Nữ Thiền sư Phật giáo tại Hoa Kỳ

THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN

- Abhisheka (Phạn): Nguyên nghĩa, rẩy nước. Thánh hiến hay kết nạp làm thành viên chính thức.

- Anapana (Pali): Niệm hơi thở, thở ra hít vào. Một trong các bài luyện tập phổ biến nơi mọi truyền thống Phật giáo.

- Avalokiteshvara (Phạn): Một trong những "bồ tát" nổi bật nhất trong Phật giáo Đại thừa “người nhìn xuống chúng sanh (nhân loại) với lòng từ bi.

- Bhikhuni (Pali) Bhikshuni: Tỳ kheo ni, nữ tu Phật giáo, (Bhikkhu) tỳ kheo, nam tu sĩ Phật giáo. Khất sĩ giữ 227 giới, cạo đầu, mặc cà sa màu vàng, sống nhờ vào thực phẩm khất thực. Còn có nghĩa là những người cố gắng tu trì Giới, Định, Huệ để giải thóat.

- Bodhicitta (Phạn): Cái tâm thông thái. Khát vọng của "Bồ tát" để được giác ngộ tột đỉnh nhằm lợi ích cho chúng sanh

- Bodhisattva (Phạn): Một người thể hiện bản chất của họ là "bồ tát" hay là "giác ngộ" sự thông thái có được từ tri giác được chân lý. Bồ tát, hay “Đức Phật từ bi” nhắm tới giác ngộ cho tất cả chúng sanh. Không phân biệt bản ngã hay vô ngã.

- Brahmavihara (Phạn): Tứ vô lượng tâm, từ, bi, hỉ, xả. Bốn trạng thái tâm linh siêu nhiên hay chỗ ở tinh thần, phương pháp thiền trong đó tâm linh vượt thoát ra khỏi vũ trụ với lòng nhân ái (metta) từ bi (karuna) hoan hỷ (mudita) và bình thản, thanh thản trong tâm hồn (upekkha).

- Buddha (Phạn): Tước hiệu, tên riêng, có nghĩa là "người được giác ngộ” hay “tỉnh ngộ”. Đức Phật lịch sử, Thích Ca Cồ Đàm, sinh năm 563, tại tỉnh Lumbini, Ấn Độ.

- Chakrasamvara (Phạn): nguyên nghĩa, Sự trói buộc, liên kết giữa các Chakras (các tâm điểm chủ yếu của thân thể ảo tưởng).

- Daisan (Nhật): Cuộc gặp gỡ hay đối mặt cá nhân giữa thiền sinh và thiền sư, theo truyền thống thiền tương tự như Dokusan với một thiền sư đã đạt đến bậc Đại sư (Roshi).

- Dharma (Phạn): Chân lý, tín lý, Phật pháp, cũng có nghĩa là hiện tượng hay những yếu tố cơ bản.

- Dokusan (Nhật): Cuộc gặp gỡ, đối thoại riêng tư, mặt đối mặt với một Đại sư (Roshi), tinh thần gặp gỡ đó tràn ngập bản chất cuộc sống.

- Dukkha (Pali): Đau khổ.

- Gassho (Nhật): Một cử chỉ kính trọng trong đó tay nâng lên chấp lại trước ngực cúi đầu hay gập về phía trước.

- Guru yoga (Phạn): Sự luyện tập ngondro thứ tư, có liên quan tới việc nhận các lời chúc lành.

- Hara (Nhật): (lực nội Công, xuống tấn) Tâm điểm sâu xa của trọng lực trong con người được phát triển trong khi hành thiền; từ chuyên môn chỉ một vùng bên dưới vùng rốn ba phân (cm).

- Inka (Nhật): Nguyên nghĩa, dấu (triện) chứng thực. Trong truyền thống Thiền Rinzai tương đương với Phật pháp được truyền từ Đại thiền sư sang thiền sinh, đạt được khi hoàn tất khóa học chính thức.

- Kagyu (Tibet): Một trong những tông phái Tây Tạng tiên khởi trong đó thuyết pháp truyền khẩu (không viết) các Phật pháp đã diễn ra.

- Karma (Phạn): Quả báo. Thuyết nhân quả theo đó chúng ta sẽ gặt hái những gì chúng ta đã gieo ngay tại đời này hay tại đời sau.

- Kensho (Nhật): Quan sát đến tận bản chất sự vật; một kinh nghiệm cởi mở, thông cảm. Kinh nghiệm đầu tiên trong trạng thái ý thức satori, hay ý thức không phân biệt rõ ràng.

- Kinhin (Nhật): Kinh đi rước. Cuộc đi rước xếp hàng một xung quanh phòng thiền sau một giai đoạn hành thiền nghiêm túc.

- Koan (Nhật): Một phương cách trình bày Phật pháp, rất khó đối với khả năng suy luận lô-gic, chỉ ra chân lý vượt trên tri thức.

- Kwan Yin (Trung-hoa): Quan Âm, một nhân vật nữ bồ tát.

- Kyosaku (Nhật): Cũng còn gọi là keisku. Một chiếc gậy bằng gỗ đánh vào vai để thức tỉnh những người ngủ gục cũng như những người cứng đầu để động viên thiền sinh trong việc tập hành thiền.

- Mahamudra (Phạn): Đại trượng, biểu tượng, hoặc cử điệu. Sự truyền thông thiền được truyền lại đặc biệt do trường phái Kagyu. Ở trong trạng thái này toàn bộ kinh nghiệm được biến thành kiến thức siêu vượt và các phương tiện khéo léo.

- Mahayana (Phạn): Trường phái Phương Bắc hay trường phái Đại thừa gồm Tây Tạng, Mông cổ, Trung quốc, Korea và Nhật bản nhấn mạnh đến cái tâm và trực giác vượt trên tri thức và lượng từ bi của Bồ tát còn-đương- tại- thế.

- Maitraya (Phạn): Đức Phật giáng lâm, “Bồ Tát” phổ biến nhất trong nghệ thuật Phật giáo (Tại Nhật gọi là Hotei một nhân vật mập, vẻ mặt tươi cười.)

- Mandala (Phạn): Nhóm hay hội thần bí và nghi thức, tại Tây Tạng một mô thức (biểu đồ) được dùng trong câu thần chú, hành thiền và phụng vụ trong các Chùa.

- Mantra (Phạn): Mô thức hay sự cầu khẩn dùng trong Phật giáo Tây Tạng và trường phái Singon Nhật Bản, dựa trên khoa học sức mạnh thần bí của âm thanh.

- Metta (Pali): Lòng nhân ái, xả hỷ, ý ngay lành. Điều thứ nhất trong Tứ vô lượng tâm - từ, bi, hỉ, xả.

- Mu (Nhật): Hay còn gọi là koan, thường ám chỉ việc luyện tập đầu tiên được chỉ định cho thiền sinh nơi truyền thống thiền (zen) Rinzai. Ý nghĩa của Mu không thể diễn tả bằng ngôn từ lý luận được và được chỉ định chính là để thiền sinh nhạy bén trong lý luận. Một câu chuyện liên quan đến Mu chỉ đơn giản là nhà sư nêu ra một câu hỏi (liệu con chó có bản chất Phật không?) và Đại thiền sư Joshi trả lời: “Mu”

- Ngondro (Tibet): Bốn việc thực hành mở đầu trong Phật giáo đại thừa, gồm 100.000 kiều tỏ bày tôn kính, (vái, xá...) lời cầu khẩn, nhóm nghi thức hành thiền, nhận phép lành.

- Nirvana (Phạn): Hiện trạng giác ngộ siêu nhiên vượt khỏi quan niệm tri thức, trong đó những tách biệt bản ngã được hủy bỏ kết hợp với thực tại kết chung.

- Osho (Nhật): Chức vị, gán cho vị sư trụ trì tại một tu viện Phật giáo.

- Rakusu (Nhật): Một miếng vải khoác ngoài áo cà sa, hình vuông từ vai trở xuống, các nhà sư mặc trong tu viện.

- Rinzai (Nhật): Một Đại sư thiền (zen) thế kỷ thứ 9, đệ tử của Huang Pô thiết lập Rinzai hoặc trường phái “Sudden” của Phật giáo Thiền những lời dạy của ông được sưu tập trong Rinzai Roku được coi là một điển hình tuyệt vời trong văn chương Phật giáo Thiền.

- Roshi (Nhật): "thiền sư cao niên" tên được gán cho một Đại sư Phật giáo thiền thuyết pháp trực tiếp cho chúng sanh hay các đồ đệ trong tu viện.

- Sadhana (Phạn): Một thể loại văn bản nghi lễ thiền đinh (Vajrayana) cũng như việc thực hành thiền loại này như đã mô tả.

- Samadhi (Phạn + Pali): Hiện trạng ý thức tập trung thoát khỏi suy tư nhị nguyên vượt lên trên những tách biệt giữa bản ngã, vô ngã và các mối tương quan.Samatha (Phạn + pali) Tĩnh lặng tâm hồn.

- Sangha (Phạn): Tăng già, Chúng, cộng đồng tu sĩ Phật giáo, gồm những nhà sư ăn mặc theo kiểu Phật, tu trì giới (227 giới). Cộng đồng đạo hữu. Viên ngọc thứ ba

- Sankhara (Phạn + Pali): Một tập hợp các nội dung tâm linh bao gồm những tập hợp cảm xúc, phản xạ có điều kiện, những thói quen vô thức và cả những kỷ niệm. Chất liệu tâm linh ảnh hưởng đến ý thức và cũng bị ý thức chi phối.

- Sanzen (Nhật): Cuộc thảo luận nghiêm túc giữa thiền sư, Đại thiền sư, hay một vị sư hoặc một đạo hữu được huấn luyện thiền. Có thể kéo dài hàng phút, hàng giờ, trong khóa huấn luyện có thể được lên lịch trong hàng ngày hay nhiều ngày liên tiếp.

- Satori (Nhật): Trạng thái ý thức vượt khỏi tách biệt và khác biệt thuần túy, không thể diễn tả và truyền thông cho nhau được. ám chỉ sự khởi đầu thay vì kết thúc huấn luyện hành thiền đích thực.

- Sesshin (Nhật): một cuộc tĩnh tâm (khóa huấn luyện) Thiền (zen) nghiêm túc.

- Sakyamuni (Pali): Đức Phật lịch sử, Thích ca mâu ni Phật.

- Shambhala (Phạn): Vương quốc thần thoại trong đó mọi Công dân đều tử tế tốt bụng với nhau, hiểu biết lẫn nhau và thực hành thiền. Cũng được dùng như là biểu tượng của tỉnh thức (ý thức) và tinh thần minh mẫn thể hiện như là một tiềm năng nơi mọi chúng sanh.

- Shunyata (Phạn): Trống rỗng, khoảng không – cũng là không có cả khái niệm về trống rỗng.

- Sila (Phạn + Pali): Giới, đức hạnh, các luật giới liên quan đến luân lý.Soto (Nhật)

- Tathagata (Phạn): Một chúng sanh đã hoàn toàn giác ngộ trở nên đồng nhất với tuyệt đối, tước hiệu đức Phật dùng để ám chỉ chính mình và các đồ đệ của ngài.

- Theravada (Phạn): Nguyên thủy, lời dạy của các vị trưởng lão hay trường phái Phật giáo phương nam, trước kia được các Mahayana (đại thừa) gọi là Hinayana (Tiểu thừa), rất phổ biến tại Đông Nam Á (miến điện, thái lan, Cambodia và Sri Lanka).

- Tonglen (Tibet): luyện tập trao đổi bản ngã với người khác. đạo hữu hít vào sự đau khổ của người khác đồng thời thở ra hơi ấm và lòng quảng đại hỉ xả.

- Tulku (Tibet): dáng vẻ thân xác trần thế của Đức Phật. Một người thánh thiện nhập thể vào một đứa nhỏ, cần nghiên cứu và tìm tòi bằng chứng.

- Upasika (Phạn + Pali): hình thức nữ giới của upasaka – một thiền sinh người đời gắng sức giữ năm và tám luật giới vĩnh viễn, để theo bát chánh đạo. Đang khi vẫn còn sống tại thế.

- Vajrayana (Phạn): trường phái Tây Tạng thuộc Phật giáo bắc Ấn Độ và Tây Tạng.

- Vajrayogini (Phạn): Thần tính tượng trưng cho nguyên lý nữ giới của Prajna, hay là trí tuệ, hiểu biết bao gồm sự chuyển hòa từ u mê và đau khổ sang vô vi và từ bi.

- Vinaya (Phạn): Luật, giới điều, kỷ luật, để điều hành đoàn thể tu trì.

- Vipassana (Pali): Thiền minh sát

- Yana (Phạn): Cỗ xe, cỗ xe cứu thoát, mọi chúng sanh đều được đưa từ cõi mê tới cõi giác. Thế nên ta có Mahayana

- Yidam (Tibet): Thần tính cá nhân nhập vào bản chất giác ngộ của một đạo hữu

- Zabuton (Nhật): Thảm trải tại phòng thiền.

- Zafu (Nhật): Gối đệm khi hành thiền.

- Zazen (Nhật): Ngồi thiền, hành thiền (zen)

- Zendo (Nhật): Phòng hay phòng hội, thường là một căn nhà biệt lập, dùng để hành thiền.

Chân thành cám ơn Tỳ khưu Thiện Minh đã gửi tặng bản vi tính

(Bình Anson, 07-2006)