Một cuộc đời, một ngôi sao

Hội chúng trống rỗng

Trưởng lão Cunda hơn năm ngày bộ hành cấp tốc mới đến được Kỳ Viên tịnh xá. Không nghỉ ngơi, Ngài tìm gặp Tôn giả Ànanda, đảnh lễ, rồi ngồi xuống một bên:

- Thưa Ngài! Tôn giả Xá-Lợi-Phất, anh trai trưởng của con đã nhập diệt rồi. Đây là di cốt, đây là bình bát và y tăng-già lê của Ngài.

Tôn giả Ànanda lặng ngắt một hồi lâu, thò tay sờ vuông vải lọc, sờ y, sờ bát rồi nói như một cái máy.

- Vâng, thưa Tôn giả! Chúng ta hãy ra mắt Đức Tôn Sư!

Thế rồi cả hai vị đến đảnh lễ Đức Đạo Sư.

- Bạch Đức Thế Tôn! Tôn giả Cunda vừa từ Nàlaka đến đây, có báo với đệ tử rằng đại huynh trưởng của đệ tử là Tôn giả Xá-Lợi-Phất đã nhập Niết Bàn rồi. Và đây là di vật của Con Người Cao Cả ấy!

Nói thế xong, Tôn giả Ànanda đôi mắt ứa ra hai hàng lệ, nghẹn ngào:

- Khi đệ tử nghe tin ấy, tâm tư đệ tử trở nên bàng hoàng và cơ thể cảm nghe như yếu ớt, suy nhược đi. Mọi vật chung quanh như quay cuồng, mờ nhạt. Và tâm trí của đệ tử như rơi vào trạng thái mơ hồ, mông lung, không còn phân biệt cái gì ra cái gì nữa cả. Ôi! Đệ tử rất đau đớn!

Đức Phật biết tâm tư của người đệ tử giàu xúc cảm, Ngài cất giọng từ hòa:

- Này Ànanda! Sao ông lại nói như vậy? Xá-Lợi-Phất nhập diệt có lấy đi của ông phần nào giới hoặc định hay không? Hay Xá-Lợi-Phất đã mang đi tất cả trí tuệ và giải thoát của ông mất rồi?

- Anh Cả của đệ tử không lấy đi cái gì cả. Nhưng Người là cố vấn trí tuệ cho đệ tử, đã giảng giải Pháp Bảo cho đệ tử một cách trọn vẹn, rõ ràng và chân thực. Người đã dẫn dắt hàng ngàn tỳ-khưu vào Thánh Đạo. Những huấn pháp, dụ pháp của Tôn giả ấy linh động, ngát ngào, mát mẻ, ấm cúng và thâm diệu dường bao! Ôi! Vĩnh viễn đệ tử không còn nghe được những thời pháp đậm đà, sâu sắc và thắm thiết kia nữa!

Đức Phật lại phải an ủi, dạy bảo:

- Này Ànanda! Đừng sầu thương thái quá! Như Lai biết rõ tình cảm của ông đối với Xá-Lợi-Phất, nên trong buổi tiễn đưa, Như Lai đã cố ý không cho ông gặp mặt là vì vậy.

Tất cả mọi pháp hữu vi nó sinh diệt hoại thành ra sao ông đã biết rồi. Tất cả mọi cái gọi là yêu thích, yêu mến, luyến thương... chúng tạo ra ràng buộc, đau khổ như thế nào ông cũng biết rồi. Và ông còn thuyết pháp rất hay về điều đó nữa là khác. Như Lai chỉ nhắc nhở ông một điều thôi: "Hãy tự tạo cho mình một hòn đảo để nương tựa, một hòn đảo không sinh diệt - Bất Tử, một hòn đảo thoát ra ngoài mọi định luật vô thường, một hòn đảo ở trên mọi trạng thái và các điều kiện." Ông là bậc bác học, đa văn, quảng tuệ, Như Lai nói ít nhưng ông hiểu nhiều!

Tôn giả Ànanda cúi đầu ghi nhận nhưng dòng sóng cảm xúc trong tâm tư vẫn cứ tuôn trào.

Thấy vậy, Đức Phật đưa Tôn giả Ànanda vào công việc:

- Hãy tụ tập tất cả Tăng chúng trong Kỳ Viên tịnh xá đến ngay Đại Giảng Đường để Như Lai nói thêm về Người Anh Cả của họ.

* * *

Đức Thế Tôn ngồi lên Pháp tòa, phóng hào quang sáu màu trộn lẫn từng đôi một, duỗi thẳng cánh tay nhận vuông vải lọc đựng di cốt của Tôn giả Xá-Lợi-Phất, đưa lên cao rồi đặt vào lòng tay trái, nhìn hội chúng Chư Tăng đầy cả Đại Giảng Đường rồi Ngài nói:

- Này các thầy tỳ-khưu! Đây là di cốt có màu sắc sáng trắng như ngọc trai của một vị tỳ-khưu có phẩm hạnh trinh bạch tựa vỏ ốc. Đấy là Anh Cả của các ngươi! Ông ấy đã nhập diệt rồi. Và đây là Y, Bát còn lại!

Đức Thế Tôn đưa tay chỉ Y, Bát nằm bên cạnh Pháp tòa, mở lời tán dương công đức:

- Này các thầy! Xá-Lợi-Phất đã tu tập rất lâu, kể từ khi phát nguyện dưới chân Đức Phật Anomadassi đến nay với thời gian không thể tính được, Ông đã tích lũy Ba-la-mật như cát của con sông Đại Hằng. Quả vị mà Ông đạt được rất gần với Như Lai. Là một tỳ-khưu xứng đáng được tứ chúng tôn trọng và ngưỡng mộ. Trí Tuệ của Ông không ai bì kịp. Trí Tuệ ấy sáng suốt, quảng bác, rực chói như hàng triệu ngôi sao tụ lại. Ông ấy là một người sống đời biết đủ, ít ham muốn, điềm đạm, không dính bụi trần, ưa tĩnh cư, ưa tạo sự hòa hợp giữa Tăng chúng, không mệt mỏi trong Phật sự, không chán nãn trong việc giáo huấn môn đồ, là người bạn khả kính, khả ái của mọi người. Là một thiện trí thức vĩ đại.

Nầy các thầy tỳ-khưu! Từ bỏ một gia tài không thua gì gia tài của trưởng giả Cấp Cô Độc, Xá-Lợi-Phất đã nhẹ nhàng ra đi để sống đời Sa môn vô sản bần hàn. Trải qua vô lượng kiếp sống đào tạo công hạnh, Ông ấy là người luôn luôn thân cận Như Lai, khi là thân phụ, khi là nội tổ, là chú, là bác, anh em, con cái, cháu chắt hoặc bạn của Như Lai. Ông ấy kiên định như đá tảng, khiêm nhu tựa lụa mềm, kham nhẫn giống đại địa, tĩnh lặng tợ bể sâu! Ông ấy sống đời vô hại và hữu ích cho mọi người. Sống với bè bạn, người thân, môn đệ Ông như con chúa đàn với đôi sừng bằng sắt sẵn sàng bảo vệ và ngăn chặn kẻ ác, điều ác không cho đến gần. Ông ấy còn tự ví mình như một người Chiên-Đà-La thấp kém nhất trong xã hội, thế nhưng lại là một Người Cao Cả Nhất trên đời này.

Đức Phật một lượt nữa lại đưa di cốt lên:

- Nầy các thầy tỳ-khưu! Đây là xá-lợi của vị Tỳ-khưu ấy, có sắc trong sáng như ngọc trai, là vị Thánh Tăng duy nhất khi ra đi có cuộc tiễn đưa vĩ đại, quả đất phải rung động và sấm gióng đầy uy vũ giữa trời cao!

Trong trăm ngàn kiếp sống qua, Ông đã biết bao lần bức xiềng đời sống gia đình. Đã biết bao lần Ông khẳng khái chối bỏ ngọc vàng, tước lộc, thê nhi vì lý tưởng vô thượng của đời mình. Vị Tỳ-khưu ấy giờ đây mãi mãi được thế gian tôn thờ. Các thầy hãy bước theo gót chân của Xá-Lợi-Phất. Một gót chân mà dù ở giữa đô thị hay giữa rừng sâu cũng không làm hại đến một cọng cỏ; gót chân in dấu sự tịch lặng và vô nhiễm đến muôn đời!

Xá-Lợi-Phất là người chiến thắng vĩ đại! Một vị Tỳ-khưu phẩm hạnh trong trắng như vỏ ốc, xứng đáng xây dựng một bảo tháp để Chư Thiên và nhân loại cung kính, lễ bái, chiêm ngưỡng, dâng đèn hoa, trầm hương để tôn kỉnh đến ngàn sau.

Sau khi xá-lợi của Tôn giả Xá-Lợi-Phất được chính Đức Thế Tôn ca ngợi như vậy, tán thán như vậy, hai hàng cận sự nam nữ, vua chúa, đại thần, phú hộ, dân chúng quanh thành Xá-Vệ hùn góp tiền bạc, của cải nhanh chóng kiến tạo một bảo tháp để tôn trí xá-lợi của Ngài, trên một ngọn đồi cao, sâu trong rừng cây của hoàng thân Kỳ-Đà.

Đến ngày, Tứ chúng tổ chức một cuộc rước xá-lợi trang nghiêm và trọng thể. Đức Thế Tôn đi trước với xá-lợi, với kiệu, với lọng và tràng hoa; sau là một đoàn Chư Tăng cùng cận sự nam nữ cả hàng ngàn người. Xúc động nhất là Tôn giả Ànanda, bị bỏ lại đằng sau xa, khóc lóc, than thở với nước mắt dầm dề, như người vô hồn, lặp đi lặp lại mãi:

"- Ôi! Người bạn cao thượng của tôi đã đi rồi thì đối với tôi, cuộc đời sẽ chìm sâu trong đêm đen lạnh lẽo!"

Tôn trí xá-lợi trên bảo tháp xong, Đức Phật bảo Tôn giả Ànanda:

- Thấy di vật, ông lại tưởng nhớ Ông Anh Cả! Vậy hãy tập hợp Chư Tăng, hãy cùng với Như Lai về Vương-Xá. Như Lai cũng không muốn ở lại đây nữa!

Ngay ngày hôm sau, là một cuộc lên đường vĩ đại từ nước Kosala, dọc theo sông Hằng về nước Ma-Kiệt-Đà. Ròng rã ngày đi, đêm nghỉ, Đức Phật khi ấy đã quá già yếu nhưng Ngài vẫn chậm rãi, kiên trì, dẽo dai trên đường trường. Vì bộ hành đông nên gần một tháng mới về đến Trúc Lâm tịnh xá.

Tôn giả Ànanda báo tin:

- Bạch Đức Thế Tôn! Tôn giả Đại Mục-Kiền-Liên cũng nhập diệt rồi.

- Như Lai đã biết!

Thấy Ànanda ngẩn ngơ như người mất hồn, Đức Phật ân cần nói:

- Tại Kỳ Viên tịnh xá, khi đang xây bảo tháp cho Xá-Lợi-Phất, Mục-Kiền-Liên đã có đến đảnh lễ và xin phép Như Lai rồi.

- Vậy thì xá-lợi của Tôn giả hiện ở đâu?

- Đã có Ca-Diếp làm việc ấy.

Lát sau, Tôn giả Đại Ca-Diếp mang vuông vải lọc đựng di cốt, Y và Bát của Tôn giả Đại Mục-Kiền-Liên đến đảnh lễ bên chân Phật.

Tôn giả Đại Ca-Diếp giải thích cho Tôn giả Ànanda nghe:

- Tôn giả Mục-Kiền-Liên đã ba lần dùng thần thông để tránh bọn giết người, nhưng sau đó Tôn giả nghĩ rằng không nên trốn tránh nghiệp. Vậy là Tôn giả cứ ngồi bất động cho bọn kia đâm, chém, chặt ra từng khúc rồi quăng vào bụi tre. Khi bọn giết người đi rồi, Tôn giả hóa hiện thần thông, hoàn thân lại như cũ, bay về Kỳ Viên tịnh xá và xin Đức Thế Tôn để Niết Bàn!

- Này Đại Tôn giả! Tôn giả Mục-Kiền-Liên gây nhân gì mà quả báo khủng khiếp vậy?

- Nói ngắn gọn là quả báo bất hiếu với mẹ cha!

Đức Thế Tôn nói với hai vị Tôn giả:

- Cả hai ông nên bố cáo chuyện này với Chư Tăng, cận sự nam nữ hai hàng, phải xây một bảo tháp như của Xá-Lợi-Phất để tôn trí xá-lợi cho Mục-Kiền-Liên. Các ông hãy đi đi. Như Lai rất mệt. Như Lai muốn nghỉ ngơi bảy ngày. Đừng cho ai quấy rầy Như Lai!

Thế là Đức Thế Tôn đóng hương phòng, an trú vào diệt thọ tưởng định - là chỗ tĩnh cư của bậc Thánh. Khi xuất định thì bảo tháp đã xây xong. Cuộc rước xá-lợi cũng trọng thể, huy hoàng. Đức Thế Tôn tự tay đặt di cốt của người học trò yêu thứ hai vào bảo tháp.

Ba hôm sau, Đức Thế Tôn lại rời Trúc Lâm tịnh xá cùng với Tăng chúng lên đường. Ngài lại đi ngược dòng sông Hằng lên đến xứ Vajji, tại Ukkacala. Ở đây, tạiû một bãi cỏ trống, với đại chúng vây quanh, Đức Thế Tôn nhìn ra sông Hằng sóng vỗ cuồn cuộn, rồi nói:

- Này các thầy tỳ-khưu! Các thầy có thấy không? Sông Đại Hằng nước lũ cuồn cuộn, nó sẽ cuốn theo mình bao nhiêu rác bèo, đất cát về với biển cả. Giòng sông Sinh Tử cũng vậy, nó cuốn đi tất thảy chúng hữu tình, dẫu là Chư Thiên, Phạm Vương, Ma quân hay vua chúa, chúng sanh vạn loài. Giờ đây nó đã cuốn đi hai vị Đại Đệ Tử ưu tú của Như Lai!

Các ông có biết không? Các Bậc Thế Tôn, các Đấng Toàn Giác từ ngàn xưa, ai cũng có hai ngôi sao xuất chúng bên cạnh mình, và bao giờ họ cũng ra đi trước Đấng Đạo Sư. Hai vị Đại Đệ Tử ấy bao giờ cũng được Tứ chúng kính yêu, nể phục do trí tuệ, công hạnh cùng phước báu Ba-la-mật của họ. Hai vị Đại Đệ Tử ấy là những người hoàn toàn về mọi phương diện. Xá-Lợi-Phất và Mục-Kiền-Liên là hai nhân cách ưu việt khó tìm thấy, không những các ông thương tiếc mà Như Lai cũng thương tiếc. Nhưng Như Lai và các ông đã thấy rõ, đã an trú vững chắc vào Tâm Bất Động, vào Tuệ Bất Động khi nhìn ngắm các pháp hữu vi vốn chịu tác động bởi những định luật tất yếu. Nhờ thế mới nói đến giải thoát, nhờ thế mới nói đến chấm dứt Tử Sinh.

Này các thầy tỳ-khưu! Các ông hãy nỗ lực tinh cần, kiên định không mệt mỏi để bước lên Con Đường. Người bước lên trước dẫn người bước lên sau, phải lên đến đỉnh đồi cao Bất Tử ấy để ca bài ca Chiến Thắng và Tự Do!

Đưa mắt lặng lẽ nhìn đại chúng, Đức Thế Tôn nói thầm trong tâm rằng:

"- Khi Xá-Lợi-Phất và Mục-Kiền-Liên đi rồi - thì đối với Như Lai - Hội chúng này hoàn toàn trống rỗng!"

Khởi viết từ năm 1980

Hoàn thành năm 1995.

Cảm Bạt

Trong trường miên nỗi nhớ

gió vô tận rì rào

cát hồng, đốm tía lả tả bay

sóng tâm tư dạt dào

mây, vén ra trên khung xanh

bóng người lừng lửng

từ sát-na mà hiển hiện vô cùng

Tôi đã khóc

thương tuyết đổ trên sông dài

thương mù sa trong bóng khói

Người

ra đi không dấu chân

mà nở hoa vạn đại

hiện giữa Kinh Thư

như máu huyết

như tủy xương

như óc tim từ lá cỏ thảo nguyên trù mật

Ôi! Thánh hạnh như chu sa

khắc trên trán ngày trán đêm

giữa điêu linh và nỗi chết

Tôi nhặt làn hương

tôi nhặt hạt sương

tôi nhặt ánh sao

để nói rằng hư vô còn mãi

loảng xoảng trong giấc mơ của anh

bập bùng theo tóc bạc của tôi

xác bướm đêm và phù du trên lửa

Ôi! đứng giữa đồi cao này

dế trắng ca thiên thâu

hoang vu từng hạt bụi

thế gian không bóng người

sông dài còn lam lũ

lũng thấp mãi bò quanh

thiên đường kia đã cũ

bước chân này từ đỉnh Hy-ma

hơi thở này tự tại mở ra...

-Hết-

Chân thành cám ơn Đại đức Giác Đồng đã gửi tặng phiên bản vi tính (Bình Anson, 07-2001)