược Caran Phật cùng các đệ tử tiếp tục đi giáo hóa. Trên đường đi, Phật gặp một thanh niên dáng dấp mệt mỏi bơ phờ, nửa tỉnh nửa mê, có vẻ điên khùng. Để Phật giải cho nỗi thắc mắc trong tâm tư, chàng Da Xá (Yassa) trình bày với Phật giấc mộng trong đêm hôm trước. Chàng kể: Vợ chàng vốn là một vũ nữ rất kiều diễm, sắc nước hương trời, nhưng không biết tại sao đêm vừa qua, chàng mơ thấy vợ chàng xấu xí, hình dáng kỳ dị, không giống người bình thường. Ngay trong giấc mộng, chàng liền mê sảng. Khi thức dậy, chàng liền bỏ nhà ra đi, với cõi lòng tràn đầy thất vọng.

Sau khi nghe kể, Phật khuyên Da Xá nên giữ tâm bình thản. Đã là giấc mộng cho nên sự kiện đâu phải là thực. Tâm con người cũng chịu biến dịch theo luật vô thường, cùng một sự kiện, mà hôm nay thấy khác với hôm qua. Có thể vì tâm mang ít nhiều mặc cảm vợ là một vũ nữ nên mới có ác mộng như thế.

Nghe Phật giảng giải, Da Xá lấy lại bình thản của tâm hồn xin theo Phật xuất gia và trở thành đệ tử thứ 6 của Phật.

Sau khi Da Xá bỏ nhà ra đi, Câu Lê Da, đi tìm con, giữa đường gặp Phật, nghe Phật thuyết giảng đạo lý và được Phật khuyên nên bố thí giữ giới để nâng cao giá trị con người. Câu Lê Da xin qui y và mời Phật về nhà để được cúng dường.

Chấp thuận lời thỉnh mời, Phật và các đệ tử đến nhà của Câu Lê Da. Vợ của chủ nhà cảm phục đức Phật cũng xin qui y.

Đây là 2 nam nữ Phật tử tại gia đầu tiên của Phật.

4)- Phật độ 3 anh em ông Ca Diếp.

Vẫn trên đường đi giáo hóa, Phật đến Ưu Lầu Tần Loa (Uriviva) với mục đích chuyển hóa 3 anh em ông Ca Diếp (Kasyapa) lìa bỏ đạo thờ lửa.

Phật giả làm một lữ hành nhỡ đường, xin tá túc tại nhà Ca Diếp một đêm.

Vì đã nghe danh Đức Phật, nhưng vốn không thích Phật, Ca Diếp cho Phật không bằng mình. Để hại Phật, Ca Diếp cho Phật vào ngủ trong kho chứa dụng cụ thờ lửa, nơi có nhốt một con độc long. Nhưng với đức từ bi vô lượng của Phật, dù là một loại thú dữ, độc long cảm đức của Phật nên đã không hại Phật. Sáng ngày thấy Phật bình thản rời kho bước ra. Ca Diếp rất ngạc nhiên và hỏi lý do nào mà Phật không bị độc long hại. Phật giải thích đạo lý đại bi đồng thể giữa người và vật. Con vật dù ác đến đâu, trong lòng vẫn còn chút ít từ tâm. Do đó, nó có thể bắt gặp đức từ bi của con người. Ngược lại, ác đối đầu với ác, ác sẽ gia tăng, nóng giận gặp nóng giận, hòa khí sẽ tiêu tan. Lửa đổ thêm dầu lửa sẽ cháy bạo tàn. Nhân đó, Phật nói về nạn lửa, tham, sân, si, mê vọng. Lửa là một thứ có trong thiên nhiên, khi âm dương chạm nhau phát lửa. Hai cây khô ma xát với nhau phát lửa. Lửa sưởi ấm, soi sáng, nấu chín thức ăn cho người. Nhưng lửa cũng có thể thiêu cháy cả trần gian, đặc biệt là lửa nóng giận, thiêu hủy hết rừng công đức, chơi với lửa ắt phỏng tay. Hai vật thể ma xát nhau mạnh có lửa, đó là luật tự nhiên chứ không do một vị thần lửa nào chủ quản.

Ca Diếp cảm phục đức từ bi của Phật đã chinh phục độc long và quan điểm thờ lửa của Phật rất chính xác, không những chỉ riêng tự nhân Ca Diếp mà còn đem cả 500 đệ tử trở về với Phật.

Nan Đề Ca Diếp (Nadi Kasyapa) và Già Da Ca Diếp (Gaya Kasyapa) bất mãn khi nghe tin người anh bỏ đạo thờ lửa và theo Phật. Hai ông đem luôn cả 250 đồ đệ đến can ngăn Ca Diếp. Nhưng qua sự thuyết phục của Ca Diếp, 2 ông cũng quay về theo Phật, xin được xuất gia.

Bấy giờ, đệ tử Phật đã lên cả ngàn người.

5)- Vua Tần Bà Sa La quy y và cúng dường Trúc Lâm.

Nhớ lời hứa với Vua Tần Bà Sa La ngày trước Phật dẫn môn đồ vào thành Vương Xá. Nhân dân và nhà Vua hay tin Phật sắp đến, tất cả đều chuẩn bị đón tiếp nồng hậu. Khi gặp lại Phật, nhà Vua chào mừng, lễ bái, cúng dường. Trong lúc giao tiếp nhà Vua hỏi Phật: "Theo Ngài nếu không ngã thì ai thọ quả báo?"

Ngã là một ảo tưởng. Phật nói, thân con người do 5 uẩn hợp thành. Người không biết cho đó là thân ta, là ngã. Nếu có ngã thì cần gì phải tu khổ hạnh! Nếu không gì hết thì giải thoát làm gì? Với con người, chỉ có tư nghiệp lưu chuyển, không có gì là ngã. Vì cho là có ngã, con người mới tham ái, nóng giận, ngu si... Từ đó người này hận thù người kia, nước này giao chiến với nước nọ, an lạc, hòa bình không có trần gian. Con người biết sống vô ngã, vị tha, xã hội, nhân thế sẽ lợi lạc biết bao!

Theo lời phát nguyện ngày trước và do nghe Phật ân cần giảng giải đạo lý vô ngã, vị tha. Vua Tần Bà Sa La xin quy y Phật và thành lập Tinh Xá tại rừng Trúc Lâm dâng cúng Phật, gọi là Trúc Lâm Tinh Xá.

Một hôm Phật bịnh, vua Tần Bà Sa La phái ngự y Kỳ Bà, đến chăm sóc Phật. Thấy Y Phật cũ kỹ, sẵn có tấm ý mới của riêng ông do một ông nhà vua nước láng giềng trao tặng, ông dâng cúng Phật. Nhân đó Phật chế pháp phục cho chư tăng và lễ dâng Y bắt đầu có từ đó.

6)- Phật thâu nhận Xá Lợi Phất, Mục Kiều Liên, Ma Ha Ca Diếp.

Danh tiếng Phật ngày một lan rộng. Bấy giờ, có Xá Lợi Phất (Sariputra), Mục Kiền Liên (Maudgalyanna) và Ma Ha Ca Diếp (Maha Kasyapa) tìm đến Tinh Xá Trúc Lâm yết kiến Phật. Cả 3 đều là những đạo sĩ lịch lãm các chủ thuyết tôn giáo, Xá Lợi và Mục Kiền Liên rất thân nhau đều thuộc phái ngoại đạo San Xa Dạ (Sanyaya). Hai ông theo Phật nhờ ngộ lý nhân duyên. Về sau Xá Lợi Phất là vị trí tuệ bậc nhất Mục Kiền Liên và vị thần thông bậc nhất, nhưng thọ mạng của 2 Ngài không lâu dài. Riêng Ma Ha Ca Diếp là vị đầu đà bậc nhất. Sau khi Phật Niết Bàn, Ca Diếp lên bậc Thượng thủ, trong hàng môn đệ của Phật.

Xá Lợi Phất có một người cậu theo Bà La Môn giáo, tên là Trường Trảo (móng tay dài). Khi nghe tin cháu theo Phật, ông vội vã đến vấn nạn Phật, với mục đích đưa Xá Lợi Phất trở về nhà. Gặp Phật, ông hỏi: "Hết thảy các pháp đều chẳng thọ, ý ông nghĩ sao?" Phật nói: "Hết thảy các pháp đều chẳng thọ, vậy ông có thọ cái kiến chẳng thọ đó không?" Ông lại nói: "Hết thảy pháp ta đều chẳng thọ, kể cả cái kiến chấp đó cũng chẳng thọ nữa. Phật nói: Ông nói hết thảy các pháp đều chẳng thọ đó ngươi cũng chẳng thọ luôn. Vậy thì ngươi cùng với người khác chẳng chống trái nhau, sao lại khởi sinh kiêu mạn? Trường Trảo biết mình tự mâu thuẫn với chính mình nên đã bái phục Phật và xin làm đệ tử, danh hiệu là Ma Ha Câu Hy La (Maha Kansthila).

Qua sự nhiếp phục các nhà ngoại đạo, tên tuổi của Phật vang lừng. Nhân dân Ma Kiệt Đà qui y Phật ngày càng đông. Tinh Xá Linh Thứu được thiếp lập để Phật có chỗ giảng đạo. Cứ thế, đạo Phật được lan rộng đến thủ đô Xá Vệ, nước Kosàla. Tại đó, một Tinh Xá nữa lại được thiết lập, đó là Tinh Xá Kỳ Viên.

7)- Trưởng giả Tu Đạt dâng Phật Tinh Xá Kỳ Viên.

Tại thành Xá Vệ, nước Kiều Tát la (Kasàla) có trưởng giả Tu Đạt, hiệu là Cấp Cô Độc, một trưởng giả rất giàu có hay làm việc bố thí, giúp đỡ người cô quạnh. Một hôm, trưởng giả đến nhà Trương Giả Thủ La (Cùda) để hỏi con gái cho con trai thứ 7. Thấy trong nhà sửa soạn lễ vật, trang hoàng nhà cửa, có vẻ rộn ràng Trương Giả hỏi lý do, chủ nhà cho biết, ngày mai sẽ thỉnh Phật và chúng tăng đến nhà chứng trai. Chủ nhà cũng cho trưởng giả biết qua về giáo thuyết, trí tuệ, phong cách của Phật.

Để rõ tường tận hơn, ngay hôm đó, trưởng giả Tu Đạt đến Tinh Xá Trúc Lâm gặp Phật. Sau khi nghe Phật nói công đức, lợi ích của bố thí tài, bố thí pháp, bố thí vô úy, lý nhân duyên, nhân quả báo ứng... Trưởng giả rất tâm đắc, xin quy y và cầu thỉnh Phật về Thành Xá Vệ truyền đạo. Tu Đạt cũng phát nguyện thiết lập một Tinh Xá để dâng cúng Phật và chúng tăng.

Trở về Xá Vệ, trưởng giả liền đi tìm vườn rừng để thực hiện ý nguyện. Tại thành Xá Vệ, chỉ có khu vườn của Thái Tử Kỳ Đà (Gata) con Vua Ba Tư Nặc (Brasenajit) và vừa ý hơn cả. Tu Đạt đến gặp Thái Tử Kỳ Đà và ngỏ lời muốn mua khu vườn sát ngay thủ đô Xá Vệ. Nghĩ rằng Tu Đạt sẽ không đủ vàng để mua, Thái Tử Kỳ Đà ra giá, nếu trưởng giả lót vàng đủ khắp khu vườn, tôi sẽ bán. Hôm sau Tu Đạt chở vàng đến lót gần khắp khu vườn, chỉ còn một khoảng trống nhỏ. Tu Đạt cho người làm công ngừng tay và đứng có vẻ đăm chiêu. Thái Tử bảo: Thế là trưởng giả không đủ vàng, khu vườn vẫn là của tôi! Tu Đạt thưa: Không phải là không đủ vàng, vì còn khoản trống nhỏ, tôi đang nghĩ xem sẽ lấy vàng ở kho nào. Nghe thế, Thái Tử rất ngạc nhiên vì nghĩ Tu Đạt mua vườn lập Tinh Xá cúng Phật không tiếc của, chắc Phật phải là vị siêu nhân. Do đó, Thái tử phát bồ đề tâm, nói với Tu Đạt: Phật là bậc vĩ nhân trong thiên hạ trưởng giả nên chia phước cúng dường cho người khác với. Trưởng giả đã lót vàng đầy đủ, khu đất vườn thuộc về trưởng giả, còn số cây cảnh trong khu vườn thuộc về phần tôi. Trưởng giả và tôi sẽ tiếp tục lập Tinh Xá dâng cúng Phật. Số vàng mà trưởng giả đã lót, hãy cho công nhân mang về, tôi chỉ nhận tấm lòng trọng Phật của trưởng giả là đủ rồi.

Có vườn, có cây cảnh u tịch, xinh tươi, trưởng giả trở lại Trúc Lâm trình Phật và hỏi cách thức thành lập Tinh Xá, đồng thời mời đại diện Phật và chúng Tăng qua Xá Vệ trực tiếp chỉ đạo: Phật cử Trưởng lão Xá Lợi Phất làm cố vấn xây cất cho Tu Đạt và đổi tên khu vườn rừng là Kỳ Thọ Cấp Cô Độc Viên (cây của Thái Tử Kỳ Đà, vườn của cấp Cô Độc).

Sau khi hoàn thành việc xây cất Tinh Xá Kỳ Viên, Phật được cung đón về nước Xá Vệ với một nghi lễ vô cùng trang trọng.

Lúc bấy giờ Tinh Xá Linh Thứu nước Ma Kiệt Đà và Tinh Xá Kỳ Viên nước Kiết Tát La là 2 tịnh xá lớn nhất, ở hai trung tâm văn hóa của Ấn Độ.

8)- Vua Ba Tư Nặc qui y.

Khi Phật đến Tinh Xá Kỳ Viên, Vua Ba Tư Nặc xin vào yết kiến. Lòng Vua Ba Tư Nặc luôn luôn nghĩ, Phật là một đạo sĩ tốt tướng, phương phi, cao lớn, tóc bạc, lông mi dài phủ đuôi mắt. Nhưng ngược lại Phật là con người còn trẻ tuổi mới khoảng 40. Do đó nhà vua hỏi Phật: Trẩm thường biết kẻ tu hành phải dày công khổ hạnh, mãi đến già vẫn có thể chưa thành đạo quả. Tuổi ông vẫn còn ở thời kỳ tráng niên có thể nào không đã thành Phật Tổ?

Phật nói: Tâu đại vương xưa nay, nhiều người khinh khi tuổi trẻ, nhưng ở đời có 4 điều không thể coi thường được. Đó là vương tử hài nhi, rồng con mới đẻ, đóm l?a cỏn con và tu sĩ niên thiếu. Tước vị đại vương ẩn trong vương tử hài nhi. Bởi thế, khi lớn khôn, vương tử là một đại vương thống nhiếp thiên hạ. Rồng lớn nào vẫn qua thời kỳ rồng con. Rồng con tuy chẳng ra gì, nhưng khi được nuôi dưỡng sẽ thành rồng lớn. Đám cháy rừng lớn bắt nguồn từ một tàn lửa nhỏ. Khi gặp gió và có cỏ khô, tàn lửa nhỏ sẽ thành đám cháy lớn, thiêu hủy cả lâu đài, thành quách, núi rừng. Trí giác Phật đã tàng ẩn trong một chú tiểu bé nhỏ, khi mới xuất gia tuổi còn non dại, nhưng qua công phu tu tập, trí tuệ lớn dần với cơ thể, chú tiểu đạt thành chính giác Phật đà.

Nghe Phật giảng đạo lý một cách từ tốn. Vua Ba Tư Nặc rất xúc động và tan biến hết tính cống cao ngã mạn. Nhà vua xin qui y Phật và phát nguyện làm hộ pháp, bảo vệ chính đạo.

9)- Chuyện Cò và Cá.

Là một đệ tử, nên phải thường thăm viếng sư phụ và để có dịp học hỏi đạo lý, nghe tin Đức thế Tôn sắp rời Trúc Lâm, lên đường về Ca Tỳ La Vệ vua Tần Bà Sa La cùng hoàng tử A Xà Thế (Apatasatru) đến vấn an Phật.

Thấy Hoàng tử trẻ, Phật quay về nhà vua và nói: "Thưa Quốc vương "! Đấng đạo sư xin chúc phúc, Thái tử A Xà Thế sẽ xứng đáng với lòng tin yêu của Quốc Vương!

Quay về phía Hoàng tử, Phật nói: "Này A Xà Thế! Để đáp lại thịnh tình của Quốc vương, ta kể cho Thái tử nghe một câu chuyện. Xưa có một thời kỳ nắng hạn, ao hồ đều khô cạn. Một hôm, có một con cò đến thăm cá, tôm, ở một ao hồ sắp khô, hết nước. Cò tỏ lời thương cảm cá, tôm... và mách cho cá, tôm... biết ở bên kia đồi, cây xanh còn nhiều và có mạch nước ngầm, một hồ sen ở đó không bao giờ khô cạn. Cá hỏi cò, có cách nào có thể đến đó để tránh nạn chết khô. Cò bảo: nếu cần, tôi sẽ đưa bà con đến đó. Vốn biết cò luôn luôn rình bắt cá, tôm - mới hỏi: Làm thế nào để tin lòng chân thật của anh. Cò đáp: các chú sẽ cử một ai đó làm sứ giả tôi sẽ gắp đến hồ sen quan sát rồi về tin lại hư thực. Cá chọn một con cá già khôn ngoan, cho cò gắp đi. Được đưa đi và đưa về đúng hạn, cá rất tin tưởng cò và tuần tự để cò gắp từng con một. Gắp hết cá, đến lượt tôm càng, tôm thủ thế, không cho cò gắp ở miệng. Tôm nằm trên lưng cò và lấy càng kẹp vào cổ cò. Bay đến một gốc cổ thụ, cò xin hạ cánh để được nghỉ ngơi chốc lát. Thấy ở gốc cây đầy xương cá, tôm biết là cò đã dụ dỗ cá và đưa đến đây ăn thịt. Bởi thế, tôm dùng càng xiết cổ cò. Đau quá và chẳng thể nào lừa được tôm, cò đành đưa tôm đến hồ sen. Khi đến nơi, để trị tội cò, tôm xiết cổ cò mãi đến lúc cò trút hơi thở cuối cùng, tôm mới buông càng xuống hồ bơi lội...

Kể xong chuyện, Phật giải thích: ở đời, con người không thể thoát được nghiệp báo, trừ khi biết phục thiện. Bởi thế, mưu chước không bao giờ thành công. Ác lai thì ác báo. Cò đã gian dối nên phải chịu mất mạng. Hoàng tử luôn luôn hãy ghi nhớ câu chuyện này để xử thế về sau.

- Kính cám ơn Thế Tôn đã dạy cho Thái Tử một bài học quí giá vô vàn, lời Vua Ba Tư Nặc, con xin tạm biệt để Thế Tôn chuẩn bị lên đường.

10)- Phật về Ca Tỳ La Vệ.

Đã bao năm tháng, không thấy Thái tử Tất Đạt Đa trở về thăm quê hương. Vua Tịnh Phạn, và Ma Ha Ba Xà Ba Đề và nhất là Da Du Đà La rất bồi hồi, ngóng trông mòn mỏi... Để vợ con Thái tử bớt lo âu, vua Tịnh Phạn sai sứ thần đi tìm Phật và trình Phật biết sự mong nhớ của nhà vua, vợ con và triều đình, cùng nhân dân Ca Tỳ La Vệ. Sứ thần nào ra đi rồi cũng không về, vì tất cả đều noi theo bước chân của Phật, cắt ái từ thân, sống cuộc đời độc cư viễn ly, tịch tịnh...

Sau cùng chỉ có Ưu Đà Di, dù cũng đã xuất gia, nhưng vẫn nhớ trình xin Phật về thăm Ca Tỳ La Vệ, đáp lại sự nhớ trông của nhà vua tuổi cao sức yếu, mạng sống như chỉ mành... Không chỉ thăm viếng, còn có mục đích giáo hóa cho Vương gia và nhân dân, Phật rời Tinh Xá Trúc Lâm, về thành Ca Tỳ La Vệ, trong mùa nắng ấm, muôn vật tốt tươi. Phố xá, cờ hoa rực rỡ, nhân dân chờ đợi trên các nẻo đường từ biên giới đến cung đình. Vua Tịnh Phạn cùng dân xa giá ra khỏi thành chờ đón Thái Tử. Nhưng vô cùng thất vọng, khi nhà vua nhìn thấy từ xa đi lại, Thái Tử và đoàn tùy tùng, tay ôm bát với y phục bạc màu phong sương, chấp vá nhiều mảnh... Nhà vua tỏ thái độ không vừa ý và giục Thái Tử mau lên xa giá.

Sau khi vái chào, Phật nói: "Tâu phụ vương! Giờ đây, bần đạo không còn là Thái tử Tất Đạt Đa. Bần đạo không theo truyền thống của thế tục, của cung đình. Bần đạo nối gót Chư Phật, sống hạnh đầu đà, đi khắp đó đây, truyền bá tri kiến đã được chứng đắc ở gốc cây Bồ Đề. Lần về Ca Tỳ La Vệ này, bần đạo sẽ trình bày cho Vương gia, đình thần và nhân dân rõ nguyên nhân của sinh tử luân hồi và con đường dẫn đến giác ngộ, giải thoát. Ở đời, con người vì ái dục, mê vọng, ngã chấp mà hiếp đáp nhau. Chia ra giai cấp này ưu tú, giai cấp kia hạ đẳng, thực sự con người sinh ra đều cùng dòng máu đỏ, nước mắt mặn. Ai sinh ra mà đã có sẵn dấu Tin Ca ở trán! Thân, khẩu, ý của con người tạo nghiệp xấu, để cuộc sống giống như đang ở trong nhà lửa. Chúng ta cần tạo dựng một cuộc sống bình đẳng giữa người với người để cõi đời được an lạc, làm thềm thang tiến lên xây dựng cảnh giới Niết Bàn tịch tịnh, vĩnh viễn được thường, lạc, ngã, tịnh. Con sẽ đền đáp công ơn của Phụ vương qua nhiều ước vọng như thế.

Nghe Phật giải thích, vua Tịnh Phạn dần dần lấy lại được sự bình thản tâm hồn và nét mặt trở nên tươi mát. Vì biết Thái Tử lúc này không còn là một con người tầm thường mà là một con người siêu tuyệt. Sau cuộc gặp gỡ đặc kỳ, Phật thánh chúng, vua Tịnh Phạn và các nhân vật của triều đình tiến vào hoàng thành. Tại cung đình, Phật lên tòa thuyết giảng đạo lý xây dựng xã hội, con đường xuất thế cho vương tộc và bá quan văn võ nghe. Thấm nhuần mưa pháp, nhiều vương hầu đã phát tâm xuất gia như Đề Bà Đạt Đa (Devadatha), A Nan (Ananda), A Na Luật (Anirudha), Ma Ha Bạt Đề vì thấm nhuần đạo lý bình đẳng. A Na Luật đã gọi Ưu Ba Ly (Upali), người giai cấp cùng đinh, vốn đã là nô lệ trong gia đình, đến cạo đầu cho chính mình.

Thấy hình dáng Phật và thánh chúng vô cùng giải thoát, Ưu Ba Ly ước vọng được xuất gia. Một hôm gặp Xá Lợi Phất, Ưu Ba Ly bày tỏ nguyện vọng. Xá Lợi Phất trình Phật. Vì để thực hiện giáo đoàn bình đẳng, Phật chấp thuận cho Ưu Ba Ly rời nhà thế tục. Về sau, Ưu Ba Ly trổư thành nhà luật học đệ nhất, A Na Luật thiên nhãn đệ nhất, A Nan Đa văn đệ nh?t. Nhân lúc lưu trú tại lâm trường Ni Câu Đà (Niagricha) cạnh thành Xá Vệ. Phật nhận thấy vua Tịnh Phạn đã già yếu, trong khi lân quốc bốn phía luôn luôn dòm ngó với ý đồ thôn tính nước Kiều Tát La, quê hương của Phật. Tình cảnh đất nước có thể bị nguy vong, Vương Đệ Nan Đà (Nanda) và vương tôn của phụ vương là La Hầu La (Rahula) lại ham mê dục lạc. La Hầu La cứ mãi ở bên cạnh người phụ nữ rất đa tình là Tôn Đà Ly (Sundari). Hy vọng để giữ đất nước bờ cõi, Phật dụ Nan Đà và La Hầu La xuất gia, vào rừng để có thời gian rèn luyện đức tính, hầu có thể kế thừa phụ vương về sau. Xá Lợi Phất cạo đầu truyền giới Sa Di cho La Hầu La. Đó là vị Sa Di đầu tiên. Nhờ sự kềm chế của Xá Lợi Phất về sau La Hầu La nhất tâm hướng thượng, quyết không hoàn tục, và trở thành vị có mật hạnh bậc nhất, Nan Đà cũng chí quyết tu hành, vì thế ngôi vua được chuyển lại cho Ma Ha Nam tức là Ma Nam Câu Ly một trong những đệ tử của Phật, đồng thời cũng là đường đệ, con của Cam lộ Phạn vương.

11)- Tỳ kheo ni đầu tiên.

Vua Tịnh Phạn băng hà năm 93 tuổi. Ngài Nan Đà trở lại ham mê tửu sắc, La Hầu La còn nhỏ, Phật bàn với vương tộc, đưa Ma Ha Nam anh ruột của A Na Luật, con trưởng của Cam Lộ Phạn vương lên ngai vàng. Thu xếp việc triều chính xong, Phật và chúng đệ tử đến ở rừng Ni Câu Đà, ngoài thành Ca Tỳ La Vệ.

Một hôm bà Ma Ha Ba Xà Ba Đề dẫn 500 thể nữ đến Ni Câu Đà dâng Phật 2 tấm y mới do bà may cắt. Phật bảo nên cúng cho chúng tăng được phước nhiều hơn, Bà tỏ vẻ không bằng lòng. Với tính cách là thành phần của tăng, Phật nhận một tấm và khuyên bà để tấm còn lại dâng cho một vị Tăng khác. Dâng y xong, bà xin phép Phật cho bà và 500 thể nữ thuộc dòng Thích Ca được xuất gia như nam giới. Phật không chấp thuận.

Thấy nội tình nước Kiều Tát La không có gì bất trắc, Phật và thánh chúng lên đường du hóa khắp vùng lưu vực sông Hằng. Khi Phật đang ở tại Tinh Xá Na Ma Đề Kiều Ni, Ma Ha Ba Xà Ba Đề lại dẫn 500 thể nữ đến cổng Tinh Xá ngồi đợi được vào yết kiến Phật, với hình thức đầu đã cạo, mình đã mặc pháp y. Tình cờ gặp A Nan đi ra, bà tỏ bày nguyện vọng xin xuất gia năn nỉ A Nan xin Phật giúp.

Với tinh thần bình đẳng và với nhiệt tâm cầu thỉnh cao độ của di mẫu Phật chấp thuận, với điều kiện phải giữ thêm một số giới, đứng đầu là 8 kỉnh pháp:

1)- Tỳ kheo ni phải y chỉ chúng Tỳ kheo mà cầu thọ giới cụ túc.

2)- Tỳ kheo ni, mỗi nửa tháng phải đến trú xứ Tỳ kheo làm lễ thỉnh giáo Thầy giáo thọ.

3)- Tỳ kheo ni mỗi năm một lần kiết hạ an cư. Nhưng nếu trong vùng không có chúng Tỳ kheo thì tuyệt đối không được phép tự lập kiết hạ riêng.

4)- Tỳ kheo ni được cử tội hay nói lỗi làm của Tỳ kheo. Ngược lại Tỳ kheo có quyền nói lỗi của Tỳ kheo ni.

5)- Tỳ kheo ni nếu phạm tội tăng tàn phải tự mình xin sám hối trước hai bộ chúng Tỳ kheo và Tỳ kheo ni. Trong kỳ bố tát hàng tháng gần nhất.

6)- Tỳ kheo ni dù đã thọ giới cụ túc lâu 100 năm, nhưng đối với Tỳ kheo mới thọ giới vẫn phải đảnh lễ, cung kính vái chào.

7)- Tỳ kheo ni sau mùa an cư phải đến trước Tỳ kheo ni xin chỉ những việc bất xứng ý của mình, qua mắt thấy, tai nghe hoặc nghi ngờ.

8)- Tỳ kheo ni có điều gì cần hỏi Tỳ kheo mà nếu vì một cớ nào đó Tỳ kheo không đáp, không được gạn hỏi thêm.

Lý do Phật chế 8 kinh pháp là một phương tiện. Vì Phật e ngại sự hiện diện của nữ giới trong giáo hội có thể làm cho chính pháp biến thể hoặc sớm hoại diệt.

Nghe các điều giao ước, Ma Ha Ba Xà Ba Đề và 500 thể nữ đều hoan hỉ chấp hành theo lời Phật dạy. Ma Ha Ba Xà Ba Đề trở thành Tỳ kheo ni đầu tiên trong giáo hội Phật giáo. Về sau bà và một số trong nhóm thế nữ cũng chứng đạo quả rực rỡ không khác nam giới.

Noi gương di Mẫu, Da Du Đà La cũng xin Phật xuất gia làm Tỳ kheo ni và Phật cũng hoan hỉ chấp thuận.

NHẬN THỨC VÀ KẾT LUẬN

Qua 9 mẫu truyện hoằng hóa của Phật ở trên, gợi cho chúng ta có vài nhận thức như sau:

* Trước hết, nhờ sự giáo hóa của Phật, người xuất gia ngày một đông đảo. Từ đó, có quan niệm cho rằng nếu mọi người đi tu, nhân loại sẽ diệt chủng. Đây là sự lo lắng chẳng khác nào lo voi chết không hòm. Người đi tu phải giống một chiến sĩ kiên cường, chiến đấu với 5 dục lạc bên ngoài và đặc biệt còn chiến thắng ma phiền não kiến tư hoặc bên trong tự thân. Phải tam thường (ăn, mặc, ngủ) bất túc mới tiến tu được đạo nghiệp. Do đó, cạo tóc, đổi áo chẳng có gì khó khăn nhưng mấy ai thực hiện được hoặc thực hiện cho thật trọn vẹn. Ngày nay thế giới kêu gọi mọi người hãy kế hoạch để tránh nạn nhân mãn. Tại sao con người không chịu tiết dục để nhân loại khỏi lo thiếu lương thực? Bởi thế, chấp thuận cho con người cắt ái, bớt tham, sân si, sống cuộc sống hòa đồng theo Phật giáo là điều đáng khuyến khích, chứ chẳng có gì đáng quan ngại.

* Một vấn đề khác, trên đường hóa đạo, Đức Phật thể hiện tâm bình đẳng, bằng cách thu nhận vào giáo đoàn của Ngài cả giai cấp cùng đinh và đặc biệt là phụ nữ, Ưu Ba Ly là một thợ cạo tóc dòng nô lệ - Thủ Đà la, không những được bình đẳng trong giáo đoàn mà là bậc thông hiểu luật học hàng đầu trong thánh chúng. Ma Ha Ba Xà Ba Đề và 500 thế nữ vẫn được xuất gia và có vị đã chứng thánh quả. Về sau này chúng ta sẽ thấy dâm nữ Ma Đăng Già cũng được vào giáo đoàn của Phật. Có điều Đức Phật phương tiện chế thêm giới, đứng đầu 8 kinh pháp, để đề phòng về sau các tranh chấp điên đảo có thể xảy ra. Quân đội không có kỹ luật sắt sẽ trở thành ô hợp, không thể đánh thắng quân địch. Người tu hành giới luật không nghiêm minh, phẩm hạnh sẽ không cao, đặc biệt là giữa nam và nữ. Ni giữ nhiều giới hơn Tăng, vì tư chất của phụ nữ khác với nam giới.

* Sau cùng là thiên chức của tu sĩ đối với quốc gia xã hội, Phật là bậc đã ra khỏi ràng buộc của cuộc sống, nhưng không vì thế mà Phật không quan tâm đến quốc gia, xã hội. Phật đã đích thân về thăm và giáo hóa công tôn, vương tử cùng nhân dân nước Kiều Tát La. Khi vua Tịnh Phạn băng hà, Phật hợp với triều đình đưa hoàng thân Ma Ha Nam lên nhiếp chánh. Thiết lập vương vị xong xuôi, Phật còn nán lại xem có gì bất trắc. Khi thấy mọi việc đều tốt đẹp, Phật mới lên đường tiếp tục đi hóa đạo. Khi gặp A Xà Thế, một Hoàng tử của vua Tần Bà Sa La, một thân hữu ngày trước, Phật kể chuyện cò và cá để giúp cho Thái Tử có kinh nghiệm hầu mong Thái Tử khi lên ngôi thay vua cha, sẽ xử thế bằng vương đạo, chứ không dùng bá đạo. Vì mưu sâu thì họa cũng sâu (quít dày có móng tay nhọn - chó le lưỡi, mang cũng dạc móng).

* Noi gương Đức Phật, tu sĩ Việt Nam đã tham gia nhiều trong công cuộc dựng đất và giữ nước, vào thời Lý Trần, nhiều Thiền sư đã tham dự việc sơn hà xã tắc, Pháp Thuận đã làm ông lái đò đưa sứ Tàu để đủ sức đối đáp. Nhiều thiền sư đã làm quốc sư, để cố vấn việc xây dựng đất nước được giàu mạnh, như Khuông Việt, Vạn Hạnh... Ngày ở thôn quê trước đây, các nhà sư cũng bịt khăn mỏ quạ ra đồng cày cấy với dân làng. Đêm hôm, dân làng có việc cần thiết cũng réo gọi nhà sư, trong nhà có người chết hoặc thân nhân đau ốm, sư được mời đến tụng kinh, cho thuốc. Sư có bổn phận an ủi vỗ về cho những gia đình có người thân thương vừa nhắm mắt. Nhà sư cũng được mời đến để cho thuốc thang, cắt lễ, cứu mạng bệnh nhân, giữa đêm trường cô đơn, hiu quạnh, thuốc thang ở xa mà phương tiện lại nghèo thiếu. Như vậy, ở đâu có con người, có sinh hoạt xã hội, tăng sĩ đều hiện hữu, làm việc cứu khổ cứu nạn. Từ đó, cho thấy người đi tu không phải là kẻ trốn đời.

* * *

CÂU HỎI THẢO LUẬN

1)- Phật đã nói gì với Da Xá?

2)- Tại sao Ưu Lầu Tần Loa Ca Diếp theo Phật?

3)- Vua Tần BÀ Sa La hỏi Phật điều gì và Phật trả lời như thế nào?

4)- Cậu của Xá Lợi Phất là người như thế nào?

5)- Tinh Xá Kỳ Viên do ai thiết lập và những vấn đề liên quan đến Tinh Xá như thế nào?

6)- Phật nói gì với vua Ba Tư Nặc?

7)- Phật kể chuyện cò và cá cho Thái tử A Xà Thế nghe với mục đích gì ? Truyện kể như thế nào?

8)- Phật đã dùng phép gì làm nhà vua Tịnh Phạn hết thất vọng, khi Phật gặp lại nhà vua?

9)- Tám kinh pháp là những gì?

10)- Giữa tăng đoàn Phật giáo và nhân dân xã hội có cách biệt nhau không? Tại sao?

Chân thành cám ơn Đại đức Giác Đồng đã gửi tặng phiên bản điện tử (Bình Anson, 07-2001)

Thích Minh Tuệ

Sài Gòn, 1990

BÀI 7