Ngôi nhà thật sự của ta

Thời Pháp Thuyết Giảng Cho Một Cụ Già Sắp Lâm Chung

Tác Giả: Ngài Ajahn Chah

Sunanda Phạm Kim Khánh và Sumanà Lê Thị Sương

chuyển ngữ từ Anh sang Việt

Giờ đây Cụ hãy lập tâm thành kính lắng nghe Giáo Pháp. Trong khi Sư giảng, Cụ hãy chăm chú lắng nghe những lời của Sư cũng giống như chính Đức Phật đang ngồi trước mặt. Hãy nhắm mắt lại và giữ thân thoải mái, lắng tâm an trụ vào một điểm. Để tỏ lòng tôn sùng kỉnh mộ bậc Toàn Giác Cụ hãy từ tốn để cho trí tuệ, chân lý và trạng thái thanh khiết của Tam Bảo đi thẳng vào và an định trong tâm Cụ.

Hôm nay Sư không mang đến biếu Cụ quà tặng vật chất nào, chỉ có Giáo Pháp, những lời dạy của Đức Phật. Hãy chăm chú lắng nghe. Cụ nên nhận thức rằng dù chính Đức Phật đi nữa -- với kho tàng đức hạnh vĩ đại mà Ngài đã tích trữ từ vô lượng kiếp -- vẫn không thể tránh khỏi cái chết của cơ thể vật chất. Khi tuổi già đến, Ngài không bám níu vào thân mà buông bỏ, đặt xuống gánh nặng. Giờ đây Cụ cũng vậy, cũng phải học bài học thỏa mãn với bao nhiêu năm tháng đã trải qua tùy thuộc vào tấm thân nầy. Cụ nên cảm nghe rằng bao nhiêu đó đã đủ rồi.

Cụ có thể so sánh thân nầy với những món đồ dùng trong nhà mà Cụ đã mua sắm từ lâu -- những cái tách, cái dĩa, cái tô, cái bát v.v... Khi mới mua về thì nó sạch sẽ bóng ngời. Nhưng đến nay, sau một thời gian lâu dài bị xử dụng nó đã bắt đầu hư cũ. Một mớ đã bể, mớ khác bị thất lạc, mất đi, và những món còn lại thì đang dần dần hư hoại, nó không có một hình thể ổn định thường còn, và bản chất thiên nhiên của nó là vậy. Cơ thể của Cụ cũng dường thế ấy -- luôn luôn chuyển biến ngay từ lúc được sanh vào đời và xuyên qua thời niên thiếu rồi tráng niên, chí đến ngày nay mà Cụ đã già, nó vẫn liên tục biến đổi. Cụ phải chấp nhận điều nầy. Đức Phật dạy rằng các vật hữu lậu [*], dầu thuộc về cơ thể vật chất, hiện hữu do những điều kiện ở bên trong tạo duyên, hay dầu ở bên ngoài, do những điều kiện bên ngoài tạo duyên, đều là vô ngã. Bản chất thiên nhiên của nó là luôn luôn biến đổi. Hãy quán tưởng chân lý nầy cho đến khi Cụ nhìn thấy rõ ràng như vậy.

[*] Vật hữu lậu, "sankhàra", hành, vật được cấu tạo, hay vật tùy thế, là những sự vật chỉ hiện hữu do những gì khác tạo duyên. Trong thực tế, đó là tất cả mọi sự vật trong thế gian hiện tượng nầy. Vạn pháp do duyên sanh.

Chính cái khối thịt đang suy tàn nằm ở đây là chánh pháp (saccadhamma), là chân lý. Chân lý của cơ thể nầy là chánh pháp, và đó là giáo huấn bất di dịch của Đức Bổn Sư. Đức Phật dạy ta hãy nhìn vào thân nầy, hãy quán chiếu và suy niệm cho đến khi thấu triệt bản chất thật sự của nó. Chúng ta phải có thể sống an lạc với thân nầy, dầu nó ở trong trạng thái nào. Đức Phật dạy chúng ta phải tự đảm bảo rằng chỉ có cơ thể vật chất bị nhốt trong tù, và không để cái tâm cũng bị cảnh lao tù chung với nó. Giờ đây thân thể bắt đầu suy tàn và hư hoại với thời gian. Không nên cưỡng lại, nhưng cũng không nên để cho cái tâm cũng suy tàn với nó. Hãy tách rời, giữ tâm riêng ra. Hãy tăng cường tâm lực bằng cách nhận thức thực tướng của sự vật. Đức Thế Tôn dạy rằng đó là bản chất thiên nhiên của thân, không thể có cách nào khác: đã được sanh ra tức nhiên phải đi dần đến tuổi già, bệnh hoạn và chết. Đây là chân lý vĩnh cửu mà Cụ đang chứng nghiệm trong giờ phút hiện tiền. Cụ hãy nhìn lại thân mình với trí tuệ và nhận thức chân lý nầy.

Nếu cái nhà của Cụ bị trận lụt cuốn trôi đi, hoặc bị hỏa hoạn thiêu đốt tàn rụi, dầu hiểm họa lụt lội hay hỏa hoạn nào đe dọa, hãy để cho cái nhà lo lắng. Những hiểm họa ấy chỉ liên quan đến cái nhà. Nếu có lụt lội, chớ nên để cho nó tràn ngập và lôi cuốn tâm. Nếu có hỏa hoạn, chớ nên để cho nó thiêu đốt tâm. Cái nhà là vật ở bên ngoài, Cụ hãy để cho nó bị lôi cuốn theo dòng nước lụt, hay cháy thành tro trong trận hỏa hoạn. Hãy để cho tâm buông bỏ, không bám níu vào ngôi nhà. Thời gian đã chín mùi.

Cụ đã sống trong một thời gian khá lâu dài. Mắt Cụ đã thấy nhiều hình thể và màu sắc, tai Cụ đã nghe nhiều âm thanh, Cụ đã có bao nhiêu kinh nghiệm. Và tất cả chỉ là thế -- chỉ là kinh nghiệm. Cụ đã ăn nhiều thức ăn ngon, và những vị ngọt bùi ấy chỉ là vị ngọt bùi. Không có gì hơn nữa. Những vị đắng cay cũng chỉ là những vị đắng cay. Chỉ thế thôi. Nếu mắt Cụ nhìn thấy những hình sắc đẹp đẽ thì nó cũng chỉ là những hình sắc đẹp đẽ. Tất cả chỉ có thế. Một hình thể xấu xí cũng vậy. Chỉ là hình thể xấu xí. Tai nghe những điệu hát mê ly êm dịu và nó cũng chỉ có thế, không có gì hơn. Một âm thanh chát chúa ồn tai cũng chỉ giản dị là vậy.

Đức Phật dạy rằng giàu hay nghèo, trẻ hay già, người hay thú, không có chúng sanh nào trên thế gian nầy có thể giữ mình nguyên vẹn trong bất cứ trạng thái nào trong một thời gian lâu dài. Tất cả đều phải đổi thay và trở thành một cái gì khác. Đó là thực tại của đời sống mà ta không thể làm thế nào để cứu vãn. Tuy nhiên, Đức Phật dạy rằng điều mà ta có thể làm được là tự quán chiếu thân để nhìn thấy đặc tướng vô ngã của nó, để nhận thức rằng cả hai, thân và tâm, không có cái nào là "Ta" hay "Của Ta". Nó chỉ hiện hữu một cách tạm thời. Cũng như cái nhà nầy, nó chỉ là của Cụ trên danh nghĩa. Cụ không thể đem nó đi nơi nào với Cụ được. Cùng thế ấy, tài sản sự nghiệp, thân bằng quyến thuộc của Cụ, tất cả đều chỉ là của Cụ trên danh nghĩa, trong lời nói, chớ không thật sự thuộc về Cụ. Nó thuộc về thiên nhiên. Chân lý nầy không áp dụng riêng cho đơn độc một mình Cụ. Tất cả mọi người đều cùng chung một số phận, chí đến Đức Thế Tôn và các Thánh Đệ Tử của Ngài cũng vậy. Có khác chăng là các vị ấy chấp nhận rằng đó là bản chất thiên nhiên của sự vật; các Ngài thấy rằng đường lối thiên nhiên của sự vật là vậy. Không có cách nào khác.

Do đó Đức Phật dạy ta tự quán chiếu và tỉ mỉ khảo sát thân nầy từ lòng bàn chân lên đến đỉnh đầu, và từ đỉnh đầu xuống trở lại lòng bàn chân. Hãy thử nhìn. Cụ thấy những gì? Có cái chi tự nó là tinh khiết không? Toàn thể thân nầy vững vàng tiến dần đến tan rã, và Đức Phật dạy ta thấy rằng nó không thuộc về của ta. Lẽ dĩ nhiên, cơ thể nầy phải là vậy, bởi vì tất cả những hiện tượng hữu lậu đều có tánh cách phải chuyển biến, đổi thay. Ta có thể làm gì khác hơn được? Đúng thật ra, bản chất của thân là vậy thì không có gì là sai. Không phải thân làm cho ta đau khổ. Khi Cụ nhìn điều phải một cách sai lầm thì đương nhiên Cụ phải nhầm lẫn.

Cũng như nước trong dòng sông, tự nhiên trôi chảy từ cao xuống thấp, không bao giờ từ thấp chảy lên cao. Đó là đặc tánh thiên nhiên của nó. Nếu người kia đứng trên bờ sông nhìn thấy nước chảy từ trên cao xuống lại điên cuồng ước muốn rằng nước phải chảy ngược trở lên dốc cao thì lẽ dĩ nhiên, người ấy phải thất vọng, đau khổ. Dầu ông ta có làm gì đi nữa, đường lối suy tư sai lầm của ông cũng không để cho tâm trí ông được yên ổn, an lạc, thanh bình. Ông bất toại nguyện vì quan kiến của ông sai lầm, và ông suy tư ngược dòng. Nếu có quan kiến chân chánh, ông sẽ thấy rằng nước tự nhiên phải chảy từ trên cao xuống thấp, và chí đến khi nhận thức rõ ràng và chấp nhận thực trạng nầy, người ấy vẫn còn rối loạn và buồn phiền.

Dòng nước của con sông phải trôi chảy từ trên dốc cao xuống thấp, cũng giống như cơ thể của Cụ. Đã có một thời là trẻ trung. Cụ trở thành già nua, và hiện đang quanh co hướng về cái chết. Chớ nên ước muốn nó phải như thế nào khác. Đó không phải là điều gì mà Cụ có khả năng hay quyền lực cứu chữa. Đức Phật dạy ta nên sáng suốt nhận thấy đường lối của sự vật rồi buông xả, không bám níu vào nó. Cụ nên lấy cảm nghĩ buông bỏ ấy làm nơi nương tựa.

Hãy tiếp tục hành thiền, dầu Cụ có cảm nghe mệt mỏi và kiệt sức. Hãy để tâm an trụ vào hơi thở. Thở vài hơi dài rồi cột giữ tâm vào đó. Khi thở vô, niệm thầm, "Bud", thở ra, niệm thầm, "Dho" [*]. Hãy tập có thói quen thực hành như vậy. Cụ càng cảm nghe kiệt lực thì càng nên cố gắng chú tâm vi tế hơn, nhờ đó có thể đáp ứng thích nghi tình trạng đau khổ đang phát triển. Khi vừa bắt đầu nghe mệt Cụ hãy ngưng hết mọi suy tư và gom tâm vững chắc hiểu biết hơi thở. Luôn luôn niệm thầm "Bud-Dho, Bud-Dho", trong khi theo dõi hơi thở.

[*] Nơi đây dùng hai chữ "Bud-Dho" (Bút-thô), có nghĩa Phật, hay Giác, như một câu chú (mantra), một phương tiện để cột tâm vào hơi thở

Hãy buông trôi, bỏ qua tất cả những gì ở bên ngoài. Không nên cố bám vào những ý nghĩ về con cái hay họ hàng. Không bám vào điều gì, bất luận gì. Hãy buông bỏ. Hãy để cho tâm tập trung vào một điểm duy nhất và dùng tâm an trụ ấy theo dõi hơi thở. Chỉ hay biết hơi thở. Hơi thở là đối tượng duy nhất của tâm. Ngoài hơi thở không hay biết gì khác. Tập trung tư tưởng như vậy cho đến khi tâm trở thành ngày càng vi tế, cảm giác ngày càng không đáng kể, và chừng ấy Cụ sẽ thấy nội tâm trở nên giác tỉnh và vô cùng trong sáng. Chừng ấy, khi cảm giác đau khổ phát sanh, tự nó sẽ dần dần tan biến. Cuối cùng Cụ sẽ nhìn hơi thở như người bà con đến viếng.

Khi người bà con ra về, ta đưa ra cửa để tiển chân và nhìn theo cho đến khi người ấy, đi bộ hay lái xe khuất dạng rồi ta mới trở lại vào nhà. Ta cũng theo dõi hơi thở cùng thế ấy. Nếu hơi thở thô kịch, ta hiểu biết rằng nó thô. Nếu là vi tế, ta hiểu biết rằng nó vi tế. Khi nó trở thành càng lúc càng vi tế hơn, ta cứ tiếp tục theo dõi, tâm luôn luôn giác tỉnh. Đến một lúc nào hơi thở hình như mất luôn, và tất cả những gì còn lại chỉ là cảm giác tỉnh thức. Đó gọi là gặp Đức Phật. Ta có sự hay biết rõ ràng trong trạng thái tỉnh thức gọi là "Buddho", người hay biết, người giác tỉnh, người minh mẫn sáng suốt. Đó là gặp và an trú với Đức Phật, với trí tuệ và giác ngộ. Bởi vì chỉ có vị Phật lịch sử nhập Đại Niết Bàn (Parinibbàna), vị Phật bằng thịt bằng da. Còn vị Phật thật sự, vị Phật toàn giác toàn tri, ngày nay ta vẫn còn có thể chứng nghiệm và đạt đến, và vào lúc bấy giờ tâm chỉ có một.

Như vậy, hãy buông bỏ, đặt xuống tất cả, tất cả ... ngoại trừ sự hay biết. Chớ nên để bị mê hoặc nếu có hình ảnh hay âm thanh khởi phát trong khi hành thiền. Hãy bỏ xuống tất cả. Không nên giữ lấy bất cứ gì. Chỉ an trú trong trạng thái tỉnh thức vô nhị ấy. Chớ nên lo âu cho quá khứ hay vị lai, chỉ ở yên bất động và Cụ sẽ đạt đến nơi mà không còn tiến, không còn thối, và không còn dừng, nơi mà không còn gì để chấp thủ hoặc dính mắc. Tại sao? Bởi vì không còn tự ngã, không còn "Tôi" hay "Của Tôi". Tất cả đều bị bỏ lại, mất đi. Đức Phật dạy ta nên, bằng cách nầy, làm cho mình trở nên rỗng không, không có gì cả, không mang theo bất cứ gì. Hãy hiểu biết, và đã biết, hãy buông bỏ.

Chứng ngộ Giáo Pháp (Dhamma), con đường giải thoát ra khỏi vòng sanh tử triền miên, là công việc mà tất cả chúng ta phải làm đơn độc, mỗi người cho riêng mình. Như vậy Cụ hãy cố gắng buông bỏ và lãnh hội đầy đủ những lời dạy của Đức Bổn Sư, thật sự tận lực quán niệm. Không nên bận tâm lo âu cho gia đình. Trong hiện tại các con cháu Cụ như thế nào thì họ là vậy, và trong tương lai họ sẽ cũng như Cụ. Trên thế gian không ai có thể lẫn tránh số phận nầy. Đức Phật dạy ta hãy đặt xuống tất cả những gì không chứa đựng thực chất. Nếu đặt xuống tất cả, Cụ sẽ thấy chân lý. Nếu không, sẽ không thấy. Nó là vậy, và nó là như vậy đối với tất cả mọi người. Vì thế, Cụ chớ nên lo âu hoặc bám níu vào bất cứ gì.

Cho dù Cụ tự thấy mình đang suy tư thì cũng tốt vậy, miễn là suy tư sáng suốt. Chớ nên suy tư điên cuồng. Nếu Cụ nghĩ nhớ con cháu, hãy nhớ với trí tuệ. Không nên nghĩ nhớ một cách điên rồ. Bất luận gì mà tâm hướng về, Cụ nên suy tư và hiểu biết nó với trí tuệ, sáng suốt nhận thức bản chất thiên nhiên của nó. Nếu Cụ hiểu biết với trí tuệ ắt Cụ sẽ buông bỏ và sẽ không đau khổ, tâm minh mẫn sáng suốt, hoan hỷ và an lạc, không bị khuấy động, không bị phân tán. Ngay trong lúc nầy, điều mà Cụ có thể tìm đến nương nhờ để được hỗ trợ và nâng đỡ là hơi thở của Cụ.

Đó là việc làm của chính Cụ, không phải của ai khác. Hãy để cho người khác làm công việc của họ. Cụ có bổn phận và trách nhiệm của mình và không thể ôm lấy phần việc của ai khác trong gia đình. Không dành công việc của ai, mà buông bỏ. Sự buông bỏ nầy sẽ làm cho tâm Cụ trở nên vắng lặng. Nhiệm vụ duy nhất của Cụ hiện thời là gom tâm lại và đưa nó an trú trong trạng thái vắng lặng. Tất cả những gì khác, hãy để người khác lo. Những hình sắc, những âm thanh, mùi, vị -- hãy để cho người khác lo. Hãy bỏ tất cả lại sau lưng và làm công việc của mình. Bất luận gì phát sanh trong tâm, dầu đó là lo sợ đau nhức, lo sợ chết, băn khoăn lo lắng cho người hay gì gì khác, Cụ hãy nói với nó: "Chớ có khuấy rầy tôi! Các người không còn là công việc của tôi nữa." Cụ cứ nói như vậy với chính Cụ, khi các pháp (dhammas) ấy khởi phát.

Danh từ "dhamma", pháp, hàm xúc ý nghĩa gì? Tất cả đều là pháp. Không có cái chi không phải là pháp, dhamma. Còn "thế gian" là gì? Thế gian chính là trạng thái tâm đang làm cho Cụ giao động trong hiện tại. "Người nầy sẽ làm gì?" Khi ta chết rồi, ai sẽ chăm sóc trông chừng chúng nó? Chúng nó sẽ xoay xở như thế nào? Tất cả những điều ấy chỉ là "thế gian". Dầu sự phát sanh suông của một ý tưởng lo sợ chết, hay lo sợ đau nhức, cũng là thế gian. Hãy vứt bỏ thế gian đi! Thế gian là vậy. Nếu Cụ để cho nó khởi phát trong tâm và dần dần xâm chiếm tiềm thức, tâm Cụ sẽ trở nên lu mờ và không tự thấy chính nó. Vì thế ấy, bất luận gì phát hiện trong tâm, Cụ cứ một mực nói: "Cái nầy không phải là công việc của tôi. Nó là vô thường, khổ, và vô ngã."

Nghĩ rằng Cụ muốn tiếp tục sống thêm lâu dài, sẽ làm cho Cụ đau khổ. Nhưng nghĩ rằng Cụ muốn chết ngay trong tức khắc, hay sớm chết đi cho rồi, thì cũng không đúng. Nó cũng làm cho Cụ đau khổ, có phải vậy không, thưa Cụ? Các vật hữu lậu không thuộc quyền sở hữu của ta. Nó phải diễn tiến theo những định luật thiên nhiên của nó. Về phương cách mà thân nầy phải như thế nào Cụ không thể làm gì được. Cụ có thể làm cho nó đẹp hơn thêm đôi chút, hay làm cho cái hình dáng bề ngoài của nó có phần hấp dẫn và sạch sẽ hơn trong một lúc, như các thiếu nữ điểm trang, dồi phấn thoa son, để móng tay dài, nhưng khi tuổi già đến thì tất cả mọi người đều cùng chung một hội một thuyền, một số phận. Thân nầy là vậy. Cụ không thể làm gì khác. Nhưng điều mà Cụ có thể cải thiện, làm cho đẹp đẽ hơn, là cái tâm của Cụ.

Bất cứ ai cũng có thể xây dựng một ngôi nhà, bằng gỗ hay bằng gạch, nhưng Đức Phật dạy rằng loại nhà ấy không phải thật sự là của ta, mà chỉ là của ta trên danh nghĩa. Nó là cái nhà trong thế gian, và nó phải theo đường lối của thế gian. "Ngôi nhà thật sự của chúng ta" là trạng thái an tĩnh bên trong. Một cái nhà vật chất ở ngoại cảnh có thể đẹp, nhưng nó không mấy an tĩnh. Nó là nguyên nhân tạo lo âu nầy đến âu lo khác, băn khoăn tư lự nọ đến áy náy buồn phiền kia. Do đó ta nói rằng nó không phải là ngôi nhà thật sự của ta. Nó ở ngoài ta, và sớm muộn gì rồi ta cũng phải bỏ lại. Nó không phải là nơi chốn mà ta có thể sống vĩnh viễn trong đó, bởi vì không thật sự thuộc về ta mà là một phần của thế gian. Cơ thể của chúng ta cũng vậy. Ta chấp là tự ngã, là "Ta" và "Của Ta", nhưng thực tế không phải là vậy. Nó là một cái nhà khác của thế gian. Thân Cụ đã biến chuyển theo diễn tiến thiên nhiên của nó từ lúc được sanh ra đời đến ngày nay, già và bệnh, và Cụ không thể cấm cản nó đổi thay, vì bản chất của nó là vậy. Muốn cho nó phải khác đi cũng điên rồ như muốn con vịt giống con gà. Khi nhận thức rằng điều nầy không thể được, con vịt phải là con vịt, con gà phải là con gà, và thân nầy phải già nua và chết, Cụ sẽ hồi phục sức khỏe và năng lực. Dầu Cụ có thiết tha mong muốn cho thân nầy tiếp tục tồn tại lâu dài như thế nào, nó sẽ không làm được như vậy. Đức Phật dạy:

"Anicca vata sankhàra

Uppàdavayadhammino

Uppajjitvà nirujjhanti

Tesam vùpasamo sukho."

"Các vật được cấu tạo là vô thường

Phải sanh rồi diệt,

Đã khởi sanh tức có hoại diệt --

Ngưng được nó là hạnh phúc."

Danh từ "sankhàra", được phiên dịch ở đây là các vật được cấu tạo, hay các pháp hữu lậu -- hàm ý là thân và tâm nầy -- đều vô thường, không bền vững, bất ổn định, vừa được cấu thành liền tan biến, sanh rồi diệt. Mặc dầu vậy, mọi người đều muốn nó thường còn. Đó là điên rồ. Hãy nhìn hơi thở. Di chuyển vào trong rồi đi ra ngoài, đó là bản chất thiên nhiên của nó, nó phải là như vậy. Hơi thở vào và hơi thở ra phải xen kẻ nhau tiếp nối, thở vào rồi thở ra, thở ra rồi thở vào, phải có sự thay đổi. Các vật được cấu tạo, sankhàras, hiện hữu do có thay đổi, Cụ không thể ngăn ngừa điều nầy. Chỉ nên suy tư như sau: Có thể nào thở vào mà không thở ra được chăng? Nếu thở ra mà không thở vào, có nghe dễ chịu không? Hay có thế nào chỉ thở vào mà không thở ra?" Chúng ta muốn rằng sự vật phải thường còn, nhưng nó không thể tồn tại lâu dài. Không thể được. Một khi hơi thở đi vào, nó phải trở ra, khi đi ra nó phải vào trở lại, và đó là tự nhiên. Có phải vậy không, thưa Cụ? Đã được sanh ra, tức chúng ta phải già nua, bệnh hoạn, rồi chết. Điều nầy hoàn toàn tự nhiên và thông thường. Đó là bởi vì các vật được cấu tạo đã làm phận sự của nó. Cũng vì những hơi thở vào và những hơi thở ra đã xen kẻ tiếp nối nhau đều đặn như vậy mà loài người tồn tại đến ngày nay.

Vừa khi được sanh ra là ta chết. Cái sanh và cái tử của chúng ta chỉ là một. Cũng như một cội cây, khi có rễ thì có cành lá. Có cành lá tức có rễ. Cụ không thể có cái nầy mà không có cái kia. Âu cũng là lạ! Người đời ai cũng sầu muộn và thất vọng sâu xa, buồn rầu và khóc than thảm thiết trước cái chết của một người thân, và ai cũng vô cùng thỏa thích, hân hoan đón mừng một em bé được sanh vào đời. Đó là ảo kiến. Không bao giờ có ai nhìn thấy rõ ràng. Sư nghĩ rằng nếu thật sự ta muốn khóc, thì tốt hơn nên khóc lúc có ai được sanh ra. Bởi vì trong thực tế, sanh là tử, tử là sanh, cội rễ là cành lá, cành lá là cội rễ. Nếu phải khóc than, hãy khóc ở cội rễ, khóc lúc được sanh ra đời. Xin Cụ nhìn lại tận tường: Nếu không có sanh ắt không có tử. Cụ có thấu hiểu như vậy không?

Cụ chớ nên bận lòng suy tư nhiều. Chỉ nên nghĩ rằng, "Đây là đường lối của sự vật. Bản chất của sự vật là vậy". Đó là phần việc, là nhiệm vụ của Cụ. Ngay trong hiện tại không ai có thể giúp Cụ, không có điều gì mà gia đình và tài sản sự nghiệp của Cụ có thể làm cho Cụ. Tất cả những gì có thể giúp Cụ trong hiện tại chỉ là trạng thái tỉnh thức, sự hay biết rõ ràng, chân chánh. Như vậy Cụ chớ do dự. Hãy buông xả, vứt bỏ tất cả.

Cho dù Cụ không buông bỏ đi nữa, rồi đây tất cả đều bỏ Cụ ra đi, xa lìa Cụ. Cụ có thể nhận thức điều ấy chăng? Tất cả những thành phần khác nhau trong cơ thể đã dần dần len lỏi tách rời ra khỏi Cụ, Hãy nhìn tóc Cụ. Lúc thiếu thời tóc đen và rậm, giờ đây đã rụng thưa. Nó đã rời Cụ. Mắt Cụ trước kia sáng tỏ, thấy rõ và thấy xa, giờ đây đã yếu, chỉ còn thấy mù mờ. Khi những bộ phận trong cơ thể cảm nghe mệt mỏi thì nó ra đi. Thân nầy không phải là nhà của nó. Khi còn trẻ trung, răng Cụ vững chắc và mạnh khỏe, giờ đây đã lung lơ, và chưa chừng Cụ đã mang răng giả. Mắt, tai, mũi. lưỡi, tất cả đều dần dần ra đi, bởi vì đây không phải là nhà của nó. Cụ không thể xử dụng những vật được cấu tạo (sankhàra) để làm nơi cư trú vĩnh viễn cho mình. Cụ chỉ có thể tạm ở trong đó một thời gian ngắn rồi phải ra đi. Cũng giống như người thuê nhà nhìn cái nhà thuê nhỏ bé của mình với cặp mắt ngày càng lu mờ. Răng không còn cứng tốt như xưa, thân không còn tráng kiện, tất cả đều ra đi, rời bỏ Cụ.

Vậy, Cụ không cần phải bận tâm lo lắng gì đến cơ thể vật chất nầy, bởi vì nó không phải là ngôi nhà thật sự mà chỉ là nơi tạm trú. Đã sanh vào thế gian, Cụ nên quán tưởng về bản chất thiên nhiên của thế gian. Tất cả mọi sự vật ở đây đều sắp tan biến. Hãy nhìn thân Cụ. Có chi trong đó còn giữ nguyên vẹn hình thái sơ khởi của nó không? Da của Cụ có còn như xưa không? Còn tóc của Cụ cũng vậy, không còn y hệt như trước, có phải vậy không? Tất cả đi về đâu? Đó là thiên nhiên, vạn hữu là vậy. Khi thời gian đến, các vật được cấu tạo lặng lẽ đi theo con đường của nó. Trong thế gian nầy không có chi mà ta có thể nương tựa. Chỉ là một vòng quanh vô tận dẫy đầy phiền nhiễu và rối loạn, vui buồn, và đau khổ. Không có thanh bình an lạc.

Khi mà không có ngôi nhà thật sự, chúng ta tựa hồ như người khách lữ hành lang thang bất định trên đường, hướng về lối nầy một lúc rồi quay sang ngã kia, dừng chân một ít lâu, rồi lại cất bước lên đường. Chí đến khi trở về ngôi nhà thật sự của mình, dầu có làm gì đi nữa, chúng ta cảm nghe luôn luôn kém thoải mái, giống như người rời bỏ xóm làng quê quán của mình để dấn thân vào một cuộc hành trình xa xôi. Chí đến khi về nhà trở lại người ấy mới có thể cảm nghe dễ chịu và thoải mái.

Không có nơi nào trên thế gian mà ta có thể tìm được thanh bình thật sự. Người nghèo khổ không thanh bình, người giàu có cũng vậy. Người lớn không thanh bình, và trẻ con cũng không thanh bình. Người quê mùa dốt nát không thanh bình, và người học rộng biết nhiều cũng không thanh bình.

Không có nơi nào thanh bình an lạc. Đó là bản chất thiên nhiên của thế gian. Người ít tài sản sự nghiệp đau khổ, người tiền rừng bạc bể cũng đau khổ. Trẻ con, người lớn, người già, mọi người đều đau khổ. Đau khổ vì già yếu, đau khổ vì trẻ thơ, đau khổ vì giàu có và đau khổ vì bần hàn -- tất cả chỉ là đau khổ.

Khi Cụ đã quán chiếu và suy niệm sự vật theo chiều hướng nầy Cụ sẽ thấy vô thường (anicca), và bất toại nguyện (dukkha). Tại sao sự vật là vô thường và bất toại nguyện? -- Bởi vì sự vật là vô ngã (anattà).

Cả hai -- cái thân nằm đây của Cụ, bệnh hoạn và đau đớn, và cái tâm hay biết trạng thái bệnh hoạn và đau đớn ấy -- đều được gọi là dhammas, pháp. Thành phần không có hình sắc, như những tư tưởng, những cảm thọ, và tri giác thì được gọi là nàma dhamma, danh pháp. Còn cái mà bị nhức nhối và đớn đau giày xéo thì được gọi là rùpa dhamma, sắc pháp. Vật chất là pháp, dhamma. Tinh thần cũng là pháp, dhamma. Như vậy, chúng ta sống trong dhammas, chúng ta là dhamma. Trong thực tế, bất luận ở đâu cũng không có tự ngã. Chỉ có những pháp không ngừng sanh diệt. Bản chất thiên nhiên của nó là vậy. Trong mỗi khoảnh khắc rất vi tế chúng ta sanh rồi diệt. Đó là đường lối của sự vật.

Mỗi khi chúng ta tưởng niệm Đức Thế Tôn, nhớ đến những lời dạy của Ngài chính xác đúng thật như thế nào, chúng ta vô cùng cảm kích nhận định rằng Ngài quả thật xứng đáng được lễ bái cúng dường, đáng được tôn sùng và kỉnh mộ dường nào. Mỗi khi chúng ta thấy được chân lý của điều gì là chúng ta thấy lời dạy của Ngài, mặc dầu chưa bao giờ chúng ta thực hành Giáo Pháp. Tuy nhiên, nếu chúng ta có kiến thức về những lời dạy của Đức Thế Tôn, có học và có hành nhưng chưa bao giờ thấy được chân lý của sự vật, thì chúng ta vẫn còn là người không nhà cửa.

Do đó, Cụ hãy thấu hiểu điểm then chốt rằng tất cả mọi người, tất cả mọi tạo vật, đều sắp lìa đời. Khi chúng ta sanh sống đủ thời gian thích ứng của mình thì phải ra đi, theo con đường của mình. Người giàu, người nghèo, người trẻ, người già, tất cả chúng sanh đều phải trải qua biến đổi nầy.

Khi nhận thức thế gian là vậy Cụ sẽ cảm thấy rằng thế gian nầy quả thật đáng chán. Khi thấy không có gì ổn định hay có thực chất mà ta có thể nương tựa Cụ sẽ cảm nghe mệt mỏi và thất vọng sâu xa.

Mặc dầu vậy, thất vọng ở đây không có nghĩa là phiền muộn hay ghét bỏ. Tâm Cụ đã sáng tỏ và thấy rằng không thể nào làm gì để cứu chữa tình trạng nầy. Con đường của thế gian chỉ là vậy. Thấu hiểu như thế ấy Cụ sẽ có thể buông tay để cho mọi bám níu đi qua và bỏ lại tất cả với tâm trạng thản nhiên, không vui, không buồn, mà thanh bình an lạc với các pháp được cấu tạo, sankhàra, do nhờ trí tuệ minh mẫn, thấy được bản chất vô thường của vạn pháp.

Anicca vata sankhàra, tất cả các pháp hữu vi đều vô thường. Nói một cách đơn giản, vô thường là Buddha, Phật. Nếu thật sự thấy rõ ràng một hiện tượng là vô thường ta sẽ thấy rằng nó thường còn, thường còn trong ý nghĩa, "đặc tính phải biến đổi của nó không bao giờ đổi thay." Đó là trạng thái thường còn mà chúng sanh được có. Có sự đổi thay không ngừng từ lúc còn thơ ấu, xuyên qua thời niên thiếu, chí đến tuổi già. Chính trạng thái vô thường của bản chất phải biến đổi là thường còn, bất di dịch. Nếu nhìn sự vật với nhãn quan ấy tâm Cụ sẽ bình thản, thoải mái dễ chịu. Không chỉ riêng Cụ phải trải qua thực trạng nầy mà tất cả mọi chúng sanh.

Khi nhận xét sự vật như vậy Cụ sẽ thấy chán nản, mệt mỏi và ghê tởm sự vật của thế gian và cảm nghe vô cùng thất vọng. Tình trạng thỏa thích trong nhục dục ngũ trần của Cụ sẽ tan biến. Cụ sẽ thấy rằng nếu có thật nhiều tài sản, Cụ sẽ bỏ lại sau lưng thật nhiều. Nếu có ít, Cụ sẽ bỏ lại ít. Tiền của chỉ là tiền của, tuổi thọ chỉ là tuổi thọ, không có gì đặc biệt.

Điểm quan trọng là ta phải làm đúng theo lời dạy của Đức Bổn Sư, xây dựng ngôi nhà cho chính ta, xây dựng ngôi nhà theo phương pháp mà Sư đã giảng cho Cụ. Hãy dựng lên ngôi nhà cho Cụ. Hãy buông bỏ. Buông bỏ cho đến chừng nào tâm Cụ tiến đạt đến trạng thái thanh bình an lạc mà không còn tiến tới, không còn thối lui, và không còn dừng lại đứng yên một chỗ. Khoái lạc không phải là nhà của ta. Đau khổ không phải là nhà của ta. Cả hai -- khoái lạc và đau khổ -- đều phải suy tàn và biến dạng.

Đức Thượng Sư đã chứng ngộ rằng tất cả các pháp được cấu tạo (sankhàras) đều vô thường. Vì lẽ ấy Ngài dạy ta không nên bám níu vào các pháp ấy mà buông xả tất cả. Vào lúc đến mức tận cùng của cuộc đời, chúng ta không còn có sự lựa chọn nào, không đem gì theo được. Như vậy có phải chăng tốt hơn nên bỏ xuống tất cả trước khi giai đoạn ấy đến? Nó chỉ là gánh nặng, tại sao ta không quẳng đi ngay bây giờ? Tại sao còn phải bận lòng kéo lôi kéo lết nó đi quanh quẩn đầu nầy đầu nọ? Cụ hãy buông bỏ, hãy an nghĩ và để cho gia đình chăm sóc Cụ.

Những ai dưỡng nuôi người bệnh ắt trưởng thành trong thiện pháp và đức hạnh. Còn bệnh nhân, trong khi giúp cho người khác được cơ hội tốt đẹp ấy, không nên tạo khó khăn cho người nuôi mình. Nếu có đau đớn, nhức nhối, hay một vài bất ổn khác, hãy cho người điều dưỡng mình biết và luôn luôn giữ tâm trong sạch. Người dưỡng nuôi cha mẹ đau đớn nên làm bổn phận mình với tấm lòng đầy tình thương nồng ấm và dịu hiền, không nên khó chịu hay bực bội. Đây là cơ hội duy nhất mà người con hiếu thảo có thể đền đáp phần nào công ơn sanh thành dưỡng dục, trang trải món nợ của mình đối với cha mẹ.

Từ thuở lọt lòng mẹ đến tuổi thiếu nhi, và dài dài theo thời gian trưởng thành, luôn luôn ta nương nhờ nơi cha mẹ. Ta được như vầy ngày hôm nay là bởi vì cha và mẹ ta đã vô vàn khổ nhọc giúp ta trên mọi phương diện. Công ơn cha mẹ mà ta phải mang trong lòng quả thật không thể đo lường.

Ngày hôm nay tất cả các con và thân quyến của Cụ tụ hội về đây, nhìn thấy cha mẹ mình trở thành con cái của mình như thế nào. Trước kia quý vị là con của Cụ, ngày nay Cụ đã trở thành con của quý vị. Con người lớn lên và ngày càng già thêm, già thêm nữa, mãi cho đến khi trở thành trẻ con trở lại. Trí nhớ đã mất, mắt không còn thấy, và tai không còn nghe rõ như trước, đôi khi nói năng ú ớ, tiếng được tiếng không, không suôn sẻ rõ ràng. Chớ nên để những điều ấy làm cho quý vị khó chịu. Đang dưỡng nuôi người bệnh, tất cả quý vị phải biết làm thế nào để buông bỏ mà không dính mắc. Không nên bám níu vào sự vật, chỉ buông bỏ và để cho nó đi theo con đường của nó. Một đứa bé không biết vâng lời, đôi khi cha mẹ nhắm mắt bỏ qua để được yên ổn, và cho nó vui. Giờ đây cha mẹ của quý vị cũng giống như đứa bé ấy. Trí nhớ và sự nhận thức của Cụ đã mù mờ. Đôi khi lầm lẫn tên của quý vị, hoặc cũng có lúc quý vị hỏi xin cái tách Cụ lại đưa cho cái dĩa. Tình trạng ấy là bình thường, quý vị chớ nên khó chịu, bực mình.

Hãy để cho bệnh nhân hồi nhớ lại thái độ từ ái dịu hiền của người nuôi dưỡng họ và nhẫn nại chịu đựng những cảm giác đau đớn. Cụ hãy tận lực cố gắng, không để cho tâm phân tán và chao động, không nên gây tình trạng mất thoải mái và khó chịu cho những người chăm sóc Cụ. Cụ nên để cho người điều dưỡng giữ tâm đượm nhuần đức hạnh và từ ái, không nên làm cho họ bất mãn vì những việc không mấy hấp dẫn như phải lau chùi rửa ráy mũi dãi và đờm hoặc nước tiểu và phẩn. Cụ hãy hết sức cố gắng. Trong gia đình mỗi người hãy giúp một tay.

Đối với quý vị con cái trong nhà, hai Cụ là bậc cha mẹ duy nhất. Các Cụ cho quý vị sự sống, các Cụ là thầy của quý vị, là người điều dưỡng, là bác sĩ của quý vị, là tất cả đối với quý vị. Các Cụ đã dưỡng nuôi, dạy dỗ quý vị, đã chia sớt tài sản cho quý vị và xem quý vị là những người tiếp nối công nghiệp của các Cụ -- phần gia sản lớn lao của người làm cha mẹ. Do đó Đức Phật truyền dạy hạnh katannu và katavedi -- hiểu biết món nợ ân nghĩa sâu dày, và cố gắng đền đáp ân sâu nghĩa nặng ấy. Hai đức tánh nầy hỗ trợ bổ túc lẫn nhau.

Nếu cha mẹ ở trong hoàn cảnh ươn yếu bệnh hoạn, hay gặp phải khó khăn thì phận làm con phải tận lực cố gắng phụng dưỡng các Cụ. Đó là katannu-katavedi, đức hạnh có tác dụng nâng đỡ và bảo tồn thế gian. Nó ngăn ngừa mọi rạn nứt và làm cho gia đình tồn tại vững bền, ổn định và điều hòa.

Hôm nay Sư mang Giáo Pháp đến làm quà tặng cho Cụ trong lúc ốm đau nầy. Sư không có quà vật chất nào để tặng Cụ. Hình như trong nhà đã có đầy đủ vật chất. Vậy, Sư chỉ biếu Cụ Giáo Pháp, món quà mà Cụ không bao giờ có thể làm vơi cạn. Đã nhận lãnh quà, Cụ có thể trao chuyển lại cho bao nhiêu người khác cũng được, nó sẽ không bao giờ hư mòn hay hư hoại. Đó là bản chất thiên nhiên của Chân Lý.

* * *

Sư lấy làm hoan hỷ hôm nay có thể tặng Cụ món quà Pháp Bảo, và hy vọng rằng nó sẽ giúp Cụ được nhiều năng lực để đối phó với trạng thái đau đớn của tuổi già.

NGÀI AJAHN CHAH

Ngài Ajahn Chah sanh trưởng trong một gia đình khá giả ở vùng đồng quê miền Đông-Bắc xứ Thái. Ngài xuất gia Sa-Di vào lúc thiếu thời và thọ Tỳ Khưu Giới vào năm 20 tuổi. Là một tỳ khưu trẻ Ngài chuyên cần học căn bản Phật Pháp, Giới Luật và Kinh Điển, rồi sau đó vào rừng sâu hành thiền dưới sự hướng dẫn của nhiều vị thiền sư trong vùng. Suốt nhiều năm trường đi đó đây, Ngài thực hành lối tu của các vị đạo sĩ ẩn dật sống giữa rừng núi, chỉ ngủ nghỉ dưới những cội cây vắng vẻ, những hang đá hoang vu, hoặc trên các bãi tha ma. Vào lúc bấy giờ Ngài được cơ hội trải qua một thời gian ngắn nhưng vô cùng hữu ích theo học với Ngài Ajahn Mun, vị Thiền Sư lỗi lạc có nhiều uy tín và được tôn trọng nhất tại Thái Lan trong thế kỷ nầy.

Sau nhiều năm du phương và thực hành, Ngài nhận lời cung thỉnh về an trú trong một khu rừng rậm gần quê nhà. Nơi đây không có người ở và được nổi tiếng là có nhiều rắn độc, cọp hùm và ma quái. Theo lời Ngài, đó là chỗ cư trú toàn hảo, rất thích hợp với một tỳ khưu sống trong rừng. Không bao lâu sau, một tu viện rộng lớn được xây dựng xung quanh nơi đó vì số người -- tỳ khưu, nữ tu sĩ, cũng như tại gia cư sĩ -- đến nghe Ngài thuyết giảng và lưu lại thực hành với Ngài càng lúc càng đông. Đến nay có hơn bốn mươi ngôi chùa đã được thành lập trong vùng đồi núi hoặc ở rừng sâu, cùng khắp xứ Thái cũng như ở Anh Quốc và Úc Đại Lợi.

Khi bước chân vào khu vực Wat Pah Pong khách thập phương thường gặp các nhà sư đang kéo nước ở giếng và thấy bên đàng có tấm bảng ghi mấy dòng chữ: "Nầy bạn, xin giữ im lặng! Chúng tôi đang cố gắng hành thiền". Mặc dầu mỗi ngày đều có hai thời hành thiền tập thể, nòng cốt của pháp hành chính là lối sống luôn luôn an trụ trong chánh niệm. Chư Tăng làm những công việc lao động như nhuộm hoặc vá y, hay trông coi chăm sóc phần lớn những nhu cầu thiết yếu và giữ cho trong ngoài các tịnh thất đâu đó ngăn nắp và sạch sẽ. Những vị sư ở đây sống hết sức đơn giản, đúng theo giới luật của các vị tu sĩ ở rừng, ngày chỉ thọ thực một lần trong bình bát. Tư sản và y phục rất hạn chế. Rải rác ở các nơi khắp khu rừng có những lều cốc cá nhân vừa đủ cho một nhà sư cư ngụ và an tĩnh tọa thiền. Bên ngoài tịnh thất các sư đi thiền hành trên những con đường mòn nhỏ trống trải dưới bóng cây.

Giới luật cực kỳ nghiêm chỉnh giúp hành giả tự khép mình vào nếp sống đơn giản và trong sạch trong một đoàn thể êm thấm và điều hòa, nơi đây có thể dễ dàng trau giồi đức hạnh, thiền tập và phát triển trí tuệ, một cách thuận lợi và liên tục.

Đường lối giảng dạy tuy giản dị nhưng rất sâu sắc của Ngài Ajahn Chah đặc biệt hấp dẫn đối với người Tây Phương. Khá đông người đã đến học và thực hành với Ngài trong nhiều năm qua. Vào năm 1975 ngôi thiền viện Wat Pah Nanachat được thiết lập bên cạnh tổ đình Wat Pah Pong, dành làm nơi tu tập cho số người Phương Tây thích sống đời tu viện. Từ đó một số đông các vị đệ tử đã có tu học nhiều năm với Ngài Ajahn Chah bắt đầu công cuộc hoằng dương Giáo Pháp ở Phương Tây. Chính Ngài cũng đã công du hai lần ở Âu Châu và Bắc Mỹ, và đã thành lập một chi nhánh rộng lớn tại Sussex, Anh Quốc.

Trí tuệ là một lối sống và tồn tại. Ngài Ajahn Chah cố gắng bảo tồn lối sống đơn giản của chư vị tỳ khưu để ngày nay nhiều người có thể nghiên cứu, học hỏi, và thực hành Giáo Pháp.

Đường lối giáo huấn đơn giản một cách kỳ diệu của Ngài Ajahn Chah có thể làm cho người ta thất vọng. Lắm lúc, chỉ sau khi đã nghe Ngài giảng nhiều lần tâm của ta bỗng nhiên trở nên chín mùi, nắm vững và thấu hiểu ý nghĩa sâu xa của lời dạy. Ngài có những phương pháp rất khéo để sắp xếp lời giảng thích ứng với hoàn cảnh, đúng nơi, đúng lúc, và thích hợp với căn cơ hiểu biết và xúc cảm của cử tọa. Quả thật tuyệt vời! Đôi khi đặt xuống giấy trắng mực đen ta thấy hình như bài giảng không mạch lạc, hoặc hơn nữa, tự mâu thuẫn lẫn nhau! Vào những lúc như thế người đọc nên nhớ rằng những lời dạy mà Ngài nói lên diễn đạt trung thực một kinh nghiệm sống. Cùng thế ấy, nếu lời giảng của Ngài đôi khi hình như khác biệt với lối giảng thông thường, ta phải biết rằng Ngài Ajahn Chah luôn luôn nói ra những lời xuất phát từ đáy lòng, từ những kinh nghiệm sâu xa nhất trong khi Ngài hành thiền.

Chân thành cám ơn Bác Phạm Kim Khánh đã gửi tặng bản điện tử (Bình Anson, 05-2002)

OUR REAL HOME

A Talk To An Ageing Lay Disciple Approaching Death

Ajahn Chah

Now determine in your mind to listen with respect to the Dhamma. During the time that I am speaking, be as attentive to my words as if it were the Lord Buddha himself sitting in front of you. Close your eyes and make yourself comfortable, compose your mind and make it one-pointed. Humbly allow the Triple Gem of wisdom, truth and purity to abide in your heart as a way of showing respect to the Fully Enlightened One.

Today I have brought nothing material of any substance to offer you, only Dhamma, the teachings of the Lord Buddha. Listen well. You should understand that even the Buddha himself, with his great store of accumulated virtue, could not avoid physical death. When he reached old age, he relinquished his body and let go of its heavy burden. Now you too must learn to be satisfied with the many years you've already depended on your body. You should feel that it's enough.

You can compare it to household utensils that you've had for a long time -- your cups, saucers, plates and so on. When you first had them they were clean and shining, but now after using them for so long, they’re starting to wear out. Some are already broken, some have disappeared and those that are left are deteriorating; they have no stable form, and it's their nature to be like that. Your body is the same way -- it's been continually changing right from the day you were born, through childhood and youth, until now it's reached old age. You must accept that. The Buddha said that conditions (sankhàras), whether they are internal conditions, bodily conditions, or external conditions, are not-self, their nature is to change. Contemplate this truth until you see it clearly.

This very lump of flesh that lies here in decline is saccadhamma, the truth. The truth of this body is saccadhamma, and it is the unchanging teaching of the Buddha. The Buddha taught us to look at the body, to contemplate it and to come to terms with its nature. We must be able to be at peace with the body, whatever state it is in. The Buddha taught that we should ensure that it's only the body that is locked up in jail and not let the mind be imprisoned along with it. Now as your body begins to run down and deteriorate with age, don't resist that, but don't let your mind deteriorate with it. Keep the mind separate. Give energy to the mind by realizing the truth of the way things are. The Lord Buddha taught that this is the nature of the body, it can't be any other way: having been born it gets old and sick and then it dies. This is a great truth that you are presently encountering. Look at the body with wisdom and realize it.

Even if your house is flooded or burnt to the ground, whatever the danger that threatens it, let it concern only the house. If there's a flood, don't let it flood your mind. If there's a fire, don't let it burn your heart. Let it be merely the house, that which is external to you, that is flooded and burnt. Allow the mind to let go of its attachments. The time is ripe.

You've been alive a long time. Your eyes have seen any number of forms and colours, Your ears have heard so many sounds, you’ve had any number of experiences. And that’s all they were -- just experiences. You’ve eaten de- licious foods and all the good tastes were just good tastes, nothing more. The unpleasant tastes were just unpleasant tastes, that's all. If the eye sees a beautiful form that’s all it is, just a beautiful form. An ugly form is just an ugly form. The ear hears an entrancing, melodious sound and it's nothing more than that. A grating, disharmonious sound is simply so.

The Buddha said that rich or poor, young or old, human or animal, no being in this world can maintain itself in any one state for long, everything experiences change and estrangement. This is a fact of life that we can do nothing to remedy. But the Buddha said that what we can do is to contemplate the body and mind so as to see their impersonality, see that neither of them is "me" or "mine." They have a merely provisional reality. It's like this house, it's only nominally yours, you couldn't take it with you anywhere. It's the same with your wealth, your possessions and your family -- they're all yours only in name, they don't really belong to you, they belong to nature. Now this truth doesn't apply to you alone; everyone is in the same position, even the Lord Buddha and his enlightened disciples. They differed from us in only one respect and that was in their acceptance of the way things are; they saw that it could be no other way. So the Buddha taught us to scan and examine this body from the soles of the feet up to the crown of the head and then back down to the feet again. Just take a look at the body. What sort of things do you see? Is there anything intrinsically clean there? Can you find any abiding essence? This whole body is steadily degenerating and the Buddha taught us to see that it doesn't belong to us. It's natural for the body to be this way, because all conditioned phenomena are subject to change. How else would you have it be? Actually there's nothing wrong with the way the body is. It is not the body that causes you suffering, it's your wrong thinking. When you see the right wrongly, there's bound to be confusion.

It's like the water of a river. It naturally flows down the gradient, it never flows against it; that's its nature. If a person were to go and stand on a river bank, and seeing the water flowing swiftly down its course, foolishly want it to flow back up the gradient, he would suffer. Whatever he was doing his wrong thinking would allow him no peace of mind. He would be unhappy because of his wrong view, thinking against the stream. If he had right view he would see that the water must inevitably flow down the gradient, and until he realized and accepted that fact the man would be agitated and upset.

The river that must flow down the gradient is like your body. Having been young, your body has become old and now it's meandering towards its death. Don't go wishing it was otherwise, it's not something you have the power to remedy. The Buddha told us to see the way things are and then let go of our clinging to them. Take this feeling of letting go as your refuge.

Keep meditating even if you feel tired and exhausted. Let your mind dwell with the breath. Take a few deep breaths, then establish the mind on the breath using the mantra "Buddho." Make this practice habitual. The more exhausted you feel, the more subtle and focused your concentration must be, so that you can cope with the painful sensations that arise. When you start to feel fatigued then bring all your thinking to a halt, let the mind gather itself together and then turn to knowing the breath. Just keep up the inner recitation "Bud-dho, Bud-dho."

Let go of all externals. Don't go grasping at thoughts of your children and relatives, don't grasp at anything whatsoever. Let go. Let the mind unite in a single point and let that composed mind dwell with the breath. Let the breath be its sole object of knowledge. Concentrate until the mind becomes increasingly subtle, until feelings are insignificant and there is great inner clarity and wakefulness. Then when painful sensations arise they will gradually cease of their own accord. Finally you’ll look on the breath as if it was a relative come to visit you.

When a relative leaves we follow him out and see him off. We watch until he's walked or driven out of sight and then we go back indoors. We watch the breath in the same way. If the breath is coarse we know that it’s coarse, if it's subtle we know that it’s subtle. As it becomes increasingly fine we keep following it while simultaneously awakening the mind. Eventually the breath disappears altogether and all that remains is the feeling of wakefulness This is called meeting the Buddha. We have that clear wakeful awareness that is called "Buddho," the one who knows, the one who is awake, the radiant one. It is meeting and dwelling with the Buddha, with knowledge and clarity. For it was only the historical flesh-and-blood Buddha that entered parinibbàna; the true Buddha, the Buddha that is clear radiant knowing, we can still experience and attain today, and when we do so the heart is one.

So let go, put everything down, everything except the knowing. Don't be fooled if visions or sounds arise in your mind during meditation. Put them all down. Don't take hold of anything at all. Just stay with this non-dual awareness. Don't worry about the past or the future, just be still and you will reach the place where there's no advancing, no retreating and no stopping, where there's nothing to grasp at or cling to. Why? Because there's no self, no "me'' or "mine." It's all gone. The Buddha taught us to be emptied of everything in this way, not to carry anything with us. To know, and having known, let go.

Realizing the Dhamma, the path to freedom from the round of birth and death, is a job that we all have to do alone. So keep trying to let go and to understand the teachings. Really put effort into your contemplation. Don’t worry about your family. At the moment they are as they are, in the future they will be like you. There‘s no one in the world who can escape this fate. The Buddha told us to put down everything that lacks a real abiding substance. If you put everything down you will see the truth, if you don't you won’t. That's the way it is and it's the same for all, so don’t worry or grasp at anything.

Even if you find yourself thinking, well that’s all right too, as long as you think wisely. Don't think foolishly. If you think of your children think of them with wisdom, not with foolishness. Whatever the mind turns to, then think and know that thing with wisdom, aware of its nature.

If you know something with wisdom then you let it go and there's no suffering. The mind is bright, joyful and at peace, and turning away from distractions it is undivided. Right now what you can look to for help and support is your breath.

This is your own work, nobody else's. Leave others to do their own work. You have your own duty and responsibility and you don't have to take on those of your family. Don't take anything else on, let it all go. That letting go will make your mind calm. Your sole responsibility right now is to focus your mind and bring it to peace. Leave everything else to others. Forms, sounds, odours, tastes -- leave them to others to attend to. Put everything behind you and do your own work, fulfill your own responsibility. Whatever arises in your mind, be it fear of pain, fear of death, anxiety about others or whatever, say to it: "Don't disturb me. You’re not my business any more." Just keep saying this to yourself when you see those dhammas arise.

What does the word "dhamma" refer to? Everything is a dhamma. There is nothing that is not dhamma. And what about "worlds"? The world is the very mental state that is agitating you at this moment. "What will this person do? What will that person do? When I'm dead who will look after them? How will they manage? "This is all just "the world." Even the mere arising of a thought fearing death or pain is the world. Throw the world away! The world is the way it is. If you allow it to arise in the mind and dominate consciousness, then the mind becomes obscured and can't see itself. So whatever appears in the mind just say: "This isn’t my business. It's impermanent, unsatisfactory and not-self."

Thinking you’d like to go on living for a long time will make you suffer. But thinking you'd like to die right away or die very quickly isn't right either; it's suffering, isn't it? Conditions don't belong to us, they follow their own natural laws. You can't do anything about the way the body

is. You can prettify it a little, make it look attractive and clean for a while, like the young girls who paint their lips and let their nails grow long, but when old age arrives, everyone’s in the same boat. That's the way the body is, you can't make it any other way. But what you can improve and beautify is the mind.

Anyone can build a house of wood and bricks, but the Buddha taught that that sort of home is not our real home, it's only nominally ours, it's a home in the world and it follows the ways of the world. Our real home is inner peace. An external material home may well be pretty but it is not very peaceful. There's this worry and then that, this anxiety and then that. So we say it's not our real home; it's external to us, sooner or later we'll have to give it up. It's not a place we can live in permanently because it doesn't truly belong to us, it's part of the world. Our body is the same; we take it to be self, to be "me" and "mine," but in fact it's not really so at all, it's another worldly home. Your body has followed its natural course from birth until now it's old and sick and you can't forbid it from doing that, that's the way it is. Wanting it to be different would be as foolish as wanting a duck to be like a chicken. When you see that that's impossible, that a duck has to be a duck, that a chicken has to be a chicken and that bodies have to get old and die, you will find strength and energy. However much you want the body to go on and last for a long time, it won't do that.

The Buddha said:

Aniccà vata sankhàra

Uppàdavayadhammino

Uppajjitvà nìrujjhanti

Tesam vùpasamo sukho.

"Conditions are impermanent,

subject to rise and fall.

Having arisen they cease --

their stilling is bliss."

The word "sankhàra" refers to this body and mind. Sankhàras are impermanent and unstable, having come into being they disappear having arisen they pass away and yet everyone wants them to, be permanent. This is foolishness. Look at the breath. Having come in it goes out; that's its natures, that's how it has to be. The inhalation and exhalation have to alternate, there must be change. Sankhàras exist through change. You can’t prevent it. Just think: could you exhale without inhaling? Would it feel good? Or could you just inhale? We want things to be permanent but they can't be, it’s impossible. Once the breath has come in, it must go out, when it's gone out it comes in again, and that’s natural, isn't it? Having been born we get old and sick and then we die, and that’s totally natural and normal. It's because sankhàras have done their job, because the in-breaths and out breaths have alternated in this way that the human race is still here today.

As soon as we're born we're dead. Our birth and our death are just one thing. It’s like a tree: when there's a root there must be twigs. When there are twigs there must be a root. You can't have one without the other. It's a little funny to see how at a death people are so grief-stricken and distracted, tearful and sad, and at a birth how happy and delighted. It's delusion, nobody has ever looked at this clearly. I think if you really want to cry then it would be better to do so when someone's born. For actually birth is death, death is birth, the root is the twig, the twig is the root. If you've got to cry, cry at the root, cry at the birth. Look closely: if there was no birth there would be no death. Can you understand this?

Don't think a lot. Just think "this is the way things are." It’s your work, your duty. Right now nobody can help you, there's nothing that your family and your possessions can do for you. All that can help you now is the correct awareness.

So don't waver. Let go. Throw it all away.

Even if you don't let go, everything is starting to leave anyway. Can you see that, how all the different parts of your body are trying to slip away? Take your hair: when you were young it was thick and black, now it's falling out. It's leaving. Your eyes used to be good and strong and now they're weak and your sight is unclear. When the organs have had enough they leave, this isn't their home. When you were a child your teeth were healthy and firm, now they're wobbly, perhaps you've got false ones. Your eyes, ears, nose, tongue -- everything is trying to leave because this isn't their home. You can't make a permanent home in a sankhàra, you can stay for a short while and then you have to go. It’s like a tenant watching over his tiny little house with failing eyes. His teeth aren’t so good, his ears aren't so good, his body’s not so healthy, everything is leaving.

So you needn't worry about any thing because this isn’t your real home, it's just a temporary shelter. Having come into this world you should contemplate its nature. Everything there is, is preparing to disappear. Look at your body. Is there anything there that's still in its. your original form? Is your skin as it used to be? Is your hair? It's not the same, is it? Where has everything gone? This is nature, the way things are. When their time is up, conditions go their way. This world is nothing to rely on -- it's an endless round of disturbance and troubles, pleasures and pains. There’s no peace.

When we have no real home we’re like an aimless traveler out on the road, going this way for a while and then that ways stopping for a while and then setting off again. Until we return to our real home we feel ill-at-ease whatever we’re doing, just like one who’s left his village to go on a journey. Only when he gets home again can he really relax and be at ease.

Nowhere in the world is any real peace to be found. The poor have no peace and neither do the rich. Adults have no peace, children have no peace, the poorly educated have no peace and neither do the highly-educated. There's no peace anywhere. That's the nature of the world.

Those who have few possessions suffer and so do those who have many. Children, adults, the aged, everyone suffers. The suffering of being old, the suffering of being young, the suffering of being wealthy and the suffering of being poor -- it's all nothing but suffering.

When you've contemplated things in this way you'll see anicca, impermanence, and dukkha, unsatisfactoriness. Why are things impermanent and unsatisfactory? It’s because they're anattà, not-self.

Both your body that is lying here sick and painful, and the mind that is aware of its sickness and pain, are called dhammas. That which is formless, the thoughts, feelings and perceptions, is called nàmadhamma. That which is racked with aches and pains is called rùpadhamma. The material is dhamma and the immaterial is dhamma. So we live with dhammas, in dhammas, we are dhammas. In truth there's no self anywhere to be found, there are only dhammas continually arising and passing away, as is their nature. Every single moment we're undergoing birth and death. This is the way things are.

When we think of the Lord Buddha, how truly he spoke, we feel how worthy he is of salutation, reverence and respect. Whenever we see the truth of something we see his teachings, even if we've never actually practised Dhamma. But even if we have a knowledge of the teachings, have studied and practised them, but still haven't seen their truth, then we're still homeless.

So understand this point that all people, all creatures, are about to leave. When beings have lived an appropriate time they go their way. The rich, the poor, the young, the old, all beings must experience this change.

When you realize that that's the way the world is, you'll feel that it's a wearisome place. When you see that there's nothing stable or substantial you can rely on, you'll feel wearied and disenchanted. Being disenchanted doesn't mean you're averse though. The mind is clear. It sees that there's nothing to be done to remedy this state of affairs, it's just the way the world is. Knowing in this way, you can let go of attachment, let go with a mind that is neither happy nor sad, but at peace with sankhàras through seeing with wisdom their changing nature.

Aniccà vata sankhàra -- all sankhàras are impermanent. To put it simply: impermanence is the Buddha. If we see an impermanent phenomena really clearly, we'll see that it's permanent, permanent in the sense that it’s subjection to change is unchanging. This is the permanence that living beings possess. There is continual transformation, from childhood through youth to old age, and that very imper-manence, that nature to change, is permanent and fixed. If you look at it like that your heart will be at ease. It's not just you that has to go through this, it's everyone.

When you consider things thus you'll see them as wearisome, and disenchantment will arise. Your delight in the world of sense pleasures will disappear. You'll see that if you have a lot of things, you have to leave a lot behind; if you have few, you leave behind few. Wealth is just wealth, long life is just long life, they're nothing special.

What's important is that we should do as the Lord Buddha taught and build our own home, building it by the method that I've been explaining to you. Build your home. Let go. Let go until the mind reaches the peace that is free from advancing, free from retreating and free from stopping still. Pleasure is not our home, pain is not our home. Pleasure and pain both decline and pass away.

The Great Teacher saw that all are impermanent and so he taught us to let go of our attachment to them. When we reach the end of our life, we’ll have no choice anyway, we won't be able to take anything with us. So wouldn't it be better to put things down before that? They're just a heavy burden to carry around; why not throw off that load now? Why bother to drag them around? Let go, relax, and let your family look after you.

Those who nurse the sick grow in goodness and virtue. 0ne who is sick and giving others that opportunity shouldn't make things difficult for them. If there's a pain or some problem or other let them know and keep the mind in a wholesome state. One who is nursing parents should fill his or her mind with warmth and kindness, not get caught in aversion. This is the one time when you can repay the debt you owe them. From your birth through your childhood, as you've grown up, you’ve been dependent on your parents. That we are here today is because our mothers and father have helped us in so many ways. We owe them an incredible debt of gratitude. So today, all of you children and relatives gathered here together, see how your parents become your children. Before you were their children, now they becomes yours. They become older and older until they become children again. Their memories go, their eyes don't see so well and their ears don't hear, sometimes they garble their words. Don't let it upset you. All of you nursing the sick must know how to let go. Don't hold onto things, just let go and let them have their own way. When a young child is disobedient sometimes the parents let it have its own way just to keep the peace, to make it happy. Now your parents are like that child. Their memories and perceptions are confused. Sometimes they muddle up your names or you ask them to give you a cup and they bring a plate. It's normal, don't be upset by it.

Let the patient remember the kindness of those who nurse and patiently endure the painful feelings. Exert yourself mentally, don't let the mind become scattered and agitated, and don't make things difficult for those looking after you. Let those who nurse the sick fill their minds with virtue and kindness. Don't be averse to the unattractive side of the job, to cleaning up mucus and phlegm, or urine and excrement. Try your best. Everyone in the family give a hand.

These are the only parents you've got. They gave you life, they have been your teachers, your nurses and your doctors – they’ve been everything to you. That they have brought you up, taught you, shared their wealth with you and made you their heirs is the great beneficence of parents. Consequently the Buddha taught the virtues of katannu and katavedi, of knowing our debt of gratitude and of trying to repay it. These two virtues are complementary. If our parents are in need, if they're unwell or in difficulty, then we do our best to help them. This is katannu-katavedi; it is a virtue that sustains the world. It prevents families from breaking up, it makes them stable and harmonious.

* * *

Today I have brought you the Dhamma as a gift in this time of illness. I have no material things to give you; there seem to be plenty of those in the house already, and so I give you Dhamma, something which has a lasting worth, something which you'll never be able to exhaust. Having received it from me you can pass it on to as many others as you like and it will never be depleted. That is the nature of Truth. I am happy to have been able to give you this gift of Dhamma and hope it will give you strength to deal with your pain.

AJAHN CHAH

Ajahn Chah was born into a large and comfortable family in a rural village in Northeast Thailand. He ordained as a novice in early youth and on reaching the age of twenty took higher ordination as a monk. As a young monk he studied some basic Dhamma, Discipline and scriptures. Later he practised meditation under the guidance of several of the local meditation masters in the ascetic forest tradition. He wandered for a number of years in the style of an ascetic monk, sleeping in forests, caves and cremation grounds, and spent a short but enlightening period with Ajahn Mun, one of the most famous and respected Thai meditation masters of this century.

After many years of travel and practice, he was invited to settle in a thick forest grove near the village of his birth. This grove was uninhabited, known as a place of cobras, tigers and ghosts, thus being, as he said, the perfect location for a forest monk. Around Ajahn Chah a large monastery formed as more and more monks, nuns and lay people came to hear his teachings and stay on to practise with him. Now there are more than forty mountain and forest branch temples throughout Thailand and in England and Australia as well.

On entering Wat Pah Pong one is likely to encounter monks drawing water from a well, and a sign on the path that says: "You there, be quiet! We're trying to meditate." Although there is a group meditation twice a day, the heart of the meditation is the way of life. Monks do manual work, dye and sew their own robes, make most of their own requisites and keep the monastery buildings and grounds in immaculate shape. Monks here live extremely simply following the ascetic precepts of eating once a day from the almsbowl and limiting their possessions and robes. Scattered throughout the forest are individual huts where monks live and meditate in solitude, and where they practise walking meditation on cleared paths under the trees.

Discipline is extremely strict enabling one to lead a simple and pure life in a harmoniously regulated community where virtue, meditation and understanding may be skillfully and continuously cultivated.

Ajahn Chah's simple yet profound style of teaching has a special appeal to Westerners, and many have come to study and practise with him, quite a few for many years. In 1975 Wat Pah Nanachat was established near Wat Pah Pong as a special training monastery for the growing number of Westerners interested in undertaking monastic training. Since then Ajahn Chah's large following of senior Western disciples has begun the work of spreading the Dhamma in the West. Ajahn Chah has himself travelled twice to Europe and North America, and he has established a thriving branch monastery in Sussex, England.

Wisdom is a way of living and being, and Ajahn Chah has endeavoured to preserve the simple lifestyle of the monks in order that people may study and practise Dhamma in the present day.

Ajahn Chah's wonderfully simple style of teaching can be deceptive. It is often only after one has heard something from him many times that suddenly one's mind is ripe and somehow the teaching takes on a much deeper meaning. His skillful means in tailoring his explanations of Dhamma to time and place, and to the understanding and sensitivity of his audience, is marvellous to see. Sometimes on paper, though, it can make him seem inconsistent or even self-contradictory! At such times the reader should remember that these words are a record of living experience. Similarly, if the teaching may seem to vary at times from tradition, it should be borne in mind that the venerable Ajahn speaks always from the heart, from the depths of his own meditative experience.

Chân thành cám ơn Bác Phạm Kim Khánh đã gửi tặng bản điện tử (Bình Anson, 05-2002)