Pháp độ

*- Nền tảng sự thật:Điểm chung của các nền tảng này là: Sau khi ước nguyện đạt các pháp siêu thế, để trở thành bậc Chánh giác, Bậc Đại nhân tu tập vì tất cả chúng sinh, tạo nền tảng sự thật bằng cách đạt được tất cả các balamật phù hợp với lời nguyện.

*-Nền tảng từ bỏ: Bằng cách từ bỏ các pháp đối nghịch.

*- Nền tảng yên bình: Bằng cách làm cho các pháp đối nghịch với tất cả các pháp balamật được yên lặng.

*- Và nền tảng tuệ: bằng sự thiện xảo khi thúc đẩy lợi ích của người khác qua những pháp tương tự đó.

Nói riêng ra thì:

- Bố thí là nhân gần cho bốn nền tảng của các pháp thiện như sau:

*- Nền tảng sự thật: Do nguyện bố thí cho những ai hỏi xin mà không làm cho họ thất vọng, nên bố thí để không phạm lời nguyện và hoan hỷ vì không làm cho họ thất vọng.

*- Nền tảng từ bỏ: Qua việc từ bỏ những pháp đối nghịch như sự keo kiệt....

*- Nền tảng yên bình: Qua việc làm trong sạch tham, sân, si và sự sợ hãi liên quan đến các cảnh được bố thí, người thọ thí, hành động bố thí và sự mất mát các cảnh bố thí một cách tương ứng.

*-Nền tảng tuệ: Qua việc bố thí hợp thời, cách thức thích hợp và qua sự vượt trội của tuệ.

Giới là nhân gần cho bốn nền tảng: (1) qua việc không phạm vào những điều ràng buộc; (2) qua việc từ bỏ sự trụy lạc; (3) qua việc làm cho những hành vi không đúng đắn được yên lặng; và (4) qua sự vượt trội của tuệ.

Nhẫn nại là nhân gần cho bốn nền tảng: (1) qua việc nhẫn nại chấp nhận theo lời nguyện; (2) qua việc từ bỏ sự phân biệt đối xử đối với những người khác vì điều sai trái của họ; (3) qua việc làm cho sự ám ảnh giận dữ được yên lặng; và (4) qua sự vượt trội của tuệ.

Tinh tấn là nhân gần cho bốn nền tảng: (1) hành động vì lợi ích của người theo lời nguyện; (2) từ bỏ sự chán nản; (3) làm cho các pháp bất thiện được yên lặng; và (4) sự vượt trội của tuệ.

Thiền là nhân gần cho bốn nền tảng: (1) quan tâm đến lợi ích của thế gian theo lời nguyện; (2) từ bỏ những chướng ngại; (3) làm cho tâm được yên lặng; và (4) sự vượt trội của tuệ.

Và Tuệ là nhân gần cho bốn nền tảng: (1) thiện xảo khi thúc đẩy lợi ích của người khác theo lời nguyện; (2) từ bỏ hành động không thiện xảo; (3) làm cho những lo sợ do si được yên lặng; và (4) đạt giác ngộ.

Nền tảng sự thật được tu tập bằng cách “hành động theo sự hiểu biết và lời nguyện”.

Nền tảng từ bỏ được tu tập bằng cách “từ bỏ các cảnh dục lạc ở bên ngoài và dục ô nhiễm –kāmāsava (dục lậu) ở bên trong”.

Nền tảng yên bình được tu tập bằng cách “làm cho sân và khổ được yên lặng”.

Và nền tảng tuệ được tu tập bằng cách “hiểu và thấm nhuần”.

Nền tảng sự thật gồm ba sự thật và đối nghịch với ba lậu hoặc (tham, sân và si).

Nền tảng từ bỏ gồm ba sự từ bỏ và đối nghịch với ba lậu hoặc.

Nền tảng yên bình bao gồm ba việc làm cho yên lặng và đối nghịch với ba lậu hoặc.

Và nền tảng tuệ bao gồm ba tuệ và đối nghịch với ba lậu hoặc.

Nền tảng sự thật bao gồm nền tảng từ bỏ, yên bình và tuệ qua việc không lừa dối và hành động vì lời nguyện.

Nền tảng từ bỏ bao gồm các nền tảng sự thật, yên bình và tuệ qua việc từ bỏ những pháp đối nghịch và những quả tốt của việc từ bỏ mọi thứ.

Nền tảng yên bình bao gồm nền tảng sự thật, từ bỏ và tuệ qua việc làm cho cơn sốt ô nhiễm và nghiệp được yên lặng.

Và nền tảng tuệ bao gồm các nền tảng sự thật, từ bỏ và yên bình do tất cả chúng đi trước và đồng hành với tuệ.

Do vậy, tất cả các balamật được đặt nền tảng sự thật, được làm rõ bằng sự từ bỏ, được tăng cường bằng sự yên bình và được trong sạch bởi tuệ.

Sự thật là nhân để hình thành chúng, sự từ bỏ là nhân để đạt được, sự yên bình là nhân để lớn mạnh và tuệ là nhân để đạt đến sự trong sạch hoàn hảo.

Lúc khởi đầu (sự nghiệp Bồtát), sự thật là nền tảng do chí nguyện của Ngài được thực hiện theo sự thật. Lúc giữa, sự từ bỏ là nền tảng do sau khi chí nguyện, Bồtát từ bỏ chính mình vì lợi ích của người khác. Lúc cuối, yên bình là nền tảng do sự hoàn thành (sự nghiệp) là thành tựu sự yên bình hoàn hảo. Và trong mỗi cụm - khởi đầu, đoạn giữa và kết thúc - tuệ là nền tảng, vì khi có tuệ mới có ba nền tảng ấy; khi không có tuệ ba nền tảng kia không tồn tại.

Do vậy, nên hiểu tập hợp các balamật được bao gồm trong bốn nền tảng và được trang điểm bằng nhiều pháp cao thượng khác.

Và như các balamật được bao gồm trong bốn nền tảng, chúng cũng bao gồm trong tuệ và từ.

Vì tất cả các pháp trợ đạo có thể được bao gồm trong tuệ và từ; bố thí trở thành cao thượng khi được đồng hành với tuệ và từ; các pháp balamật khác cũng thế. Và tất cả là những pháp cần thiết của vị Bồtát để được giác ngộ Chánh giác.

12- Các balamật được tu tập theo các cách nào?

Có bốn phương pháp tu tập các balamật:

a- Tu tập mà không bỏ sót phước..., tầm cầu giác ngộ, thực hiện chúng mà không có thiếu sót.

b-Thực hiện một cách triệt để với sự nhiệt tâm cao.

c- Kiên trì thực hiện không ngừng nghỉ.

d- Nỗ lực chịu đựng với thời gian dài, không đi nửa chừng.

Chúng tôi sẽ giải thích độ dài thời gian như sau:

Để tầm cầu giác ngộ, bậc Đại nhân trước tiên quy y Phật như vầy: “Con xin quy y Phật”. Và bất kỳ khi nào có tài sản gì, trước tiên Ngài quyết định đó là vật thí tiềm năng trong tâm: “Bất kỳ vật cần thiết cho cuộc sống nào đến chỗ ta, ta sẽ bố thí cho những ai cần đến và chính ta sẽ chỉ dùng những gì còn lại”.

Khi quyết định trong tâm hoàn toàn từ bỏ bất kỳ tài sản nào có được, dù có sinh mạng hay không có mạng sống. Vị Bồtát phải vượt qua bốn sự trói buộc của pháp bố thí là: không quen với việc bố thí trong quá khứ, sự thấp kém của vật được bố thí; sự tuyệt hảo xinh đẹp của vật được bố thí và sự lo lắng về mất mát.

(1) Khi Bồ Tát có được những vật thí và có người xin, nhưng tâm Ngài không có ý nghĩ bố thí và Ngài không muốn bố thí. Ngài kết luận: “Chắc chắn là ta không có thói quen bố thí trong quá khứ, do vậy nên bây giờ ta không khởi lên sự mong muốn bố thí. Để cho tâm ta được hoan hỷ với sự bố thí trong tương lai, ta sẽ bố thí. Với có được pháp nhãn trong tương lai, ta hãy từ bỏ những gì cần từ bỏ khi cần thiết”.

Do vậy, Ngài bố thí một cách hào phóng, hoan hỷ khi từ bỏ, hoan hỷ khi được hỏi xin.

Theo đó, bậc Đại nhân phá hủy, làm vỡ tan và loại trừ sự trói buộc thứ 1 của bố thí.

(2) Lại nữa, khi vật thí thấp kém hay có khiếm khuyết, Bậc Đại nhân quán xét: “Do ta không có khuynh hướng bố thí trong quá khứ nên trong hiện tại đây, những vật dụng của ta bị khiếm khuyết. Do vậy, ta hãy bố thí bất kỳ thứ gì ta có dù là kém khuyết. Theo cách đó, trong tương lai ta sẽ đạt đến đỉnh của bố thí”.

Do vậy, Ngài bố thí bất kỳ loại vật thí nào tuy kém khuyết, nhưng tâm Ngài hào phóng, rộng lượng và hoan hỷ khi từ bỏ, hoan hỷ khi được hỏi xin.

Theo đó, bậc Đại Nhân phá hủy, làm vỡ tan và loại trừ chướng ngại thứ hai đối với bố thí.

(3) Khi miễn cưỡng bố thí do sự xinh đẹp, tuyệt hảo của vật thí, bậc Đại Nhân tự quán xét: “Này người tốt bụng, ngươi không chú nguyện thành tựu giác ngộ cao thượng nhất và thù thắng nhất trong tất cả các trạng thái sao? Để tầm cầu giác ngộ, thật là thích hợp, khi ngươi bố thí vật tuyệt hảo và xinh đẹp”. Do vậy, Ngài bố thí những gì tuyệt hảo và xinh đẹp một cách hào phóng, rộng lượng; hoan hỷ khi từ bỏ, hoan hỷ khi được hỏi xin.

Theo đó, bậc Đại Nhân phá hủy, làm vỡ tan và loại trừ chướng ngại thứ ba đối với bố thí.

(4) Khi bố thí và thấy mất mát, Bậc Đại Nhân quán xét như vầy: “Đây là bản chất của tài sản vật chất, chúng dễ bị mất mát và hoại diệt. Hơn nữa, do ta không bố thí những vật thí như vậy trong quá khứ nên tài sản của ta bây giờ bị suy yếu. Vậy thì ta hãy bố thí bất kỳ thứ gì ta có dù nhiều hay ít. Theo đó, trong tương lai ta sẽ đạt đến đỉnh của bố thí balamật”. Do vậy, Ngài bố thí bất kỳ thứ gì Ngài có - rộng lượng, hào phóng, hoan hỷ khi từ bỏ, hoan hỷ khi được hỏi xin.

Theo đó, bậc Đại Nhân phá hủy, làm vỡ tan và loại trừ chướng ngại thứ tư đối với bố thí.

Khi quán xét như vậy, theo bất kỳ cách gì thích hợp là các cách để loại trừ những chướng ngại đối với bố thí balamật. Phương pháp tương tự cũng được dùng với giới balamật và các balamật khác.

Hơn nữa, sự tự từ bỏ của Đức Phật cũng là một phương thức để hoàn thiện các balamật. Vì khi bậc Đại nhân cố gắng tinh cần tu tập các pháp trợ đạo, gặp khó khăn phải chịu đựng, lấy hạnh phúc của mình và những phương thức hỗ trợ của mình hay khi bị thương tật do chúng sinh và các hành – khó vượt qua, khắc nghiệt, gây hủy hoại sức sống – khi đó Ngài quy y Phật và quán xét: “Ta từ bỏ chính mình đến Đức Phật. Những gì đến sẽ đến”.

Vì lý do này mà Ngài không lay động, không lay chuyển, ít nhất cũng không do dự mà hoàn toàn vững tâm quyết định làm việc thiện.

Nói ngắn gọn thì loại bỏ tự ngã và phát triển tình thương với người khác là các phương thức thực hiện các balamật.

Bằng cách hiểu đầy đủ tất cả các pháp theo bản chất của chúng, bậc Đại nhân, người quyết định đạt được giác ngộ tối cao, không bị chúng làm cho ô nhiễm và tự ngã của Ngài bị loại trừ.

Khi đó, nhờ tu tập tâm đại bi không ngơi nghỉ, Ngài coi tất cả chúng sinh như con thân thiết của mình, tâm từ bi và sự yêu mến họ tăng lên. Ở giai đoạn này, bậc Đại nhân, loại trừ các ô nhiễm như keo kiệt ..., những pháp đối nghịch với các pháp trợ đạo và loại trừ được tham, sân và si đối với chính mình và người khác, còn làm cho mọi người đến và đạt được độ chín muồi trong ba phương thức, bằng cách mang lợi ích lớn đến cho họ với 4 cơ bản lợi ích mà đồng hành với 4 nền tảng là bố thí, nói lời yêu mến, hành xử mang lại lợi ích và xả.

Đại bi và đại tuệ của bậc Đại Nhân được trang điểm bằng bố thí. Bố thí của các Ngài được trang điểm và đồng hành với lời nói yêu mến, lời nói yêu mến đồng hành với cách hành xử mang lại lợi ích và cách hành xử mang lại lợi ích đồng hành với xả.

Khi tu tập các pháp trợ đạo, Bồtát đối xử với tất cả chúng sinh không có ngoại lệ, tương đương với chính họ và bình đẳng với họ trong tất cả các trường hợp, an lạc hay đau khổ. Và khi trở thành Phật, khả năng của các Ngài để giảng dạy cho nhân loại được hoàn hảo bằng cách mang lại lợi ích lớn đến cho họ với cùng bốn cơ bản lợi ích này, những cơ bản được tu tập bằng bốn nền tảng.

Đối với các vị Phật, bố thí là tu tập nền tảng từ bỏ, lời nói yêu mến là tu tập nền tảng sự thật, hành xử mang lại lợi ích là tu tập nền tảng tuệ và xả là tu tập nền tảng yên bình.

Về parinibbāna (viên tịch), tất cả các vị Thánh Thinh văn Alahán và các vị Phật Độc giác hoàn toàn giống với bậc Chánh giác; giống hệt nhau mà không có phân biệt.

Do vậy có nói: “Giải thoát của các vị ấy không có đa dạng”.

Ngài chân thật, rộng rãi và yên bình

Có tuệ và cảm thông

Tất cả các pháp cần thiết đều làm xong:

Hỏi còn điều thiện gì mà Ngài không thể thành tựu?

Ngài là vị Thầy đại bi

Vẫn còn tìm kiếm vì lợi ích của tất cả

Không hề lo lắng trong mọi hoàn cảnh

Ôi, tuyệt vời sao bậc Chiến Thắng!

Bình thản với mọi pháp trên thế gian

Với tất cả chúng sinh với tâm như một

Tận cho đến khi trú trong lợi ích của chúng sinh

Ôi, tuyệt vời sao bậc Chiến Thắng!

Luôn luôn hành động

Vì lợi ích và hạnh phúc của tất cả chúng sinh

Ngài không bao giờ ngừng nghỉ vì lo lắng

Ôi, tuyệt vời sao bậc Chiến Thắng!

13- Mất bao lâu để thực hiện balamật?

Tối thiểu là bốn atăngkỳ (asaṅkheyya) và 100 ngàn kiếp trái đất (mahākappa); bậc trung là tám atăngkỳ và 100 ngàn kiếp trái đất; và tối đa là 16 atăngkỳ và 100 ngàn kiếp trái đất. ³⁹

Chia làm ba là do những vị có tuệ vượt trội, có tín vượt trội và có tấn vượt trội một cách tương ứng. Vì những ai có tuệ vượt trội thì niềm tin (tín) và cố gắng (tấn) yếu; những ai có tín vượt trội thì tuệ trung bình (và tấn yếu nhất); và những ai có tấn vượt trội thì tuệ yếu nhất (và tín trung bình).

Nhưng giác ngộ tối thắng phải được thành tựu do năng lực của tuệ như có nói trong chú giải.

Nhưng những vị khác cho rằng sự phân loại thời gian cần thiết cho Bồtát, được căn cứ theo tính chất thô, trung và tế trong sự tinh tấn của các Ngài.

Một số vị khác cho rằng không có sự phân biệt giữa ba khoảng thời gian tương ứng với thời gian cần thiết cho các pháp trợ đạo của các Ngài được thành tựu, mà ngược lại còn được xác định bởi tính chất thô, trung và tế trong các pháp chín muồi dẫn đến pháp Vô lậu (vimuttiparipācaniyā dhammā).

Các vị Bồtát cũng có ba thời điểm ước nguyện, là: Vào thời điểm Ngài là hạng người ugghaṭitaññū (khai thị giả), hay là người vipañcitaññū (quảng diễn giả) hoặc là người neyya (tu tập tuần tự). ⁴⁰

Trong số đó, bậc khai thị giả có được những duyên hỗ trợ đầy đủ, nếu có khuynh hướng giác ngộ Thánh Thinh văn, vị ấy có thể đạt Alahán cùng với tứ vô ngại giải (paṭisambhidā) và sáu thắng trí khi nghe bài kệ bốn câu từ miệng Đức Phật Chánh giác, thậm chí khi Đức Phật chưa thốt ra câu thứ ba.

Hạng thứ hai (quảng diễn giả) có những duyên hỗ trợ, là nếu có khuynh hướng giác ngộ Thánh Thinh văn, vị ấy có thể đạt Alahán cùng với sáu thắng trí khi nghe bài kệ bốn câu từ miệng Đức Phật Chánh giác, thậm chí khi Đức Phật chưa thốt ra câu thứ tư.

Và hạng thứ ba (neyya) có những duyên hỗ trợ để đạt Alahán cùng với sáu thắng trí khi nghe được bài kệ bốn câu từ Đức Phật Chánh giác.

Ba hạng này, khi ước nguyện thành bậc Chánh giác và được Đức Chánh giác thọ ký. Khi đó, các vị ấy sẽ tu tập các balamật theo trình tự và đạt giác ngộ tối thượng theo thời gian nói trên cho từng hạng.

Tức là bậc Khai thị giả có thời gian là 4 atăngkỳ và 100 ngàn kiếp trái đất; bậc Quảng diễn giả thì có thời gian là 8 atăngkỳ và 100 ngàn kiếp trái đất; bậc neyya thì có thời gian là 16 atăngkỳ và 100 ngàn kiếp trái đất.

Nhưng ngày qua ngày, các bậc Đại nhân này bố thí những đại vật thí như Bồtát Vessantara, ⁴¹ cũng tu tập tất cả các balamật như vậy, thực hiện năm điều từ bỏ lớn, đạt đến đỉnh điểm cư xử tốt với thân tộc, tốt với thế gian và phát triển tuệ - các vị ấy giác ngộ Chánh giác trước khi tu tập các pháp balamật khác; điều này không thể được. Tại sao? Vì tuệ của các vị ấy không đủ chín muồi và vẫn chưa hoàn thành việc tu tập các pháp cần thiết để trở thành Phật.

Như hạt chỉ chín muồi sau một thời gian cần thiết (để lớn lên), cũng vậy, giác ngộ tối cao chỉ được hoàn thiện sau khoảng thời gian nói trên.

Trước đó, thậm chí tinh tấn với toàn khả năng của mình, Bồtát cũng không thể thành tựu giác ngộ. Các balamật phải được tu tập theo khoảng thời gian nói trên. Nên hiểu như vậy.

14- Những lợi ích của balamật?

Những lợi ích của vị Bồtát đã ước nguyện được giải thích như vầy:

Đó là những ai hoàn thành tất cả các pháp

Hướng đến giải thoát Chánh giác

Dù còn lang thang qua vòng sanh tử

Trong vô số kiếp trái đất

Nhưng không bao giờ rơi vào địa ngục Atỳ

Không bao giờ rơi vào đoạn kiến

Không bao giờ có thân khổng lồ đen đúa

Không bao giờ bị đói khát dù là ngạ quỷ

Dù tái sinh trong cõi khổ

Cũng không ở hạng thấp kém

Khi tái sinh trong cõi nhân loại

Không bao giờ bị đui

Không bao giờ bị điếc

Không bao giờ bị câm hay què cụt

Không bao giờ là người nữ

Không bao giờ là kẻ hoạn hay lưỡng tính

Hướng đến giải thoát Chánh giác,

Các Ngài không phạm ngũ nghịch trọng tội

Cuộc sống luôn trong sạch

Giới không nhơ bẩn

Không bao giờ giữ tà kiến

Biết được nghiệp quả

Được tái sinh vào các cõi chư thiên

Nhưng không phải cõi vô tưởng

Các Ngài đi xuất gia

Xa rời tất cả các cõi sinh hữu

Vì điều tốt của thế gian

Tinh cần tu tập các balamật.

Một số những lợi ích khác của balamật như sau: - Mười sáu pháp thù thắng mà bắt đầu bằng: “Chánh niệm và tỉnh giác, này Ānanda, Bồtát từ cõi trời Đẩu Suất tái sinh vào thai bào” (D. ii, 12).

Ba mươi hai điềm báo như: “Không bị nóng và lạnh” và “khi Bồ tát tái sinh cả mười ngàn thế giới rúng động và lay chuyển”... (D.ii, 15); và các pháp khác được ghi trong Bổn sanh, Buddhavaṃsa... như thực hiện các mong muốn của Bồtát, làm chủ nghiệp... Những lợi ích khác theo cặp như vô tham và vô sân vừa được đề cập.

Hơn nữa, từ khi ước nguyện và được thọ ký, Bồtát giống như cha của tất cả chúng sinh vì lợi ích của họ. Do những pháp đặc biệt, nên Ngài đáng được cúng dường, đáng được tôn kính, đáng được kính trọng, là phước điền tối cao.

Nói chung thì Ngài gần gũi với nhân loại và phi nhân, được chư thiên hộ trì. Do tâm được đặt nền tảng trên từ và bi nên Ngài không bị thú hoang... làm hại. Dù tái sinh làm hạng chúng sinh nào thì Ngài luôn có sắc đẹp, danh tiếng, an lạc, sức mạnh và quyền thế vượt trội.

Ngài mạnh khỏe và cường tráng, niềm tin của Ngài rất trong sáng, sự tinh tấn của Ngài cũng vượt trội, các ô nhiễm, chướng ngại và đam mê của Ngài suy giảm.

Do các ô nhiễm suy giảm nên Ngài dễ khuyên bảo, khéo léo, nhẫn nại, nhu mì, dễ thông cảm và hiếu khách. Ngài không bị sân, ác ý, hay dèm pha, độc đoán, ghen tỵ, bủn xỉn, tự cao, đạo đức giả, bướng bỉnh, kiêu căng, ngạo mạn và lơ đễnh. Ngài chịu đựng được sự tra tấn trong tay người khác nhưng không bao giờ tra tấn ai. Bất kỳ khi nào Ngài vào làng, nói chung không hề có nguy hiểm cũng không có sự nguy hiểm nào đến cho chúng sinh, nếu có thì lắng xuống.

Và bất kỳ khi nào Ngài tái sinh trong các cõi khổ, không giống như những chúng sinh bình thường khác, Ngài không phải chịu khổ cực kỳ mà thậm chí còn có sự thúc giục cấp bách trong tâm.

Do vậy, những pháp riêng biệt của Bậc Đại nhân – như cha của chúng sinh, đáng cúng dường... - được thấy trong các sinh hữu. Đó là những lợi ích của các balamật.

Hơn nữa, tuổi thọ, dung sắc, thân tộc, quyền chức, được tín nhiệm, có năng lực tâm linh lớn cũng là những lợi ích các balamật của bậc Đại nhân.

Tuổi thọ trọn vẹn (āyusampadā) là độ dài kiếp sống hay tuổi thọ trong bất kỳ kiếp nào mà Ngài tái sinh; theo cách đó, Ngài quyết định làm bất kỳ điều thiện nào mà Ngài đã bắt đầu và tích lũy bất kỳ pháp thiện nào.

Dung sắc trọn vẹn (rūpasampadā) là vẻ đẹp sắc pháp, duyên dáng hay đáng yêu; theo đó, Ngài được chúng sinh có sắc pháp như Ngài kính trọng.

Gia tộc trọn vẹn (kūlasampadā) là sự tái sinh vào những gia đình tốt; theo đó, Ngài đáng được chúng sinh vẫn đang còn say sưa với những điều phù phiếm về sanh tộc... đến gần và chăm sóc.

Quyền đầy đủ (issariyasampadā) là có năng lực lớn, có ảnh hưởng lớn và có nhiều tùy tùng; theo đó, Ngài có thể mang lại lợi ích với 4 điều cơ bản mang lại lợi ích cho những ai cần và giảng Pháp cho những ai cần giảng.

Được tín nhiệm (ādeyyavacanatā) có nghĩa là đáng được tin tưởng, đáng tin cậy; theo đó, Ngài trở thành người có quyền cho chúng sinh và lời của Ngài không thể không quan tâm.

Có năng lực lớn (mahānubhāvatā) là có tầm quan trọng trong năng lực tâm linh; theo đó, Ngài không thể bị người khác chế ngự mà Ngài chế ngự họ bằng Pháp, bằng sự cao thượng và những phẩm chất cao thượng của mình.

Do vậy, đời sống tốt đẹp, là những lợi ích của các balamật của Bậc Đại nhân. Đây là các nhân làm cho phước đức Ngài lớn mạnh vô cùng và bằng những cách đó Ngài đưa chúng sinh đến và đạt độ chín muồi trong ba phương thức.

15. Quả của balamật

Nói ngắn gọn thì quả của các balamật là trạng thái Bồtát hoàn hảo.

Nói chi tiết thì đó là có thân sắc (rūpakāya) lộng lẫy với vô số những pháp thiện như 32 Đại nhân tướng, 80 tướng phụ, mùi thơm bay xa đến cả sải... và dựa vào đó, hào quang xinh đẹp từ thân (dhammakāya) chói lòa vô lượng, mười lực, bốn điều khởi niềm tin nơi Đức Phật, sáu loại tuệ không có ở những người khác, 18 phẩm chất chỉ Đức Phật mới có... ⁴² Và vô số những phẩm chất cao thượng khác của Đức Phật, thậm chí chính Đức Chánh giác cũng không thể mô tả hết được sau nhiều kiếp trái đất. Đây là quả của các balamật.

Và có nói:

Nếu một vị Phật phải nói để tán dương một vị Phật,

Riêng điều đó cũng phải mất đến một kiếp trái đất,

Đã hết một kiếp trái đất,

Nhưng lời tán dương bậc Chánh Đẳng Giác vẫn còn.

Xin chấm dứt ở nơi đây.

[1] –Trung bộ kinh, Tương ưng kinh, Tăng chi kinh và Tiểu bộ kinh.(Nd)

[2] - Ở đây chì cho Vô dư y Nípbàn, hay viên tịch.(Nd)

[3] - Yāna thường được dịch là cổ xe, ở đây chúng tôi dịch là phương thức”.(Nd)

[4] - Pc: Cariya piṭaka– atthakathā (Chú giải Hạnh tạng).

[5] - Pāramī âm là balamật, dịch là: đến bờ kia .(Nd)

[6] -Taṇhāmānadiṭṭhīhi anupahatā karuṇūpāyakosalla- pariggahitā dānādayo guṇā pāramiyo.

[7] - Bằng tiếng Pali: dāna, sīla, nekkhamma, pañña, viriya, khanti, sacca, adhiṭṭhāna, mettā, upekkhā. Không thấy có đoạn này nhưng hãy xem Phật sử (Buddhavamsa) I, v. 76.

[8] - Ám chỉ thời kỳ đầu tiên của Bồtát. Sau khi Bồtát nguyện dưới chân một vị Phật còn hiện tiền và nhận thọ ký từ Ngài về sự thành tựu trong tương lai. Bồtát sẽ độc cư và nghiên cứu từng pāramī với những đặc tính riêng biệt của các pāramī đó. Sau khi suy xét, Bôtát thực hành. Hãy xem Phật sử (Buddhavaṃsa) II. Vv. 116-66.

[9] - Bố thí góp phần vào việc có được tài sản, giữ giới thì được tái sanh vào cảnh giới an lạcnhư cõi người, cõi chư thiên.

[10] -Giới ngăn ngừa không để phạm các tội về thân và khẩu. Xuất ly loại trừ những ám ảnh về những điều bất thiện trong tâm.

[11] - Các bodhisambhāra chính là các pāramī (balamật), được chia làm hai nhóm: puññasambhāra (phước báu cần thiết) và ñāṇasambhāra (trí cần thiết).

[12] - Tám thiền chứng là bốn thiền Sắc giới và bốn thiền Vô sắc giới. Năm thắng trí được thảo luận ngắn gọn trong phần tu tập về tuệ balamật.

[13] Kiṭṭika. Không có nghĩa nào trong từ điển thích hợp với nội dung.

[14] - Cõi đầu tiên và thấp nhất trong sáu cõi trời Dục giới trong vũ trụ quan của Phật Giáo.

[15] - Ám chỉ các tầng thánh quả như: Dự lưu, Nhất lai, Bất lai và Alahán.(Nd)

[16] - Hoan hỷ trước khi cho, trong khi cho và sau khi cho (Nd).

[17] -Không có Đế thứ ba là “sự diệt khổ”, vị Bồtát chỉ nhận biết trực tiếp : khổ đế, tập đế và bát chánh đạo.

[18] - Về bốn nền tảng, hãy xem phần 12.

[19] - Anulomiyam khantiyam ṭhito: chỉ trạng thái phát triển thiền quán, tại đó hành giả có thể chấp nhận các sự thật, qua nền tảng là pháp thiền đã thành tựu, nhưng chưa thấu hiểu chúng một cách trọn vẹn bằng tuệ chín muồi. Hãy xem số 6.

[20] - Tức là dục lậu, hữu lậu, kiến lậu và vô minh lậu ; chi pháp của dục lậu + hữu lậu là tâm sở tham; của kiến lậu là tâm sở tà kiến; của vô minh lậu là tâm sở si– Nd.

[21] - Là thân có 3: Không sát sanh, không trộm cắp, không tà hạnh trong dục lạc; khẩu có 4: Không nói dối, không nói hung dữ, không nói đâm thọc, không nói vô ích – Nd.

[22] -Bảy giai đoạn trong sạch (thất tịnh) được đề cập đến trong Rathavinīta Sutta (M. 24) (kinh trạm xe trong Trung bộ kinh) và được giải thích chi tiết trong Visuddhimagga (thanh tịnh đạo). “Hướng đúng đắn” là đạo siêu thế chứng đạt Nípbàn; theo hướng này thì gắn liền với việc giác ngộ và giải thoát cuối cùng mà không đảo ngược được.

Ba loại minh là: Nhớ lại các kiếp quá khứ (túc mạng minh), tuệ thấy được sự sinh diệt của chúng dinh (sinh tử minh) và tuệ đoạn trừ được các ô nhiễm (āsava).

Sáu thắng trí (abhiññāṇa) là: Năm thắng trí phàm và trí đoạn trừ được các ô nhiễm.Năm thắng trí phàm lanhư tại tr. 51; thắng trí thứ sáu là đoạn trừ các lậu hoặc.

Bốn vô ngại giải (paṭisambhidā) là: nhận thức được nghĩa, pháp, từ nguyên và biện tài (attha, dhammam nirutti, paṭibhāna).

[23] -Năm nhãn là:- Mắt thường (maṃsacakkhu), cơ quan thị giác. Đối với Đức Phật mắt thường của Ngài còn có nhiều năng lưc hơn cả mắt của người bình thường.

- Thiên nhãn (dibbacakkhu), vị ấy thấy được các chúng sinh sīnh diệt theo nghiệp của mình qua tất cả các cõi sống.

- Tuệ nhãn (paññācakkhu), vị ấy thấy được tất cả các chuỗi danh sắc với các đặc tính chung và riêng biệt của chúng và các phương thức tiếp diễn mà theo đó chúng phải gánh chịu.

- Pháp nhãn (dhammacakkhu), vị ấy thấy rõ các pháp cùng các đặc tính, chức năng, sự hiển lộ và nhân gần của chúng, đồng thời thấu triệt được bản chất vô thường, khổ và rỗng không của chúng.

- Phật nhãn (buddhacakkhu) mà theo đó vị ấy thấy được khuynh hướng và tâm tính của chúng sanh cũng như là thấy được sự chín muồi trong các căn; và samantacakkhu, mắt giác ngộ.

[24] -32 đại nhân tướng và 80 tướng phụ trên cơ thể bậc Đại nhân.

[25] - Bốn dòng nước là ái dục, ái hữu, tà kiến và si.

[26] - “Ba thời” là trước khi thí, trong khi thí và sau khi thí.

[27] - Về vāsanā, chú giải Udāna có ghi: “Vāsanā là những khuynh hướng riêng biệt đối với các hành động tồn tại như ảnh hưởng tiềm năng mà được tạo nên qua các lậu hoặc phát huy từ xa xưa không có bắt đầu. Thậm chí trong chuỗi tâm của những vị không có lậu hoặc (tức là các bậc Alahán), các chuỗi tâm có chức năng như là nguồn gốc cho lối ứng xử tương tự như lối ứng xử tiếp theo trong khi các lậu hoặc còn chưa bị bỏ rơi.

Đối với các vị Phật Chánh giác, nhờ tu tập nhờ chú nguyện ban đầu, loại trừ các lậu hoặc cùng với trở ngại của tuệ, vāsanā không còn trong chuỗi tâm của các Ngài. Nhưng đối với các vị Alahán Thinh Văn và các vị Phật Độc Giác, các Ngài loại trừ các lậu hoặc mà không loại trừ chướng ngại của tuệ, nên vāsanā vẫn còn”. Ví dụ cổ điển về điều này là trường hợp của Đại Đức Pilindavaccha, dù là bậc Alahán nhưng vẫn gọi các vị tỳ kheo khác là vasala (đê hèn), một từ làm giảm giá trị của người khác, từ này thường được các vị Bàlamôn gọi những ai ở đẳng cấp thấp. Tuy nhiên, Ngài Pilindavaccha không dùng từ này do kiêu ngạo hay coi thường người khác, vì các lậu hoặc nNgài đã đoạn trừ sạch, đó chỉ là thói quen trong quá khứ, do Ngài là bàlamôn trong nhiều kiếp quá khứ. Hãy xem Ud. III. 6 và chú giải.

[28] - Tám tính chất trong giọng nói của Đức Phật: Ngay thật, rõ ràng, có giai điệu, dịu dàng, đầy đủ, truyền đi xa, sâu và vang, không vượt ra khỏi người nghe.

[29] -Bốn truyền thống của bậc cao quý – hay bậc Thánh (ariyavaṃsa) là: biết đủ với bất kỳ loại y phục, biết đủ với bất kỳ vật thực nào khi được cho, biết đủ với bất kỳ chỗ ngụ nào và hoan hỷ trong thiền.

[30] - Năm trói buộc là: Thân kiến, hoài nghi, giới cấm thủ, tham dục và sân hận.(Nd).

[31] – Ba phàm trí, xem ở Vism. XX 3,5. Các đặc tính riêng là các dấu hiệu xác định của mỗi loại danh sắc, các đặc tính chung là những dấu hiệu thông thường vô thường, khổ và vô ngã. Phần sơ bộ của tuệ do nương từ thiền sinh lên, đều là trí phàm. Theo Theravāda, Bồtát không thể thành tựu được tuệ siêu thế cho đến ngày trước Giác ngộ, vì Ngài phải hoàn thiện các balamật trước khi bước vào đạo lộ giải thoát cuối cùng.

[32] - Tuệ về nghiệp quả (cũng gọi là tuệ về sự chết và tái sinh của chúng sanh – sinh tử thông) và tuệ về tương lai là dưới nhãn thông; do vậy mà trong 7 tuệ được liệt kê thì chỉ có 5 thắng trí. Thứ sáu đó là tuệ về sự đoạn trừ các ô nhiễm, thành tựu Alahán (Lậu tận thông).

[33] - Điều thứ năm thuộc về tuệ Siêu thế, Bồtátt chưa đạt được. Và điều thứ năm này là “cái đầu của tuệ”- Nd.

[34] - Ám chỉ cho tinh tấn, nhẫn nại và chân thật balamật.

[35] - Bốn đạo, bốn quả và nípbàn.

[36] - Đây là sự liệt kê tiêu chuẩn các balamật theo Mahāyāna qua một danh sách mà tự nó truy nguyên trở về trước. Tức là sáu balamật này có trước khi trường phái Mahāyāna xuất hiện.

[37] - Bố thí không sợ hãi nhờ quán xét giới và bố thí Pháp nhờ tuệ.

[38] Hãy xem M. iii 240-46, trong đó bốn nền tảng được giải thích liên quan đến Alahán.

[39] - Khoảng thời gian kiếp trái đất được ghi trong kinh điển chỉ qua những cách ví von, đó là nếu có một ngọn núi đá granit cao một do tuần (7 dặm) và tròn một do tuần, cứ mỗi trăm năm có một người đi ngang qua đó dùng một tấm phải phủi lên ngọn núi. Thời gian người đó làm mòn ngọn núi còn ít hơn cả thời gian của một kiếp trái đất. “Vô lượng” có nghĩa là rất nhiều kiếp trái đất; phải phân biệt được 4 khoảng thời gian vô lượng tạo nên một kiếp trái đất, bốn thời kỳ kéo dài, tiến hóa, hoại và diệt.

[40] - Xem sự phân loại này trong kinh điển, A. ii. 135.

[41] - Kiếp người áp chót của Bồtát, Ngài sẽ thành Phật trong kiếp làm người có tên là Siddhattha - Phật Gotama tương lai, Bồtát Vessantara là vị hoàng tử rộng lượng và vị tha.

[42] - Dù có khái niệm Dharmakāya (pháp thân) trong Phật giáo Mahāyāna, đưa ra nghĩa bản thể riêng biệt như thể hiện sự đồng nhất trừu tượng về độ chín mùi cần thiết của Bồtát với toàn bộ các kiếp sinh hữu nói riêng. Ở đây, thuật ngữ dhammakāya được dùng, chỉ đơn giản là để biểu thị các pháp tâm linh, xác định độ chín mùi của một vị Phật mà không có sự ngụ ý nói đến bản thể nào khác.

Đầu trang

Chân thành cám ơn Tỳ khưu Chánh Minh đã gủi tặng bản vi tính (08-2007)