An bình tĩnh lặng

Một cách khác để thực hành Chánh Pháp là quán soi và khảo trạch những gì ta thấy, làm, và thể nghiệm. Đừng nên bao giờ phế bỏ sự hành thiền. Khi tọa thiền, hoặc đi kinh hành xong, vài người nghĩ rằng đã đến lúc ngừng lại và nghỉ ngơi. Họ thôi, không chiếu rọi tâm họ đến các đối tượng hành thiền hoặc các đề mục quán chiếu. Họ hoàn toàn bỏ rơi sự hành thiền. Bạn không nên thực tập như thế. Bất cứ những gì bạn thấy, hãy tra cứu cho ra chúng thật sự là gì. Quán soi đến các người hiền thiện trên thế giới. Quán soi cả những người xấu ác nữa. Hãy nhìn thật kỹ vào những người giàu có và đầy quyền thế, những người kém may mắn và nghèo khổ. Khi bạn thấy một đứa trẻ, một cụ già, hoặc một vị phụ nữ, hay là một bậc nam nhi, hãy tìm hiểu kỹ ý nghĩa của tuổi đời. Tất cả đều là nhiên liệu cho sự tra cứu. Đó là cách thức mà bạn đào luyện tâm trí.

Sự quán soi đưa đến Chánh Pháp là sự quán soi về lý duyên sinh, về tiến trình của nhân quả, dưới mọi hình thức khác biệt của chúng: cả lớn lẫn nhỏ, trắng và đen, tốt và xấu. Tóm lại, tất cả. Khi bạn tư duy, bạn hãy nhận chân đó như là một tư tưởng và quán chiếu đến nó để thấy ra đó chỉ giản dị là tư tưởng, không hơn không kém. Tất cả những sự việc đó đều đi hướng về "nghĩa trang" của sự vô thường, bất toại nguyện và vô ngã; vậy nên bạn chớ có ôm chặt lấy và và đeo níu bất cứ sự việc nào đó cả. Đó là nơi hỏa táng của tất cả mọi hiện tượng. Bạn hãy chôn chúng đi, thiêu chúng đi, thì mới thể nghiệm được Chân Lý.

Có được tuệ quán về vô thường có nghĩa là không để cho ta bị đau khổ. Đây cũng là vấn đề phải tra cứu bằng trí tuệ. Thí dụ như, ta có được cái gì mà ta xem như tốt và đáng thích thú, thì ta vui mừng. Hãy nhìn thật kỹ và thật lâu về chỗ tốt cùng sự thích thú đó. Lắm lúc, sau khi đã được cái đó trong một thời gian dài, ta thấy chán ngán. Ta muốn đem cho, hoặc bán đi. Nếu không có ai muốn mua, ta sẵn sàng vứt nó đi. Tại sao? Lý do nào đã thúc đẩy hành động như thế? Bởi vì muôn sự vật đều vô thường, bất toại nguyện và vô ngã, đó là lý do tại sao. Nếu ta không bán được, hoặc ngay cả không vứt nó đi được, ta bắt đầu thấy khổ rồi. Toàn bộ vấn đề chỉ giản dị là như thế. Và một khi thông hiểu đầy đủ được một biến cố, thì dù có bao nhiêu vấn đề tương tự khác, thì cũng vẫn được hiểu theo lối đó. Như ta thường nói, "Biết được một, tất biết cả mười."

Đôi khi, ta thấy những sự việc ta không thích. Vài lúc, ta nghe tiếng động khó chịu và trở nên bực bội. Hãy quan sát điều này và ghi nhớ nó. Bởi vì trong một tương lai nào đó, ta lại thích tiếng động đó. Rất có thể trong tương lai gần đây, ta trở lại thích chính các việc mà đã có thời ta ghét bỏ. Mọi việc đều có thể như thế cả. Rồi thì ta thấy được thật rõ ràng với trí minh triết rằng: "À há! Mọi sự vật đều vô thường, không thể làm ta thỏa mãn hoàn toàn, đều là vô ngã cả." Hãy vứt chúng xuống đáy mồ tập thể của ba đặc tính phổ quát ngay đi. Sự đeo níu vào các sự vật mà ta có được, lấy được, và ta đang đồng hóa với chúng, sẽ chấm dứt ngay. Ta sẽ nhìn thấy ra mọi sự vật nơi bản thể của chúng, cũng đều như nhau cả. Và rồi, mọi sư vật mà ta đang thể nghiệm đều giúp ta có được tuệ quán nơi Chánh Pháp.

*

Những gì tôi vừa nói qua trên đây chỉ giản dị là để bạn nghe và suy nghĩ mà thôi. Đó chỉ là lời nói, thế thôi. Khi có ai đến gặp tôi, thì tôi nói. Các loại đề tài đó không phải là những sự việc mà ta cần ngồi lại quanh đây để nói nhảm nhí hằng giờ. Chỉ cần thực hành thôi! Cứ lăn vào đó và làm đi. Cũng như thể ta mời bạn bè cùng đi đến nơi nào đó. Ta mời họ. Ta được họ trả lời. Rồi thì chúng ta lên đường, có gì đâu mà phải ồn ào náo động lên. Chúng ta nói chừng ấy cũng đủ rồi, và cứ để yên đó. Tôi đã nói cho bạn biết vài điều về pháp hành thiền mà tôi đã thực tập. Nhưng, bạn biết không, có thể tôi đã nói sai. Công việc của bạn là thẩm tra và, tự chính bạn, bạn phải tìm xem điều tôi đã nói có đúng hay không.

Thiện Nhựt phỏng dịch,

Montreal, Canada, tháng 3-2004

Bình Anson hiệu đính,

Perth, Tây Úc, tháng 5-2005

Thuật ngữ đối chiếu

Arahat, the Worthy One

A-la-hán, Ứng cúng

Awareness

Giác niệm, tỉnh giác

Bhava, becoming

Hữu, hiện hữu

Bhavana, mind training

Tu tâm, tu tiến

Dependent origination (paticca samuppāda)

Lý duyên sinh, lý duyên khởi.

Defilement (kilesa)

Lậu hoặc, điều ô nhiễm trong tâm

Dhamma

Pháp, Giáo Pháp

Dhutanga

Hạnh Đầu đà

Dukkha, suffering, unsatisfactoriness

Khổ, phiền não, bất toại ý

Enlightenment

Giác ngộ

Forest tradition

Truyền thống Sơn Lâm

Happiness

Hạnh phúc

Jhāna

Thiền-na, tầng thiền định

Kamma

Nghiệp

Khanda; 5 khandas (5 aggregates): body, feeling, perception, volition, consciousness

Uẩn; 5 uẩn: sắc, thọ, tưởng, hành, thức

Mara

Ma vương

Mind (citta)

Tâm, tâm vương

Mind moment

Chập tâm, sát-na tâm

Mind's psychological factor (cetasika)

Yếu tố tâm lý, tâm sở

Momentary concentration (khanika samādhi)

Định nhất thời, định từng chập, sát-na định

Nirodha, cessation

Diệt

Peace

An bình, an định, bình an

Sankhāra

Hành huẩn

Samādhi

Định, tâm định, tam-ma-đề, tam-muội

Samatha

An chỉ, tịnh chỉ

Sīla, morality, virtue

Giới, giới đức, giới hạnh

Sotāpanna, Stream enterer

Tu-đà-hoàn, Dự lưu

Still

Tĩnh lặng

Unshakeable peace

An bình không lay chuyển, an bình ổn cố

Vinaya

Luật, giới luật

Vipassanā

Minh quán, minh sát

Wisdom (paññā)

Trí tuệ, Tuệ (bát-nhã)