Cư Trần Lạc Đạo — tập 3

Dâng sớ cầu an, cúng sao giải hạn

Dâng sớ cầu an

Cúng sao giải hạn

Dâng sớ cầu an

Tiền mất tật mang

Cúng sao giải hạn

Tai nạn vẫn tới

Thiền môn chân chánh

Dạy người thực hành

Tu tâm dưỡng tánh

Theo bát chánh đạo

Việc ác không làm

Nên làm việc thiện

Giữ tâm thanh tịnh

Như chư Phật dạy

Trong đời sống này,

dù đông hay tây,

Việt Tàu Phi Ấn,

Anh Pháp Mỹ Nga,

hễ là người ta,

không hề phân biệt,

dù nam hay nữ,

biết chữ hoặc không,

tông môn giáo phái,

tín đồ tu sĩ,

bác sĩ luật sư,

xuất xứ ngành nghề,

trẻ già bé lớn,

thường dân quan chức,

học thức ít nhiều,

không điều riêng tư,

da trắng da đen

da vàng da đỏ,

không bỏ một ai,

thảy đều thường gặp:

những chuyện may rũi,

chuyện được chuyện mất

chuyện hên chuyện xui,

chuyện vui chuyện buồn

luôn luôn thay đổi,

trong mỗi phút giây,

lúc được tán thán,

khi bị phỉ báng,

nhiều khi chán ngán,

cái cảnh tình đời,

lúc được lên voi,

khi bị xuống chó,

không ai thèm ngó,

vợ bỏ con chê,

lúc được lên hương,

khi bị lọt mương,

hết đường chạy chọt,

lúc được hiển vinh,

khi bị tủi nhục,

ở tù rục xương,

lúc được sung sướng,

khi bị khổ đau,

không sao kể xiết.

Những lúc vui sướng,

cuộc đời lên hương,

chỉ biết thụ hưởng,

phủ phê hỉ hả,

không nhớ gì cả.

Nhưng khi quá khổ,

chịu đựng không thấu,

tranh đấu đảo điên,

khổ nạn liên miên,

bây giờ mới nhớ,

đến chuyện cầu nguyện,

khấn vái thần linh,

van xin bồ tát,

khẩn cầu thượng đế,

ban cho phép lành,

dành cho phép lạ,

hy vọng cầu may,

đổi thay vận mệnh.

Bởi vậy cho nên,

mỗi dịp đầu năm,

sau tết nguyên đán,

mùng tám tháng giêng,

người ta thường hay,

chạy ngay vào chùa,

nhân mùa thượng ngươn,

dâng sớ cầu an,

cúng sao giải hạn,

cầu cho nạn khỏi,

cầu cho tai qua,

cầu cho toàn gia,

bình an vô sự,

kể từ đầu năm,

chí những cuối năm.

Sẵn dịp trăng rằm,

cầu luôn đủ thứ:

nào được buôn may

gặp hên bán đắt,

một vốn bốn lời,

nhất bổn vạn lợi,

không đợi kiếp sau,

kiếp này trúng số,

con cháu đỗ đạt,

tiền bạc như nước,

sắm xe tậu nhà,

tha hồ sung sướng.

Các chuyện cầu nguyện,

van xin cầu khẩn,

khấn vái như vậy,

có thực hay không,

có được gì không?

Người thì nói có,

hễ cầu thì được,

linh ứng vô cùng,

nên tin là có,

mất mát gì đâu.

Kẻ lại nói không,

trông chi chuyện đó,

nằm mơ thì có,

mở mắt tay không,

không vẫn hoàn không,

uổng công dâng sớ,

mất tiền cúng sao,

mau mau tỉnh thức!

Tại sao như vậy?

Bởi vì, thử hỏi:

Sớ kia ai đọc?

chấp nhận hay không?

thực không ai biết!

Sao nọ ở đâu?

ảnh hưởng thế nào?

thực không ai biết!

Hãy nhân dịp này,

chúng ta cùng nhau,

xét thử xem sao,

cái chuyện đầu năm,

dâng sớ cầu an,

cúng sao giải hạn,

có đúng chánh pháp,

có ích lợi gì,

thực tế hay không?

* * *

Thực ra nếu như,

người ta tu nhân,

tích phước nhiều đời,

từ trước đến nay,

thì được gặp may,

không cần cầu nguyện,

chẳng cần van vái,

dâng sớ cầu an,

cúng sao giải hạn.

Những người đạo khác,

đâu có bận tâm,

dâng sớ cầu an,

cúng sao giải hạn,

nhưng họ có phước,

họ vẫn gặp may,

tiêu tai khỏi nạn,

tam tai đại hạn,

chẳng nghĩa lý gì,

chẳng cần cúng sao,

tào lao quá xá!

Hãy thử suy nghĩ:

Tại sao như vậy?

Bởi theo thông lệ,

từ xưa tới nay,

nhiều người thường hay,

vào chùa đầu năm,

dâng sớ cầu an,

cúng sao giải hạn,

nhưng mà tai nạn,

vẫn tới ào ào,

làm sao giải thích?

Theo đúng chánh pháp,

chúng ta phát tâm,

giúp đời giúp người,

gặp chuyện khó khăn,

khốn khó khổ đau,

cùng nhau tu tập,

hạnh nguyện bố thí,

tài thí pháp thí,

cùng vô úy thí,

cứu nhân độ thế,

giúp đỡ tiền của,

giúp công giúp sức,

giúp lời chỉ dẫn,

khuyên lơn an ủi,

cho người bớt lo,

cho đời bớt khổ,

bớt cơn sợ hãi,

thấy đâu là phải,

việc đúng thì làm,

đúng với chánh đạo.

Làm được như vậy,

chúng ta được phước,

dù không mong cầu,

chắc chắn không nghi.

Khi tích được phước,

dù ít hay nhiều,

phước báo lai đáo,

nghiệp báo tiêu trừ,

chúng ta gặp may,

tai qua nạn khỏi,

gặp thầy gặp thuốc,

tưởng như phép lạ.

* * *

Thử xét thí dụ:

trên chuyến phi cơ,

xe hơi xe lửa,

xe đò tàu thủy,

chỉ khi gặp nạn,

mới biết người nào,

có phước bao nhiêu.

Người nào phước nhiều,

thoát nạn hiểm nguy,

đường tơ kẻ tóc,

một cách lạ lùng,

hoàn toàn an ổn,

người đời cho là:

phép lạ hiển linh,

thần linh cứu độ,

người đó sốhên,

cho nên mạng lớn.

Người nào kém phước,

cũng được người cứu,

chậm hơn một chút,

xây xát ít nhiều,

người đời cho là:

người đó số hên,

nên còn cứu kịp.

Người nào vô phước,

rước họa vào thân,

các kẻ ác nhân

làm việc thất đức,

không chịu tích phước,

chẳng chịu tu nhân,

thân không giữ được,

người đời cho là:

tới số mạng vong,

không ai cứu nổi!

* * *

Lúc gặp hiểm nguy,

người cầu Đức Mẹ,

kẻ khấn Quán Âm,

lâm râm cầu nguyện.

Nếu như cả hai,

cùng được thoát hiểm,

vị nào cứu họ?

Còn nếu cả hai,

đều bị thảm tai,

chúng ta thử hỏi:

Hai ngài ở đâu,

chẳng nghe kêu cứu?

Bác ái từ bi,

sao nghe chẳng cứu?

Thực ra đó là:

chẳng có vị nào,

cứu hay không cứu,

các người gặp nạn.

Chúng ta nên biết,

sự thực chính là:

chỉ có phước báu,

do ở thiện tâm

cứu giúp con người,

khi gặp tai biến,

dù ở nơi đâu,

trên đất trên không,

trên sông trên biển.

Còn phước thì sống,

hết phước mạng vong,

đừng mong cầu khẩn,

hãy mau giác ngộ.

* * *

Trong Kinh A Hàm,

Đức Phật có dạy:

Chỉ có phước báo,

mới có thể làm,

giảm thiểu nghiệp báo.

Phước báo là do,

việc làm phước thiện,

chính mình tạo ra,

chứ không phải do,

thượng đế ban cho,

hay do cầu nguyện.

Nếu cầu nguyện được,

tại sao nhiều người,

cùng cầu cùng nguyện,

kẻ chết người sống?

kẻ qua người vướng?

Chúng ta nên biết,

sự thực chính là:

người nào tích phước,

từ trước đến nay,

không cần cầu nguyện,

cuộc đời cũng an,

ít gặp nguy nan,

ít có sóng gió,

ít có trắc trở,

đở bớt phiền muộn,

tai qua nạn khỏi,

chuyện lớn hóa nhỏ,

chuyện nhỏ hóa không,

chuyện khó hoá dễ.

Khi tích phước đức,

dù ít hay nhiều,

đều được hưởng phước,

rước được điều may,

không hay thất bại,

tại thế an vui,

tai qua nạn khỏi,

gặp thầy gặp thuốc,

không chuốc ưu phiền,

người hiền thường gặp,

bệnh tật tiêu trừ,

tưởng như phép lạ.

Còn như cầu nguyện,

mà không tích phước,

thì cũng như không,

chẳng nên trông mong,

phép lạ xảy đến!

Còn như cầu nguyện,

mà không tích phước,

thì cũng như không,

chẳng nên trông mong,

phép lạ xảy đến.

Nghiệp báo cũng do,

chính mình tạo ra,

chứ không phải do,

thượng đế thần linh,

hay bất cứ ai,

xúi bảo mình làm.

Chính do tâm tham,

xui khiến người ta,

nổi lên tâm ma,

cầu xin tiền tài,

giàu sang sung sướng,

một chút phẩm vật,

nhỏ nhoi chút xíu,

dâng cúng cho chùa,

nhà thờ đền miếu,

cầu xin bạc triệu,

liệu còn chưa đủ,

ngủ nghỉ ăn uống,

muốn danh muốn lợi,

tài sắc phù du,

muốn tu nên bỏ.

Chính do tâm sân,

xui khiến người ta,

nổi lên tâm ma,

cầu xin thắng kiện,

tàn hại kẻ thù,

triệt hạ đối thủ,

người họ không ưa,

vui mừng khi thấy,

kẻ thù thê thảm,

sống trong khổ nhục,

chết cũng không xong,

họ mới hài lòng.

Chính do tâm si,

xui khiến người ta,

nổi lên tâm ma,

cầu nguyện vãng sanh,

tây phương cực lạc,

mà không cần tu,

không gìn giữ giới,

ngay trong hiện đời,

đợi lúc hấp hối,

nói với người nhà,

rước nhiều ông bà,

đến nhà hộ niệm,

chỉ niệm mười tiếng,

liền khiến được lên,

cảnh giới Di Đà:

thiệt là vô minh!

* *

Trong Kinh A Hàm,

Đức Phật có dạy,

thí dụ như sau:

Nếu một người nào,

phải bị trừng phạt,

nuốt một nắm muối,

thì sẽ đau khổ,

biết là dường nào.

Nếu bỏ nắm muối,

vào một tô nước,

rồi mới phải uống,

thì sẽ dễ chịu,

hơn một chút xíu.

Nếu bỏ nắm muối,

vào một lu nước,

rồi mới phải uống,

thì sẽ dễ chịu,

nhiều hơn chút nữa.

Nếu bỏ nắm muối,

vào một hồ nước,

rồi mới uống vào,

thì dễ như không,

không còn lớn chuyện.

Nắm muối tượng trưng,

cho các nghiệp nhân,

bất thiện chẳng lành,

con người đã tạo,

từ trước đến nay,

bây giờ phải lãnh,

nghiệp quả nghiệp báo,

nói chung đó là:

quả báo khổ đau,

không sao tránh khỏi.

Chỉ có phước báo,

ít hay là nhiều,

tượng trưng tô nước,

lu nước hồ nước,

mới có thể giúp,

con người vượt qua,

sóng gió ba đào,

nạn tai đau khổ,

như vậy mà thôi.

Đó mới thực là:

chí công vô tư.

Mình làm mình hưởng.

Mình làm mình chịu.

* * *

Con người nên lo,

dừng nghiệp chuyển nghiệp,

tự mình suy xét,

chính bản thân mình,

đừng nhìn người khác,

tu sửa ba nghiệp:

thân khẩu và ý,

đừng làm bậy bạ,

đừng nói tốt xấu,

đừng nghĩ vẫn vơ,

ngay từ bây giờ,

đừng đợi đến khi,

nghiệp báo xảy ra,

dù có rên la,

không còn kịp nữa,

nghiệp báo vay trả,

chẳng ai thoát cả,

van xin cầu khẩn,

thì cũng muộn màng!

Cầu nguyện van xin,

dù tin hay không,

thực sự chẳng giúp,

chẳng ích gì đâu.

Hãy thử suy nghĩ:

Tại sao như vậy?

Bởi vì các vị,

giáo chủ giáo phẩm,

giáo quyền cao cấp,

giáo hội trung ương,

giáo sĩ địa phương,

một khi tai ương,

đến lúc xảy ra,

là ai cũng vậy,

cũng phải trả nghiệp,

đã tạo trước kia,

nhiều đời nhiều kiếp,

hoặc trong kiếp này,

cũng bị nguyền rủa,

vu khống cáo gian,

xử án khổ nạn,

bắt bớ giam cầm,

ám sát giết hại,

dù là người thân,

cũng không thay được.

* * *

Trong Kinh Pháp Cú,

Đức Phật có dạy:

Dù cho lên non,

xuống biển vào hang,

nghiệp báo đã mang,

vẫn theo con người,

như hình với bóng,

không ai có thể,

tránh được thoát được.

* * *

Tóm lại xưa nay,

cuộc đời đổi thay,

vui buồn sướng khổ,

cũng tại con người,

tạo phước cũng có,

tạo nghiệp cũng có,

tạo phước hưởng phước,

hưởng phước báo lành,

tạo nhân lãnh quả,

nhân thiện quả hiền,

nghiệp ác quả dữ.

Đúng luật nhân quả,

áp dụng ba đời:

quá khứ hiện tại,

và cả vị lai,

chẳng hề sai chạy,

chẳng vị nể ai,

bất cứ người nào,

dù tin hay không,

nếu đã gieo nhân,

cũng đều gặt quả.

Trong sách có câu,

cổ nhân thường dạy:

"Lưới trời tuy thưa

mà chưa ai thoát".

Chữ "trời" có nghĩa:

nghiệp báo đã mang,

đến giờ phải trả,

chưa ai thoát được.

Thượng đế thần linh,

ơn trên thiêng liêng,

chí công vô tư,

không bao giờ làm,

theo lời cầu nguyện,

van xin khấn vái,

của những con người,

chẳng tích phước đức,

lại gây ác nhân,

thất đức vô cùng.

Chẳng hạn như là:

nay đâm bị thóc,

mai thọc bị gạo,

vu khống cáo gian,

khai man lý lịch,

lợi dụng pháp luật,

xúi người kiện tụng,

lợi dụng thần thánh,

kiếm tiền bất chánh,

giựt hụi quịt nợ,

sang đoạt tài sản,

chiếm hữu tác quyền,

làm tiền trắng trợn,

hung tợn hiếp người,

bần cùng cô thế,

bất kể khổ đau,

của bao người khác.

* * *

Ngày xưa chư Tổ,

có lòng dạy dỗ,

con người phát tâm,

làm lành lánh dữ,

tạo nên phương tiện,

dâng sớ cầu an,

cúng sao giải hạn.

Mục đích khuyến dụ,

mọi người về chùa,

cúng kiến lễ lạy,

mong cầu an tâm,

gia đạo hòa bình,

tánh tình hướng thiện,

rồi nhân dịp đó,

truyền bá chánh pháp,

thuyết giảng giáo lý,

chỉ bát chánh đạo,

đó là chánh kiến,

và chánh tư duy,

chánh ngữ chánh nghiệp,

cùng là chánh mạng,

và chánh tinh tấn,

chánh niệm chánh định,

giảng luật nhân quả,

giải lý vô thường,

phước đức công đức,

phước báo quả báo,

đọc tụng kinh điển,

chí tâm tu tập,

dạy các pháp môn,

niệm Phật ngồi thiền,

hiền lành tạo phước,

việc thiện làm trước,

từ khước ác nhân,

tu tâm dưỡng tánh,

giúp đỡ con người,

giác ngộ chân lý,

thấy được sự thực,

giải thoát khổ đau,

xây dựng cuộc sống,

an lạc hạnh phúc.

* * *

Ngày nay chúng ta,

tâm Phật tâm ma,

lẫn lộn khó phân,

cho nên tạm dùng,

phương tiện thiện xảo,

cúng sao giải hạn,

dâng sớ cầu an,

khi còn hoang mang,

tâm thường bất an,

gian nan khốn khổ,

không chỗ nương tựa,

vì chưa hiểu đạo,

chẳng biết làm sao,

thực hành thế nào,

cho đúng chánh pháp.

* * *

Giờ đây thấu hiểu,

rõ ràng không nghi,

đâu là chánh pháp,

chúng ta phát nguyện:

dừng nghiệp chuyển nghiệp,

quày đầu hướng thiện,

quyết tâm trì chí,

tu tâm dưỡng tánh,

tránh làm điều ác,

chỉ làm điều thiện,

giữ tâm thanh tịnh,

tích cực chuyển hóa,

cuộc sống tâm linh,

của bản thân mình,

ngày được tốt hơn,

tâm được an hơn

cuộc sống tốt hơn,

an lạc hạnh phúc.

Như vậy thực tế,

những người xung quanh,

cùng chung phúc lạc,

cho đến một ngày,

ngộ được chánh đạo,

đạt được đỉnh cao:

Niết-bàn giải thoát.

(Cư-sĩ Chính-Trực)

Chân thành cám ơn Cư sĩ Chính Trực đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 04-2002)

Cư trần lạc đạo - Tập 3

Cư sĩ Chính Trực

Toronto, Canada - TL 2002

[05]

Đầu năm đi chùa đúng theo Chánh pháp

Theo thông lệ xưa,

cứ vào dịp Tết,

Nguyên Đán hằng năm,

nhiều người Phật Tử,

cũng như mọi người,

không phải Phật Tử,

thường hay đi chùa,

lễ Phật đầu năm,

hái lộc đầu xuân,

thắp hương khấn vái,

cầu nguyện chư Phật,

chư vị Bồ Tát,

tổ tiên ông bà,

phù hộ độ trì,

năm mới trọn lành,

bình yên vô sự,

tai qua nạn khỏi,

vạn sự kiết tường,

muôn sự hanh thông,

mọi việc như ý.

Đó là truyền thống,

tín ngưỡng lâu đời,

chúng ta giữ gìn,

từ thế hệ này,

sang thế hệ khác,

từ ở trong nước,

ra đến hải ngoại.

Bất cứ nơi nào,

người Việt sinh sống,

trước hay là sau,

sớm hay là muộn,

cũng có cảnh chùa,

cũng có tu viện,

Phật đường Thiền đường,

tịnh thất thiền thất,

đạo tràng tu học,

dựng lên phát triển,

công sức bá tánh,

tịnh tâm tịnh tài,

để cho mọi người,

có nơi lễ Phật,

có nơi tạo phước,

có nơi tưởng niệm,

tổ tiên ông bà,

phát huy văn hóa,

có nơi tĩnh tâm,

sau những tháng ngày,

đấu tranh tranh đấu,

kiếm sống vất vã,

trong suốt cuộc đời,

đầy dẫy khó khăn,

những sự bất trắc,

việc bất như ý,

căng thẳng muộn phiền,

hệ lụy trầm kha,

mất mát vật chất,

cũng như tinh thần,

thăng trầm sóng gió,

quan trọng nhứt là:

có nơi tu học,

thực hành Chánh Pháp,

để đạt mục đích,

giác ngộ giải thoát,

dứt trừ những chuyện,

phiền não khổ đau,

thoát ly sanh tử,

luân hồi nhiều kiếp.

Tuy nhiên như vậy,

con người đạt được,

cuộc đời bình an,

như lời cầu nguyện,

hay không đạt được,

chuyện đó không tùy,

các đấng thiêng liêng,

các vị thần linh,

ngọc hoàng thượng đế,

bất cứ vị nào.

Tại sao như vậy?

Bởi vì sự thực,

thánh thần thiên địa,

các vị thiêng liêng,

nếu là các bậc,

chí công vô tư,

bất tùy phân biệt,

không bao giờ làm,

các chuyện bất công,

thiên vị kỳ thị,

ban cho con người,

những điều van xin,

cầu nguyện khấn vái,

dù là thành khẩn,

đến mức độ nào,

nếu như người đó,

không đáng được nhận,

chẳng đáng được hưởng,

mà lại không ban,

cho bao người khác,

xứng đáng hơn nhiều!

Thực ra đúng là,

tất cả những chuyện,

vui buồn sướng khổ,

hỷ nộ ái ố,

những bước thăng trầm,

của cuộc đời này,

đều tùy thuộc vào,

nghiệp duyên mỗi người,

đều tùy thuộc vào,

phước báu mỗi người,

tạo được từ trước,

cho đến giờ này.

Chẳng hạn như là:

người nhiều phước báu,

cuộc đời của họ,

gặp nhiều may mắn,

gặp đủ thuận duyên,

tai qua nạn khỏi,

chuyện lớn hóa nhỏ,

chuyện nhỏ hóa không,

thường gặp người hiền,

thiện hữu tri thức,

cầu gì cũng được,

ít sóng gió hơn,

ít phiền não hơn,

ít cay đắng hơn,

ít ưu tư hơn,

ít khổ sở hơn,

ít gặp người xấu,

ít gặp hiểm nghèo,

dù họ đang sống,

bất cứ cảnh nào,

bất cứ nơi nào,

cũng vậy mà thôi.

Trái lại nên biết,

những người kém phước,

thường gặp xui xẻo,

gặp sự hiểm nghèo,

thiên tai địa tai,

thủy tai hỏa tai,

gặp người bất thiện,

tổn hữu ác đảng,

sa vào nghịch cảnh,

sóng gió thường xuyên,

khổ sở triền miên,

cầu gì chẳng được,

làm gì chẳng nên,

gia đạo ly tan,

tán gia bại sản,

người thân gặp nạn,

tai họa liên miên.

Những người ít phước,

lao đao lận đận,

khốn khổ như vậy,

bởi vì không biết,

tu nhân tích đức,

không chịu chăm lo,

tu tâm dưỡng tánh,

dù người tuổi già,

hay là tuổi trẻ,

lại còn tiếp tục,

tạo tội tạo nghiệp,

tranh chấp hơn thua,

mua gian bán lận,

bận tâm suy nghĩ,

những chuyện vu khống,

đặt điều cáo gian,

hại người lương thiện,

đòi tiền bồi thường,

vài ba triệu bạc,

giựt hụi quịt nợ,

làm ăn bất chánh,

lường người gạt bạn,

xúi giục mẹ cha,

thưa kiện người ta,

tán gia bại sản,

thân bại danh liệt,

sống dở chết dở,

thiệt là tội nghiệp!

Bởi vậy cho nên,

nhân dịp năm hết,

tết đến hằng năm,

chúng ta cùng nhau,

xét lại cái chuyện,

đi chùa đầu năm,

hay vào dịp khác,

làm sao thực hiện,

cho đúng chánh pháp,

làm sao cho được,

ích lợi thực tế,

có thể giúp đỡ,

cuộc đời hiện tại,

tất cả chúng ta,

chuyển hóa tốt đẹp,

được may mắn hơn,

được an lạc hơn,

được hạnh phúc hơn,

gặp được thiện nhơn,

chỉ đường dẫn lối,

tìm thấy chánh đạo,

biết cách tu tập,

theo đúng chánh pháp,

tu tâm dưỡng tánh,

tránh cảnh chen lấn,

giành giựt hái lộc,

đi chùa đầu năm,

giựt cho bằng được,

trái cam trái quít,

cành hoa nén hương,

để đem về nhà,

gọi là lấy hên,

đồng thời tránh được,

thất vọng não nề,

ngay khi nhận ra,

những người đi chùa,

cũng không khác gì,

những người ngoài đời,

nhiều khi tệ hại,

và nguy hiểm hơn,

cũng như tránh được,

thất vọng nãn lòng,

khi lời cầu nguyện,

không được đáp ứng,

linh nghiệm như ý,

và tránh được cảnh,

mê tín dị đoan,

tiền mất tật mang,

bởi vì tin tưởng,

ông bà thầy bói,

nói bậy nói bạ,

phong thủy địa lý,

hý ngôn đủ thứ,

tự nhận bừa bải,

linh nghiệm như thần,

trúng trăm phần trăm,

vân vân vân vân.

* * *

Trước hết cần biết,

quan niệm đi chùa,

không đúng chánh pháp,

là như thế nào,

nhưng có rất nhiều,

Phật Tử cũng như,

không phải Phật Tử,

hằng năm hằng tháng,

vẫn cứ đi chùa,

theo như cách đó.

Theo như tín ngưỡng,

ở trong dân gian,

người ta đi chùa,

van xin khấn vái,

xin xăm xin keo,

xem bói xem tướng,

xem ngày tốt xấu,

quan hôn tang tế,

cầu cơ điểm nhãn,

lên đồng lên cốt,

đốt hình nhân giấy,

đốt giấy vàng bạc,

đô la mỹ kim,

xe hơi nhà lầu,

cầu khẩn thần linh,

thỉnh bùa buôn bán,

tình duyên gia đạo,

thỉnh tượng thần tài,

dâng sớ cầu an,

cúng sao giải hạn.

Những việc làm này,

không thuộc phạm vi,

Phật giáo thuần túy,

nhưng đã từ lâu,

trộn lẫn vào trong,

sinh hoạt chùa chiền,

tạo nhiều ưu phiền,

tạo nhiều nghi kỵ,

xa rời Chánh Pháp,

lạc sang tà đạo,

cần phải chỉnh đốn.

Trong suốt cuộc đời,

năm nào cũng vậy,

chúng ta cũng gặp,

những chuyện may mắn,

vừa ý vui vẻ,

cùng với những chuyện,

kém may không tốt,

khó chịu buồn phiền!

Ngay cả cuộc đời,

các bậc thánh nhân,

các vị giáo chủ,

trên thế gian này,

cũng không ngoại lệ,

có người tán tụng,

tung hô khen ngợi,

bái phục qui ngưỡng,

đồng thời cũng không,

tránh khỏi rắc rối,

phỉ báng mạ lỵ,

vu khống cáo gian.

Thậm chí có vị,

bị bắt bỏ tù,

hay bị xử chết,

một cách thê thảm!

Tại sao như vậy?

Bởi vì dù là

thánh nhân hiền nhân,

bậc đại tu hành,

hay đã đắc đạo,

tất cả đều không,

ra ngoài nhân quả.

Nói một cách khác,

tất cả mọi người,

gây tạo nghiệp nhân,

do thân khẩu ý,

tốt có xấu có,

thiện có ác có,

lành có dử có,

hiền có hung có,

trong vô lượng kiếp,

hay trong kiếp này,

nếu biết ăn năn,

sám hối phát nguyện,

tu tâm dưỡng tánh,

giác ngộ chánh đạo,

giải thoát luân hồi,

tuy nhiên vẫn phải,

cam lòng đền trả,

nghiệp quả đã gieo,

mình làm mình chịu,

thế mới công bằng,

chí công vô tư,

bất tùy phân biệt,

chứ đừng lập đàn,

cầu được bình an,

uổng công vô ích,

đó là quịt nợ!

Khi nào nghiệp quả,

còn gọi nghiệp báo,

hay là quả báo,

đến ngày phải trả,

dù là thánh nhân,

dù là giáo chủ,

giáo phẩm chức sắc,

quyền cao chức trọng,

giàu sang danh vọng,

chí đến thứ dân,

bần cùng cố nông,

cũng không tránh khỏi!

Trong Kinh A Hàm,

Đức Phật có dạy:

Dù có lên non,

xuống biển vào hang,

nghiệp báo đã mang,

vẫn theo con người

như hình với bóng,

không ai có thể

tránh được thoát được.

Người ở thế gian

thường hay thở than:

"trời đã kêu ai,

thì người ấy dạ!",

hoặc là khẳng định

"lưới trời tuy thưa,

mà chưa ai lọt",

chính là nghĩa đó vậy.

Những chuyện vào chùa,

cúng chút tiền lẻ,

hoặc một nén hương,

hay một nãi chuối,

một ít trái cây,

một chút chè xôi,

ôi thôi khấn vái,

hái lộc đầu năm,

tay lắc ống xăm,

mong được quẻ tốt,

tình duyên gia đạo,

thảy đều cát tường,

thường muốn quẻ thượng,

cầu khẩn van xin,

khấn vái thần linh,

cầu cho trúng số,

cầu cho thắng kiện,

cầu cho hơn người,

đấu tranh thắng lợi,

cửu huyền thất tổ,

đều được siêu thăng,

nội ngoại hai bên,

ông bà cha mẹ,

con cháu trong nhà,

bình yên vô sự,

sung sướng tấm thân,

sức khỏe dồi dào,

tai qua nạn khỏi,

thi đâu đậu đó,

được làm quan to,

lúa gạo đầy kho,

giàu sang phú quí,

đem tượng thần tài,

vào chùa điểm nhãn,

cho được linh hiển,

phù hộ làm ăn,

buôn may bán đắt,

một vốn bốn lời,

nhứt bổn vạn lợi,

là những việc làm,

biểu tượng tâm tham,

vô bờ vô bến,

thỏa mãn tâm sân,

như hỏa diệm sơn,

tràn ngập tâm si,

vô minh muôn thuở!

Tham sân si là:

cội nguồn sanh tử,

cần phải dứt trừ,

chính nghĩa đó vậy.

* *

Bởi vậy cho nên,

trong Kinh Pháp Cú,

Đức Phật có dạy:

Hãy tự thắp đuốc,

tự mình bước đi.

Thắp sáng trí tuệ,

ngọn đuốc chánh pháp.

Điều đó nghĩa là:

để dẹp trừ dứt,

sinh hoạt mê tín,

hiện tượng dị đoan,

không đúng Chánh Pháp,

những người Phật Tử,

chân chánh phát nguyện,

tu tâm dưỡng tánh,

cầu mong giác ngộ,

chánh đạo giải thoát,

sanh tử luân hồi,

đều cần học hiểu,

thực hành Chánh Pháp,

ngay trong đời sống,

ngay tại thế gian,

tất cả mọi người,

có thể làm được.

Chánh Pháp tại thế gian,

không phải do trời ban,

chính mình phải cầu học,

để có thể áp dụng,

trong đời sống hằng ngày,

chứ không phải là những,

pho kinh điển để thờ,

không thể học hiểu được.

Đức Phật thị hiện,

thế giới ta bà,

giảng kinh thuyết pháp,

giúp đỡ chúng sanh,

thoát ly sanh tử,

phiền não khổ đau.

Tại sao chúng ta,

lại không tìm học,

để đặng áp dụng,

vào trong cuộc sống?

Trong các kinh sách,

chư Tổ có dạy:

Tu mà không học,

đúng là tu mù.

Học mà không tu,

đúng là tủ sách.

Người không phát nguyện,

tu tâm dưỡng tánh,

dĩ nhiên gặp nhiều,

phiền não khổ đau,

mỗi khi nghịch cảnh,

xảy đến thình lình.

Người đã phát tâm,

tu mà không học,

không hiểu Chánh Pháp,

chỉ thực hành suông,

những điều truyền miệng,

người trước làm sao,

người sau làm vậy,

làm sao tránh được,

những điều mê tín,

những chuyện dị đoan,

tam sao thất bổn,

xa rời Chánh Pháp,

gọi là tu mù.

Tam tạng kinh điển,

là do chư Phật,

chư vị Tổ sư,

truyền lại nhiều đời,

há chẳng ích lợi,

gì cả hay sao?

Nếu cứ đọc tụng,

mà vẫn không hiểu,

có thể tìm kiếm,

các vị chân tu,

các bậc tôn đức,

thực học giáo lý,

để xin nương tựa,

để xin chỉ dạy.

Làm được như vậy,

chúng ta tránh khỏi,

những kẻ ngoại nhân,

lợi dụng hình tướng,

tu sĩ Phật giáo,

lẫn lộn vàng thau,

hướng dẫn những điều,

huyễn hoặc huyền bí,

mê tín dị đoan,

xa lìa chánh đạo,

chẳng ích lợi gì!

Những người thu thập,

tam tạng kinh điển,

nghiên cứu từ chương,

tìm phương phô trương,

sở học tri kiến,

cũng chẳng ích lợi,

cho việc thoát ly,

sanh tử luân hồi,

giác ngộ giải thoát,

chỉ là tủ sách,

hay là đãy sách!

Chúng ta không nên,

quan niệm sai lầm,

xem chùa như là,

cái viện dưỡng lão,

dành riêng cho người,

gần đất xa trời,

hay là dành cho,

những người chán đời,

thất bại trên đường,

công danh sự nghiệp,

hoặc là dành cho,

những người chán chê,

tình duyên gia đạo,

ở ngoài thế gian.

Bởi vậy cho nên,

những người phát tâm,

thay đổi hình tướng,

vào tu trong chùa,

bất cứ tuổi nào,

cần nên phát nguyện,

ly thân cắt ái,

dứt bỏ hồng trần,

lìa tam giới gia,

xuất phiền não gia,

tự độ độ tha,

tự giác giác tha,

giác hạnh viên mãn,

cầu học Chánh Pháp,

tu tập tinh tấn,

đến ngày giác ngộ,

thấu rõ biết rành,

cốt tủy đạo Phật,

chứ đừng giải đãi,

tụng kinh ê a,

lóc cóc leng cheng,

như phường hát dạo,

chuyên chú hình thức,

cúng kiến lễ lạy,

cúng sao giải hạn,

quanh năm suốt tháng,

cầu này cầu kia,

vía ông vía bà,

thực là uổng phí,

cả cuộc đời này,

lại còn dẫn dắt,

bao người lầm lạc,

vì tin màu áo,

sa vào tà đạo,

xa rời chánh đạo,

biết đến bao giờ,

quày đầu tỉnh ngộ?

Trong Kinh A Hàm,

Đức Phật có dạy:

Không nên tin ngay,

tất cả những gì,

người xưa đã nói,

tất cả những gì,

người có thế lực,

đạo cũng như đời,

tất cả những gì,

người bề trên nói,

tất cả những gì,

nhiều người tin theo,

có ghi trong sách.

Chỉ nên tin theo,

những gì có thể,

kiểm nghiệm lại được,

đúng với chân lý,

đúng với lẽ thực,

thông qua trí tuệ,

sáng suốt thông minh,

thấy có ích lợi,

cho bản thân mình,

và cho mọi người.

Để tránh sai lầm,

cho chính chúng ta,

không tin mù quáng,

bất cứ lời nào,

do những người có,

thế lực ngoài đời,

cũng như thế lực,

trong các tổ chức,

tôn giáo thế gian,

chúng ta nhứt định,

phải biết suy xét,

tư duy nghiền ngẫm,

đối chiếu so sánh,

với Tam tạng kinh,

tạng luật và luận.

Hơn như thế nữa,

ở trong Phật giáo,

có "Tam Tuệ Học",

tức ba môn học,

giúp đỡ con người,

phát sanh trí tuệ,

thông minh sáng suốt,

phân biệt rõ ràng,

chánh đạo tà đạo,

có được chánh kiến

và được chánh tín,

tránh được những điều

mê tín dị đoan.

Ba môn học đó

là: "Văn, Tư, Tu".

Trước hết cần phải,

lắng nghe lời giảng,

của thiện tri thức,

phải học kinh điển,

và những lời dạy,

của chư tôn đức.

Xong rồi sau đó,

chúng ta phải biết,

tư duy quán chiếu,

suy nghĩ nghiền ngẫm,

một cách kỹ lưỡng,

một cách tường tận,

một cách thấu triệt.

Khi nào nhận thấy,

những lời dạy đó,

quả thực đem lại,

an lạc cho mình,

ích lợi cho người,

chúng ta bắt đầu,

tu tập thực hành,

vào trong đời sống,

hằng ngày hằng giờ,

của chính chúng ta.

Chẳng hạn như là:

những lời tiên tri,

về ngày tận thế,

đã từng làm cho,

bao nhiêu con người,

nhẹ dạ dễ tin,

nơi đấng thần quyền,

phải chịu điêu đứng,

tự sát tập thể,

trước năm 2000,

biến động vừa qua.

Chẳng hạn như là:

những chuyện phép lạ,

chữa người tê liệt,

đi đứng lại được,

chữa cho người mù,

thấy được ánh sáng,

đều là những chuyện,

không tưởng hoang đường,

chẳng ích lợi gì,

cho việc phát nguyện,

tu tâm dưỡng tánh,

chỉ đem lợi nhuận,

một cách kếch xù,

cho người lợi dụng,

đức tin mù quáng,

của mọi người khác.

Tại sao như vậy?

Bởi vì nếu thực,

có vị thánh nhân,

cứu cho người chết,

sống trở lại được,

thử hỏi sau này,

nếu như người đó,

lại chết lần nữa,

ai cứu họ đây?

Lần này chết thiệt!

Không sống lại đâu!

Tại sao như vậy?

Bởi vì cái vị,

gọi là thánh nhân,

đã bị người khác,

giết chết mất rồi,

ai mà cứu nổi!

Khi Phật tại thế,

có một thiếu phụ,

khẩn cầu Đức Phật,

cứu sống người con,

mới vừa qua đời.

Đức Phật bèn bảo,

người thiếu phụ đó,

đi xin đem về,

cho được hột cải,

từ gia đình nào,

không bao giờ có,

người đã qua đời.

Dĩ nhiên rõ ràng,

người thiếu phụ đó,

không sao tìm được,

hột cải như vậy.

Bởi vậy cho nên,

người thiếu phụ đó,

liền giác ngộ được,

"lý lẽ vô thường"

của cuộc đời này:

không có cái gì,

ở trên đời này,

tồn tại vĩnh viễn,

không có người nào,

trẻ mãi không già,

sống mãi không chết,

dù cho người đó,

là bất cứ ai,

giàu sang nghèo hèn,

thông minh ngu dốt,

quan chức thường dân,

tu sĩ tín đồ,

da đen da trắng,

da vàng da đỏ,

khỏe mạnh đau yếu,

tất cả cũng đều,

có ngày bắt buộc,

từ giã cuộc đời,

hai bàn tay trắng,

chỉ đem theo được,

cả khối nghiệp báo,

đã gây tạo nên,

trong suốt cuộc đời,

sống trong vô minh,

không biết chánh đạo.

* * *

Tóm lại nên biết,

khi gặp thuận cảnh,

nhiều sự may mắn,

cuộc đời an vui,

chúng ta nên biết,

đang hưởng phước báo,

tiếp tục cố gắng,

tu tâm dưỡng tánh,

tạo thêm phước báu,

tránh xa các việc,

tạo tội tạo nghiệp,

dù trong hành động,

dù trong lời nói,

hay trong ý nghĩ.

Khi gặp nghịch cảnh,

khốn khổ khó khăn,

cuộc đời sóng gió,

chúng ta biết ngay,

mình kém phước báo,

phải trả nghiệp báo,

không thể tránh khỏi,

không thể cầu an,

cho nên quyết chí,

tu tâm dưỡng tánh,

giúp đời giúp người,

làm việc phước thiện,

nhứt định chuyển nghiệp,

chuyển hóa tâm tánh,

tu theo chánh đạo,

từ bi hỷ xả,

bình tĩnh thản nhiên,

trước mọi sóng gió,

của cuộc đời này.

Chúng ta quyết tâm,

từ đây trở đi,

đầu năm đi chùa,

chánh tín lễ Phật ,

mỗi năm một lần,

hay thường xuyên hơn,

mỗi tháng mỗi tuần,

đều với mục đích:

cầu học chánh pháp,

gần gũi bạn đạo,

thảo luận pháp tu,

thọ bát quan trai,

hành thập thiện giới,

trao đổi kinh nghiệm,

đọc kinh đọc sách,

thỉnh băng thuyết pháp,

đem về tu học,

tinh tấn thường xuyên,

nội cần khắc niệm,

tạo được công phu,

ngoại hoằng bất tranh,

tạo nên đức độ,

bên trong tĩnh lặng,

bên ngoài an vui,

cho đến một ngày,

giác ngộ chân lý,

giải thoát phiền não,

chẳng thấy khổ đau,

mặc dù vẫn sống,

ngay tại thế gian,

như bao người khác,

thân tâm tự tại,

an lạc hạnh phúc,

cư trần lạc đạo.

Chân thành cám ơn Cư sĩ Chính Trực đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 04-2002)

Cư trần lạc đạo - Tập 3

Cư sĩ Chính Trực

Toronto, Canada - TL 2002

[06]

Gia đình hòa thuận

Trong đời sống hằng ngày, chúng ta có rất nhiều thắc mắc, có nhiều vấn đề cần phải giải quyết, chẳng hạn như là: Gia đình theo truyền thống Phật Giáo lâu đời, nhưng cha mẹ thường bất hòa với nhau, đôi khi gây gổ, đánh lộn. Làm sao để khuyến dụ cha mẹ trở nên hòa thuận?

* * *

Trước hết, chúng ta phân tích câu hỏi này thành ba phần để tìm hiểu cho rõ ràng:

Thứ nhứt, khi nói gia đình theo truyền thống Phật Giáo lâu đời, có nghĩa là: ông bà, cha mẹ, nhiều thế hệ đã tin Phật, thờ Phật, tụng kinh, niệm Phật, đi chùa, lễ Phật, bố thí, cúng dường, làm phước, và thế hệ ngày nay tiếp tục truyền thống y như vậy, thế thôi, có phải vậy không?

Thực ra, như vậy cũng tốt, cũng quí, cũng đáng mừng lắm rồi, bởi vì gia đình đã gieo trồng căn lành thêm lớn. Tuy nhiên, như vậy chưa hoàn toàn đầy đủ. Tại sao như vậy? Bởi vì gia đình chưa có cơ duyên thuận tiện tìm hiểu giáo lý của đạo Phật một cách tường tận để áp dụng vào trong cuộc sống hằng ngày. Chính vì vậy mới có tình trạng bất an ở trong gia đình.

Đạo Phật là đạo cứu khổ nhân loại, cho nên giáo lý của đạo Phật rất thực tế, có thể áp dụng vào trong đời sống hằng ngày của mọi người, nhằm mục đích đem lại an lạc trong tâm của con người và đem lại hạnh phúc cho gia đình, hòa bình cho xã hội. Chẳng hạn như là: giáo lý đạo Phật dạy "từ bi hỷ xả" (trong kinh sách gọi là: tứ vô lượng tâm, tức là bốn tâm rộng lớn vô cùng) để con người có thể thương yêu mọi người như thể thương thân, vui với hạnh phúc của người khác, luôn luôn hòa thuận với tất cả mọi người xung quanh, tha thứ bỏ qua dễ dàng lỗi lầm của người khác, chỉ biết lo giữ gìn tâm niệm của chính mình cho được ngày một thanh tịnh hơn, ngày một trải rộng ra, vị tha hơn là vị kỷ, vì người hơn là ích kỷ, chỉ biết vì mình, vì gia đình mình.

* *

Thứ hai, cha mẹ bất hòa với nhau, thường gây gổ, đánh lộn. Nguyên nhân chính là do: sự "chấp ngã" và "chấp pháp".

Chấp ngã là chấp cái thân và cái tâm của mình là thực, tồn tại lâu dài, vĩnh viễn. Người ta thường thấy người khác chết, chứ chưa bao giờ dám nghĩ đến cái ngày, chính mình cũng phải chết! Nếu như con người biết rằng ngày mai mình sẽ từ giã cuộc đời, thì chắc chắn hôm nay không còn tâm trí đâu để cãi nhau, đánh nhau, tranh đấu hơn thua, tranh giành của cải, tranh danh đoạt lợi!

Đó là chuyện cái thân nặng mấy chục kí lô. Còn cái tâm của mình thì sao? Tâm của con người hằng ngày hết sức lăng xăng lộn xộn, lúc nghĩ chuyện thiện, lúc nghĩ chuyện ác, lúc nghĩ chuyện đàng đông, lúc nhớ chuyện bên tây, lúc hiền, lúc dữ, lúc nghĩ chuyện quốc gia đại sự, lúc nghĩ chuyện hang cùng ngõ hẹp, lúc nghĩ chuyện cứu đời giúp người, lúc nghĩ chuyện lợi mình hại người, lúc nghĩ chuyện quảng đại cao thượng, lúc nghĩ chuyện ti tiện nhỏ nhen.

Vậy cái tâm nào thực sự là "mình"? Mình thực sự là ai ? Chẳng biết?! Mình hiền hay dữ ? Chẳng biết?! Tùy theo người khác đối xử với mình tốt hay xấu?! Tùy theo cảnh trần?! Nếu cứ như vậy, con người bị ràng buộc trong sanh tử luân hồi, chịu nhiều phiền não khổ đau, không sao tránh khỏi. Chúng ta không bao giờ nhận ra cái bản tâm thanh tịnh thường hằng, bởi vì kiếp con người luôn luôn bận tâm với cảnh trần đời bên ngoài quanh năm suốt tháng cả ngày, cho đến hơi thở cuối cùng!

Chấp pháp là chấp chặt mọi thứ vật chất có hình tướng trên đời là tồn tại vĩnh viễn. Cho nên con người mới đấu tranh, giành giựt, quơ quào, vơ vét, nhồi nhét cho đầy túi tham, giấu giếm, cất giữ, tích trử, cố gắng chiếm hữu thực nhiều của cải, bất chấp mọi thủ đoạn, không màng đến sự khổ đau của người khác, chà đạp lên mọi người để đoạt được ý muốn của mình.

Về phương diện tinh thần, chấp pháp nghĩa là chấp chặt cái ý kiến, cái suy nghĩ, cái sở học, cái hiểu biết của mình, luôn luôn là đúng, ai làm ngược lại, ai nói ngược lại, ai nghĩ ngược lại đều là sai hết! Chỉ có mình là đúng nhứt mà thôi! Hiểu được tường tận nguyên nhân chính gây ra những phiền não khổ đau trên cuộc đời này như vậy, con người chỉ cần phá bỏ sự cố chấp (chấp ngã và chấp pháp) thì cuộc sống sẽ an lạc và hạnh phúc ngay.

* *

Thứ ba, muốn khuyên giải cha mẹ hòa thuận, chúng ta cần làm hai điều: Một là, bản thân phải tỏ ra là người con hiếu đạo trong gia đình, là người công dân tốt, hiền lương trong xã hội. Hai là, bản thân phải tìm học giáo lý của đạo Phật để có thể giải thích cho cha mẹ những lời của Đức Phật, và chư vị Tổ sư, chỉ dạy trong các kinh sách, những điều thực tiển có thể áp dụng được trong cuộc sống hằng ngày, chứ không phải chỉ cầu nguyện, van xin, khấn vái, mà có được cuộc sống an lạc và hạnh phúc đâu.

* * *

Tóm lại, để gia đình được hòa thuận an vui, chúng ta cần phải thực sự hiểu nhau, thông cảm nhau, mới có thể thực sự yêu thương nhau được, bằng tinh thần vị tha, hơn là vị kỷ, bằng tấm lòng phục vụ, hơn là đòi hỏi được phục vụ, bằng sự phát tâm cứu khổ người khác, hơn là kêu trời than khổ. Mọi sự trên đời rồi sẽ qua, cuộc đời rồi sẽ kết thúc, chúng ta nên xây dựng cuộc sống của chính mình được an lạc và hạnh phúc, ngay trên hiện đời này, chấm dứt ngay sự gây đau khổ cho người khác.

Tâm bình an

Cư-sĩ Chính-Trực

Đi chùa kính lễ Phật

cho tâm được bình an,

đâu phải để cầu van

những điều Phật dạy bỏ.

Chuyện to hay chuyện nhỏ

phiền não ở thế gian

ân oán thảy đều không,

tâm an nhiên tự tại.

Chân thành cám ơn Cư sĩ Chính Trực đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 04-2002)

Cư trần lạc đạo - Tập 3

Cư sĩ Chính Trực

Toronto, Canada - TL 2002

[07]

Giá trị của con người

Từ ngàn xưa cho đến ngày nay, từ phương đông sang đến phương tây, từ Á châu sang đến Âu châu, Mỹ châu, Phi châu và Úc châu, khi bàn về vấn đề giá trị của con người, người ta có vô số cách nhận định, có vô số căn cứ, có vô số cơ sở, có vô số thước đo, có vô số tiêu chuẩn, có vô số khía cạnh và có vô số căn bản, để bàn bạc, để thảo luận, để tranh cãi, để thẩm định giá trị của con người.

Không ai đồng ý với ai. Không thời điểm nào giống thời điểm nào. Không địa phương nào hợp với địa phương nào. Không sắc tộc nào đồng quan điểm với sắc tộc nào. Không tôn giáo nào đồng ý với tôn giáo nào.

Trong phạm vi xã hội, phải chăng con người có nhiều tài sản, tiền bạc, của cải thì có giá trị hơn? Phải chăng con người có nhiều quyền thế, lắm chức tước, địa vị cao thì có giá trị hơn? Phải chăng con người có kiến thức rộng, hiểu biết sâu thì có giá trị hơn? Phải chăng con người có nghề nghiệp chuyên môn, bằng cấp cao thì có giá trị hơn? Phải chăng con người có nhiều danh vọng, nhiều tiếng tăm thì có giá trị hơn? Phải chăng con người có sắc đẹp mỹ miều, duyên dáng thì có giá trị hơn? Phải chăng con người có nhiều tài năng, khéo léo thì có giá trị hơn?

Trong phạm vi tín ngưỡng hay tôn giáo, phải chăng người tu sĩ có giá trị hơn quảng đại quần chúng tín đồ? Phải chăng vị tu sĩ nào tu nhiều năm, hay có phẩm trật cao thì có giá trị hơn? Phải chăng tín đồ nào đi cúng kiến, lễ bái, xem lễ, cầu nguyện nhiều thì có giá trị hơn? Phải chăng người nào biết làm việc phước thiện, biết làm công quả, biết làm đồng công, biết giúp đỡ nhiều người, biết bố thí kẻ nghèo, biết cúng dường các bậc tôn túc, biết phân biệt phải trái, trắng đen thì có giá trị hơn?

Trong muôn ngàn câu hỏi đó, trong muôn ngàn ý kiến của muôn triệu người, tự cổ chí kim, từ đông sang tây, từ Á sang Âu, vấn đề cần suy tư hiện nay của chúng ta là gì? Đó chính là hai câu hỏi:

- Đâu là giá trị chân thật của con người?

- Tìm hiểu giá trị chân thật của con người được ích lợi gì?

* * *

Trong khi bàn về vấn đề giá trị của con người, thông thường người ta có thể xem xét về hai phương diện: vật chất và tinh thần.

Về phương diện vật chất, người đời thường đánh giá cao những con người ăn mặc lịch sự, sang trọng, đúng thời trang, những con người sống trong những ngôi nhà cao, cửa rộng, những tòa biệt thự đồ sộ, nguy nga, tráng lệ, những con người đi trên những chiếc xe hơi lộng lẫy, đắt tiền, đầy đủ tiện nghi, những con người rộng rãi, hào phóng, xài tiền như nước.

Bên cạnh đó, người đời cũng thường đánh giá cao những con người có sắc đẹp quyến rủ, những con người dung mạo tuyệt trần, những con người có thân hình lực lưỡng, cân đối, những con người khỏe mạnh, tráng kiện, những con người có uy quyền, có thế lực, có danh vọng, những con người có địa vị trong xã hội, những con người có tài sản kếch sù, những con người có nhiều cơ sở làm ăn, buôn bán, kinh doanh khắp nơi, những con người hét ra lửa mửa ra khói, những con người tiền hô hậu ủng, những con người có kẻ ăn người ở, có kẻ hầu người hạ, phục dịch trong ngoài, những con người có sức mạnh vô địch, những con người có võ công tuyệt luân.

Những con người như vậy sở dĩ được đánh giá cao, bởi vì đó là mục tiêu nhắm đến, là niềm mơ ước đạt được của hầu hết mọi người nam nữ, già trẻ, lớn bé, trên thế gian này. Bằng đủ mọi cách, mọi thứ, mọi phương pháp, mọi phương tiện, mọi mưu mô, mọi kế sách, mọi thủ đoạn, mọi chiến thuật, mọi chiến lược, mọi sách lược, con người trên thế gian này đều chỉ mong đạt được, đoạt được những điều mơ ước đó, dù có phải chà đạp lên sanh mạng hay nhân phẩm của người khác hay nhiều người khác. Lắm khi con người bất chấp sanh mạng và tiền đồ của cả một dân tộc, hay của cả nhân loại trên quả địa cầu này, chỉ vì những tiêu chuẩn giá trị trên đây. Thật thảm thương thay!

Về phương diện tinh thần, người đời thường đánh giá cao những con người có nhiều bằng cấp chuyên môn, những con người có kiến thức rộng rãi, thông thuộc lịch sử đông tây kim cổ, những con người có sự hiểu biết bao quát mọi vấn đề trong cuộc sống, những con người có nhiều năng khiếu đặc biệt, những con người đạt được nhiều thành tích trong mọi lãnh vực, những con người có hình tướng trang nghiêm, đạo mạo, đàng hoàng, bề ngoài đứng đắn, từ tốn, chậm rãi, những con người thực hiện được những chuyện cao cả, những chuyện dị thường, những chuyện huyền bí, những chuyện kinh dị, những chuyện kinh thiên động địa, những chuyện không ai làm nổi, những chuyện không ai tưởng tượng nổi.

Tất cả những con người kể trên được đánh giá là những con người có giá trị trong xã hội. Nói cách khác, giá trị của con người trong thế gian hiện nay được xem xét không ngoài hai phương diện: vật chất và tinh thần. Nếu không giàu sang thì cũng phải tài giỏi. Nếu không quyền thế thì cũng dòng dõi quý phái, danh gia, vọng tộc. Nếu không có chức thì cũng phải có bằng. Nếu không tốt tướng, khỏe mạnh, đẹp đẽ, mặn mà thì cũng phải nết na, duyên dáng, thùy mị, đạo đức. Chính vì những tiêu chuẩn qui định giá trị của con người như trên, cho nên cuộc đời trên thế gian này đầy dẫy những bất công, gian trá, phiền não và khổ đau.

Nếu tiêu chuẩn qui định giá trị của con người là tiền tài, của cải, giàu sang thì tức nhiên những con người thuộc giới bình dân sẽ bị khinh khi, chà đạp. Như vậy, nhân phẩm không còn được tôn trọng, nhân quyền không còn được bình đẳng. Những con người không có nhiều tiền tài, của cải, giàu sang thường mang mặc cảm tự ti, thấp kém, dễ tự ái, cho nên lúc nào cũng sẵn sàng phản ứng, đối phó, đôi co, cãi cọ, bực bội, khi "thấy" người khác khinh dể mình, khi "nghe" người khác khinh dể mình, khi "nghi" người khác khinh dể mình. Đôi khi chưa thấy ai khinh dể mình, chỉ nghe thoang thoáng, nghe đồn đại, nghe phong thanh người khác khinh dể mình, hoặc nghi người khác khinh dể mình, thì mình đã nỗi trận lôi đình, nỗi giận đùng đùng, ầm ầm, tam bành lục tặc nỗi lên cuồn cuộn. Bởi vậy mới biết trong lòng mỗi người chúng ta, ai ai cũng đều có một ngọn hỏa diệm sơn cả.

Tâm trạng của những người không có nhiều tiền tài, của cải, giàu sang thường bất an, xáo trộn. Chỉ cần một lời nói, một cử chỉ hay một ý nghĩ "vô ý" nào đó cũng có thể làm bùng nổ những cuộc tranh luận, những cuộc tranh chấp, những cuộc tranh biện, những cuộc tranh đấu, những cuộc cãi vã giữa hai người, giữa hai nhóm người, giữa hai đoàn thể. Và như vậy thường dẫn đến chuyện ấu đả nhau, tìm cách chơi nhau cho đến chết, cho tán gia bại sản, cho sạt nghiệp luôn, cho dẹp tiệm luôn, cho đóng cửa báo luôn, cho tơi bời hoa lá nhà người, cho chúng khỏi ngóc đầu lên nổi. Hoặc con người tìm cách kiện tụng nhau, lôi nhau ra trước ba tòa quan nhớn quan nhỏ, tóc quăn mũi lõ, nhờ phân xử những bạn bè cũ người đồng hương, nếu như lời nói, cử chỉ hay ý nghĩ đó là "cố ý" miệt thị người khác nghèo hơn mình, ít tiền tài hơn mình, miệt thị nhóm người khác ít của cải, ít vốn liếng, ít tiền bạc hơn mình, miệt thị đoàn thể khác ít uy tín hơn đoàn thể mình.

Trái lại, những con người nhiều tiền lắm bạc thường kiêu căng, ngạo mạn, phách l?i, coi trời bằng nắp vung, dễ gây ác cảm, thù hận đối với mọi người. Những con người thừa tiền lắm của thường có thái độ mục hạ vô nhân, họ nhìn đời bằng nửa con mắt, họ nhìn đời bằng cặp kiếng đen; dù rằng tiền bạc và của cải, họ đang sở hữu, không có xu?t xứ trong sạch, không có xuất xứ rõ ràng, minh bạch và thực là không đáng hãnh diện, không đáng khoe khoang, không đáng tự hào chút nào cả! Chính vì tiêu chuẩn qui định giá trị của con người là tiền tài, của cải, giàu sang, gây nên hậu quả an ninh của xã hội cũng bấp bênh, đạo đức suy đồi, tranh chấp triền miên. Cuộc đời đầy dẫy những phiền não và khổ đau, cho cả hai hạng người "có hay không có" tiền tài, của cải, giàu sang.

Nếu tiêu chuẩn qui định giá trị của con người là quyền thế, địa vị, chức tước, ph?m hàm, danh giá, kiến thức, bằng cấp, tài năng, thì tức nhiên những con người thuộc giới bình dân sẽ bị khinh khi, chà đạp. Như vậy, nhân phẩm không còn được tôn trọng, nhân quyền không còn được bình đẳng. Những con người không có quyền thế, địa vị, chức tước, phẩm hàm, danh giá, kiến thức, bằng cấp, tài năng, thường mang mặc cảm tự ti, thấp kém, dễ tự ái, cho nên lúc nào cũng sẵn sàng phản ứng, đối phó, đôi co, cãi cọ, bực bội, khi "thấy" người khác khinh dể mình, khi "nghe" người khác khinh dể mình, khi "nghi" người khác khinh dể mình.

Tâm trạng của những người không có quyền thế, địa vị, chức tước, phẩm hàm, danh giá, kiến thức, bằng cấp, tài năng, thường bất an, xáo trộn. Chỉ cần một lời nói, một cử chỉ hay một ý nghĩ "vô ý" nào đó cũng có thể làm bùng nổ những cuộc tranh luận, những cuộc tranh chấp, những cuộc tranh biện, những cuộc tranh đấu, những cuộc cãi vã giữa hai người, hai nhóm người, hai phe phái. Và như vậy thường dẫn đến chuyện ấu đả nhau, tìm cách chơi nhau cho đến chết, cho tán gia bại sản, cho sạt nghiệp luôn, cho dẹp tiệm luôn, cho đóng cửa báo luôn, cho tơi bời hoa lá nhà người, cho chúng khỏi ngóc đầu lên nổi. Hoặc con người tìm cách kiện tụng nhau, lôi nhau ra trước ba tòa quan nhớn quan nhỏ, tóc quăn mũi lõ, nhờ phân xử những bạn bè cũ người đồng hương, nếu như lời nói, cử chỉ hay ý nghĩ đó là "cố ý" miệt thị người khác ngu hơn mình, miệt thị người khác bằng cấp thấp hơn mình, miệt thị người khác ít tài năng hơn mình, miệt thị nhóm người khác ít danh giá hơn mình, miệt thị phe phái khác ít quyền thế hơn mình.

Trái lại, những con người quyền thế, địa vị, chức tước, phẩm hàm, danh giá, kiến thức, bằng cấp, tài năng, thường kiêu căng, ngạo mạn, phách lối, dễ gây ác cảm, thù hận đối với mọi người. Những con người quyền cao chức trọng, những con người ăn trên ngồi trước, những con người bằng này cấp kia, những con người có chức có tước, thường có thái độ mục hạ vô nhân, họ nhìn đời bằng nửa con mắt, họ nhìn đời bằng cặp kiếng đen; dù rằng quyền thế, địa vị, chức tước, phẩm hàm, danh giá, kiến thức, bằng cấp, tài năng của họ chỉ là dõm, là hư, là giả tạm, là hão huyền, và thực là không đáng hãnh diện, không đáng khoe khoang, không đáng tự hào chút nào cả!

Chính vì tiêu chuẩn qui định giá trị của con người là quyền thế, địa vị, chức tước, phẩm hàm, danh giá, kiến thức, bằng cấp, tài năng, gây nên hậu quả an ninh của xã hội cũng bấp bênh, đạo đức suy đồi, tranh chấp triền miên. Cuộc đời đầy dẫy những phiền não và khổ đau, cho cả hai hạng người "có hay không có" quyền thế, địa vị, chức tước, phẩm hàm, danh giá, kiến thức, bằng cấp, tài năng.

Nếu tiêu chuẩn qui định giá trị của con người là bề ngoài sang trọng, đẹp đẽ, quí phái, hình tướng trang nghiêm, đạo mạo, uy nghi, thì tức nhiên những con người thuộc giới bình dân sẽ bị khinh khi, chà đạp. Như vậy, nhân phẩm không còn được tôn trọng, nhân quyền không còn được bình đẳng. Những con người không có bề ngoài sang trọng, đẹp đẽ, quí phái, hình tướng trang nghiêm, đạo mạo, uy nghi, thường mang mặc cảm tự ti, thấp kém, dễ tự ái, cho nên lúc nào cũng sẵn sàng phản ứng, đối phó, đôi co, cãi cọ, bực bội, khi "thấy" người khác khinh dể mình, khi "nghe" người khác khinh dể mình, khi "nghi" người khác khinh dể mình.

Tâm trạng của những người không có bề ngoài sang trọng, đẹp đẽ, quí phái, hình tướng trang nghiêm, đạo mạo, uy nghi, thường bất an, xáo trộn. Chỉ cần một lời nói, một cử chỉ hay một ý nghĩ "vô ý" nào đó cũng có thể làm bùng nổ những cuộc tranh luận, cãi vã giữa hai người, hai nhóm người, hai tông phái. Và như vậy thường dẫn đến chuyện ấu đả nhau, tìm cách chơi nhau cho đến chết, cho tán gia bại sản, cho sạt nghiệp luôn, cho dẹp tiệm luôn, cho đóng cửa báo luôn, cho tơi bời hoa lá nhà người, cho chúng khỏi ngóc đầu lên nổi. Hoặc con người tìm cách kiện tụng nhau, lôi nhau ra trước ba tòa quan nhớn quan nhỏ, tóc quăn mũi lõ, nhờ phân xử những bạn bè cũ người đồng hương, nếu như lời nói, cử chỉ hay ý nghĩ đó là "cố ý" miệt thị người khác xấu xí hơn mình, không sang trọng bằng mình, không oai phong bằng mình, không nỗi tiếng bằng mình, miệt thị nhóm người khác không quí phái bằng nhóm mình, miệt thị tông phái khác không được chính tông, chính phái, chân truyền như mình, không trang nghiêm, đạo mạo, uy nghi, đĩnh đạc như mình.

Trái lại, những con người có bề ngoài sang trọng, đẹp đẽ, quí phái, hình tướng trang nghiêm, đạo mạo, uy nghi, thường kiêu căng, ngạo mạn, phách lối, dễ gây ác cảm, thù hận đối với mọi người. Những con người bộ vó trang nghiêm, những con người ra vẻ quí phái, những con người có tướng oai phong, những con người có tiếng có tăm, thường có thái độ mục hạ vô nhân, họ nhìn đời bằng nửa con mắt, họ nhìn đời bằng cặp kiếng đen, dù rằng bề ngoài sang trọng, đẹp đẽ, quí phái, hình tướng trang nghiêm, đạo mạo, uy nghi của họ chỉ là cái võ không ruột và thực là không đáng hãnh diện, không đáng khoe khoang, không đáng tự hào chút nào cả!

Chính vì tiêu chuẩn qui định giá trị của con người là bề ngoài sang trọng, đẹp đẽ, quí phái, hình tướng trang nghiêm, đạo mạo, uy nghi, gây nên hậu quả an ninh của xã hội cũng bấp bênh, đạo đức suy đồi, tranh chấp triền miên. Cuộc đời đầy dẫy những phiền não và khổ đau, cho cả hai hạng người "có hay không có" bề ngoài sang trọng, đẹp đẽ, quí phái, hình tướng trang nghiêm, đạo mạo, uy nghi.

Như vậy, chúng ta phải công nhận rằng các yếu tố, các căn cứ, các tiêu chuẩn qui định giá trị của con người trên đây thường dẫn đến những vụ xáo trộn, những vụ tranh cãi, những vụ tranh chấp, những vụ tranh đấu, những vụ tranh biện, những vụ tranh luận, những vụ tranh đua, những vụ kiện tụng, những vụ con kiến đi kiện củ khoai, những vụ vạch áo cho người xem lưng, những vụ vạch lá tìm sâu, những vụ đào xới tam đại tổ tiên người khác để sỉ vả, nhục mạ, mắng nhiếc, chửi bới, bêu riếu, những trận bút chiến, những sự chia rẽ, những hiện tượng phân hóa, những bất công trong xã hội. Đồng thời, các tiêu chuẩn qui định giá trị của con người trên đây cũng dẫn đến những phiền não và khổ đau trong tâm tư của tuyệt đại đa số con người trên thế gian này trong mọi hoàn cảnh.

Thí dụ như chỉ cần nghe người nào đó chê mình nghèo, chê mình bất tài, chê mình ngu, chê mình dốt, dù là chê trước mặt hay chê sau lưng, thì chúng ta cũng khó mà nhịn được. Đôi khi, chưa nghe trực tiếp người nào nói, chỉ cần nghe đồn, nghe nói, hay tưởng tượng người nào đó nói xấu mình điều gì đó, mình chẳng bao giờ bận tâm dành một phút để suy xét xem mình có thực xấu như người ta nói đó hay không, nhiều khi chưa kịp suy nghĩ phải trái gì hết, thì ngọn hỏa diệm sơn trong lòng chúng ta đã bùng lên dữ dội, khó mà ngăn nổi. Cho dù có nhịn được bề ngoài, làm tỉnh ngoài mặt, chúng ta cũng khó lòng dẹp được những niệm sân, khởi lên trong tâm trí. Cho dù có dẹp được những niệm sân đó trong tâm trí hôm nay, nhưng sau này, mỗi khi chúng ta nhớ lại cảm giác bị khinh chê đó, tâm trí cũng khởi những niệm sân, như thể câu chuyện mới vừa xảy ra vậy.

Thí dụ như chỉ cần đọc báo, xem phim thấy tác giả hay đạo diễn nào đó viết lách, kể chuyện, dựng phim, ngụ ý châm biếm, khôi hài, chế giểu, đùa cợt, chê bai, khích bác, công kích những thói hư tật xấu của một nhân vật nào đó trong truyện hay trong phim, giống y chang như mình, hay na ná giống như mình, thì chúng ta khó mà nhịn được, khó mà dằn được cơn tức giận trào lên như sóng cồn ngoài biển cả, khó mà nín được, không thể không phản ứng, không thể không viết bài đáp lại, nhẹ thì đính chánh, thanh minh thanh nga, nặng thì mạt sát, hèn nhát thì sáng tác thư rơi, ném đá dấu tay, tuyên truyền rỉ tai, bươi móc đời tư, tam đại nhà người ta cho hả hê cái lòng dạ hỏa diệm sơn lâu đời của mình, cho đả cơn tức giận vô cùng vô tận trong lòng mình, còn chưa chịu thôi, nữa là phải nhịn hay sao?

Nếu không làm vậy, chúng cho là mình ngu, không biết gì cả. Chúng nó ngu chứ mình đâu có ngu dại gì! Nhất định phải làm tới, phải làm cho ra nhẽ mới thôi. Dại gì mà nhịn chứ! Tại sao lại phải nhịn? Nhịn thì nhục! Cự thì đục! Có khi người ta thực sự không có ý ám chỉ mình, nhưng mình cứ la toáng hoáng lên và nhận bừa rằng họ ám chỉ mình, để rồi tự mình chuốc lấy phiền não và khổ đau, ngày ăn không ngon, đêm ngủ chẳng được!

Lúc nào mình cũng nghi, lúc nào mình cũng nghĩ, lúc nào mình cũng tưởng tượng và cho rằng người ta luôn luôn chực chờ để "chơi" mình, người ta luôn luôn muốn đè mình xuống để nâng họ lên, người ta luôn luôn muốn tìm dịp để hại mình, người ta luôn luôn rình rập, người ta luôn luôn soi mói, người ta luôn luôn muốn vạch lá tìm sâu, người ta luôn luôn muốn bới lông tìm vết, người ta luôn luôn muốn vạch áo mình cho bàng dân thiên hạ, bá tánh trăm họ xem lưng mình cho biết chơi!

Trong Kinh Pháp Cú, Đức Phật có dạy rằng:

Không nên tìm lỗi của kẻ khác,

không nên xét những việc kẻ khác có làm hay không làm.

Hãy tìm lỗi của chính mình,

hãy xét những điều đã làm hay không làm, trong hành động của chính mình.

Thực ra, dù người ta nói mình ngu, mình không ngu thì thôi, hơi đâu phí sức tức giận cho mệt. Người ta nói mình ngu, mình tức giận lên, thì đúng là mình ngu quá rồi, còn gì nói nữa! Người ta nói mình làm bậy, mình không có làm bậy thì thôi, hơi đâu phí sức tức giận cho mệt. Người ta nói mình dính lọ trên mặt, mình không có dính lọ trên mặt thì thôi, hơi đâu phí sức tức giận cho mệt. Người ta nói mình bị mất uy tín, mình đâu có uy tín để mất thì thôi, hơi đâu phí sức tức giận cho mệt. Người ta nói mình nghèo đến mức không có khố để che thân, mình không có nghèo đến mức đó thì thôi, hơi đâu phí sức tức giận cho mệt. Người ta nói mình ngu đến mức không có chữ nghĩa để đem bán độ nhựt, mình không có ngu, không có dốt đến mức đó thì thôi, hơi đâu phí sức tức giận cho mệt.

Trong Pháp Tứ Y, Đức Phật có dạy: "Y nghĩa bất y ngữ ".

Nghĩa là muốn có được cuộc sống an lạc và hạnh phúc, chúng ta đừng cố chấp, đừng quan tâm đến những "lời nói vô nghĩa" như trên. Chúng ta chỉ có hai bàn tay, làm sao có thể bụm miệng thế gian cho xuể? Thôi thì kệ họ đi. Được như vậy thì khỏe quá chừng chừng! Khỏe re! Còn cố chấp thì nặng như bò kéo xe! Trong thời Đức Phật còn tại thế, khi Ngài đi khất thực, có người đi theo sau quấy rầy, dùng đủ mọi lời thô tháo, mắng nhiếc, nhục mạ. Ngài vẫn thản nhiên bước đi trong chánh định, như không có chuyện gì xảy ra cả. Người đó thấy Đức Phật tiếp tục lặng thinh, nên tức giận quá, chặn đường và hỏi: Này ông Cồ Đàm, có nghe ta nói gì không, có chịu thua chưa?

Lúc đó, Đức Phật từ tốn nói bài kệ như sau:

Người hơn thì thêm oán.

Kẻ thua ngủ chẳng yên.

Hơn thua đều xả hết.

Giấc ngủ được an lành.

Như vậy, nếu chúng ta không quan tâm đến chuyện hơn thua, không chấp những lời nói vô nghĩa, những câu văn, ngôn ngữ, bài viết xuất phát từ lòng hận thù, ganh tị, đố kỵ, ghen ghét, ai muốn nói gì cũng chẳng sao, ai muốn nghĩ gì cũng được, thì chắc chắn chúng ta sẽ không phiền não và khổ đau, ngày ăn cơm ngon lành, tối đến ngủ thẳng giấc. Chẳng hạn như khi chúng ta đi ăn tiệc, mãn tiệc ra về, chủ nhà gói quà biếu tặng, nhưng chúng ta không nhận, thì chủ nhà đương nhiên phải giữ món quà đó lại.

Cũng vậy, người đời thường "tặng" chúng ta những lời khen, tiếng chê đầu môi chót lưỡi, chúng ta "không nhận", thì chẳng ảnh hưởng gì, sẽ được an giấc ngủ. Nếu nhận lời khen, dù biết là không đúng, thì cũng khoái chí quá ngủ chẳng được. Nhận tiếng chê, tiếng chì, tiếng bấc, dù biết là đúng, thì cũng bực dọc quá, bực bội quá, bực mình quá, bực tức quá, tức nhiên ngủ cũng chẳng được. Như vậy, nếu chẳng những nhận vào tâm thức những lời khen, tiếng chê, còn quyết tâm sống để dạ chết mang theo, thì chúng ta ngu hay không ngu? Kệ họ nói gì, nghĩ gì thì có phải là khỏe biết mấy! Người ta nói lời khen, tiếng chê xong rồi, họ về nhà quên mất, ngủ thẳng cẳng. Còn chúng ta cứ nhớ mãi, nhớ mãi, còn đem san sẻ chia sớt cái tâm thần bất an vì những lời khen, tiếng chê đó cho những người thân trong gia đình, vợ chồng con cái, để mỗi người mất ngủ vài đêm giống như mình vậy, thử hỏi chúng ta ngu hay khôn?

Trong Kinh Pháp Bảo Đàn, Lục Tổ Huệ Năng cũng dạy:

Tắng ái bất quan tâm.

Trường thân lưỡng cước ngọa.

Nghĩa là nếu những chuyện thương thương ghét ghét chẳng bận lòng, chẳng đem vào tâm thức, thì chúng ta sẽ nằm thẳng hai chân ra mà an giấc ngủ, giấc ngủ được an lành, khỏi phải trằn trọc suốt canh trường, nằm đếm số từ một đến vài trăm ngàn! Thiệt là khỏe re! Khỏe ru bà rù! Trong tam tạng kinh điển, Đức Phật có dạy về "pháp Nhẫn ba-la-mật". Nếu thực sự chúng ta biết được, hiểu được và thực hành được như vậy, thì chắc chắn chúng ta sẽ thoát khỏi phiền não và khổ đau, chúng ta sẽ sống cuộc đời an lạc và hạnh phúc ngay trên thế gian đầy tranh chấp này.

Thế nào là "pháp Nhẫn ba-la-mật"?

Đó là phương pháp nhẫn nhịn, kham nhẫn, chịu đựng mọi chuyện trên đời, mọi cơn sóng gió của thế gian. Đó là phương pháp "nhẫn nhịn mà không thấy nhục nhã" như người đời thường nghĩ. Bởi vì, nếu nhẫn nhịn mà còn thấy là nhục nhã, thì chúng ta chỉ có thể nén giận để nhịn, chắc là không lâu, không quá ba lần. Chúng ta nên nhận định một cách sáng suốt rằng những lời thị phi "không có nghĩa" gì cả, cho nên chúng ta "không cần chấp" làm gì. Chúng ta không chấp vào những lời nói, phê bình, chỉ trích, mạ lị, miệt thị, vu khống, vu cáo, thay trắng đổi đen, lộng giả thành chơn, thì chắc chắn chúng ta sẽ an ổn, bình yên, không ai xâm phạm được.

Thí dụ như khi người ta đưa lửa tới đốt, chúng ta đưa bổi ra đón, lửa có điều kiện cháy lớn hơn. Nếu chúng ta không đón ngọn lửa do người ta đem tới, thì ngọn lửa đó chỉ đốt hư không mà thôi, hư không không có gì để đốt cháy được, lúc nào đó lửa cũng sẽ tắt queo, không gây thiệt hại gì! Cũng vậy, khi bị người khác công kích, chỉ trích, mạ lị, miệt thị, chúng ta không chấp vào đó, coi chuyện đó là những chuyện "đương nhiên phải có" ở thế gian đầy tranh chấp, ganh tị, đố kỵ, chúng ta sẽ an ổn, bình yên, không ai xâm phạm được.

Trong Kinh Diệu Pháp Liên Hoa, gọi tắt là Kinh Pháp Hoa, Đức Phật dạy: đó là "thập như thị", tức là mười thứ như thị, gồm có: như thị tánh, như thị tướng, như thị thể, như thị lực, như thị tác, như thị nhơn, như thị duyên, như thị quả, như thị báo, như thị bản mạt cứu cánh.

Nghĩa là: do tâm tánh của con người như vậy cho nên hình tướng của con người là như vậy; do bản thể của con người như vậy cho nên nghiệp lực của con người là như vậy; do tạo tác của con người như vậy gây ra nghiệp nhơn như vậy cộng thêm nghiệp duyên như vậy cho nên nghiệp quả của con người là như vậy; vì nghiệp báo của con người như vậy cho nên từ xưa đến giờ cứu cánh của con người cũng là như vậy. Hiểu được mười điều đương nhiên như thị, như thế, như vậy, tức là chúng ta đã thấy tột chơn tướng của mọi pháp trên thế gian này. Được như vậy, được như thế, được nhu thị, chúng ta sẽ sống đời an lạc và hạnh phúc, bởi vì chúng ta đã giác ngộ và giải thoát. Nhưng làm thế nào thực hành được pháp nhẫn ba-la-mật?

Câu trả lời đó là: "Người muốn thực hành được pháp Nhẫn ba-la-mật, phải đạt được trạng thái vô ngã".

Trước hết, người đạt được "trạng thái vô ngã" là người không còn chấp "cái ta" tầm thường, như mọi người trên thế gian này thường chấp. Người đời thường chấp, thường cho rằng, tấm thân tứ đại mấy chục ký lô chính là "mình", chính là "ta". Khi được hỏi mình là ai, người đời thường chỉ ngay ngực, hay chỉ vào tấm thân tứ đại nặng nề và trả lời: Ta đây nè! Cho nên, hể ai đụng đến "ta", thì phải phản ứng ngay, phải đối phó ngay, nhịn không nổi, nín không được.

Trái lại, người đạt được "trạng thái vô ngã" là người hiểu rõ ràng: tấm thân, do đất nước gió lửa hợp thành này, không phải là "ta" thực sự. Đó chỉ là cái trạm dừng tạm thời của kiếp này, trong vô số kiếp, của "ta" mà thôi. Đến khi mãn kiếp này đời này, "ta" sẽ bỏ lại cái tấm thân đó mà ra đi, tìm cái thân xác khác, trong sáu nẻo luân hồi. Nếu không khéo, do lòng tham lam lâu đời dẫn dắt, "ta" lại chọn nhằm cái thân con heo, hoặc do lòng sân hận lâu đời dẫn dắt, "ta" lại chọn nhằm cái thân con rắn mãng xà, hay do lòng si mê lâu đời dẫn dắt, "ta" lại chọn nhằm cái thân con bò, thì khốn khổ biết là bao nhiêu. Sở dĩ gọi đó là "tấm thân tứ đại", do "đất nước gió lửa" hợp thành, bởi vì nếu không có những chất từ đất ra như thức ăn, những chất từ nước như thức uống, những chất từ gió như dưỡng khí, những chất từ lửa như hơi ấm, bồi bổ liên tục mỗi giây, mỗi phút, mỗi giờ, mỗi ngày, thì chúng ta đã vong mạng từ lâu rồi vậy. Đó chỉ là "tấm thân tứ đại", không phải thực là "ta" vậy.

Thứ đến, người đạt được "trạng thái vô ngã" là người hiểu rõ ràng: tâm trạng của mình luôn luôn thay đổi trong từng sát na, trong từng giây phút. Những tâm niệm, những suy tư, nghĩ tưởng trong giây phút trước đây, bây giờ đã khác đi hay không còn nữa. Tâm tánh của mình có khi hiền thiện như thánh nhơn, cũng lắm khi độc hại còn hơn ác quỉ. Mình chỉ thấy mọi người khác gian ác, mọi người khác nguy hiểm, mọi người khác sai lầm, đáng bị trừng phạt, đáng bị bỏ tù, đáng bị xử tử, để cho xã hội này, cho thế gian này, trong đó có mình, được sống bình yên, được hưởng sung sướng!

Con người thường thấy là mình đúng, khi đòi hỏi phải trừng phạt thật nặng, đòi hỏi phải bỏ tù rục xương, đày đọa địa ngục, xô xuống hỏa ngục, những người khác phạm tội ác. Con người thường suy nghĩ, sáng chế, yêu cầu thi hành những hình phạt ghê rợn nhất để trừng phạt, trừng trị đích đáng những phạm nhân đã sát hại thân nhân mình và nghĩ rằng người quá cố sẽ vui lòng nơi suối vàng. Thực ra, đó là tâm trạng của chính mình muốn như vậy mà thôi. Người đã chết có nói gì đâu, có yêu cầu gì đâu, có đòi hỏi gì đâu? Bởi vậy có câu: "Suy bụng ta ra bụng người... chết! ".

Mấy ai nghĩ được rằng: nếu làm như vậy, cả hai gia đình phạm nhân và nạn nhân cũng đều thiệt hại một nhân mạng, đều cùng đau khổ như nhau. Thỉnh thoảng báo chí cũng có đăng các tin rất cảm động, gia đình nạn nhân xin giảm tội, xin xử nhẹ tội, hay xin tha tội cho phạm nhân.

Trong Kinh Pháp Cú, Đức Phật có dạy:

Lấy oán báo oán, oán nghiệp chập chùng.

Lấy ân báo oán, oán nghiệp tiêu tan.

Con người thường nhân danh công lý, nhân danh tôn giáo, nhân danh lẽ phải, nhân danh thượng đế, nhân danh đủ các thứ có thể nhân danh được, để kết án, kết tội, trừng trị tất cả mọi người khác. Còn nếu mình phạm tội thì đáng được tha thứ, phải được tha thứ, người khác thì không đáng được! Cái chỗ bất công này là nguyên nhân chính, đưa tới xáo trộn, biến loạn trong xã hội là như vậy.

Cuối cùng, người đạt được "trạng thái vô ngã" chính là người không còn chấp "cái ta" tầm thường như mọi người trên thế gian này thường chấp. Người đạt được"trạng thái vô ngã" là người hiểu rõ ràng rằng: "ta" không phải là cái thân tứ đại nặng nề, và cũng không phải là cái tâm suy nghĩ lăng xăng lộn xộn thường ngày, bởi vì những thứ đó bị vô thường chi phối, nay còn mai mất, chợt hiện chợt biến, không tồn tại vĩnh viễn.

Như vậy, "cái gì" tồn tại vĩnh viễn, không bị vô thường chi phối, "cái gì" bất cấu, bất tịnh, bất tăng, bất giảm, theo như Đức Phật chỉ dạy trong Bát-nhã Tâm Kinh? Đó chính là "cái ta chơn thật", đó chính là "con người chơn thật" của tất cả chúng ta. Mục đích cứu kính rốt ráo tột cùng của Đạo Phật chính là nhằm khai mở, chỉ bày "con người chơn thật" đó cho mọi người biết được, hiểu được, ngộ được, nhập được, sống được. Người nào được như vậy tức là được giác ngộ và giải thoát, được an lạc và hạnh phúc hiện đời.

Trong kinh sách, Đức Phật có dạy: "Thiên thượng thiên hạ duy ngã độc tôn".

Nghĩa là trên trời dưới đất chỉ có "cái ta chơn thật" là điều độc nhứt đáng tôn trọng, đáng trân quí mà thôi. Cũng trong Bát-nhã Tâm Kinh, Đức Phật có dạy:

Tâm vô quái ngại, vô quái ngại cố, vô hữu khủng bố, viễn ly điên đảo mộng tưởng, cứu cánh Niết-bàn.

Nghĩa là: Nếu chúng ta ngộ được, nhập được, sống được bằng "con người chơn thật" không tướng mạo, nên không dơ, không sạch, không tăng, không giảm, không kẹt nhị biên, thể nhập bất nhị pháp môn, thì tâm chúng ta không bị bất cứ cái gì có thể khủng bố, nên không còn sợ hãi, do không còn sợ hãi nên không có gì có thể khiến cho mình kinh khiếp hoảng sợ, chúng ta xa lìa được tất cả các chuyện điên đảo đảo điên, các chuyện mộng mơ mơ tưởng, các chuyện không thực ở thế gian, cuối cùng đạt được cảnh giới Niết-bàn vô sanh, không còn phiền não khổ đau, không còn sinh tử luân hồi. Đó mới chính thực là mục đích cứu kính của người theo đạo Phật bằng trí tuệ bát-nhã.

Trong Kinh Pháp Cú, Đức Phật dạy rằng:

Người nào ôm ấp tâm niệm nó mắng tôi, nó chửi tôi,

thì không phải là người trí, chỉ chuốc khổ vào thân thôi.

Người nào không ôm ấp những tâm niệm như vậy,

thì người đó dẹp được lòng sân hận.

Nghĩa là chúng ta đã thấy rõ như trên, bất cứ ai dù bị mắng chửi, bị mạ lỵ hay không bị mắng chửi, không bị mạ lỵ, mà cứ ôm ấp tâm niệm đó trong lòng, thì chỉ chuốc lấy phiền não và khổ đau cho chính mình, có khi còn đem lại bất an cho gia đình, cho những người chung quanh nữa mà thôi.

Trong suốt những năm dài thuyết pháp độ sanh, Đức Phật luôn luôn khuyến khích mọi người nên thực hành hạnh nhẫn nại, nhẫn nhịn đến mức rốt ráo, cao tột, trong kinh điển gọi là "pháp Nhẫn ba-la-mật". Đức Phật luôn luôn hành pháp nhẫn nại, dù lắm khi Ngài cũng bị chỉ trích, bị chửi mắng, thậm chí bị tấn công. Nhẫn nại không bao giờ là dấu hiệu của sự yếu đuối, ươn hèn, kém cỏi, chủ bại, đầu hàng, nhục nhã. Trái lại, nhẫn nại là sức mạnh bất khuất, sức mạnh vạn năng, sức mạnh vô song của người tự chủ, của người đã ngộ được và sống được với "cái ta chơn thật", cho nên không còn sợ bị chúng khinh khi, không còn sợ chúng "được đằng chân lân đằng đầu", không còn sợ chúng "được nước làm tới". Tại sao vậy? Bởi vì "cái ta chơn thật" không phải là tấm thân tứ đại, không có tướng mạo, cho nên không ai có thể xâm phạm được. Điều nên sợ, đáng sợ chính là mình không thể kham nhẫn được, không thể chịu đựng nỗi, không thể tự thắng mình, không thể tự chủ được bản thân và bản tâm mình trước những thử thách, trước những sóng gió của cuộc đời mà thôi.

Trong Kinh Pháp Cú, Đức Phật có dạy:

Chiến thắng trăm ngàn quân không bằng tự thắng mình.

Tự thắng tâm mình là điều cao quý nhứt.

Nghĩa là chúng ta kham nhẫn được, thực hành được "pháp nhẫn ba-la-mật" là chúng ta đã "tự thắng tâm mình" rồi vậy.

Trong Kinh Pháp Bảo Đàn, Lục Tổ Huệ Năng có dạy:

Hãy dứt trừ hết các tâm xấu của chính mình: tâm ghen ghét, tâm tà vạy, tâm vị ngã, tâm giả dối, tâm ngạo mạn, tâm khinh người, tâm tà kiến, cùng tất cả những hạnh bất thiện trong mọi thời mọi lúc, hãy luôn luôn thấy lỗi mình, không nói chuyện tốt xấu của người.

Thấu hiểu được và thực hành được lời dạy trên đây của Lục Tổ thì không cần phải hỏi làm sao để cuộc sống được an lạc và hạnh phúc. Đó chính là an lạc và hạnh phúc vậy. Trong vô lượng pháp môn tu theo đạo Phật, chỉ cần tu hạnh "nhẫn nhục ba-la-mật", nghĩa là "nhẫn mà không thấy nhục", thì cũng đạt đến chỗ cứu kính gọi là "vô sanh pháp nhẫn".

Vô sanh pháp nhẫn là công phu tu chứng do sức kham nhẫn, sức chịu đựng được muôn pháp trên thế gian xảy đến, mà chúng ta không sanh khởi một niệm nào cả trong tâm trí. Tâm trí luôn luôn thanh tịnh, an ổn, tự tại, không xáo trộn, không lay động. Muôn pháp trên thế gian này không ngoài tám thứ, chia làm bốn cặp, đó là: "lợi và suy, hủy và dự, xưng và cơ, khổ và lạc". Tám thứ đó còn gọi là "Bát Phong", hay tám ngọn gió của thế gian, không bao giờ ngừng thổi, hết cơn gió này lại đến cơn gió khác.

Khi gió thổi hiu hiu, nhè nhẹ, chúng ta có thể kham nhẫn nổi một cách dễ dàng. Thí dụ như những lúc tai họa xảy tới chút đỉnh, gặp vài chuyện xui xẻo nho nhỏ, bị các chuyện thị phi không đáng kể, nhưng nhờ có những phước báo đã làm từ nhiều đời trước và ngay cả đời này, cho nên chúng ta có thể lướt qua dễ dàng. Hoặc là những lúc được lợi lộc nho nhỏ tới, được những lời khen tặng tán dương, hay những chuyện vui nho nhỏ xảy ra, chúng ta cũng bị động tâm, khó giữ được sự thanh thản bình yên.

Khi gió thổi thành những trận cuồng phong, gây tổn thất không thể lường được. Đó là những lúc tai họa lớn xảy đến dồn dập, họa vô đơn chí, nhẹ thì tan nhà nát cửa, nặng thì mất mạng. Chẳng hạn như vừa bị bệnh hoạn, vừa mất công ăn việc làm, vừa gặp tai nạn xe cộ, vừa gặp hỏa hoạn thiêu rụi nhà cửa, vừa bị chúng kiện đòi bồi thường bạc triệu! Hoặc những lúc tán gia bại sản, làm ăn thua lỗ, những lúc bị chúng bêu xấu, làm nhục trước công chúng, làm mất thanh danh, gây tai tiếng, bị chúng phỉ báng, vu khống, vu cáo, vu oan giá họa. Trong những trường hợp như vậy, chắc chắn chúng ta thế nào cũng bị động tâm, loạn tâm, điên cuồng, chán đời, bi quan, yếm thế, không thể giữ được sự thanh thản, bình yên, thanh tịnh được.

Người đạt được "vô sanh pháp nhẫn" là người kham nhẫn, chịu đựng nổi "bát phong" của cuộc đời, còn gọi là người "bát phong xuy bất động". Nghĩa là con người trải qua tám gió nói trên mà vẫn như như bất động. Đó mới chính thực là con người có giá trị chơn thật, bất tùy phân biệt, nam nữ, học thức, địa vị, tướng mạo, dung nghi, xuất xứ, tôn giáo, tuổi tác, sắc tộc, địa phương, thời gian, tu sĩ, cư sĩ, đồng cư trên thế giới ta bà này.

* * *

Tóm lại, con người tuy có tiền của nhiều, tài sản to, địa vị tốt, bằng cấp cao, kiến thức rộng, danh vọng lớn, tài năng giỏi, đến khi bị suy sụp, đến khi bị hủy báng, đến khi bị phê phán, đến khi bị khỗ nạn, nhưng không giữ được tư cách, không giữ được nhân phẩm, tâm hồn không giữ được bình thản, thanh tịnh, thì ắt không phải là con người có giá trị rồi. Hơn nữa, những thứ như tiền của, tài sản, địa vị, bằng cấp, kiến thức, danh vọng, tài năng, sắc đẹp, hình tướng, phẩm trật, đều là những thứ giả tạm, vô thường, không cố định, luôn luôn biến dịch, luôn luôn thay đổi, cho nên tất cả đều không thể dùng để thẩm định giá trị của con người.

Theo giáo lý của Đạo Phật, con người ở trên thế gian này không được đánh giá qua các cách nhận định, các thước đo, các tiêu chuẩn, các khía cạnh và các căn bản trên đây về cả hai phương diện vật chất và tinh thần. Con người có giá trị là con người biết ngắm nhìn cuộc đời, biết lắng nghe cuộc đời, biết kham nhẫn và can đảm nhìn thẳng những phiền và khổ đau, biết chuyển hóa tam chướng thành tam nghiệp thanh tịnh. Con người có giá trị là con người biết chấp nhận tất cả những gì xảy đến với mình từ cuộc đời, từ lúc sống cho đến lúc chết, không mong cầu, không van xin, không sợ hãi, sẵn sàng đón nhận phiền não hay khổ đau, an lạc hay hạnh phúc.

Con người có giá trị là con người biết hàng phục tâm mình bằng cách độ vô biên chúng sanh trong tâm thức mình vào Niết-bàn, mà không thấy có chúng sanh nào được diệt độ và biết an trụ tâm mình bằng cách bố thí, xả bỏ không chấp bốn tướng ngã, nhơn, chúng sanh, thọ giả, không dính sáu trần sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp, như lời Đức Phật dạy trong Kinh Kim Cang.

Con người có giá trị là con người biết chiến đấu và chiến thắng nội tâm của chính mình, biết trưởng dưỡng tứ vô lượng tâm từ bi hỷ xả, biết lấy ân đức đáp hận thù, như lời Đức Phật dạy trong Kinh Pháp Cú.

Con người có giá trị là con người biết sống với "tâm bình thường". Kinh sách có câu: "Bình thường tâm thị đạo". Con người có giá trị là con người "đối cảnh vô tâm", tức là con người vẫn sống trong cuộc đời như bao nhiêu người khác, nhưng không có tâm tham sân si, cho nên tâm không loạn động.

Con người có giá trị là con người dám bước chân lên con thuyền không đáy, trôi giạt giữa trời nước mênh mông. Con thuyền đó chính là con thuyền bát-nhã, trời nước mênh mông chính là cảnh giới trầm luân, khổ hải vạn trùng ba. Con người có giá trị theo quan niệm của nhà Phật là con người giác ngộ được bản ngã chân thật, bên ngoài không chấp trước, dính mắc chuyện trần đời, mắt trông thấy sắc rồi thôi, tai nghe thấy tiếng nghe rồi thì không, cho nên bên trong không có niệm khởi và giải thoát được những phiền não và khổ đau.

Con người có giá trị là con người bát phong xuy bất động, là con người có cuộc sống an lạc và hạnh phúc hiện đời. Đó chính là đại sự nhân duyên mười phương tam thế chư Phật thị hiện ở đời, để khai thị cho con người ngộ nhập vào chân lý bất biến của vũ trụ vậy.

Sám hối tam nghiệp tội

Cư-sĩ Chính-Trực

Lỗi tại tôi mọi đàng

chuyện phiền não đa mang

chịu tai tiếng thế gian

Lỗi đã làm tôi nhận

nhận rồi xin sám hối

tam nghiệp tội liền tiêu

Trong tâm trí vắng lặng

trăng sáng tỏ hư không

hư không thường vô biên

đau khổ với lụy phiền

không chỗ nào dính mắc

chứng đắc quả Niết-bàn

Chân thành cám ơn Cư sĩ Chính Trực đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 04-2002)

Cư trần lạc đạo - Tập 3

Cư sĩ Chính Trực

Toronto, Canada - TL 2002

[08]