Đạo Đức Người Xuất Gia

Các thời đại Ngụy, Tấn, Nam Bắc triều rất kỳ lạ, đặc biệt có rất nhiều cao Tăng đại đức, Thánh hiền xuất hiện, không chỉ trong thời thái bình mà ngay cả trong thời loạn lạc. Nguyên nhân vì sao? Thật ra, nguyên do là vì lúc bấy giờ, thế vận nguy khốn, thời cuộc khó khổ, nhân dân cùng cực, vật chất thiếu thốn… Chính lúc này là lúc Bồ Tát vận dụng lòng từ bi cứu khổ cứu nạn! Đây không phải chính là điều mà người ta nói “Thuốc cứu bệnh tật từ trong sắt đá mà trút ra” sao?

5.4. Luận về giữ gìn trai giới

Thời Nam Bắc triều, có vị cao Tăng Cầu-Na-Bạt-Đa, ở chùa Kỳ Hoàn, tại thủ đô, là người vương tộc nước Kế Tân, Ấn Độ.

Nam triều, Tống Văn Đế, Cầu-Na-Bạt-Đa đến Kiến Nghiệp. Văn đế thỉnh giáo đại sư: “Quả nhân muốn ăn chay giữ giới, không ăn phi thời và không sát sanh, nhưng trẫm làm chủ một nước, nắm toàn bộ chính trị của quốc gia, mỗi cái đều hạn chế, không thể thoả nguyện, không biết đại sư có biện pháp gì mới không?”.

Sư đáp: “Phương pháp tu hành của bậc đế vương và của thần dân trăm họ có chỗ không giống nhau. Dân trăm họ bản thân nghèo hèn, danh dự bé nhỏ, cuộc sống phải tự khắc khổ, chịu cực nhọc, cần kiệm mà tu hành; còn bậc đế vương cai trị thiên hạ, trong tay nắm giữ trăm họ, chỉ cần nói một câu nhân đức thì cả quần thần lẫn thần dân trăm họ đều rất hoan hỷ; thực hiện một chính sách nhân từ thì thần dân đều vui mừng mà tùy thuận. Tuy rằng có dùng hình phạt nhưng không lạm sát sinh mạng. Tuy có thu thuế nhưng không bốc lột, chèn ép sức lao động của nhân dân, như thế thì thiên hạ được mưa thuận gió hòa, bốn mùa đúng tiết, trăm loài cốc phát triển tươi tốt. Trai giới như vậy mới là đại trai giới, đại công đức. Không sát sanh thì đó mới là sự giữ giới không sát đến cùng cực. Nếu như trong một bữa ăn mà không ăn mặn thì bảo toàn được sinh mạng loài cầm thú, đó mới là đại từ đại bi đại công đức!

Văn Đế vỗ bàn cảm thán: “Người đời đối với giáo lý của Phật sâu xa mầu nhiệm như vậy lại mê mờ không hiểu, không chịu tín phụng; người xuất gia ở kinh đô thì không biết biến thông theo thời, vận dụng pháp xuất thế mà giáo hóa, đưa đạo vào đời. Nghe Ngài nói mấy lời như vậy, thì quả là một cao Tăng đã khai ngộ thông suốt, hạnh giải thấu cả trời người”.

Rồi vua mệnh lệnh cho quan lại cúng dường, toàn quốc sùng bái, cung phụng, chịu sự nhiếp hóa của sư.

Lời bình:

Bậc Đế vương sở dĩ không tin Phật pháp, không phải lỗi lầm riêng bản thân Đế vương, mà thực tế, người xuất gia, giảng luận Phật pháp cũng có phần trách nhiệm, đó là do không có khả năng trình bày và phát huy mọi mặt tích cực, uyên áo, nhiệm mầu của Phật pháp. Tôn giả Cầu-Na-Bạt-Ma nói Phật pháp, đạo lý vừa chính xác vừa viên dung, uyển chuyển, lời giải thích khéo léo mà không trái với chân lý, đó mới là người chân chính vận dụng dung thông giữa đạo và đời mà không trở ngại! Xưa nay, những bậc đại phu hiền lương dâng lời can gián cũng không quá như vậy. Những phàm Tăng cố chấp, biên kiến mà nắm giữ chính đạo, họ không biết rằng nguyên nhân bậc Đế vương không muốn gần gũi người xuất gia chỉ là vì những người như họ. Sự biến hóa của thần long không phải loài giun có thể hiểu được, chính là đạo lý này vậy!

5.5. Luận về sự cúng dường

Thời Nam triều, đời nhà Tề (479-502), chùa Chính Thắng, có sư Phát Nguyện, người Dĩnh Châu. Vua Tề Cao Đế mời sư làm quốc sư, lấy lễ của đệ tử đối với thầy rất hết lòng. Đến đời Tề Võ Đế kế vị, cũng đối đãi với sư rất mực cung kính.

Một hôm, Thái tử Văn Tuệ đến chùa thăm hỏi rồi xin sư chỉ giáo: “Tôi dùng ca múa, tấu nhạc để cúng dường Phật và Bồ Tát, phước báo đó như thế nào”? Sư đáp: “Thuở xưa, Bồ Tát dùng tám vạn loại âm nhạc, ca múa để cúng dường Phật, công đức còn không bằng đem tâm chí thành thanh tịnh phụng hành Phật pháp. Hôm nay, người đem thổi mấy khúc sáo, đánh vào da bò chết (tức đánh trống) mấy tiếng, lại tính công đức gì”?

Lời bình:

Làm Phật sự mà không hiểu giáo lý Phật dạy, tuy tốn kém rất nhiều tài lực, chỉ có được phước báo hữu lậu nhân thiên mà thôi. Sư Nguyện nói một câu, không những cảnh tỉnh sự mê mờ của người thế tục, mà còn là vị thuốc hay cho người xuất gia đời sau nữa!

5.6. Thuyết pháp vua nghe bừng ngộ

Thời Nam Bắc triều, nước Tề, huyện Nghiệp, núi Tây Long, tại chùa Vân Môn, có sư hiệu Tăng Trù (480～560).

Sư họ Tôn, người làng Cự Lộc, Hà Bắc. Bác thông kinh sử, 28 tuổi được mời làm Thái học bác sĩ. Không lâu sau, sư bỏ đi tu, theo Thiền sư Đạo Phòng học chỉ quán, tập thiền Tứ niệm xứ theo phẩm Thánh Hành trong kinh Niết Bàn. Lại theo Thiền sư Đạo Minh học 16 pháp quán niệm. Sau, sư tham yết Thiền sư Bạt Đà ở Cao Sơn, chùa Thiếu Lâm, trình sở chứng, Bạt Đà nói: “Từ phía đông dãy Thông Lĩnh, tối cao của Thiền học, ngươi là người đó”!

Hoàng đế nước Tề, Văn Tuyên Đế, hạ chiếu 3 lần mời sư đến Kiến Nghiệp giáo hóa quần sanh, sư từ chối không đi. Thế là Hoàng đế đích thân đến thăm sư, rồi đón sư vào cung. Sư vì Văn Tuyên Đế giảng giải về tam giới (Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới), nói rõ ba cõi đều mộng huyễn như hư không, đất nước quốc gia cũng đều do vọng tưởng mà thành, cuộc đời là vô thường. Kế tiếp, sư giảng về bốn phương pháp tu tập quán niệm gọi là Tứ niệm xứ. Văn Đế nghe xong hốt nhiên đại ngộ, kinh khủng, mồ hôi rơi xuống như mưa. Liền sau đó vua quy y thọ Bồ tát giới với sư, bỏ hẳn rượu thịt, thả tất cả những loài chim dùng để săn bắt như chim sắt, chim diêu, phá bỏ lưới và các dụng cụ đánh bắt cá, hạ lệnh cấm hẳn thần dân trăm họ giết hại súc sinh, mỗi năm ăn chay trường ba tháng (Tháng giêng, 5, và 9), mỗi tháng còn lại ăn chay 6 ngày (1, 8, 14, 15, 23, 29, và 30), và khuyến khích dân chúng thọ trì Bát quan trai giới.

5.7. Cảm hóa Đông cung thái tử

Triều nhà Đường, ở Kinh sư, chùa Phổ Quang, có luật sư Huyền Uyển.

Sư họ Dương, người làng Hoa Âm, Hoằng Nông. 15 tuổi xuất gia, theo Đàm Diên thọ giới cụ túc; rồi theo Hồng Tôn học luật Tứ Phần. Tinh thông luật bộ, trì giới nghiêm cẩn. Sau, theo Đàm Thiên học tất cả các kinh. Sư giảng kinh thuyết pháp rất hay. Niên hiệu Trinh Quán năm đầu (627), triều đình triệu sư vào cung vì Thái tử và Vương hầu truyền giới Bồ tát; đồng thời tạo dựng chùa Phổ Quang cho sư trụ trì.

Sư viết thư gởi cho Thái tử: “Hiện tại tôi chỉ nêu lên bốn điểm trọng yếu của giáo lý đạo Phật, đơn giản, nhưng hi vọng Thái tử dụng tâm phụng trì.

Một là thực hành hạnh từ bi, đây là nương theo phẩm hạnh trong kinh Đại Bát Niết bàn, chỗ ấy nói về tư cách làm người xử sự, nếu dùng ‘nhân’ thì có thể nhiếp thọ giáo dưỡng trăm họ và cứu tế sự nghèo khổ. Hai là ‘giảm sát sanh’, Đông cung Hoàng thái tử trong một bữa cơm bình thường cũng đã giết hại bao nhiêu sinh vật chiên xào nấu nướng; nhu yếu vật thực của điện hạ cũng phải cần rất nhiều sức người đi tìm kiếm lựa chọn, đến nỗi vì vậy mà mất mạng, không thể nói không vì ngài mà chết, xin ngài bớt sát sanh để cầu trường thọ! Ba là ‘hòa thuận’. Cái điều mà chúng ta gọi là ‘không sát’ ấy chính là lòng ‘nhân’, nhân là biểu thị lá gan trong cơ thể con người, gan thuộc về ‘mộc’ trong thuyết Ngũ hành, cây thì sinh trưởng và tốt tươi vào mùa xuân, điện hạ là Thái tử, vị trí là ‘thiếu dương’ trong ‘Tứ tượng’, phước nằm ở tháng xuân. Cho nên xin điện hạ vào mùa xuân không được giết hại chúng sanh lấy thịt mà ăn để điều hòa khí huyết. Bốn là ‘ăn chay’, mỗi năm ăn chay ba tháng (giêng, năm và chín), còn lại mỗi tháng ăn chay sáu ngày. Vì sao phải làm như vậy ? Bởi vì hôm nay điện hạ hưởng thụ phước báo đều do điện hạ đã tích tập công đức từ quá khứ, tu hành mà được, nếu như cuộc sống hôm nay cố gắng tu tập tích đức thêm, thì càng thêm được hoàn mỹ, phước báo càng thêm lớn.”

Hoàng thái tử trả lời: “Đa tạ sư phụ đã chỉ dạy cho bốn pháp vi diệu, con sẽ cẩn thận ghi nhớ trong lòng, luôn luôn tín thọ phụng trì, luôn luôn lấy bốn điều này làm phương châm, kim chỉ nam cho cuộc sống và công việc, ngưỡng mong quỉ thần trên cao thường luôn ủng hộ”.

Niên hiệu Trinh Quán thứ 10, sư thị tịch tại chùa Diên Hưng, thế thọ 75.

5.8. Khuyên bỏ sát sanh

Đời nhà Đường, tại Chung Nam Sơn, chùa Trí Cự, có đại sư Tăng Minh Thiện. Sư trước đây vốn là một người bác học đa văn, ôm ấp nhiều hoài bảo và có tài sửa trị việc đời, cứu dân (kinh bang tế thế). Vua Đường Thái Tông nghe danh sư, hạ chiếu thư mời sư vào Hoàng cung, xin thỉnh giáo mấy vấn đề. Sư trình bày cặn kẻ nội dung chủ yếu việc trị nước đồng thời lợi dụng cơ hội lấy đạo lý từ bi của đạo Phật làm tôn chỉ cho việc cứu dân, giúp nước. Đường Thái Tông nghe xong rất hoan hỷ, hạ lệnh cho toàn dân mỗi năm ba tháng ăn chay trường và mỗi tháng còn lại sáu ngày không được giết hại sinh vật, rồi đích thân đi khắp các địa phương kiến lập chùa viện.

5.9. Khuyên tu sám hối

Thời Nam triều, nước Tống, chùa Linh Muội, có sư Đàm Tông, người Mạt Lăng.

Sư Đàm Tông xuất gia ở chùa Linh Muội, đã từng có một lần vì vua Tống Vũ Đế soạn năm pháp sám hối của Bồ tát thực hiện sáu lần trong một ngày (Một ngày đêm có sáu thời tu tập: sám hối, khuyến thỉnh, tùy hỷ, hồi hướng và phát nguyện). Vũ đế cười mà nói với sư rằng: “Quả nhân có tội gì mà sư bảo tu sám hối”?

Sư đáp: “Ngày xưa vua Ngu, vua Thuấn là bậc đại thánh còn nói với vua Vũ rằng: ‘Ta làm trái chánh đạo ngài phải phụ chính cho ta’. Vua Thành Thang nhà Thương, Võ Vương nhà Chu cũng thường nói: ‘Trăm họ có lỗi lầm gì đều do ta làm bậc quân vương dẫn dắt cả’. Thánh vương xưa nay đều tự trách mình, đối với bản thân rất là nghiêm khắc, đối với mọi người rất là lễ độ, thật là bậc mô phạm của thế gian! Hoàng thượng và thánh nhân thuở xưa đều là bậc hiền minh, hành đạo của bậc thánh vương, càng phải khiêm cung, sao có thể không giống như những bậc thánh vương mà không tự trách mình?”. Tống Vũ Đế nghe xong rất tán đồng.

5.10. Chịu phạt chứ không nói dối

Triều nhà Tống, tại Đông kinh, phủ Thiên Ninh, huyện Phù Dung, có Thiền sư Đạo Giai.

Sư họ Thôi, người xứ Chiết Thủy (nay thuộc tỉnh Sơn Đông) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Đầu Tử Nghĩa Thanh, thuộc tông Tào Động đời thứ 8. Sau khi được ngộ tâm pháp, sư cực lực hoằng dương tông phong Tào Động.

Vào đời Tống Huy Tông(1101-1126), khoảng niên hiệu Sùng Ninh (11021107), Hoàng đế xuống thư cho sư trú trì chùa Tịnh Nhân ở Đông Kinh. Đến niên hiệu Đại Quán (1107-1111), chuyển đến chùa Thiên Ninh. Hoàng đế phái di sứ ban tặng tử y (y đỏ) cho sư và phong hiệu Định Chiếu thiền sư. Sư dâng biểu từ chối không nhận. Hoàng đế lại mệnh lệnh cho tri phủ Khai Phong, Lý Hiếu Thọ, đích thân đi phân trần tỏ rõ tâm ý của triều đình là muốn tôn sùng kính trọng sư, nhưng sư quyết định không tiếp nhận.

Việc này đã khiến Hoàng thượng nỗi giận, lệnh cho quan lại chấp pháp xử lý sư.

Quan chấp pháp biết sư là người trung thành từ trước đến nay, có ý tha cho sư, liền hỏi: “Trưởng lão trông có vẻ tiều tụy và kém sức khoẻ quá, có phải bị bệnh không”?

Sư trả lời: “Không có”.

Viên quan lại nói: “Ngài phải trả lời là có bệnh chứ, như vậy mới có thể miễn bị gia hình”.

Sư nói: “Tôi dám nói dối có bệnh để khỏi bị gia hình sao”?

Quan lại nghe rồi than thở không thôi. Cuối cùng phải chịu phạt, bị đày đến Sơn Đông, vùng Chuy Châu. Mọi người thấy sư bị lưu đày không ngăn được sự đau xót, rơi lệ. Nhưng sư vẫn tự nhiên như chẳng có chuyện gì xảy ra. Đến Chuy Châu, sư ở trong một căn phòng rất thô sơ, những học giả lại thêm thân cận, số người ngày càng đông. Cách một năm sau, Hoàng thượng hạ lệnh thả tự do cho sư. Thế là sư dựng một thảo am ở Phù Dung tu hành.

Lời bình:

Vinh hoa, phú quý, công danh đem tới nơi thân mà còn từ chối, là điều mà người ta khó làm được. Từ chối thì bị phạt, bị phạt mà không cần phải mở lời van xin, có thể nói là cái khó trong những cái khó. Trong các truyện kí về Trung thần, làm sao không có một chuyện như đây? Cho nên, kể chuyện này lại để làm gương mẫu cho người xuất gia trên đời vậy.

5.11. Vịnh hoa can gián

Thời Ngũ đại, nhà hậu Tấn, vùng Giang Nam, có Thiền sư hiệu Đại Pháp Nhãn Văn Ích⁷.

Một hôm, Lý Hậu Chủ triệu kiến sư vào cung. Bấy giờ đang mùa hoa mẫu đơn nở rộ, Hậu Chủ mời Pháp Nhãn Thiền sư làm một bài thơ vịnh hoa mẫu đơn, sư ứng khẩu đọc:

“Mặc áo lông vải trân quý, đối diện với khóm hoa toả ngát mùi thơm, đây là cảnh tượng và không khí của sự giàu sang. Nhưng năm tháng của cuộc đời thật vô tình, cảnh đẹp cũng vô thường, tóc trên đầu hôm nay đã bắt đầu điểm bạc dần. Những người con gái đẹp xem lại nhan sắc cũng không còn giống như năm ngoái. Sắc đẹp diễm lệ của hoa mẫu đơn đã theo hạt sương buổi sớm bừng nở long lanh, càng thêm diễm tuyệt, nhưng sương mai rất mong manh, nhanh chóng tan biến theo ánh dương, người đẹp cũng ngày càng khô héo. Mùi hương của hoa mẫu đơn theo gió đêm nhè nhẹ thoảng đưa khắp nơi, hương lại càng thêm thanh, nhưng gió đêm đi xa, hương hoa cũng từ từ tan loãng phiêu linh, do có cái nhìn như vậy, thì hà tất phải đợi đến khi hoa tàn nhị rửa mới thể hội được đạo lý “các hành vô thường, vạn pháp vốn không”.

Lý Hậu Chủ xúc động than thở. Ông đã lãnh hội được ý nghĩa của bài thơ này. Thiền sư đã mượn hoa châm biếm sự sống hoang phí trầm mê của vua.

Lời bình:

Ý cảnh của bài thơ này tuy nhỏ nhưng mỗi câu mỗi chữ đều tràn đầy lòng nhiệt thành ái chủ của bậc trung thần. Đáng tiếc, Lý Hậu Chủ biết ý nghĩa này nhưng không có thật lòng muốn chuyển hóa lỗi lầm, rút cuộc không tránh khỏi sự mất nước, sau hối hận cuộc đời mình như giấc mộng, không biết giác tỉnh. (Lý Hậu Chủ trong bài từ “Lãng Đào Sa” có câu: “Mộng lý bất tri thân thị khách, nhất hướng tham hoan”). Những danh hiệu ‘Thi Tăng’ của người xuất gia không phải là việc đạo, bởi từ việc gió trăng trở thành đề tài ngâm cứu, dùng từ, tạo câu cho hay, cho đẹp thành thơ, văn mà đối với thế đạo nhân tâm không giúp gì được cả. Và, bài thơ này của Thiền sư Pháp Nhãn so với những bài “thi Tăng” gần đây, không phải là vàng so với đất sao, thật sai biệt quá xa!

TỔNG LUẬN

Người quân tử khi ở trong nhân gian thì phải lo lắng nhớ đến bậc quân chủ. Còn người xuất gia không có quan chức, cũng không có trách nhiệm can gián khuyên ngăn mà có thể tận trung như vậy, ai dám nói những người xuất thế tu tập ngồi dưới cây mát, ở trong núi rừng không có quan tâm đến vua minh, tôi hiền? Không đem sức lực ra phục vụ? Không dùng lời tốt đẹp để hưng khởi đức chánh của vua?

Luân lý của loài người lại không có chuyện xem bên nào trọng hơn bên nào giữa bậc quân vương với cha mẹ, cho nên, tôi trước nêu lên những gương hiếu hạnh của người xuất gia, sau lại nêu lên những tấm gương trung thần của người xuất gia, mục đích là để cho người đời chấm dứt sự hủy báng Phật giáo bất trung, bất hiếu.

CHƯƠNG 06 - HẠNH TỪ VẬT

6.1. Nhẫn khổ cứu ngỗng

Thời Phật còn tại thế, có một Tỷ-kheo đến cửa hàng Kim hoàn để khất thực.

Bấy giờ, người thợ bạc đang xâu sợi dây chuyền hạt trai cho quốc vương, thấy Tỷ-kheo đến khất thực, ông ta bỏ trân châu xuống đi lấy phẩm vật cúng dường. Trân châu không chịu nằm yên trong máng, do nó tròn, nên lăn xuống đất. Trong nhà ông ta lại có nuôi một con ngỗng, nó đi ra, thấy hạt trai nằm trên đất liền ăn mấy hạt. Ông thợ bạc mang thực phẩm ra cúng dường Tỷ-kheo, phát hiện thấy mất trân châu. Ông ta cho rằng vị Tỷ-kheo đã lấy dấu đi. Vị Tỷ-kheo sợ rằng nói do ngỗng ăn, ngỗng sẽ bị giết, cho nên đã không thừa nhận và cũng không phủ nhận. Do đó, ông thợ bạc xách gậy đánh sư đến đổ máu, máu chảy lênh láng trên đất. Lúc ấy, con ngỗng thấy máu lại đến rúc. Ông thợ đang giận đánh chết luôn con ngỗng. Vị Tỷ-kheo không cầm được lòng thương xót, rơi lệ. Ông thợ bạc cảm thấy kỳ lạ, hỏi sư vì sao bị đánh không khóc mà thấy ngỗng chết lại khóc? Vị Tỷ-kheo nhân thấy ngỗng đã chết mới nói rõ nguyên do, ông thợ bạc nghe xong vô cùng cảm động, cung kính đảnh lễ sám hối xin Tỷ-kheo tha tội.

6.2. Nhịn khát đến chết để bảo vệ con vịt

Đời nhà Tấn, tại Hoặc Sơn, có sư Tăng Quần.

Sư Tăng Quần có cuộc sống thanh bần nhưng giữ khí tiết cao thượng. Sư có một am tranh trong Hoặc Sơn, huyện La Giang. Hoặc Sơn là một hòn đảo nhỏ, trên đỉnh có một tảng đá lớn, đường kính đến mấy trượng, trên tảng đá có một dòng suối chảy ra, nước trong veo, mát rượi, vị ngọt.

Am tranh và tảng đá cách nhau một cái rãnh sâu, trên có một cây cầu gỗ, có thể qua lại lấy nước. Hôm nọ, có một con vịt rừng, cánh bị gãy không bay được, đậu lại ở trên “Độc mộc kiều”. Tăng Quần muốn đi lấy nước, thấy con vịt rừng bị gãy cánh đứng trên cầu, sư định lấy tích trượng đuổi nó đi, nhưng lại sợ nó rơi xuống rãnh núi sâu mà chết, thế là sư trở vào, không đi lấy nước nữa. Mấy ngày liền, con vịt trời vẫn còn đứng đó. Vì vậy, sư không có nước uống, khát mà chết.

Lời bình:

Vì muốn bảo toàn sự sống cho loài vật mà không nghĩ đến thân mình, thật không có sự từ bi nào lớn hơn như thế, và cứu tế như vậy mới thật là vĩ đại. Hoặc giả, có người sẽ nói rằng: “Vì bảo toàn mạng sống cho con ngỗng mà cam chịu bị đánh đập đau khổ thì còn có thể chấp nhận, còn giống như Quần đại sư hy sinh cả sự sống của mình không phải là quá đáng sao”?

Ôi! Thánh nhân xem thân thể mình như một bộc da thối, cuộc đời bất quá chỉ như một giấc mộng, như huyễn, như bọt nước, như ánh chớp mà thôi, nếu như đối với chúng sanh có lợi ích thì đem sự sống của mình bỏ đi như bỏ nước mũi, nước đàm vậy thôi, đâu thèm nhìn. Giống như đức Phật thuở xưa khi còn hành Bồ tát đạo, đem thân mình cho hổ đói ăn, cắt thịt cho chim… đều là xả thân vì tâm thương người thương vật hết vậy! Những kẻ phàm phu chấp giữ, tham luyến chiếc thân do bốn đại giả hợp mà thành này có thể hiểu hết được hành động của Thánh nhân sao?”

6.3. Mua súc sanh nuôi

Thời Nam triều, đời nhà Trần (557-589), tại Dương đô, chùa Hưng Hoàng, có sư hiệu Pháp Lãng.

Sư họ Chu, người huyện Phái, tỉnh Từ Châu (nay thuộc Giang Tô Phái, Huyện Đông). 21 tuổi xuất gia. Lúc đầu theo Thiền sư Đại Minh Bảo Chí tu thiền, sau theo Tăng Huyên học Tam Luận và các kinh Hoa Nghiêm, Đại Phẩm… Niên hiệu Vĩnh Định thứ 2 (558), đời Trần Võ Đế, tháng 11, sư phụng sắc vào kinh trụ trì chùa Hưng Hoàng, tuyên giảng các kinh luận: Hoa Nghiêm, Đại Phẩm, Trung Luận, Bách Luận, Thập Nhị Môn Luận… phát huy áo nghĩa mà người trước chưa từng nói đến, giải thích nghĩa khó cho người sau thông suốt, chúng theo học có hơn ngàn người. Sư giảng kinh luận hơn 20 năm. Niên hiệu Thái Kiến thứ 13, đời Hoàn Đế, sư thị tịch, thế thọ 75. Tác phẩm có: Trung Luận huyền nghĩa, Tứ tất đàn nghĩa (mỗi thứ 1 quyển). Bình sinh, người ta bố thí cúng dường, sư đều dùng vào việc in kinh, tạo tượng, dựng chùa tháp và cứu tế những người nghèo khổ, nguy cấp. Thấy ở đâu có bán súc sanh là mua về nuôi, cho nên, ngỗng, vịt, gà, chó… ở đầy phòng sư. Lúc sư ngủ nghỉ, những con vật này tuyệt đối im lặng không con nào lên tiếng; lúc sư nhìn chúng tất cả đồng loạt kêu lên giống như thổi loa đánh trống rất lớn.

Lẽ nào đối với sư Lãng chúng cảm ơn bằng cách biểu hiện như thế?

6.4. Thương kính hạnh bố thí

Đời nhà Tùy, ở Tương Châu, chùa Diễn Không, có sư hiệu Linh Dụ.

Sư họ Triệu, người Cự Lộc, tỉnh Định Châu, Khúc Dương (Hà Bắc). 15 tuổi đến Triệu đô, chùa Ứng Giác, xuất gia. Sư là người học rộng, nhiều tài, tinh thông kinh tạng và luật tạng, danh đồn ra tới nước ngoài. Lúc người ta bố thí cho sư, sư từ bi đáp lễ cung kính. Sư hân hạnh cúng dường cà-sa cho các Hòa thượng, số lượng hơn ngàn chiếc. Những người bệnh khổ đến xin thuốc, sư cung cấp thuốc men càng không thể tính đếm. Chỉ cần vật gì có thể ăn được, sư nhất định cúng dường cho đại chúng trước. Đối với loài súc sinh, sư cũng không mắng đuổi, nhổ khạc vào chúng. Thậm chí những lúc sư trách móc hoặc thăm hỏi những em nhỏ, hay răn bảo giáo giới, hạn chế các đồ đệ của mình, sư đều tự xưng tên, còn đối phương thì gọi là ‘nhân giả’, hết lời khuyên bảo, tha thiết dạy dỗ, người nghe đều cảm động rơi lệ.

6.5. Mua hồ phóng sanh

Đời nhà Tùy, quốc sư Trí Giả Huệ Nghĩa, núi Thiên Thai, chùa Quốc Thanh, ở tại vùng biển Lâm Hải. Mỗi ngày sư thấy mấy người lớn tuổi đi đánh cá mưu sinh, giăng lưới đánh cá dài hơn 4 trăm lý, trong sông ngòi thì đặt tường tre để bắt cá, và trong khe suối thì chặn đê tạo hố để bẫy cá, lớn nhỏ không dưới 60 tuổi. Trí giả đại sư thấy vậy trong lòng không chịu nỗi, liền lấy tiền người ta cúng dường cho sư mua một khúc biển (nay là phía Tây huyện Nhật Chiếu, tỉnh Sơn Đông), làm hồ phóng sanh rất lớn, và dâng biểu lên nói rõ với Hoàng thượng bấy giờ là vua Trần Hậu Chủ.

Trần Hậu Chủ liền hạ lệnh cấm dân vùng này đánh bắt cá. Vì sự kiện này mà dựng một bia đá kỷ niệm, lệnh cho quan Tế Tửu quốc tử học Từ Hiếu khắc văn bia, lời văn rất bi thương, thê thảm, người xem đến đều ai thương cảm động và có chút tĩnh ngộ.

6.6. Cắt tai cứu chim Trĩ

Đời nhà Tùy, tại Triệu Quận, núi Chương Hồng, có sư Trí Thuấn, người Triệu Châu. Có một lần sư đi du lịch ở phương bắc, tỏ ý khen ngợi núi Hoàng Ninh, bèn dựng một thảo am trên núi và tu ở đó.

Một hôm, có người thợ săn đuổi bắt chim Trĩ, chim Trĩ bay vào trong phòng sư Thuấn, sư tha thiết khuyên người thợ săn tha cho một sinh mạng, người thợ săn không nghe, nhất định tìm cho bằng được chim Trĩ. Thế là sư Thuấn cắt lỗ tai của mình đưa cho người thợ săn để đổi lấy sự sống cho chim Trĩ. Người thợ săn thấy vậy thất kinh liền cảm ngộ được tội nghiệp của mình, cuối cùng anh ta bỏ hết cung tên, phá bỏ tất cả dụng cụ săn bắn, quyết định bỏ nghề đi săn. Nhân đây, những người trong thôn xóm cảm động, tự ý bỏ nghề săn bắn. Sư Thuấn mỗi lần thấy người nào nghèo khổ đều rơi nước mắt đầm đìa khuôn mặt, cởi hết y phục cho họ mặc đỡ lạnh, chia thức ăn của mình cho họ ăn, lòng từ bi cứu thếnhư vậy không chỗ nào không đến.

Lời bình:

Mạnh Tử nói: “Làm việc chí tâm thành ý người ta không thể không cảm động”. Đức hạnh của sư Thuấn đây đã chứng minh câu nói ấy.

6.7. Đến gặp quan giúp người nghèo

Đời nhà Tùy, tại Kinh sư, vùng Giao Nam, có Thiền sư Phổ An, người Kinh Dương, Kinh Triệu.

Vào thời Bắc Chu (557-581), vua Vũ Đế (561-579), niên hiệu Kiến Đức thứ 3 (573), chủ trương tiêu diệt Phật giáo, bắt Tăng ni hoàn tục. Sư Phổ An trốn đến ẩn cư ở cốc Tiên Tử, tại Chung Nam Sơn, cần tu khổ hạnh, không giữ gìn thân thể hình hài, có lúc sư thoát hết y phục nằm trên cỏ ở trong rừng cho muỗi đốt, muốn bố thí máu; có lúc nằm trong đám thi thể tạp loạn, muốn dùng thân thể bố thí cho hổ báo ăn. Bấy giờ chính phủ ra thông báo trọng thưởng, nếu ai tróc nã và bắt nộp một người xuất gia, sẽ cho 10 đoạn tơ lụa. Có một người muốn bắt sư Phổ An đi nộp để lãnh thưởng, sư biết chuyện vui vẻ an ủi người đó: “Tôi thấy anh nghèo khổ túng thiếu, cũng muốn giúp anh có chút thu nhập, bây giờ tôi còn một ít thức ăn, anh hãy dùng đi, dùng xong rồi anh hãy đem tôi vào kinh thành nộp để lãnh thưởng”.

Đến kinh thành, Hoàng đế thấy sư, từ chối nói: “Hiện nay nước ta quốc pháp rất nghiêm khắc, không cho phép trong dân gian có người xuất gia, nay lại nghiêm khắc hơn, không cho phép người xuất gia lui tới ở trong núi rừng, để xem các ông đi đến chỗ nào”? Thế rồi thả sư về núi.

6.8. Ở với người bệnh

Đời nhà Đường, ở Đơn Dương, có sư Trí Nham (600-677).

Sư họ Hoa, người Khúc A, Đơn Dương. Trí dũng hơn người, khôi ngô tuấn tú. Đời Tùy, niên hiệu Đại Nghiệp, khoảng 605~616, làm Tướng quân, luôn lập chiến công vang dội. Năm 40 tuổi, đến Dự Châu (An Huy), núi Hoàn Công, theo Thiền sư Bảo Minh xuất gia. Trinh Quán thứ 17 (643), đến núi Ngưu Đầu, yết kiến Thiền sư Pháp Dung, được khai ngộ, thừa tự chánh pháp. Sau, sư đến trụ ở các chùa Bạch Mã, Thê Huyền, cuối cùng trụ ở thành Thạch Đầu. Sau khi sư xuất gia, những người làm việc chung với sư trong quân đội như Thứ sử Mục Châu Nghiêm Soạn, Thứ sử Cù Châu Trương Sước… nghe nói bèn cùng nhau tìm đến hỏi nguyên do. Thấy sư ở trong núi sâu, một mình lặng lẽ, bèn nói: “Tướng quân! Không phải Ngài bị phát điên chứ? Vì sao lại đến đây ở một mình trong núi rừng tuyệt tích thế này”!?

Sư đáp: “Cái trầm mê và cái điên của tôi thì rất tỉnh, còn các anh say đắm công danh lợi lộc thế tục mới đúng nghĩa trầm mê, sống điên điên khùng khùng, mơ mơ hồ hồ đấy”!

Trong thời gian ở Thạch Đầu, sư ở với những người bị bệnh dịch. Sư vì họ thuyết pháp, rồi hút những mủ máu và rửa sạch những vết thương, bó thuốc cẩn thận chu đáo cho họ.

Niên hiệu Nghĩa Phong thứ 2, đời Cao Tông, sư thị tịch, thế thọ 78, pháp lạp 39. Sau khi viên tịch diện mạo sắc mặt không thay đổi, và phát ra mùi thơm rất đặc thù, hơn mười ngày mới hết.

6.9. Lấy miệng hút mủ cứu thương

Đời nhà Đường, ở Bồ Châu, chùa Nhân Thọ, có sư Trí Khoan (tục cao Tăng truyện chép là Chí Khoan, 566～643).

Sư họ Diêu, người Hà Đông, Bồ Châu. Bác lãm các kinh, lấy Niết Bàn, Địa Luận làm tâm yếu. Thường đọc tụng kinh Duy Ma Cật và Giới bổn, cảm hóa đến thiên thần đi quanh phòng sư, tán lễ và ủng hộ. Sư bản tánh từ bi, khoan dung độ lượng, hay giúp đỡ người bệnh tật, không kể xuất gia hay tại gia, xa hay gần, nếu như bị bệnh mà không có người chăm sóc thuốc thang thì sư dùng xe đưa người bệnh về phòng mình, tự chăm sóc lo liệu hết mọi việc. Đã từng có một người bệnh, trên bụng mọc một cái nhọt lớn, mủ trương lên bên trong chảy ra không được, sư đã dùng miệng hút nó ra, người bệnh nhờ vậy mà lành. Sau đó, bọn thổ phỉ Niễu Cảm làm loạn, quan phủ bắt sư lưu đày đến Tây Xuyên, dân làng mở tiệc tiễn sư đi và tặng nhiều tiền bạc, y áo thực phẩm, vải vóc… Sư nhất định không lấy, chỉ mang theo một con lừa để chở kinh sách. Trên đường đi sư gặp một vị Tăng tên là Bảo Hoàng, chân bị thương không đi được, nằm duỗi chân bên đường, sư nhường cho vị Tăng ngồi lên xe lừa còn mình gánh kinh sách. Bấy giờ gặp năm nông dân làm mùa thất bát, dân chúng thiếu cơm ăn áo mặc, sư dùng một ít gạo thổi cơm cho họ ăn đỡ đói, cởi y phục đang mặc của mình cho họ mặc, có lúc sư nhường toàn bộ phần cơm của mình cho họ, có lúc sư ăn ít lại, với lòng từ mẫn sư khuyên tất cả mọi người niệm Phật cầu vãng sanh Tịnh độ.

6.10. Nuôi chuột

Đời nhà Đường, ở Tương Châu, chùa Cảnh Không, có sư Huệ Ý. Sư đem thức ăn còn lại trong bát để nuôi chuột già trong thiền phòng. Trong phòng sư có hơn một trăm con chuột già, tất cả đều rất ngoan ngoãn và thân cận sư để lấy thức ăn. Con chuột nào bị bệnh sư dùng tay vỗ về an ủi nó.

6.11. Dệt chăn nuôi chó

Đời nhà Đường, ở Việt Châu, chùa Gia Tường, có sư Trí Khải.

Sư họ Phùng, người Đơn Dương. Thuở niên thiếu, theo đại sư Cát Tạng, Tam Luận tông, ở Gia Tường, xuất gia. Vì da dẻ sư có màu đen, nên có hiệu là Ô Khải. Sư thường khai giảng Tam Luận (Trung luận, Bách luận, Thập nhị môn luận). Vào đời Đường Thái Tông, niên hiệu Trinh Quán, năm đầu, 627, sư trú trì chùa Tiểu Long Tuyền, ở huyện Dư Diêu, Triết Giang. Bấy giờ, theo tập tục của người Việt, trong nhà có chó đẻ phần lớn đem bỏ ngoài đường. Sư Trí Khải thương xót chúng, lượm hết đem về nuôi, càng lúc càng nhiều, 10 con rồi 50 con. Sư dùng lông thú dệt thành cái chăn cho chúng ngủ, không chê chúng bẩn thỉu.

Niên hiệu Trinh Quán thứ 20, sư ngồi trên giảng tòa mà thị tịch.

6.12. Thương người bệnh thối

Đời nhà Đường, tại Ích Châu, chùa Phước Thành, có sư Đạo Tịch.

Sư người Tứ Xuyên, trú trì chùa Phước Thành, Ích Châu. Tính tình sư rất nhân từ. Có một người mắc bệnh rất hiểm nghèo, toàn thân trương mủ lên, lại bị thối một lỗ, chỗ bị thối mủ hôi nồng nặc, người nghe thấy đều phải bịt mũi. Sư Đạo Tịch cung cấp cho y cơm áo, việc làm rất hết lòng, tuyệt đối không phải cố ý giả trang thiền tướng, mà bình tĩnh như thường. Thậm chí, có khi sư dùng chung thức ăn với người bệnh, giúp mọi người giặt áo quần. Có người hỏi sư, vì sao có thể nhẫn chịu được hoàn cảnh sống như thế. Sư trả lời: “Yêu thích thanh tịnh sạch sẽ, chê ghét mùi hôi ô uế, đây là tâm lý bình thường của con người. Tôi là người tu hành, vì muốn liễu sanh thoát tử, phải có khả năng khắc phục thất tình lục dục, há không tu được trí tuệ bình đẳng như như bất động sao? Tôi chỉ bất quá lợi dụng hoàn cảnh này để rèn luyện thân tâm tôi thôi”.

6.13. Chăm sóc người bệnh gặp thánh hiền

Đời nhà Đường, ở Lạc Dương, viện Trung Than Thiết Cốc, có Thiền sư Trí Huy, trú trì chùa Trọng Vân, ở Kinh Đào.

Sư họ Cao, người Hàn Dương, Thiểm Tây, Trung Quốc. Sư nối pháp thiền sư Khuê Phong Ôn, thuộc tông Hà Trạch đời thứ 7. Sư sáng kiến ra một đạo tràng gọi là “Ôn thất viện”, cung cấp cho mười phương Tăng lữ tắm gội, bố thí nước dùng và thuốc men. Có một Tỷ-kheo bị mắc bệnh hủi (phong), mọi người ai cũng chán ghét thầy và không muốn tiếp cận. Chỉ có sư Trí Huy là thường hay giúp thầy tắm rửa, giặt giủ. Không bao lâu, một hôm, sư đang tắm gội cho thầy ấy, đột nhiên có hào quang và mùi hương kỳ lạ từ trong người Tỷ-kheo bệnh hủi bay ra. Sư Trí Huy cảm nhận được điều kỳ lạ này thì vị Tỷ-kheo ấy trong chốc lát đã biến mất không thấy.

Lời bình:

Đức Phật từng nói: “Sau khi ta diệt độ, các Tỷ-kheo phải chăm sóc người bệnh cho thật tốt, bởi vì trong số những người bệnh có rất nhiều thánh hiền thị hiện để thử lòng các ông!” Nay, việc sư Trí Huy trú trì chùa Trọng Vân gặp một Tỷ-kheo bệnh và Ngộ Đạt quốc sư (đời Đường Ý Tông), gặp Ca-nặc-ca tôn giả, thật đúng với lời Phật nói vậy.

6.14. Quét đường trước khi đi

Đời nhà Đường, ở Kinh sư, chùa Hoằng Phước, có sư Huệ Bân, người Cổ Châu (nay thuộc tỉnh Sơn Đông). Sư học rộng hiểu sâu, nghiên cứu tột cùng nghĩa lý kinh luận. Sau đó chuyển sang chuyên tu thiền định. Sư phát tâm lấy lòng từ bi cứu tế chúng sanh làm trách nhiệm của mình, mỗi khi đến mùa hạ (là mùa côn trùng sinh sản rất nhiều), đi ra đường sợ giẫm đạp côn trùng, cho nên, trước khi bước chân đi, sư lấy chổi quét lên mặt đất để khỏi sát sanh. Có ai đem cúng dường tài vật, sư bí mật đem đi làm bố thí cho người, tuy làm rất nhiều việc thiện, lại nói với mọi người đừng tiết lộ cho ai biết.

6.15. Cứu giúp những người ăn mày

Đời nhà Đường, có sư Đàm Tuyển, người Cao Dương (Hà bắc), trú tại chùa Hưng Quốc. Sư bẩm tính từ thiện, hay cứu tế giúp đỡ mọi người, chưa từng cất giữ tài vật. Sư đặt mua một cái nồi lớn, đem hết tất cả những vật thực của mình và của những người ăn mày xin được bỏ vào trong đó nấu thành cháo đặc, rồi gọi mọi người ngồi lại theo thứ tự, đích thân đơm cháo cho họ. Nhìn thấy ai ăn mặc rất nát, dung mạo tiều tụy, gầy ốm, sư đều xót thương rơi lệ, lòng bi mẫn, khó chịu rạo rực trong người, không có cách gì kiềm chế được. Bản thân sư cùng sống và đi khất thực với những người ăn mày như vậy trải qua rất nhiều năm.

6.16. Truyền giới – phóng sanh

Thời Ngũ Đại (907-960), ở Hàng Châu, có Thiền sư Huệ Nhật Trí Giác, trú trì chùa Vĩnh Minh Diên Thọ15 năm, thế độ cho hơn 1700 người. Sau sư vào núi Thiên Thai vì chúng truyền giới, ước tính hơn vạn người đắc giới. Sư thường vì thất chúng (Tỳ-kheo, Tỳ-kheo ni, Thức-xoa-ma-na-ni, Sa-di, Sa-di ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di) truyền Bồ tát giới. Buổi tối sư làm lễ thí thực và thường phóng sanh. Ngày đêm sáu thời tinh tấn tu hành, ngoại trừ thời gian làm công quả, thời gian còn lại sư tụng kinh Pháp Hoa. Một đời sư tổng cộng tụng được một vạn ba ngàn bộ. Đến đời Tống Thái Tổ (960-976), niên hiệu Khai Bảo thứ 8 (975), ngày 26 tháng 12, sư đốt hương tạm biệt đại chúng rồi ngồi kiết già mà hóa.

6.17. Chăm sóc người bệnh như chính bản thân mình

Triều nhà Tống, ở Nam Khương Quân, chùa Vân Cư, có Thiền sư Cao Am Thiện Ngộ.

Sư trú trì chùa Vân Cư. Một khi nghe có người xuất gia bệnh nặng bị đưa đến Duyên Thọ đường (còn gọi là Niết-bàn đường, Vô thường viện, hay Như ý liêu v.v… là chỗ chư Tăng dưỡng bệnh) thì than thở không thôi, tựa như chính bản thân mình bị bệnh. Sớm chiều đi thăm hỏi mọi người, đích thân lo liệu cơm cháo, sắc thuốc. Thuốc men gì sư cũng đều nếm trước xem có độc tính hoặc có tác dụng gì không, rồi mới an tâm cho bệnh nhân dùng. Thời tiết lạnh lẻo, thì sư quan tâm lo lắng, an ủi vổ về lên vai mọi người: “Y phục mặc không phải quá mỏng chứ?”; trời nóng thì sư nhìn sắc mặt, hỏi: “Phải chăng rất nóng?”. Thậm chí, đến lúc họ viên tịch, không kể họ có tiền hay không có tiền, Tăng thường trụ hay Tăng thập phương, đều như pháp như luật tống táng.

Lời bình:

Trong kinh Phạm võng có nói đến tám loại phước điền, thì phước điền lớn nhất là chăm người bệnh. Người xuất gia không có nhà cố định, một thân một mình du hóa khắp năm châu, bốn biển, không nơi nương tựa, một khi bệnh hoạn thống khổ, rất cần người đồng tu hỗ trợ giúp đỡ thương yêu nhau. Vị trụ trì trong Tăng chúng, nếu như có người xuất gia bị bệnh không đi thăm hỏi chăm sóc, đến khi chết, không lo tang lễ, có thể nói rằng người xuất gia “ôm ấp lòng từ bi cứu độ chúng sanh sao”? Cho nên, phàm làm một vị trụ trì nên noi theo tác phong, đức hạnh của Thiền sư Cao Am.

TỔNG LUẬN

“Nhân-Lễ-Nghĩa-Trí-Tín” là năm điều kiện cơ bản làm người, mà “Nhân” là đứng đầu; “Từ Bi Hỷ Xả” là bốn tâm vô lượng của người tu hành, học Phật, thì ‘Tâm từ’ đứng đầu. Nếu như không có tâm từ, thì dù có bác học, đa văn, chứng được thần thông tam muội, bất quá chỉ là ma quỷ mà thôi. Hoặc có người nói: “từ bi và oai nghiêm đều là bản sắc của đạo phhật! Hà tất chỉ suy tôn từ bi”? Ngài không biết rằng cứu người, hại người đều là biểu hiện lòng nhân, đây là hai mặt của một thể, nhiếp thọ người, thuyết phục người, cũng đều là biểu hiện lòng từ. Chủ yếu là muốn tốt cho người mà phải dùng nhiều phương pháp không giống nhau mà thôi. Bên ngoài thì biểu hiện oai nghi nghiêm khắc nhưng kỳ thật trong lòng đầy ắp lòng từ ái! Mặc dù bên ngoài oai nghiêm mà nội tâm tràn đầy từ ái mới là đại từ bi, chân chính. Không phải lấy một chút ân tình, một chút quan tâm mà gọi là từ bi được!

CHƯƠNG 07 - CAO THƯỢNG

7.1. Trốn chạy sự ân sủng

Triều nhà Tấn, tại Trường An, có sư hiệu Đạo Hằng (346-417).

Sư là môn nhân của Cưu-ma-la-thập, người làng Lam Điền, Thiểm Tây. 20 tuổi xuất gia, nghiên tập nội ngoại kinh điển, tất cả đều thông đạt. Sau Cưu-mala-thập bế quan, sư là người đứng đầu môn hạ, quán xuyến công việc hiệu đính và dịch thuật.

Vua Diêu Hưng, nước Tần, thường xuống chiếu ép sư hoàn tục tham gia triều chính, giúp đỡ việc cai trị thiên hạ (bởi vì sư Đạo Hằng có rất nhiều tài, đa văn, võ dũng, học vấn nội ngoại tinh thông, Diêu Hưng thấy sư khôi ngô tuấn tú, lại có tài sử trị việc nước, cho nên ép sư hoàn tục để trợ giúp việc chấn chỉnh vương nghiệp của mình), nhưng sư nhất định từ chối không chịu. Triều đình nhọc công khuyến dụ, hao tổn thời gian và phiền phức rất nhiều, cứ giằng co qua lại mãi cũng không được, cuối cùng được tha, sư liền cảm thán mấy câu rằng: “Người xưa có nói một câu: Muốn giàu có tiền bạc, làm lớn mạnh thế lực cho mình tất phải hao tổn tinh thần của mình; muốn làm lớn mạnh danh vọng của mình có thể sẽ tạo thành họa sát thân mình!”

Thế là suốt đời sư ẩn cư trong núi, lấy cỏ cây hoa trái làm thức ăn nuôi thân, lấy thiền định làm thức ăn nuôi dưỡng huệ mạng, suốt đời không ra khỏi núi.

7.2. Đạo phong thanh thoát

Triều nhà Tấn, tại Lô Sơn, có sư Huệ Vĩnh và Huệ Viễn cùng ở tại Lô Sơn Liên Xã, tỉnh Giang Tây. Tướng quân Hà Vô Kị, trấn Nam, trấn giữ Cửu Giang, Giang Tây, có một đôi lần mở tiệc rượu tại Hổ Khê, mời sư Huệ Vĩnh và Huệ Viễn giá lâm. Đi theo sư Viễn còn có hơn 100 vị, mỗi mỗi điều đoan trang nghiêm chỉnh, nho nhã lễ phép; riêng sư Vĩnh thì đắp một chiếc y củ nát, vá khâu nhiều chỗ và một đôi giày cỏ, tay cầm tích trượng, ôm bát nhẹ nhàng, ung dung đi đến, thần khí tự tại, như như. Hà Vô Kị nói với mọi người: “Đại sư Huệ Vĩnh có phong cách thanh cao, siêu thoát ra ngoài trần tục, so với sư Viễn chỉ có hơn chứ không có kém”!

Lời bình:

Tùy tùng của sư Viễn hơn một trăm người, đều là những nhân tài và đức độ của Liên Xã, mà Hà Vô Kị còn phê bình, khen chê; nếu như người xuất gia ngày nay nuôi người ăn ở, cầm dù, gánh rương (xách vali), vội vàng tìm người phú quý, đi với những người có vị trí cao hơn mình, Hà Vô Kị trông thấy cảnh tượng này, không biết lại phê bình như thế nào đây!

7.3. Không thọ hưởng sự cúng dường của vua

Đời Diêu Tần, tại Trường An, có đại sư Phật-đà-da-xá (Buddhayaśas). Lúc sư ở tại Cô Tạng (nay là tỉnh Cam Túc), vua Diêu Hưng sai di sứ đến thăm hỏi và tặng nhiều lễ vật quí trọng nhưng sư đều không nhận. Khi sư đến Trường An, vua Diêu Hưng đích thân ra đón tiếp, rồi đặc biệt kiến lập công thự mới nơi khu nhà khách tại vườn Tiêu Diêu để riêng cho sư, đồng thời cung cấp vật thực ăn uống, y phục, tọa cụ, thuốc men,… tứ sự cúng dường vô cũng sung mãn, nhưng sư đều không nhận, ngày chỉ ăn một lần (vào giờ ngọ), rất đơn giản. Y phục, ngọa cụ cúng dường cho sư chất đầy ba phòng, nhưng sư chưa từng dùng đến. Vua Diêu Hưng liền sai người đem bán, số tiền thu được xây một ngôi chùa ở Nam thành.

7.4. Vua đến không đón, khi về không tiễn

Thời Nam Bắc triều, nước Tề, tại Nghiệp Tây, Long Sơn, chùa Vân Môn, có sư hiệu Tăng Trù (xem mục 5.6).

Vua nước Tề, Văn Tuyên Đế, thường hay dẫn tùy tùng tả hữu và thị vệ đến chùa thăm hỏi và thỉnh giáo sư. Sư xưa nay vẫn ngồi trong phòng nhỏ, khi vua đến không đi đón tiếp, khi về cũng không đưa tiễn. Đệ tử của sư khuyên nên đối đãi với Hoàng đế ân cần một chút, nên đi đón tiếp, đưa tiễn. Sư trả lời: “Ngày xưa, tôn giả Tân-đầu-lô⁸, đi bảy bước đón tiếp vua Ưu Điền, khiến cho vua bảy năm mất nước, ta nay đức hạnh kém cỏi, so với tôn giả Tân-đầu-lô thì không bằng, nhưng cũng không dám phá hoại hình tướng tôn quý của người xuất gia, chỉ hy vọng rằng Hoàng đế nhân vì cung kính Tam Bảo mà được phước báo”.

Người trong thiên hạ đối với đức hạnh, tiết tháo của sư lại càng thêm cung kính.

7.5. Không giao du với người phú quý

Thời Nam triều, đời Nhà Lương (502-557), tại Chung Sơn, chùa Tống Hi, có sư hiệu Trí Hân.

Sư người Kiến Khương, Sơn Dương. Sư diễn giảng nghĩa kinh rất hay, danh đồn khắp nước. Thời vua Tề Vũ Đế, niên hiệu Vĩnh Minh (483-494) năm cuối, Thái tử thường hay đến dự lễ Tỉnh điền ở Đông thành, một đôi lần có ghé đến chùa lễ bái, thăm hỏi sư Trí Hân, nhưng sư thoái thác rằng có bệnh không thể tiếp khách. Sư thường ẩn cư trong Chung Sơn, thảnh thơi tự tại. Sư không lui tới giao tiếp với người phú quý, phong cách thanh cao rất khác người đời. Từ xưa đã không cất giữ vật dụng, tiền bạc cúng dường cho, sư đều đem đi xây dựng, tu sửa chùa viện.

7.6. Không dẫn đường cho giặc

Triều nhà Tùy (581-618), tại Kinh Châu, núi Thanh Khê, có sư hiệu Đạo Duyệt.

Sư người Kinh Châu. Thường trì tụng kinh Bát Nhã. Lúc sư còn trú trì chùa Ngọc Tuyền, gặp bọn Ngưu Sán tạo phản, chạy vào chùa cướp bóc, vơ vét hết tài sản lương thực, lại muốn giết chết cả sư. Đạo Duyệt không một chút sợ hãi. Bọn loạn tặc thấy sư không một chút sợ hãi thì không giết, gọi sư dẫn đường đi đến nơi bí mật, sư đi mấy bước rồi ngồi xuống đất nói: “Ta là người xuất gia, không phải là người dẫn đường, thân thể của ta do bốn đại hư huyễn mà hợp thành, muốn giết cứ giết”. Ngưu Sán hết sức kinh hãi và khâm phục khí tiết cao thượng của sư, liền đưa sư về chùa.

7.7. Không vào cung

Triều nhà Đường, có Tăng thống nước Tân La là pháp sư Từ Tạng (Tân La ngày nay là Hàn Quốc) đến thỉnh kinh.

Sư họ Kim, xuất thân từ Vương tộc Tân La, sớm mang ý chí xuất trần. Sau khi song thân qua đời, sư từ vợ con, bỏ ruộng vườn, xây dựng chùa Nguyên Ninh.

Sư tính tình thầm lặng, siêng tu Phật pháp. Sau đó có cảm ứng hiển hiện, mọi người đều kính phục. Quốc Vương mấy lần triệu sư vào cung, sư đều không đi. Quốc vương rất giận, mệnh lệnh đem sư giam ở nhà tù trong núi, chờ ngày gia hình xử quyết. Sư nói với tên sứ giả rằng: “Ta thà giữ giới một ngày mà chết chứ không sống một đời phá giới”. Sứ giả nghe nói rất cảm động, không nỡ tâm giết sư, viết biểu tấu trình sự việc lên Quốc vương, cuối cùng Vương cũng cảm động phong cách của sư mà tha tội.

Từ đó, danh đồn khắp chốn, muôn người tranh nhau đến thọ giới. Thiện Đức Vương, niên hiệu Nhân Bình thứ 3 (634, tức Trinh Quán nhà Đường năm thứ 8), phụng sắc dẫn đầu đoàn Tăng lữ hơn 10 người đến nước đại Đường thỉnh kinh. Vừa đến Trung Hoa, trước hết sư lên Ngũ Đài Sơn lễ bái Văn Thù, mấy ngày sau bỗng có dị Tăng xuất hiện tặng cà sa và xá lợi của đức Thích Tôn. Sư đến Kinh sư, được Đường Thái Tông tri ngộ, trước sau cho trú ở biệt viện Thắng Quang và chùa Vân Tế. Niên hiệu Trinh Quán 17 (643), Thiện Đức Vương triệu sư về nước. Sư đến từ biệt, Tông đặc dẫn vào cung ban tặng tơ lụa gấm vóc, nhưng sư chỉ xin thỉnh một bộ Tạng kinh hơn 400 pho và các Thánh tượng, bảo cái…

Sau khi về nước, sư thường vào cung giảng luận Đại thừa, hoặc ở chùa Hoàng Long truyền giới Bồ tát, Đại Hoằng Luật tạng. Sư thụ sắc, nhậm chức Đại quốc thống (Tăng thống), thống lý Tăng Ni.

Người trong nước thọ giới, thờ Phật, thỉnh sư chú nguyện số không thể kể hết.

Sư còn sáng lập các chùa Thông Độ, Giới Đàn, rộng độ bốn chúng. Chùa Thông

Độ ngày nay chính là một trong ba ngôi chùa lớn nhất của Hàn Quốc. Niên hiệu Nhân Bình 14, chùa Hoàng Long xây tháp 9 tầng mới xong, giữa tháp an vị 6 viên xá lợi Phật mà sư nhận được từ dị Tăng tại Ngũ Đài Sơn, số xá lợi còn lại phân phát cho các chùa Thông Độ, Giới Đàn và Đại Hòa. Suốt đời, sư kiến tạo chùa tháp có hơn 10 ngôi, nơi nào cũng tốt đẹp.

Tác phẩm gồm có: Yết-ma tư ký 1 quyển, Mộc-xoa ký 1 quyển, Xuất Quán Hạnh Pháp…cả thảy hơn 10 quyển.

7.8. Thà chết không vào cung

Triều nhà Đường, tại Bì Châu, núi Song Phong, có thiền sư Đạo Tín, Tổ thứ tư Thiền tông.

Sư trú trì chùa Song Phong, Hoàng Mai (nay là tỉnh Hồ Bắc), hơn 30 năm. Vào niên hiệu Trinh Quán (627-650), vua Đường Thái Tông ba lần xuống chiếu mời sư đến thủ đô. Một cách nhìn thông thái, tứ Tổ thoái thác có bệnh, từ chối không đi. Hoàng đế mệnh lệnh cho sứ giả nếu như lần này không vào kinh thì sẽ lấy đầu. Khi sứ giả đến Tổ đưa cổ ra cho chém, không một chút sợ hãi. Sứ giả đem việc này bẩm báo lên Hoàng đế, Đường Thái Tông than thở không thôi, cuối cùng không làm khó Tổ nữa, lại còn đem những tơ lụa quý hiếm tặng cho Tổ. Cuối đời Tổ ở hẳn trong núi.

Lời bình:

Nghiêm Tử Lăng trước sống ở Đông Hán, người Diêu, họ Nghiêm, tên Quang, Tự Tử Lăng, lúc nhỏ cùng với vua Quang Vũ Đế nhà Hán, đi du học. Sau Quang Vũ lên ngôi, Tử Lăng ẩn thân đổi tên biệt tung tích, vua sai người đi tìm, khổ cực lắm mới tìm được đem về triều làm quan phụ tá vương nghiệp, nhưng ông ta cự tuyệt không chịu về, chỉ thích cày ruộng ở núi Phú Xuân. Triều nhà Tống, ở Lạc Dương, có Nhân Chủng Phóng, ẩn cư ở Chung Nam, ghiền rượu cùng canh, tự hiệu là Vân Khê túy tửu. Thời Tống Chơn Tông (998-1023), vua mời ông làm Tả Tư Giám, ông tìm cách từ chối, rồi trốn về núi. Sau đến đời Tống Nhân Tông (con Chơn Tông) lên ngôi (1023-1064), ông cũng cự tuyệt không nhận lời mời. Phong cách của hai người này, bất quá chỉ là phong cách của những ẩn sĩ mà thôi, đã thanh cao, nhưng vẫn chưa nghe qua việc uy vũ ép bức đến chết vẫn thản nhiên cự tuyệt không nhận! Phong cách thanh cao này, quả giống như loan phượng bay vút trên bầu trời cao, thật tại chỉ nhìn thấy mịt mờ không dấu tích, không bao giờ theo kịp! Tứ Tổ là người vô cùng vĩ đại, sư Từ Tạng cũng là người vô cùng vĩ đại!

7.9. Ba lần xuống chiếu mời vào cung đều từ chối

Triều nhà Đường, tại Phần Châu, chùa Khai Nguyên, có sư Vô Nghiệp, người Ung Châu, Thiểm Tây.

Vua Đường Mục Tông (821-825) phái Di Tả Nhai Tăng Lục (tên vị Tăng làm quan, bắt đầu có chức quan này từ thời Diêu Hưng, nước Tần, đến đời Đường lại phân làm hai, tả hữu Nhai Tăng Lục, giữ chùa, miếu, thế độ và quan hệ với những vị quan chức), mang chiếu thư đi thỉnh Vô Nghiệp vào kinh. Sư cười nói: “Bần Đạo không có đức hạnh gì, rất lấy làm hỗ thẹn phải làm phiền đến Hoàng thượng mời thỉnh, lần này tôi không thể từ chối, xin Ngài đi trước, tôi sẽ theo sau”.

Sau đó sư tắm gội thân thể, trải tọa cụ ngồi ngay ngắn, xong gọi đồ chúng lại, nói:

“Các người mắt thấy tai nghe, thân thể xúc chạm có cảm giác, ý thức biết căn tánh, thì mãi mãi không để giảm sút, và phải giống hư không vô cùng vô tận, hết thảy các hiện tượng bên ngoài chỉ là sáu căn tiếp xúc sáu trần sinh ra sáu thức hư vọng huyễn hóa mà thôi, vạn pháp chỉ có thức và do nhân duyên tạo thành nên bản tánh vốn không, tự tánh bản thể thì một hạt bụi không nhiễm, phổ biến khắp pháp giới, chỉ cần thấy rõ hết thảy đều là tâm thì diệt trừ được vọng tưởng phân biệt, hết thảy cảnh giới đều giống như hư không. Chúng sanh do vì vô minh không tỏ ngộ, bị ngoại cảnh mê hoặc, trôi lăn theo dòng chảy luân hồi trong sáu nẻo, ba cõi, tiếp nối từ đời này sang đời khác không chấm dứt. Nếu như có thể y theo lời ta đã dạy ở trên, thường cố gắng tu tập để hiểu rõ hết thảy các pháp như huyễn, như mộng, không có một pháp nào có thể phân biệt và nắm giữ, thì yên tâm ở chỗ chư Phật, tức là đã khế hợp với tâm pháp của chư Phật”.

Nói xong, sư ngồi ngay thẳng đến nửa đêm thì viên tịch. Linh Chuẩn trở về kinh, đem sự việc này trình tấu Hoàng thượng. Hoàng đế vô cùng cảm động, truy phong cho sư làm Đại Đạt Quốc Sư. Hai thời vua Đường Hiến Tông (806-821) và Đường Mục Tông (821-825) tổng cộng có ba lần xuống chiếu mời thỉnh sư Vô Nghiệp, sư đều từ chối.

7.10. Chiếu thư đến không đứng lên

Triều nhà Đường, ở Nhuận Châu, núi Ngưu Đầu, có sư Pháp Dung.

Sư họ Vi, người Diên Lăng, Nhuận Châu (Tây nam Đơn Dương, Giang Tô). 19 tuổi thông suốt kinh sử. Về sau đọc kinh Bát-nhã có ngộ, vào Mao Sơn xuất gia với Pháp sư Quỳnh Tam Luận Tông. Niên hiệu Trinh Quán thứ 17 (643) sư cất riêng một thiền thất bằng tranh dưới hang động phía bắc chùa U Thê, núi Ngưu Đầu, Kim Lăng (Nam Kinh) suốt ngày tọa thiền chuyên tâm tu hành. Hoàng thượng biết danh tiếng của sư, sai di sứ mời sư vào cung gặp mặt. Lúc sứ giả đến núi Ngưu Đầu, sư đang ngồi trên đất, đốt phân bò, nướng khoai lang ăn. Trời rất lạnh, nước mũi chảy đầy mặt. Sứ giả nói: “Có chiếu lệnh của Hoàng đế đến, mời tôn giả đứng lên nghe Thánh chỉ”. Sư vẫn điềm nhiên chú ý nướng khoai mà không hỏi ông ta. Sứ giả cười nói: “Nước mũi chảy đầy trên mặt Ngài rồi kìa”! Sư nói: “Ta đâu có rảnh công phu vì người thế tục lau mũi”. Hoàng thượng nghe việc này khen là hy hữu liền trọng thưởng và biểu dương sư. Niên hiệu Trinh Quán 21, sư giảng kinh Pháp Hoa dưới núi, trời mưa hoa báu. Niên hiệu Vĩnh Huy thứ 3 (652) được mời đến chùa Kiến Sơ giảng Đại Phẩm Bát Nhã, thính giả đông đảo, đại địa chấn động! Người đời gọi thiền pháp ấy là “Ngưu Đầu Thiền”. Về sau gọi pháp hệ là “Ngưu Đầu Tông”. Tương truyền Đạo Tín từng vào núi Ngưu Đầu truyền trao pháp môn đốn giáo cho sư rồi trở ra. Ngưu Đầu Thiền chịu ảnh hưởng của Tam Luận tông và Thiền tông, chú ý vào không tịch. Thiền phong chú trọng ở chỗ vô tâm tuyệt quán, hoặc tuyệt quán vong thủ, rất giống với thiền pháp của Đạo Tín. Người đời saucũng gọi sư là “Ngưu Đầu Sơn Tăng”, “Dung Đại Sư”, “Huệ Dung”. Tác phẩm: Tâm Minh.

7.11. Chịu chết nuôi Tăng chúng

Đời nhà Đường, tại Cổn Châu, Chùa Pháp Tập, có sư Pháp Xung.

Sư họ Lý, tự Hiếu Đôn, người làng Thành Kỷ, Lũng Tây (Cam Túc). 24 tuổi làm quan dưới trướng của Dương Tướng Quân. Một hôm, nhân đọc kinh Niết Bàn mà phát tâm xuất gia. Bái Huệ Cao học kinh Đại Phẩm, Tam Luận, Lăng Nghiêm… Sau vào núi Vũ Đô tu nghiệp.

Niên hiệu Trinh Quán năm đầu (627), triều đình hạ lệnh: ai một mình độ người xuất gia, phạm tội tử hình. Sư đến núi Dịch Dương tu thiền, giảng kinh Lăng Nghiêm. Bấy giờ, những ai không có độ điệp (chứng điệp) của quốc gia cấp phát làm người xuất gia, sư Pháp Xung đều thâu nhận hết. Nhưng vì mỗi ngày người một đông, nên lương thực thiếu hụt. Sư liền đi đến gặp vị trưởng châu, nói: “Tôi đến đây xin được chịu trách nhiệm xử chết, chỉ xin ngài bố thí cho lương thực để cứu giúp người xuất gia an tâm tu tập, suốt đời ngài sẽ được phước báo và được sự chở che của Tam Bảo”. Châu trưởng rất vui mừng, khen ngợi chí khí của sư, dám chịu phạm vào luật pháp để cứu mọi người.

7.12 Không dự yến tiệc

Triều nhà Đường, có Thiền sư Thao Quang, dựng một am tranh tịnh tu tại núi Linh Ẩn, Sơn Tây. Thứ sử Hoàng Châu, Bạch Cư Dị, chuẩn bị cơm chay cúng dường, viết một bài thơ thỉnh sư đến thọ cúng. Sư viết một bài kệ gởi lại cho Bạch Cư Dị, từ chối lời mời của ông, trong kệ có câu: “Chốn phồn hoa đô thị ồn ào, thật không phải là chỗ của người xuất gia chúng tôi lui tới, đi rồi sợ rằng tiếng ca uyển chuyển du dương của chim Hoàng oanh trước Kim ngọc đường cũng sẽ nỗi giận bay đi” . Phong cách của sư là cao siêu như vậy.

Lời bình:

Ngày xưa, có một vị đại đức đã viết một bài kệ từ chối lời mời dự yến tiệc quyền quý của triều đình, có câu: “Hôm qua, tôi rất vui mừng khi nhận được lời mời của Ngài. Hôm nay tôi cũng muốn đi tham dự yến tiệc, nhưng ra đến cửa, đi được vài bước, dựng cây tích trượng suy nghĩ kỉ một chút, thấy rằng người xuất gia chỉ thích hợp ở trong hang núi, thực sự không thích nghi tham gia yến tiệc của quốc gia đại thần”.

Ý cảnh thanh cao này cùng với sư Thao Quang trước sau thật chẳng khác nhau. Hai bài kệ này người xuất gia nên sớm hôm tụng niệm, kỉ lưỡng xem xét một lần.

7.13. Không nhận y và danh hiệu

Triều nhà Đường, tại Việt Châu, tu viện Thanh Hóa, có Thiền sư Toàn Phó. Sư họ Hà, tự Lai Thế người xứ Côn Sơn (nay thuộc Giang Tô). Thuở bé sư nghe các thiền hội thạnh hành liền xin xuất gia nơi Đại sư Thanh Bình ở Giang Hạ (nay là huyện Vũ Xương tỉnh Hồ Bắc). Sau sư đến Ngưỡng Sơn Nam Tháp ở Viên Châu (nay là huyện Nghi Xuân tỉnh Giang Tây) yết kiến Thiền sư Quang Dũng, đối đáp qua lại, sư khế ngộ sâu cơ của Ngưỡng Sơn, nối pháp ngài, thuộc tông Quy Ngưỡng⁹. Sau đó, sư trú trì thiền viện Thanh Hóa ở Cáp Hồ Sơn. Vua Trung Hiến Tiền Thị sai di sứ mang áo ca-sa đỏ tặng cho sư, sư dâng biểu lên Hoàng thượng cực lực từ chối không nhận, sứ giả lại mang tới lần nữa, sư lại từ chối, nói:

“Tôi không phải giả trang thiền tướng khiêm nhượng không nhận, tôi chỉ sợ rằng người đời sau đam mê dục vọng lợi danh học đòi theo tôi tiếp nhận sự ban tặng thì hỏng mất đạo lớn”!

Sau đó ít lâu, vua Trung Hiến lại ban tặng cho sư Tôn hiệu Thuần Nhất Thiền sư, sư vẫn từ chối không tiếp nhận.

7.14. Dứt khoát từ chối nhận y đỏ

Thời Ngũ Đại, nhà Hậu Hán (947-950), ở Đệ Châu, chùa Khai Nguyên, có sư hiệu Hằng Siêu.

Sư người Uyển Dương, trú trì chùa Khai Nguyên, diễn giảng kinh luận hơn 20 năm. Trước sau các sứ thần nhận chức Mục châu vùng này đều ngưỡng mộ sư, rất nhiều người đến để lại danh thiếp, bày tỏ ý muốn gặp sư, sư sai thị giả thu nhận danh thiếp, nhưng rất ít người được gặp sư chuyện trò. Bấy giờ, quan thủ Lý Công Tố cảm mến phong cách đức hạnh của sư, muốn dâng biểu lên Hoàng thượng xin ban tặng áo ca-sa đỏ cho sư. Sư viết một bức thư ngăn cản ông ta, trong thư có đoạn: “Tôi thệ nguyện truyền bá chánh pháp, giảng giải kinh luận cho đến già, không muốn bị cuộc sống danh lợi của thế tục làm cho ô nhiễm”. Lý Công lại một lần nữa sai người đến khuyên sư nên tiếp nhận, sư nhất định từ chối không thay đổi, và nói: “Nếu ngài còn đến đây khuyên tôi, tôi sẽ trốn sang Lô Long (nay là tỉnh Hà Bắc, phủ Vĩnh Bình)”. Tể tướng Oanh Vương Phùng Đạo biết danh đức của sư, viết thư thăm hỏi và kết giao với sư, sư viết thư đáp lời: “Bần Tăng từ nhỏ đã từ bỏ cha mẹ, lập chí tu hành, chủ yếu là hy vọng được Ngài Di Lặc Bồ tát rũ lòng từ ái, sau khi mạng chung được sanh lên cung trời Đâu Suất, ở trong nội viện nghe pháp, không muốn lãng truyền hư danh đến tai tể tướng. Tôi tu hành thấy rõ rằng, mọi thứ danh lợi trong đều hư huyễn, không thật!”. Tể tướng xem thư xong lại càng thêm tôn kính sư, dâng biểu lên tấu rõ với triều đình, hậu Hán Cao Tổ liền ban tặng cho sư áo ca-sa đỏ. Ngày sư viên tịch, mọi người đều nghe thấy nhạc trời vang khắp hư không, đây là điều chứng minh sự thật sư được sanh lên cung trời Đâu Suất!

Lời bình:

Được mặc áo ca-sa đỏ và kết giao với đại quan tể tướng là điều mà người ta thèm khát, hy vọng, nhưng chỉ sợ rằng không được. Vậy mà Toàn Phó thiền sư và Hằng Siêu thiền sư, cả hai vị đại đức đều kiên quyết từ chối, dường như tiếp nhận là một sự sĩ nhục lớn. Tiết tháo thanh cao người ngày nay không thể xâm phạm, có thể chiếu soi thiên cổ, ảnh hưởng đời sau, thật có thể khiến cho những người đam mê, vui sướng kết giao bạn bè với người quyền quý, say đắm lợi danh tỉnh mộng.

7.15. Không thích ở vương cung

Thời Ngũ đại, đời hậu Đường (923-936), ở Định Châu, chùa Khai Nguyên, có sư Trinh Biện, người Trung Sơn. Sư tu hành khắc khổ, thường lấy máu viết kinh. Bấy giờ, tại Tinh Châu (tỉnh Sơn Tây, Thái Nguyên), không cho Tăng lữ ở miền khác đến cư trú. Sư liền dã ngoại đến đó, ẩn cư trong một cổ mộ. Một hôm, Vũ Hoàng Đế đi săn, sư mạnh dạn ra khỏi mộ đi đến kinh thành giảng kinh. Thấy cờ, người, xe, ngựa của vua, sư vội vàng ẩn thân trong mộ, nhưng bị Vũ Hoàng phát hiện kéo ra, hỏi sư vì sao lại ở đây, và kiểm tra chỗ ở của sư trong cổ mộ, chỉ thấy tọa cụ bằng cỏ, trên bàn bút mực, kinh điển, sớ sao rất nhiều, liền sinh lòng kính phục, mang sư vào cung cúng dường. Tào Thái hậu rất kính ngưỡng, tôn trọng sư. Hôm nọ, sư nói với Thái hậu rằng: “Bổn chí của tôi chủ yếu là tu học Phật pháp, ở lâu trong cung thế này có cảm giác như bị trói buộc tay chân”. Vũ đế liền thả sư tự do.

7.16. Dấu thư giới thiệu vào trong tay áo

Triều nhà Tống, tại Minh Châu, có Thiền sư Tuyết Đậu Trọng Hiển. Sư tự Ẩn Chi, người Toại Ninh (Đồng Nam, Tứ Xuyên). Gia thế giàu có, theo Nho giáo. Thuở nhỏ kế thừa gia học song chí lại xuất thế, nên lúc tuổi thanh xuân đã bỏ tục vào đạo theo Nhân Sân viện Phổ An xuất gia. Ban đầu học kinh luật và xen cả thế pháp. Sau khi thụ giới cụ túc sư chuyên tu định nghiệp. Sư đến Bắc Tháp, Phục Châu (Thiên Môn, Hồ Bắc) tham kiến Thiền sư Trí Môn Quang Tộ, y chỉ 5 năm được nối pháp làm truyền nhân tông Vân Môn¹⁰.

Một hôm, sư Hiển định hành cước một chuyến đến sông Tiền Đường. Học sĩ Tăng Công đề nghị với sư rằng: “Ngài nên đến chùa Linh Ẩn. Chùa Linh Ẩn ở gần sông Tiền Đường là một danh lam thắng cảnh nỗi tiếng trong thiên hạ, trụ trì chùa Linh Ẩn là Thiền sư San. Ông ấy là bạn của con”. Rồi viết một lá thư trao cho sư mang đi.

Sư đến chùa Linh Ẩn, lặng lẽ theo chúng tu hành, trải qua hơn ba năm. Một hôm, Tăng Công phụng mệnh xuất xử Chiết Tây, thuận đường ghé thăm sư. Đến chùa Linh Ẩn, hỏi thăm Thiền sư Trọng Hiển thì không có ai biết. Bấy giờ trong chùa có hơn ngàn người, Tăng Công lệnh cho cấp dưới kiểm tra danh sách từng người mới tìm được sư. Tăng học sĩ hỏi sư vì sao trước đây đã viết thư giới thiệu trao cho mang đi mà không đưa ra cho trụ trì. Sư Hiển lấy lá thư cất trong tay áo ra, vẫn còn nguyên vẹn, chưa tháo phong bì. Sư nói: “Ý tốt và sự quan tâm của huynh tôi rất cảm kích, nhưng chỉ là một vị Tăng hành cước, ngao du vân thủy như tôi, đối với danh lợi thế gian không cần đến làm gì, sao lại dám kỳ vọng vào lời giới thiệu của huynh để được danh dự, hiển đạt?”. Tăng công cười lớn. Thiền sư San nhân vì việc này mà đối với sư Hiển có một cách nhìn đặc biệt hơn.

Sau, sư ra hoằng pháp trụ trì chùa Thuý Phong, Tô Châu. Năm sau sư chuyển sang chùa Tư Thánh núi Tuyết Đậu, học chúng vân tập rất đông, tông phong cực thịnh nên được tôn xưng “Tổ trung hưng tông Vân Môn”. Bởi sư ở lâu nơi núi Tuyết Đậu nên người đời sau gọi sư là Tuyết Đậu Thiền sư. Sau khi mất, thụy là Minh Giác Đại Sư. Đệ tử có 84 người, đứng đầu là Thiên Y Nghĩa Hoài. Tác phẩm: Minh Giác Thiền sư ngữ lục, 6 quyển.

Lời bình:

Người ngày nay được các quan chức, quý nhân suy cử thì giống như được trân bảo hiếm có ở thế gian, ngày đêm dụng tâm truy tìm danh lợi. Có thể những người này chưa nghe nói qua tiết tháo thanh cao của Tuyết Đậu Thiền sư! Tôi thường kinh ngạc sự khai thị thiền cơ của Lão sư Tuyết Đậu, hai sự việc cây gậy và tiếng thét cùng đến một lúc, có khi như chớp điện rất nhanh, có khi như sấm sét đánh tỉnh cơn mê hoặc, không thua gì các trưởng lão Đức Sơn (cây gậy của Đức Sơn), Lâm Tế (tiếng thét của Lâm Tế). Khảo cứu một đời của sư mới biết rằng, khí lượng phong cách của sư vốn không giống người bình thường! Làm người xuất gia, tên gọi sa-môn, thật sự không thể không lấy làm tự ái.

7.17. Bỏ thư không xem

Triều nhà Tống, tại Vũ Ninh, Chùa Diên Ân, có thiền sư Huệ An (còn gọi là Pháp An), và thiền sư Viên Thông Pháp Tú (còn gọi là thiền sư Thiết Bích, hay Thiết Diện), trú trì chùa Pháp Vân, ở Đông Kinh cùng tham bái, học đạo với Thiền sư Thiên Y Nghĩa Hoài ở Việt Châu. Sau đó, Thiền sư An về cư trú trong một tu viện rách nát ở một thôn vắng, tại Võ Ninh, một mình một bóng lặng lẽ suốt 30 năm. Còn Thiền sư Viên Thông Tú thì vâng chiếu của Hoàng đế trú trì chùa Pháp Vân, hào quang soi tỏ bốn phương, khắp nơi quy y.

Có lần Viên Thông Tú viết thư gởi cho Thiền sư An, muốn suy cử sư An, nhưng sư An nhận thư không đọc mà bỏ đi, thị giả đứng bên hỏi vì sao bỏ thơ đi không xem, sư trả lời: “Ta lúc đầu cho rằng Thiền sư Tú là bậc thấu triệt, sâu sắc, cao siêu, bây giờ mới biết ông ta là một thằng ngốc. Người xuất gia phải ở trong mồ hoang hay dưới gốc cây, tùy chỗ yên thân, nỗ lực cần tu cầu thoát sinh tử, nhanh chóng gấp rút cứu lấy mình như đang bị nguy cơ mất đầu. Ngày nay không chịu nỗ lực tu hành, duyên cớ gì phải ở nhà cao cửa rộng đầu đường cái lớn trong đô thị tứ thông bát đạt, nuôi dưỡng hàng trăm người nhàn rỗi chẳng có việc làm, như vậy chẳng khác nào người ngủ đã tỉnh rồi, mở to mắt mà vẫn đi đại tiện trên giường, ta lại có thể nói tốt cho ông ta sao”?

Lời bình:

Sư Tú đệ tử rất nhiều. Sư An chỉ sống một mình. Nếu đem hoàn cảnh của họ đổi cho nhau thì phong cách của hai người lại giống nhau. An đại sư không phải trách mắng Tú đại sư, chủ yếu là cảnh cáongười đời một chút, những người xuất gia ngu si mà thôi. Tuy nhiên, nuôi dưỡng cái chí thảnh thơi, thông thả như vậy còn khả dĩ. Ngày nay, chỉ nuôi dưỡng những thứ bận rộn, cả ngày bám vào chỗ dựa tìm cầu danh lợi … thì không thể nói được nữa rồi!

7.18. Đốt bình bát bằng gỗ quý trước mặt sứ giả

Triều nhà Tống, tại Minh Châu, núi Dục Vương, có thiền sư Hoài Liễn, người Chương Châu. Vào giữa niên hiệu Hoàng Hữu (1049-1054), vua Tống Nhân Tông triệu sư đến khai thị Phật pháp ở điện Hóa Thành, vua rất hài lòng, ban tặng cho sư hiệu Đại Giác thiền sư. Sư Liễn trì giới rất nghiêm mật. Hoàng đế có lần phái di sứ đến tặng cho sư bình bát làm bằng gỗ Long Não hương, sư cầm bát đốt trước mặt sứ giả, nói: “Người học Phật chỉ mặc y phục bằng vải thô xấu, dùng bình bát bằng đất nung, chiếc bình bát này bằng gỗ Long Não quá cao quý, xa hoa, không như pháp, không thể sử dụng”. Sứ giả trở về đem việc này tấu rõ với Hoàng đế, Hoàng đế nghe xong khen ngợi không thôi.

Lời bình:

Thiền sư Liễn đốt bát mà lòng không một chút sợ hãi, Tống Nhân Tông nghe sứ giả tấu rõ sự tình mà không sanh lòng giận dữ, thật đúng là điều mà người ta gọi: “Nếu như không phải là tiên sinh Nghiêm Tử Lăng thì không thể thành tựu được cái khoan hồng độ lượng của Quang Vũ Đế; nếu như không phải là Quang Vũ Đế thì không thể thành tựu được cái tiết tháo thanh cao của Nghiêm tiên sinh”! Khó mà biết được có phải là giai thoại của lịch sử Thiền tông hay không!

7.19. Nhân quả tu hành

Người xuất gia đời này giữ giới tu phước, nếu như chưa minh tâm kiến tánh, nguyện lực lại nhỏ bé, mong manh, lại không cầu sanh Tịnh độ, thì người này kiếp sau sẽ được quả báo giàu sang phú quý rất nhiều. Nhưng cũng có nhiều người bị phú quý vinh hoa mê hoặc, thậm chí tạo nghiệp ác, đọa lạc trong ba cõi. Có một vị Hòa thượng xua tay không tin những lời tôi nói. Thấy vậy, tôi nói tiếp, khỏi phải bàn luận đến kiếp sau, trước mắt tôi đã thấy có một người xuất gia, sống ở trong một am tranh, phía Bắc dãy Phong Sơn, kiên trì tu tập, tinh tấn, gian khổ 10 năm. Sau đó, thiện nam tín nữ biết được, rất ngưỡng mộ, tôn sùng, giúp ông ta xây dựng một tịnh xá riêng bên ngoài, mời ông ta đến ở đó, cúng dường lâu ngày, cuối cùng, ông ta bị chìm đắm trong danh văn lợi dưỡng, một chút đạo hạnh tu tập khổ cực trước đây cũng hoàn toàn tiêu rụi, hiện đời đã thấy rõ ràng cần gì phải nói đến kiếp sau? Vị Hòa thượng kia hỏi tôi nói vị Tăng đó là người nào? Tôi trả lời: “Chính là lão huynh đấy chứ ai”! Lão Hòa thượng nghe xong im lặng không nói năng gì.

Có người xuất gia nhìn thấy người ta phú quý hiển đạt, sanh tâm ước ao, thèm muốn, hy vọng có thể được như họ; cũng có người xuất gia xem thấy người ta hiển đạt, phú quý sinh tâm chán ghét, dường như không đếm xỉa đến. Cả hai hạng người xuất gia này đều không đúng. Vì sao? Bởi vì chỉ biết ước ao giống như người ta mà không biết rằng kiếp trước người ta là người xuất gia tu hành khổ hạnh, làm phước, cúng dường, bố thí rất nhiều. Nếu mình ngày nay cũng làm phước, bố thí, cúng dường, thì không cần phải ước ao gì hết, ngày sau ắt được phước báo giàu sang phú quý. Còn chỉ biết chán ghét người ta, mà không biết rằng sự tu tập khổ hạnh của mình bây giờ, quả báo đời sau sẽ được làm quan, có địa vị danh lợi như người ta! Thế thì vì sao phải chán ghét? Nếu như chưa thoát ly được sanh tử thì vẫn còn trao đổi, luân hồi hỗ tương cho nhau, giống như đào giếng thì có nước. Nghĩ đến sự sống chết không dừng này, có thể không khiến cho lòng ớn lạnh sao? Vì vậy, phải nhất tâm hướng thượng, dũng mãnh tinh tấn tu hành, không để một phút một giây lãng phí, ra khỏi tam giới, liễu thoát sanh tử, đâu có rãnh công phu để đi mơ ước hay chán ghét người ta?

7.20. Thích đồ cổ

Có một số người ưa sưu tầm đồ cổ, tụ tập lại một chỗ, mỗi người đem đồ cổ mình sưu tập được ra so sánh với nhau. Có người đem đồ cổ từ đời nhà Nguyên, nhà Tống hay từ thời Ngũ Đại ra, mọi người xem xong đều cười anh ta. Thấy bị cười vì niên đại các món đồ cổ của mình còn quá ít, liền sinh tâm phiền não. Tiếp theo có người đem đồ cổ từ đời nhà Đường, nhà Tấn, nhà Hán, nhà Tần, thời Tam đại (Hạ, Thương, Chu). Chỉ tiếc là không có được cái nồi của Cao Tân Thị, cái khoan của Toại Nhân Thị, cây đàn Cầm của Thần Nông, cây đàn Sắt của Thái Hạo, đá năm màu để vá trời của Nữ Oa… Trong số những người đó có một người nói: “Những đồ cổ của các anh sưu tầm cũng là rất cổ, nhưng mà không phải là thượng cổ, lại càng không phải là thượng cổ trong số những số thượng cổ”. Mọi người nói: “Như vậy là mặt trời và mặt trăng sao”? Người ấy nói: “Không phải, trước có thiên địa rồi sau mới có mặt trờimặt trăng”. – “Như vậy là trời đất chăng”? Người ấy lại nói: “Không phải, có hư không rồi mới có trời đất”. - “Vậy là hư không chăng”? Người ấy lại đáp: “Không thể nói được! Rất cổ. Đồ cổ của ta sưu tập được từ khi mặt trời mặt trăng chưa sinh ra, trời đất chưa thành lập, trước cả kiếp không. Các vị không tiếc nghìn vàng mua lấy một cái lư, một cái bát, một cuốn thư pháp… mà không biết coi trọng các vật tối cổ, tối bảo, quý hiếm này thì thật là uổng phí một kiếp chơi đồ cổ! Mọi người nghe rồi nhìn nhau im lặngkhông biết nói gì.

Không lâu, có người nói: “Vật hiếm là quý. Đồ cổ của Ngài mọi người ai cũng có như nhau, không phải chỉ một mình Ngài có, thì quý báu chỗ nào”? Người ấy trả lời: “Đại gia nói không sai, nhưng mà chỉ hơi ngu, ngu và không có không phải hai, cho dù là tôi có một mình cũng không phải sai”. Người kia lại hỏi: “Đồ cổ chúng tôi thấy rõ ràng trước mắt, có thể xem xét được, còn đồ cổ của Ngài đâu?”. Người ấy đưa hai tay ra cho mọi người xem¹¹. Mọi người lại nhìn nhau, không hiểu gì.

7.21. Hộ pháp

Mọi người đều biết rằng, đem giáo pháp của Phật truyền bá ra bên ngoài, kết giao với Vương công Đại thần là công tác hộ pháp. Nhưng không biết rằng, làm người xuất gia là việc hộ pháp chủ yếu nhất, việc này không thể không cẩn thận! Hộ pháp có ba điều: một là, xây dựng Chùa viện và tạo chỗ ở cho người tu hành; hai là truyền bá, tuyên dương Phật pháp; và ba là, khích lệ mọi người phát tâm xuất gia. Vì sao nói phải cẩn thận? Ví dụ, lấy điều thứ nhất để nói, xây dựng chùa viện bảo hộ người tu hành, nếu như tài sản xưa nay vốn thuộc sở hữu của chùa viện, bị người ta dùng bạo lực xâm chiếm, nay lấy lại trả cho chùa viện, đây là việc làm hợp lý. Nếu như tra xét hồ sơ, quyền tài sản không rõ ràng, năm tháng lại quá xa, hiện tại quyền sở hữu đã đổi cho người khác, chúng ta nhờ quyền thế để đoạt lại có được không? Vui vẻ hỷ xả đi mới là điều tốt đẹp nhất, thế lực người ta không bằng bạn, miễn cưỡng trả lại cho bạn, đó gọi là chỗ tụ tập oán nghiệp. Nếu như người xuất gia chỉ khuyến hóa các đại quan có thế lực, bảo người ta làm những việc công đức lớn, để tu sửa chùa viện cũ, mà không nghĩ đến rằng Phật pháp vốn bình đẳng đối đãi với tất cả chúng sanh, người bình dân cũng phải cho họ có cơ hội tích tập góp công đức chứ, không nên chỉ hướng đến những người quyền quý để hóa duyên! Lại nữa, nếu như dùng thế lực bóc lột tiền bạc và sức lực của trăm họ để xây dựng chùa tháp, thì cho dù chùa tháp có rộng hơn ngàn mẫu, cao đến chín tầng mây, dùng gốc chiên đàn để xây dựng, dùng trân châu bảo ngọc để trang hoàng, thì Phật cũng chỉ thương chúng sanh đau khổ mà thôi, không thể hoan hỷ được. Những việc làmnày không có công đức, ngược lại có tội, không thể không cẩn thận! Thứ hai, nói về việc truyền bá Phật pháp, nếu như trước tác hoặc giảng giải kinh điển, xa thì hợp với tâm Phật, gần thì khế hợp với yếu chỉcủa kinh điển, chúng ta tán thán và truyền bá, tuyên dương việc đó. Điều này thì hợp lý. Nếu như thuyết pháp hoặc sáng tác mà giống như ngoại đạo, vọng kiến, tà thuyết, hoặc thấy biết nông cạn, lệch lạc, chúng ta phản đối và không chấp nhận cho lưu truyền. Vì sao? Nếu như người xuất gia lúc có sáng tác, trước thuật chỉ cố tìm cầu những nhân vật to lớn viết cho lời tựa, lời bạt, mà không nghiên cứu, suy nghĩ xem nội dung trước tác có hại cho người đời sau hay không, nếu có, không chỉ không có công đức mà còn có tội, không thể không cẩn thận! Điều thứ ba là, khích lệ người xuất gia. Nếu như người xuất gia này thật tu thật học, thực sự muốn được khai ngộ, có học vấn và có trí tuệ cao thì nên cúng dường họ. Người xuất gia phải có chánh tri kiến, tu học đến nơi đến chốn, nghiêm trì giới luật, tu hành thâm hậu, thì nên tín ngưỡng họ, gần gũi họ. Đây là điều hợp lý. Nếu như xuất gia là người giả trang thiền tướng, biểu hiện bên ngoài, mà bên trong không có đức độ của kẻ học thiền, xấu xa bỉ ổi, lại hạ lưu, cũng tôn kính họ, thân tín họ, có được không? Chẳng hạn người xuất gia thân cận, tìm chỗ dựa nơi những người phú quý, hy vọng họ che chở cúng dường, ưa dùng tơ lụa, cẩm tú cao quý để che đậy cái thân thể hôi thối… thì có nên thân cận hay không? Không nên! Vì sao? Vì làm vậy chỉ là tăng thêm độc tính vào trong cơ thể của họ, không chỉ không có công đức, trái lại còn có tội, không thể không cẩn thận! Nếu giống như đây, thì Vương công Đại thần duy trì ủng hộ Phật pháp, mà người xuất gia trái lại phá hoại Phật pháp, thật đáng buồn thay!.

7.22. Xuất gia

Người mới phát tâm xuất gia, tuy chí nguyện có lớn nhỏ khác nhau, nhưng ít nhiều đều có tâm đạo. Nhưng một thời gian sau, lại bị lợi danh, nhân duyên làm cho ô nhiễm. Tiếp đến lại kiến tạo chùa chiền, tu sức y áo, mua ruộng vườn, kinh doanh bất động sản, thu nhận đồ đệ, nuôi người ăn kẻ ở, cất giữ tiền bạc, dồn sức đi làm việc đời, đi tìm chỗ nương tựa, thì giống như người thế tục chẳng khác nhau. Trong kinh Phật có nói: “Một người xuất gia tu hành, Thiên ma ba tuần phải lo sợ”. Bây giờ vị Tăng đã biến thành người thế tục như vậy, Ma ba tuần có thể lấy rượu uống chúc mừng. Người phát tâm bồ đề xuất gia, việc trước hết phải biết một điều như vậy. Tôi đã từng thấy một vị sa-môn tu hành khổ hạnh trong rừng sâu núi thẳm, một khi xuống núi, bị những thiện nam tín nữ quy y cúng dường, lâu ngày liền mất đạo lực, sống một đời hèn hạ, huống hồ những người xuất gia tu tập đã quá tồi tệ! Người xưa có nói, sau khi xuất gia, nhất định phải ra khỏi nhà phiền não, phải cắt đứt mọi sự trói buộc ân tình cuộc đời, đó là xuất gia sau khi xuất gia. Xuất gia trước khi xuất gia thì dễ, xuất gia sau khi xuất gia mới là khó khăn. Tôi làm mấy việc này, rụt rè thận trọng, thấp thỏm lo âu, sợ phạm lỗi lầm đã thuật ở trên!

TỔNG LUẬN

Chương trước ghi chép hạnh Trung thần của các cao Tăng, chương này ghi chép hạnh Cao thượng. Hoặc có người hỏi: “Hạnh Cao thượng mới nói đây như vậy có tương phản với hạnh Trung thần không”? Không phải như vậy! Cần phải xem chỗ lập trường sao rồi mới nói! Ở trong rừng núi hang động khổ tu thành tựu, đạo phong vang khắp muôn nơi, triều đình nghe danh mời thỉnh, nếu như có nhân duyên, lời nói thích hợp, trên có thể độ được vua, dưới có thể độ được trăm họ, đây không phải là việc làm chân chính hoằng pháp lợi sanh sao? Chỉ sợ rằng đạo nghiệp tu hành không tốt, hạ thấp nhân cách của mình đi tìm cầu vinh hoa phú quý làm cho người xuất gia mất mặt thôi! Ôi, người xuất gia phải lấy tu hành làm sự nghiệp, tự tàm tự quý, nhân đó khiến cho Quốc vương và Đại thần biết rằng trong thiên hạ có những người xuất gia vui đạo tu hành, vứt bỏ danh lợi mà tán thán, ước ao họ, như vậy hạnh Trung quân rất nhiều, việc gì nhất định phải đối mặt trình thuật, dâng lời khuyên gián mới gọi là Trung? Cho nên, tôi đã ghi quốc sư Huệ Trung ở Nam Dương được bảy đời Hoàng đế tôn sùng, và Thiền sư Vô Nghiệp ba lần từ chối chiếu lệnh của Hoàng thượng triệu vào cung, tuy hai người chỗ tao ngộ và phương thức hành động không giống nhau, nhưng đạo nghiệp của họ thì cao quý như nhau, đều là những vị có hạnh Trung quân.

CHƯƠNG 08 - TRÌ TRỌNG

8.1. Sau khi được truyền pháp ẩn cư rất lâu

Triều nhà Đường, Lục Tổ Huệ Năng, ở chùa Nam Hoa, tỉnh Thiều Châu. Tổ nhân nghe kinh Kim Cang mà có tỏ ngộ, liền đến yết kiến Ngũ Tổ Hoàng Mai, sau được minh tâm kiến tánh. Ngũ tổ nói: “Ông căn tánh đại lợi, hãy vào sau viện giã gạo”! Thế là sư lui sau viện giã gạo, làm mọi việc tăng gia sản xuất, nhưng vì sư gầy quá, phải cột thêm đá vào người mới đạp chày giã gạo nổi, làm việc cực khổ như vậy cúng dường đại chúng. Sau đó được Ngũ Tổ truyền y bát, sợ có người xấu tranh đoạt y bát làm hại đến sư, nửa đêm Ngũ Tổ tiễn sư đi. Sư ẩn cư với bọn thợ săn suốt 16 năm. Sau đó long thần hộ pháp bảo sư ra hoằng pháp độ sanh. Thế là sư đến chùa Pháp Tánh ở Quảng Châu. Lúc ấy pháp sư Ấn Tôn đang giảng kinh Niết Bàn. Bấy giờ, gió thổi cây phướng lay động, một vị Tăng nói: “Gió động”. Một vị tăng khác nói: “Phướng động”. Hai người tranh cãi mãi không thôi. Huệ Năng bèn nói: “Không phải gió động, không phải phướng động, là tâm các ngài động”. Đại chúng kinh ngạc bội phục! Pháp sư Ấn Tôn mời sư thượng đường, thỉnh sư khai thị, rồi xuống tóc cho sư, lạy sư làm thầy. Biết sư là người được y bát từ Ngũ Tổ, liền hỗ trợ cho sư hoằng pháp, thành lập dòng thiền đốn ngộ ở miền Nam.

8.2. 10 năm bí mật

Triều nhà Đường, tại Chương Châu, tại tu viện La Hán, có sư hiệu Quốc Sâm. Sư người Thường Sơn. Lúc đầu sư học Giới luật, sau tham học thiền Nam đốn với chư vị Đại đức, thiện tri thức khắp nơi. Cuối cùng sư được đại sư Huyền Sa Sư Bị (Sư Bị Tông Nhất), ở Phước Châu khai thị, liễu ngộ tâm địa. Sau đó sư bí mật hành trì không cho ai biết.

Nhưng sau đó, sư bị Châu mục Chương Châu, Vương Công Thái Nguyên, phát hiện khả năng trác việt của sư, mời sư về Liên Cung, ở Thạch Sơn, thành Tây, tỉnh Phúc Kiến trú trì hơn 10 năm. Sư tu trì mật hạnh nhưng không xem thường khai thị diệu pháp cho người. Tuy nhiên, có người khẩn thiết hỏi pháp sư mới vì họ khai thị. Không lâu sau sư chuyển đến viện La Hán. Tuy viện La Hán tường vách mục nát, mọi thứ đều hư hơn một nửa, nhưng sư vẫn ở điềm đạm, vui vẻ. Thái bảo Cần Châu, Lang Nhị Công, tha thiết thỉnh sư hoằng dương Phật pháp, sư không thể từ chối, nhận lời mời, khai diễn pháp môn thâm diệu, mỗi lần thuyết giảng người đến tham học không biết bao nhiêu mà kể. Sư hoằng dương mạnh mẽ tông Pháp Nhãn.

8.3. Không nói những điều linh dị

Triều nhà Đường, tại Vĩnh Hưng, tu viện Vĩnh An, có sư hiệu Thiện Tĩnh.

Sư họ Vương, người xứ Toàn Thành (nay là huyện Hưng Bình tỉnh Thiểm Tây).

Thuở bé sư theo Nho học, thông suốt nhiều sách vở. Năm 27 tuổi, sư đến chùa Phong Đức trong núi Chung Nam lễ Thiền sư Quảng Độ làm thầy. Khoảng niên hiệu Thiên Phục (901-903), sư về Nam yết kiến Thiền sư Lạc Phố Nguyên Tĩnh, được cử làm Tri viên. Cuối cùng sư được khai thông, liễu ngộ được bổn tánh. Sau đó sư trở lại quê hương. Lưu thú Trường An Vương Công xây dựng Thiền viện Vĩnh An mời sư trú trì hoằng pháp. Một đời sư, lúc tắm rửa, trên thân thể đã từng rơi ra nhiều xá lợi, sư vội vàng nhặt lấy dấu đi, không cho đồ chúng đem xá lợi cho người khác xem hoặc nói cho người khác biết. Lại nữa, lúc ngồi thiền nhập định, bỗng nhiên trong sân Thiền viện có hạc trắng bay đến, ngoan ngoãn đứng ở đó giống như đang nghe pháp vậy, sư sai người ra đuổi chúng đi. Có rất nhiều việc thần kỳ, linh dị như vậy, sư đều bí mật không nói cho ai biết.

Lời bình:

Người xưa có việc thần kì, linh dị bí mật không nói cho người khác biết, để phòng người sau tham cầu thần thông linh dị mà bỏ việc tu tập chánh giác. Ngày nay, không có thần thông linh dị cũng nói dối rằng có, mê hoặc người khác để trục danh lợi. Hai loại tâm thuật này thật khác nhau một trời một vực! Thánh hiền càng tu hành càng đến cảnh giới hoàn thiện; người ngu si càng tu càng đi đến chỗ trầm luân đọa lạc, giống như thế này lại còn cho là kỳ quái sao?

8.4. Dấu vết trong đám tiều phu – mục đồng

Triều nhà Đường, ở Trì Châu, Thiền viện Nam Tuyền, có sư hiệu Phổ Nguyện. Sư họ Vương, người Tân Trịnh (Hà Nam). Niên hiệu Chí Đức thứ 2 (757) sư đến núi Đại Ôi, huyện Mật (Hà Nam) thọ nghiệp với Thiền sư Đại Huệ, siêng năng khổ hạnh. Niên hiệu Đại Lịch thứ 7 (772) sư đến chùa Hội Thiện ở Tung Sơn thụ giới cụ túc với Luật sư Hạo. Theo Luật sư Pháp Lệ nghiên cứu Tứ bộ luật tông. Sư còn đi các nơi nghe giảng Lăng-già, Hoa Nghiêm v.v… Còn thông đạt huyền nghĩa các luận: Trung luận, Bách luận, Thập Nhị Môn luận. Sau đến Giang Tây yết kiến Mã Tổ Đạo Nhất có chỗ tỉnh ngộ, được Du hí Tam muội. Niên hiệu Trinh Nguyên thứ 11 (795) sư ẩn cư núi Nam Tuyền, Trì Dương, tự cất thiền thất, hơn 30 năm không xuống núi, tự trồng trọt để sống, không để lộ tài năng và đạo hạnh, xem giống như câm điếc. Sư thường mặc áo tơi, đội nón cỏ đi chăn trâu, dấu tích để lại trong đám tiều phu, mục đồng.

Đến đời Đường Văn Tông, khoảng niên hiệu Thái Hòa (827-836), Thái thú Trì Dương và Tuyên phủ sứ Lục Công, hộ quân ở Bành Thành, thỉnh sư xuống núi khai diễn Phật pháp, rộng độ người sau, một thời đạo phong vang khắp, mọi người tôn xưng sư là Nam Tuyền Cổ Phật.

Lời bình:

Tổ sư Huệ Viễn 40 năm không rời chân khỏi núi Lô Sơn. Vương Lão Sư (tức Thiền sư Nam Tuyền Phổ Nguyện) 30 năm không xuống núi Nam Tuyền. Tiết tháo cao thượng của người xưa là vậy. Nhưng đây đều là những sự việc xảy ra sau khi đã hiểu rõ tâm địa, không thích hợp với người mới tu học. Người xuất gia nếu việc lớn sanh tử chưa rõ, tâm địa chưa khai ngộ, phải nên không sợ đường xa, tìm thiện tri thức để cầu được khai thị dẫn dắt, đâu có thời gian ngu dại ngồi nhìn, giậm chân một chỗ, tự chận đứng cơ hội tiến lên của mình! Triều nhà Đường, ở Triệu Châu, Đông Viện, Thiền sư Tùng Thẩm đến 80 tuổi rồi vẫn còn ra ngoài hành cước tham phương học đạo; tại Phước Châu, núi Tuyết Phong, thiền viện Quảng Phước, Thiền sư Nghĩa Tồn, đời nhà Đường, cũng hơn ba lần lên đến Thư Châu, núi Đầu Tử tham bái Thiền sư Đại Đồng, 9 lần đến Sơn Động, Quận Châu, tham yết cầu pháp với Thiền sư Lương Giới. Tôi bạo gan viết mấy lời này, là khuyên bảo một cách thành thật những người xuất gia ngu si mà cứ đi ẩn cư, không chịu lo tham phương học đạo.

8.4. Mọi việc đều do duyên khởi

Triều nhà Đường, ở Đàm Châu, núi Thần Đỉnh, có Thiền sư Hồng Đàm, người Dự Châu, danh tiếng ngang hàng với Thiền sư Thiện Châu, ở thiền viện Thái Tử, Phần Dương. Sư đắc đạo lúc tuổi còn nhỏ, chưa đến 30 tuổi, ẩn cư ở Nam Nhạc Hành Sơn 20 năm. Sau mới ra trụ trì, lại 20 năm sau mới khai đường thuyết pháp. Đây đều do thời cơ nhân duyên chưa đến, không phải ý của sư, hoặc phải ẩn cư nhiều năm mới trụ trì, hoặc thuyết pháp đều chờ nhân duyên chín muồi. (Những bậc cao Tăng đại đức sau khi ngộ đạo đều có đủ thần thông tuệ nhãn, hiểu rõ căn tánh chúng sanh, thời cơ và nhân duyên, giống như đi giữa đêm trăng sáng tỏ, nhậm vận mà đi).

8.5. Đóng cửa nhiều năm

Triều nhà Tống, ở Đàm Châu, núi Vân Cái, có Thiền sư Thủ Trí. Vào niên hiệu Nguyên Hữu thứ 6 (1091), đời vua Tống Triết Tông, từ bỏ trụ trì, rút lui tây đường ẩn cư một mình 30 năm.

8.6. Ở lâu trong rừng sâu

Triều nhà Minh (1368-1644), ở Tùy Châu, Long Tuyền, có Thiền sư Vô Văn Tuyệt Học Chính Thông.

Sư họ Hề, tự Vô Văn, hiệu Tuyệt Học, người xứ Quang Trạch (nay thuộc tỉnh Phúc Kiến). Năm 17 tuổi cạo tóc xuất gia, 20 tuổi thụ giới cụ túc. Tinh thông Giới luật kiêm tu Chỉ Quán, nghiên cứu sâu Duy Thức. Về sau sư chuyên mộ thiền pháp, thưa hỏi khắp nơi. Tham cứu 4 câu kệ của Phật Đại Thông Trí Thắng được vài năm. Một hôm, sư chợt nghe tiếng ngựa kêu liền tỉnh ngộ, nối pháp Thiền sư Thiên Kỳ Bản Thụy, thuộc tông Lâm Tế.

Sau khi đại triệt ngộ, sư một mình vào trong núi Quang Châu ẩn tu 6 năm. Rồi vào sâu trong núi Lục An Châu ở thêm 6 năm. Sau đó lại trở về núi Quang Châu thêm 3 năm nữa, đều ở một mình một bóng trong rừng sâu núi thẳm như vậy tu hành trước sau tổng cộng 17 năm, rồi sau mới vào đời hoằng pháp.

Lời bình:

Sau khi giác ngộ lớn mới độc hành độc tọa, giống như Thiền sư Phổ Nguyện sau khi ngộ ẩn cư ở núi Nam Tuyền. Còn những người mới học, tâm tánh chưa khai ngộ, đã từ bỏ Tùng lâm, không ưa ở trong Tăng chúng, xa lìa thiện tri thức ở ẩn một mình, kiến thức nông cạn, không phải là sai lầm sao?

8.7. Tám lần mời không đi

Triều nhà Tống, ở Phần Dương, thiền viện Thái Tử, có Thiền sư Vô Đức. Sư họ Du, người Thái Nguyên (Sơn Tây). Thuở nhỏ, sư thông minh trí huệ hơn người. 14 tuổi cha mẹ lần lượt qua đời, sư bèn cắt tóc thụ giới cụ túc. Du phương khắp nơi, từng tham phỏng 71 vị tôn túc thạc đức. Sư đến Thủ Sơn, Nhữ Châu (Lâm Nhĩ, Hà Nam) tham kiến Thiền sư Tỉnh Niệm được đại ngộ, nối pháp làm truyền nhân tông Lâm Tế.

Sau khi đại ngộ, trước sau đạo tục 8 lần mời sư xuống núi thuyết pháp, sư đều từ chối. Sau đó sư sống thảnh thơi ở Chùa Bạch Mã, tại Dương Châu. Những người xuất gia, tại gia ở các vùng Tinh Châu, Phần Châu hơn 1000 người đồng loạt kéo lên núi cung thỉnh sư hạ sơn thuyết pháp độ sanh, cuối cùng, vì thạnh tình khó từ chối, sư thuận theo ý mọi người xuống núi. Đại sư một lần khai giảng thì tông phong được chấn hưng lớn, xa gần đều đến, nhưng sư vốn là người từ trước tới nay không ra khỏi cửa. Sư tự làm một bài ca ‘không ra tự viện’ để biểu hiện rõ chí hướng của mình.

Lời bình:

Nhất nhất quán sát các bậc cao Tăng đại đức, sau khi được pháp, đều không để lộ tài năng, mai danhẩn tích. Đến lúc thời cơ chín muồi rồi mới hiển lộ. Nhưng, như Thiền sư Vô Đức đây, người ta mời thỉnh đến lần thứ 8 vẫn không đi thì giấu kín, cẩn thận thái quá! Sau đó Tông phong được đại chấn, lẽ nào không phải là uyên nguyên sâu xa mà lưu truyền trường cửu? Không phải một sớm một chiều có thể bồi dưỡng tạo thành như thế! Ngày nay, người xuất gia trẻ mới chút ít tài năng đã vội vàng muốn biểu hiện, sợ người sau không biết đến, sợ làm người lạc hậu, thật không bình thường! Giống như quả chưa thật sự chín muồi mà hái xuống thì không thơm ngọt, không ăn được. Hỡi những người xuất gia trẻ! Phải luôn phản tỉnh xem lại mình, phải chăng xuất thế quá sớm?

8.8. Trọng pháp ẩn cư trong núi

Triều nhà Nguyên (1206-1368), tại Yên Đô (miền bắc tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc), chùa Phổ Khánh, có sư Pháp Văn, 7 tuổi xuất gia. Sau theo đại sư Quảng Ôn học kinh Pháp Hoa, Duy Thức, Nhân Minh luận và Tứ Phần Luật. Đại sư Quảng Ôn bảo sư phải tự trọng, tương lai còn dài, tiền đồ rất khó khăn, tất cả hy vọng đều đặt lên người sư. Sư đứng trước tượng Phật đốt một ngón tay, lấy máu viết kinh v.v… cúng dường Phật, để biểu hiện sự tôn sùng Phật pháp. Tiếp đó sư ẩn cư ở Ngũ Đài Sơn, 6 năm không ra khỏi cửa, Đại tạng kinh năm ngàn quyển, tụng được ba lần. Quốc sư của Hoàng đế tán thán, khen rằng: “Người Hán cũng có những Hòa thượng cao minh như vậy”!

Không lâu sau, Tây An Vương Đình mời sư đến chùa Nghĩa Thiện ở Thành Nam, Tây An, khai giảng đạo tràng. Hoàng đế nghe đến danh đức của sư, triệu kiến vào hoàng cung, lệnh cho sư trú trì chùa Đại Nguyên Giáo, phong hàm Ngân Chương nhất phẩm. Rất nhiều người cầu giới và đắc giới nơi sư. Năm 1317, ngày 14 tháng 3, đời vua Nguyên Nhân Tông, sư ngồi ngay thẳng mà tịch.

8.9. Ẩn cư trong chùa cũ

Triều nhà Nguyên, ở Cù Châu, núi Ô Thạch, có sư Kiệt Phong Thế Ngu. Sư họ Dư, tự Kiệt Phong, người Tây An (Cù Châu, Chiết Giang). Xuất gia thuở nhỏ, lớn lên theo Cổ Nhai, Thạch Môn Học học đạo. Lại tham kiến nhiều bậc tôn túc Bố Nạp, Đoạn Nhai, Trung Phong nhưng không khế hợp, bèn ẩn cư trong núi Nam Bình khổ tham công án “không phải tâm, không phải Phật, không phải vật”, ba năm không ra khỏi cửa, một đêm nghe vị tăng bên cạnh tụng Chứng Đạo Ca, sư có tỉnh, yết kiến Thiền sư Chỉ Nham Thành được ấn chứng rồi nối pháp. Niên hiệu Chí Thuận thứ 2 (1331) sư trở về trụ núi Ô Thạch, Tây An suốt 16 năm không ra khỏi núi.

Sau danh tiếng của sư truyền đến triều đình, Hoàng đế sai người tâm phúc mang danh hương và Cà-sa Kim lan ban tặng cho sư, phong hiệu Hoằng Biện pháp sư. Đời vua Nguyên Thuận Đế, niên hiệu Chí Chính (1341-1368), các Chùa viện mới như Long Viên, Cổ Vọng, Bảo Cái, Phổ Nhuận v.v… đều thành khẩn cầu sư làm tổ khai sơn, bất đắc dĩ sư phải đáp ứng nguyện vọng mọi người.

8.10. Việc mình mình tự lo mới có thể vì mọi người

Người xưa đại triệt đại ngộ, việc học đã hoàn thành rồi còn phải vào bên suối, dưới rừng, nuôi lớn thánh thai, không sợ đầu lưỡi nhân vì lâu ngày không nói mà phát mốc! Long thiên Hộ pháp cực lực thúc giục các Ngài mới vào đời độ người. Cho nên, một vị Đại đức từ chối không vào đời thuyết pháp đều nói nguyên ý đời đời kiếp kiếp đang ở vào địa vị tham học, để rèn luyện, tu hành. Tôi lúc mới xuất gia, thành kính phụng trì điều này, ghi nhớ trong lòng, sau đó vì bị bệnh cho nên vào núi tịnh dưỡng, Tăng tục nối tiếp nhau đến cùng tu, lâu dần bất giác hình thành Tòng lâm đạo tràng. Nhưng cho đến hôm nay vẫn không dám tự cho mình là Phương trượng Tòng lâm; không dám mở miệng vọng luận đạo lý Thiền tông. Chỉ bất quá cùng chúng tu học, không phải lãnh đạo mọi người tu hành! Tôi rất xấu hỗ, tuổi đã cao, làm bậc trưởng bối, chỉ hy vọng cùng quý ngài hỗ tương khích lệ nhau mà thôi. Kỳ vọng quý vị Đại đức xem tôi là bằng hữu, có gì không phải, xin quý ngài chỉ giáo và sửa chỗ lỗi lầm cho tôi, đây là điều vinh hạnh cho tôi vậy!

8.11. Làm việc chắc chắn, lớn tuổi rồi mới vào đời

Người xưa sau khi đắc ngộ tâm địa, ở trong hang sâu núi thẳm, dùng nồi bể nấu thức ăn, ẩn náu nuôi dưỡng, cho đến khi Long Thiên Hộ pháp cực lực thôi thúc vào đời, vạn bất đắc dĩ mới nhập thế độ chúng. Người đời sau dần dần không như người xưa, chỉ học đòi làm Pháp sư giảng kinh, luận, hoặc học làm thầy cúng (làm pháp sư du-già thí thực). Học thành rồi mà tuổi còn nhỏ còn không dám ra đi, đợi đến tuổi lớn rồi mới dám ra làm Phật sự. Ngày nay, trước mắt thấy rất nhiều vị thiếu niên lên toà giảng sư. Thảo nào Phật pháp suy vi!

8.12. Trước thuật nên ở cuối đời

Trước tác của người tu đạo không phải như văn chương, truyện ký… trong thế gian, văn từ có thể dùng ví von, so sánh. Tác phẩm của người xuất gia nhất định phải, trên thì làm sáng tỏ tâm pháp của Phật, dưới thì phải khai mở phương pháp ngộ đạo cho người sau. Trách nhiệm này không phải nhỏ. Nếu như sở học chưa tinh thông, chỗ thấy biết chưa chính xác, ổn định, chỉ có một chút sai lầm, không phải là làm trái ý chỉ của Phật và để lại sai lầm cho người hậu học sao? Khổng Tử ba lần ‘đoạn tuyệt vi sách’ mới đem ‘10 cách dịch văn’ ra khen là hoàn thành (Vi là da, ngày xưa không có giấy, viết chữ lên thẻ tre, dùng da kết lại cho nên gọi là vi sách. Thập dịch là Khổng Phu tử khen dịch văn, tức là Thượng thoán, Hạ thoán, Thượng tượng, Hạ tượng, Thượng hệ Hạ hệ, Văn ngôn, Thuyết quái, Tự quái và Tạp quái). Ông Châu Hy lúc lâm chung còn đem yếu chỉ trong chương ‘Thành ý’ của sách Đại học ra cải định. Người xưa đối với việc trước thuật cẩn thận đến như vậy. Học vấn thế gian mà còn thận trọng như vậy huống gì câu cú, ngôn luận xuất thế, nói là dễ sao? Triều nhà Đường, ở Lãng Châu, có Thiền sư Đức Sơn Tuyên Giám (họ Châu, người Quảng Châu), sau khi xuất gia chuyên tâm nghiên cứu Luật tạng, đối với tánh tướng các kinh đều quán thông yếu chỉ, thường hay giảng kinh Kim Cương, cho nên người bấy giờ gọi sư là Châu Kim Cương. Sau nghe ở phương Nam giường Thiền hưng thạnh, Sư căm giận, bất bình, bèn nói: “Người xuất gia ngàn kiếp học oai nghi của Phật, vạn kiếp học tế hạnh của Phật còn chưa thành Phật, nay kẻ ma ở phương Nam dám nói: “trực chỉ nhân tâm, kiến tánh thành Phật”, ta phải đập tan cái sào huyệt này, trừ hết những nghiệt chủng ấy để báo ân Phật”. Sư bèn gánh Thanh Long sớ sao lên đường đến đất Thục, huyện Lễ Dương. Trên đường đi gặp một bà già bán bánh, nhân đó sư dừng lại mua bánh ăn điểm tâm. Bà già chỉ vào gánh hỏi: “Đây là gánh gì?”, sư trả lời: “Thanh Long sớ sao”. Bà già hỏi: “Giảng kinh gì?”. “Kinh Kim Cang”. Bà già lại nói: “Tôi có một câu hỏi, nếu như trả lời được, cho bánh ăn điểm tâm, nếu như trả lời không được, hãy xéo đi chỗ khác. Trong kinh Kim Cang có nói, ‘tâm quá khứ bất khả đắc, tâm hiện tại bất khả đắc, tâm vị lai bất khả đắc’, xin hỏi sư muốn điểm tâm nào?”. Sư trả lời không được, bèn tìm đến Long Đàm. Đến pháp đường sư nói: “Đã lâu nghe danh Long Đàm, đến đây thì đàm không thấy mà long cũng chẳng hiện”.

Long Đàm Sùng Tín Thiền sư nói: “Người đã đến gần được Long Đàm”. Sư không biết nói gì, bèn ở lại. Sau sư đại ngộ, đem Thanh Long sớ sao đến trước pháp đường châm lửa, nói: “Tột cùng các biện luận siêu huyền như một sợi lông ném trong hư không; hết sạch các trọng yếu ở đời giống như một giọt nước trong hồ lớn”, nói xong sư châm lửa đốt sạch. Nếu như sư Đức Sơn không đến Long Đàm thì cho rằng Thanh Long sớ sao của mình sáng tác là hiếm có trong đời. Lại có Thiền sư Tùng Duyệt ở Đâu Suất, phủ Long Hưng, theo học với Thiền sư Đạo Ngô, rồi đến Hòa thượng Trí ở Vân Cái, sau nghe lời Hòa thượng Trí đến tham học với Hòa thượng Văn ở Động Sơn, rồi trở về yết kiến sư các đại Hòa thượng Chơn Tịnh Văn v.v… thâm lãnh được yếu chỉ sâu xa, được ấn chứng. Sau đó Sư đến Đàm Châu, Thạch Sương, Sở Viên, gặp thị giả của Thiền sư Từ Minh là sư Thanh Tố.

Thiền sư Thanh Tố có đầy đủ sở kiến, Sư thành khẩn xin chỉ giáo, sư Thanh Tố nói rằng, những điều Động Sơn dạy cho ông đều là chánh tri chánh kiến, tiếc rằng ông lìa xa thầy Văn quá sớm, nhưng chỗ người đạt được chỉ có thể vào Phật mà không thể vào ma, há chẳng thấy cổ nhơn nói một câu rốt sau mới đến lao quan? Nay vì ông điểm phá. Mấy tháng sau sư mới được Thanh Tố ấn khả. Như vậy, lúc đầu được Thiền sư Duyệt (Diệu Hỷ), ở Đâu Suất làm cho đầy đủ đại tài rồi, sau mới được sự ấn chứng tâm pháp của Thiền sư Thanh Tố. Người tuổi trẻ lo trước tác còn không vội tu tập?

TỔNG LUẬN

Hoặc giả có người sẽ hỏi: “Đức Thế Tôn sau khi ngộ đạo thành chánh đẳng chánh giác liền thuyết giảng kinh Hoa Nghiêm, cũng có Sa-di, mới 7 tuổi dự hội thuyết pháp. Nếu như phải ẩn cư nhiều năm, lâu ngày mới xuất thế, thì ai tiếp độ chúng sanh”? Thật không biết rằng, người xưa làm việc thận trọng không phải là tự lợi cho riêng mình mà quên đi sứ mạng vào đời độ sanh! Đạo hạnh càng cao, chí hướng càng kiên định, nguyện lực càng sâu rộng, tâm địa càng sáng tỏ, làm việc càng cẩn thận, càng không sai nhân quả. Sau khi ngộ đạo, ở trong rừng, bên suối, nuôi lớn và gìn giữ tâm linh, đợi cho đến lúc hạnh giải hợp nhất, đạo lớn đã thành, như trái đã chín, hương vị tự nhiên bay khắp, thơm tho, Long thần Hộ pháp tự nhiên đến mời xuất thế, công phu lúc này, tùy ý tự nhiên tự tại, đều là việc làm tốt đẹp, dùng đức độ chúng giàu có dư dật. Bạn chỉ biết đức Phật một đời cứu độ chúng sanh làm lợi ích cho chúng sanh, mà không biết rằng Ngài đã trải qua ba đại kiếp A-Tăng-kỳ tu tập! Và không biết rằng Sadi 7 tuổi có thể giảng kinh ấy là đã nhiều đời nhiều kiếp tu luyện huân tập mà thành tựu hay sao? “Phật pháp không phải là cá tươi, sợ để lâu nó thối sao?”, câu nói này tuy đơn giản mà nghĩa lý rất sâu xa!

CHƯƠNG 09 - HẠNH GIAN KHỔ

9.1. Nhiều năm tu hạnh đầu đà

Thời Phật còn tại thế, tôn giả đại Ca-diếp tu khổ hạnh, mặc dù tuổi đã lớn vẫn không bỏ lối tu này. Phật thương ông tuổi già sức yếu, khuyên rằng: “Thầy liên tục tu khổ hạnh nhiều năm, nên nghỉ ngơi một chút”. Tôn giả Ca-diếp vẫn một mực tu tập khổ hạnh như vậy. Phật khen ngợi: “Thầy có thể làm gương mẫu cho tất cả chúng sanh noi theo, chính như Ta một đời tại thế, có người tu tập khổ hạnh giống như thầy, thì Phật pháp có thể trụ ở đời mãi mãi, nếu như không có người tu khổ hạnh thì Phật pháp sẽ diệt vong. Thầy quả thật là người gánh vác việc lớn của Như Lai”! Sau đó, nhân trong một buổi pháp thoại tại non Linh Thứu, Thế Tôn đưa lên một cành hoa, Ngài Ca-diếp mỉm cười, chánh pháp nhãn tạng, lấy tâm truyền tâm, trao cho đại Ca-diếp, trở thành sơ tổ Thiền tông ở Ấn Độ.

Lời bình:

Hạnh đầu đà còn tồn tại hay diệt vong đều quan hệ đến sự tồn tại hay diệt vong của Phật pháp, đây là lời nói từ kim khẩu của Phật. Câu nói này vẫn còn văng vẳng bên tai, vậy mà người xuất gia ngày nay, ăn thì quá nhiều, mặc thì quá đẹp, trang hoàng chỗ ở thì quá sang trọng, tứ chi mệt mỏi lười biếng, không muốn làm việc, vật chất trang sức, tiêu khiển, thưởng ngoạn giống như một người phú quý mà không biết xấu hổ. Phật pháp suy vi, thật tại khiến cho lòng người vô cùng đau xót! Sơ tổ Ca-diếp ở Ấn Độ, phương Tây, và chúng ta, người Trung Quốc, phương Đông, quốc thổ không đồng, nhưng những việc gương mẫu Ngài đã làm, lẽ nào Ngài đã biết trước: sau khi Phật pháp ở Ấn Độ suy vi, Phật pháp (mà đặc biệt là Thiền tông) thạnh hành ở Trung Quốc, đến hôm nay có những bệnh xa hoa mà không tu khổ hạnh, nên đã đặc biệt để lại phong độ này để làm lương dược đối trị cho con cháu của Ngài chăng? Chỉ xin nguyện con em Thiền môn noi theo gương mẫu tổ sư Ca-diếp đã làm, tu hành không nên lấy chỗ thời đại mạt pháp mà tự cam chịu thụt lùi.

9.2. Trải qua đủ mọi hiểm nạn

Triều nhà Tấn, có pháp sư Vô Khát, ở Hoàng Long Đàm. Sư nghe nói đại sư Pháp Hiển ở chùa Kinh Sư, Giang Lăng, cùng với các thầy Tuệ Cánh, Đạo Chỉnh… đến Tây Trúc thỉnh kinh, tham học, cũng phát thệ nguyện đến đó một lần. Thế là, vào đời Tống Vũ Đế, thời Nam Triều (niên hiệu Vĩnh Sơ năm thứ nhất, 420 tl), sư tập hợp các bạn đồng tu như Đàm Lãng, Tăng Mạnh,… cả thảy 25 người, xuất phát từ Trường An đi Tây Thiên, vượt qua sa mạc. Sa mạc đó, trên không có chim bay, dưới không có thú chạy, tuyệt tích không có bóng người, nhìn về phương tây, một dãi mênh mông, tuyệt không dấu vết, tất cả đều không biết nên đi về hướng nào mới đúng, chỉ biết nhìn mặt trời để xác định đông tây, xem xương cốt của người bỏ lại để xác định đã có người đi qua đây bỏ mạng, rồi quyết định lần theo dấu vết mà đi. Đến dãy Thông Lĩnh, vùng này không kể là mùa đông hay mùa hạ đều có tuyết rơi, có ác long thổi khí độc, gió thổi bụi đá bay như mưa. Lại đến dãy Đại Tuyết Sơn, dưới núi có sông lớn, nước sông chảy rất mạnh giữa hai dãy núi đông-tây, các sư nối dây thừng lại làm cầu, mười người đi qua trước, đến bên kia đốt lửa làm tín hiệu, người phía sau xem thấy khói lửa biết người đi trước đã qua tới nơi an lành mới yên tâm đi theo; nếu như rất lâu không thấy khói lửa thì biết rằng gió lớn đã thổi mất cầu giây, người đã bị rơi xuống sông rồi.

Vượt qua dãy Tuyết Sơn rồi, vách núi cao và dốc, không có chỗ đứng chân, trên vách núi người trước có lưu lại cây xuân, vách núi có lỗ, mỗi lỗ một cây xuân tương đối tốt. Mỗi người cầm bốn cây xuân, từng bước leo từ dưới lên trên, lại nắm cây xuân phía trên nữa, cứ như vậy lần lượt nắm cây leo lên, trải qua ba ngày mới lên đến đất bằng, điểm lại các bạn cùng đi thiếu mất mười ba người.

Tiếp tục cuộc hành trình đi về phía trước, đến trung Ấn Độ, trên đường không có gì cả, chỉ thấy đồng trống mênh mông. Hành lý mang theo bấy giờ chỉ còn lại một ít đường làm lương thực, trong 13 còn lại chết thêm 8 người nữa. Đại sư Vô Khát lâm vào hoàn cảnh khó khăn, nguy hiểm, trong lòng chỉ biết niệm Bồ tát Quán Thế Âm. Chưa vượt qua được đoạn đường nguy hiểm, đến Xá Vệ quốc lại gặp một bầy voi dữ, thế là tất cả mọi người đều phó mặc tính mạng cho Bồ Tát Quán Thế Âm. Bỗng nhiên xuất hiện một con sư tử, bầy voi dữ cuối cùng tự rút lui hết. Đến sông Hoàng Hà lại gặp một bầy tê giác, vẫn phó mặc tính mạng, niệm Quán Thế Âm, không bao lâu thì có một con chim Thứu rất lớn bay lại, bầy tê giác cũng sợ hãi chạy đi. Cuối cùng thỉnh được kinh Phật, tại Nam Ấn Độ, theo đường biển mang kinh sách trở về Quảng Châu.

Lời bình:

Đọc truyện đại sư Vô Khát đi Thiên Trúc, nhớ lại ân đức và tinh thần thỉnh kinh cầu đạo của tổ sư hơn một ngàn năm trước, không ngăn được lòng cảm động rơi nước mắt. Hiện nay, chúng ta tụng đọc một câu một chữ kinh điển đều là xương máu, mồ hôi của tiên đức cả! Nếu như đối với kinh điển mà khinh thường, tay giơ không rửa mà cầm kinh, đem kinh bỏ chỗ không thanh tịnh, hoặc cất giữ mà không đọc, đọc mà không y theo lời để tu hành, cho đến dùng kinh để cầu cơm áo, danh lợi mà thôi, những việc làm như vậy, thì thật vô cùng tội lỗi với muôn vàn lao khổ, bỏ sống thỉnh kinh của cổ đức. Thật đau lòng thay!

9.3. Để tang khi Phật pháp bị hủy diệt

Triều nhà Tùy (581-618), tại Tương Châu, chùa Diễn Không, có sư Linh Dụ (Xem chương 2, mục 2.1). Khi thấy triều nhà Bắc Chu (557-581), vua Vũ Đế (561-597) tiêu diệt Phật giáo, sư rất bi ai, mặc lễ phục, đầu đội khăn để tang Phật pháp, giống như bị mất cha mẹ vậy. Sư đợi đến nửa đêm mới đàm luận giáo lý Phật đà, sáng ra thì đọc sách thế tục, ẩn cư để tang chờ ngày phục hưng Phật giáo.

9.4. Châm kim vào đùi để chế tâm vọng niệm

Triều nhà Tùy, ở Triệu Quận, núi Chương Hồng, có sư Trí Thuấn, người Đại Lục, Triệu Châu. Sư chuyên tu pháp môn quán niệm, mỗi khi vọng niệm khởi lên, không có cách gì ngăn chặn, sư liền chích vào đùi, chích cho đến khi chảy máu, hoặc giả sư mang cục đá lớn đi nhiễu quanh tháp, luôn luôn giữ chánh niệm, từ trước tới nay chưa có một giây phút xao lãng, buông lung chánh niệm. Trên đùi của sư, nơi chỗ bị chích, những vết vằn tróc từng mảng nhiều lần, trông giống như cẩm điểu.

9.5. Sang Tây Trúc thỉnh kinh

Triều nhà Đường, ở Kinh sư, chùa Đại Từ Ân, có Pháp sư Huyền Trang phát nguyện sang Tây Trúc thỉnh kinh mang về nước. Vào năm Trinh Quán thứ 3 (629), đời vua Đường Thái Tông, sư một mìnhsang Tây Trúc, vượt qua muôn dặm gian nan, nếm đủ mùi khổ cực, vượt qua các vùng sa mạc, qua nước Cao Xương, đến nước Kế Tân. Trong vùng này có rất nhiều hổ báo, chưa biết phải đi tiếp thế nào, chỉ biết đóng cửa niệm Quan Âm gia bị. Đến đêm hôm đó, lúc mở cửa ra, có một vị Hòa thượng đi đến, Huyền Trang lễ bái cung kính tiếp đón, lão Hòa thượng dạy sư trì tụng kinh Bát Nhã, thế là hổ báo tự nhiên trốn mất, ma quỷ không hiện hình, sư tiến thẳng về nước Phật, thỉnh được kinh trở về. Sư đã đi qua hơn 150 nước, vào năm Trinh Quán thứ 19 (945), mùa đông, sư về đến Kinh sư Trường An.

9.6. Việc lao nhọc làm trước

Triều nhà Đường, ở Phần Châu, chùa Quang Nham, có pháp sư hiệu Chí Siêu, người Phùng Dực, Đồng Châu. Lúc 27 tuổi quy y và xuất gia với Thiền sư Huệ Tánh, ở chùa Khai Hóa, tỉnh Tinh Châu. Sư Chí Siêu tự thanh lọc thân tâm, oai nghi đoan chính, siêng năng làm việc phục vụ đại chúng, ngày lo hai bửa cơm ăn và những việc nhặt vặt cho hơn một trăm người xuất gia. Sư phục vụ không gián đoạn, mỗi khi gặp việc khó khăn cực nhọc sư đều làm trước. Sau đó, sư đến xây chùa Quang Nham, ở Phần Châu, ngày đêm tinh tấn tiếp dẫn hậu học, dạy dỗ mọi người. Đương thời, triều đình nghiêm cấm, nếu chưa được sự đồng ý của chính phủ thì không được tự tiện thế phát độ người xuất gia, người nào vi phạm sẽ chịu cực hình, vậy mà sư Chí Siêu không sợ, vẫn tiếp tục độ người xuất gia như thường. Một thời người ta trốn đời đi tu, bốn phương tụ lại, nương tựa sư tu tập như nương tựa Thái Sơn.

9.7. Rận rệp trên người không bỏ

Triều nhà Đường, ở Úy Châu, chùa Ngũ Đài, có sư Pháp Vân, người Cao Dương. Sư ở tại chùa Mộc Qua, Ngũ Đài Sơn, một mình một bóng trong lò gạch. Áo quần cũ rách không thể tả, bọ chét và rận nhảy đầy, sư mặc cho chúng hút máu, sinh sản trên người. Đã từng an cư kiết hạ trên núi, đất rận, bọ chét rất nhiều, bám trên người sư cũng không nở bỏ đi, tấm chăn bị chúng bám vào giống như máu đong lại thành một tấm. Pháp Vân chỉ tự trách mình nghiệp chướng sâu dày, tình nguyện trả cho hết nghiệp, tuyệt đối không than vãn. Bố thí máu như vậy hơn bốn mươi năm.

Lời bình:

Không trừ rận rệp há không phải là giống như lối tu khổ hạnh của ngoại đạo sao? Không phải. Nếu như khổ hạnh là phương pháp tu tập để thành đạo thì đó quả thật là tà kiến không sai. Nhưng còn sư Vân thì khác. Sư tự trách mình và tự trả nghiệp, giống như Phật Thích Ca thuở xưa bị quả báo ăn cám ngựa, bị ám sát bằng gươm để trả nợ xưa, đâu thể nói là giống ngoại đạo được?

9.8. 6 năm giã gạo

Đời nhà Đường, tại Tinh Châu, chùa Nghĩa Hưng, có sư Đạo Lượng, người Loan Thành, Triệu Châu. Sư vào núi Phong Long (tức Phi Long), với 30 người bạn tu tập, mỗi ngày tụng kinh tu trì. Sư lo việc ngoài cho cộng đồng tu tập, mỗi ngày sư đi ra ngoài giã năm đấu gạo mang về, như vậy 6 năm, chưa từng mệt mỏi, gián đoạn. Sư đi chân đất ba năm, tối về nghỉ với chúng. Sau sư khai giảng Giới luật, vang danh khắp nước, thính chúng, đồ đệ khoảng 800 người.

Về sau có hơn 40 người thành giảng học sĩ.

9.9. Không làm không ăn

Triều nhà Đường, ở Hồng Châu, có Thiền sư Bách Trượng Hoài Hải, trú trên đỉnh núi cao chót vót trăm trượng nên gọi là Bách Trượng. Sư mỗi ngày đều lao tác khổ nhọc với chúng để cung cấp sự sống cho mình và cho Tăng chúng. Đại chúng thấy sư già yếu không nở tâm để sư lao động, khuyên sư nghỉ ngơi, sư nói: “Đức hạnh của tôi mỏng manh đâu dám lấy sức lao động của người khác để nuôi sống mình”. Đại chúng vẫn không muốn để cho sư làm, thế là đem cuốc của sư dấu kín. Bách Trượng vì vậy không ăn. Đại chúng vô phương ngăn cản, chỉ còn biết đem cuốc ra cho sư làm, nhân việc này mà có câu “Một ngày không làm thì một ngày không ăn”.

Lời bình:

Đức hạnh như Bách Trượng mà còn nói là đức hạnh mỏng manh, không dám làm nhọc người khác, huống gì chúng ta. Hoặc giả có người nói: Người đảm đương việc trụ trì thì phải chuyên lo hoằng pháp, lợi ích chúng sanh, mặc dù mỗi ngày tiêu phí hết tiền nghìn, sai khiến cả trăm người vẫn không can hệ gì. Trái lại, cực khổ đi làm những việc nhỏ nhặt, đây thật là không biết việc lớn, cố chấp tiểu tiết. Ôi! Đại sư Bách Trượng kiến tạo Tòng lâm, lập thanh quy làm mô phạm cho ngàn vạn đời, lẽ nào ngài không biết đến những việc này? Ngài làm như vậy là muốn để cho những người xuất gia đức hạnh mỏng manh mà ham thích hưởng thụ cơm áo cảm thấy hổ thẹn!

9.10. Vạn dặm quyết nghi

Triều nhà Đường, ở Ích Châu, có Thiền sư Đại Tùy Pháp Chơn.

Sư họ Vương, người Tử Châu (Tam Thai, Tứ Xuyên). Lúc trẻ xuất gia tại chùa Huệ Nghĩa (Viện Trúc Lâm, chùa Hộ Thánh), sau khi thụ giới cụ túc sư đi du phương phía nam, tham học với các ngài: Đạo Ngô Viên Trí, Vân Nham Đàm Thạnh, Động Sơn Lương Giới, sau cùng nơi thiền hội Quy Sơn Linh Hựu sư khắc khổ tu luyện cho đến ngộ đạo trở thành truyền nhân tông Quy Ngưỡng. Trở về chùa Long Hoài núi San Khẩu, Thiên Bành (Bành huyện, Tứ Xuyên), rồi dời sang am Mộc Thiền, núi Đại Tùy trụ trì hơn 10 năm, bóng hình không ra khỏi núi mà tiếng tăm vang ngoài xa, kẻ học đạo khắp nơi tụ hội. Vua ban hiệu “Thần Chiếu Đại Sư”.

Một hôm, có vị Tăng đến hỏi sư: “Vào kiếp hoại, thì đại thiên thế giới đều hoại, bổn tánh này hoại hay không”?

Sư đáp: Hoại!

Tăng hỏi: Đã như vậy, chơn như bổn tánh cũng tùy theo thế giới hoại mà tiêu mất đi chăng?

Sư đáp : Đúng! Tùy nó tiêu mất luôn.

Vị Tăng này hoài nghi câu nói ấy. Thế là đến khắp muôn nơi tìm thầy tham vấn, trải qua núi lớn sông sâu khắp chốn Tòng Lâm, xa đến vạn dặm.

Lời bình:

Người xưa vì một chút nghi ngờ khó hiểu trong tâm trí, thì không dám tự mình phô diễn, miễn cưỡng tắc tránh qua loa cho xong mọi chuyện, mà nhất định phải hỏi cho sáng tỏ, chừng nào bùng vỡ, phải thông hết mọi nghi hoặc mới thôi, đâu kể gian khổ muôn dặm xa xôi. Chỉ vì một câu nói “tùy tha khứ” mà vị học Tăng vượt qua ngàn núi muôn sông, tất cả chỉ vì đạo lý này đây! Người xuất gia ngày nay, bảo họ đi tìm thầy học đạo, chỉ đi vài bước thì đã nhíu mày; trái lại bảo chúng đi tìm cầu danh lợi thì dù phải đi vạn dặm cũng nhanh nhẹn vui vẻ lên đường. Còn giống như Hòa thượng ở Triệu Châu 80 tuổi vẫn còn hành cước, Thiện Tài Đồng Tử trải qua trăm thành sương khói, tham học với 53 vị thiện tri thức. Hành trì gian khổ trác tuyệt như vậy, cách đây dường như rất xa, rất xa, không còn thấy những người như vậy nữa.

9.11. Tự tay làm việc với chúng

Triều nhà Tống, tại Đàm Châu, Thiền sư Mộ Kiết Chơn Như, ở núi Đại Qui, người Lâm Xuyên, Phủ Châu, còn có hiệu là Triết Thị Giả. Sư trú trì chùa Đại Quy Sơn, lãnh chúng hơn hai ngàn người. Sau buổi cơm trưa, nhất định đến sau giảng đường cùng với đại chúng uống trà, khai thị. Mỗi ngày, lúc công khóa giảng dạy hoàn tất nghỉ ngơi, sư đích thân đi lao động. Sư có thể sai thị giả, nhưng sư từ chối và làm công tác như mọi người, từ trước tới nay không sai sót. Mỗi đêm khi lên lễ Phật, sư xem xét chánh điện và đi đốt đèn hành lang. Nếu như mệt mỏi rã rời thì sư dùng cái chăn trùm đầu lại, tại Tam thánh đường không cởi áo lót, ngủ một chút mà thôi.

9.12. Khiêm cung làm việc cực khổ

Triều nhà Tống, có pháp sư Tăng Tạng. Sư thấy chùa Tăng thì lễ bái, gặp Đại đức thì hành lễ. Bất cứ người xuất gia hay tại gia làm lễ sư, sư rất khiêm tốn khom lưng cúi đầu mà đi ra. Mỗi khi làm việc với đại chúng, sư đều đem thân ra làm nô bộc cho mọi người, hết sức làm việc; xem thấy áo quần cũ rách dơ bẩn bất cứ của ai, sư gom lại giặt sạch sẽ hoặc may vá lại. Đến mùa hạ, vào mỗi tối Sư cởi áo treo lên rồi vào trong rừng đem thân bố thí máu cho các loại muỗi, ve, đỉa, ruồi vàng… hút máu. Sư thường hay niệm danh hiệu Phật A Di Đà, chưa từng gián đoạn, tinh tấn niệm Phật như vậy nếu dùng toán số cũng không tính đếm được bao nhiêu biến mà kể.

Lời bình:

Đại sư Ổn Lăng (Triều nhà Tống, ở Tuyền Châu, Thiền viện Bảo Thắng, sư hiệu Giới Hoàn, vì là người Ổn Lăng, người ta thường gọi là sư Ổn Lăng), có một câu danh ngôn: “Người xuất gia ơi! Người ta lao động cực nhọc, cuốc bẩm cày sâu, còn ông thì ngồi trong mát, yên ổn mà ăn; người ta khom lưng quỳ gối lễ lạy, ông thì đứng đó thọ lễ, nếu như không thoát được vòng sống chết, thì tội lỗi này lớn quá đi”! Tuy nhiên, có thể làm được người như lão Tăng Tạng đây thì đại khái không có vấn đề gì.

9.13. Khắc khổ làm việc chúng

Triều nhà Tống, tại Nam Khương, núi Vân Cư, có Thiền sư Đạo Giản. Sư họ Lô, người Ích Dương (nay là huyện Trác, tỉnh Hà Bắc), Trung Quốc. Sư nối pháp Thiền sư Đạo Ưng, thuộc tông Tào Động đời thứ 3, trụ Vân Cư kế thừa sự nghiệp của Thầy.

Lúc sư đến tham yết Thiền sư Đạo Ưng. Thiền sư Đạo Ưng và sư đối thoại với nhau ba ngày. Đạo Ưng vô cùng khen ngợi căn khí của sư, răn dạy sư phải khắc khổ, chịu khó phục vụ đại chúng. Thế là sư xách nước, giã gạo, bửa củi, nấu cơm, lo liệu mọi việc trong chùa, có lúc cũng cùng với chúng tham thiền học đạo, đàm luận cổ kim, mọi người đều không biết sư là một vị Tăng tài xuất chúng.

9.14. Làm việc không từ lao nhọc

Triều nhà Tống, tại Đông Kinh, có Thiền sư Huệ Lâm Viên Chiếu Tông Bổn. Sư họ Quản, tự Vô Triết, người Vô Tích (Giang Tô) Trung Quốc. Năm 19 tuổi nhập môn Thiền sư Đạo Thăng chùa Vĩnh An ở Thừa Thiên, Tô Châu, khổ tu 10 năm mới cạo tóc thụ giới cụ túc, lại siêng năng hầu hạ thêm ba năm, thường mặc áo rách, đầu mặt dơ bẩn, làm việc xách nước, giã gạo, nấu cơm cúng dường đại chúng. Tối đến sư vào thiền đường học đạo với đại chúng. Thiền sư Đạo Thăng nói với Sư: “Người khổ hạnh kia! Thầy làm việc phục vụ đại chúng thật là vất vả, khổ nhọc không biết mệt mỏi sao”? Sư trả lời: “Một người tu hành nếu bỏ mất một việc lợi ích cho chúng sanh mà không đi làm thì không thể gọi là tâm Bồ đề viên mãn được; con nghĩ suốt cuộc đời này con chỉ làm việc này cũng không dám nói là mệt nhọc”!

Sau bái biệt Đạo Thăng, sư đến chùa Cảnh Đức ở Trì Châu (Qúy Trì, An Huy) tham kiến Thiên Y Nghĩa Hoài có chỗ khế ngộ. Được Nghĩa Hoài sai đến chùa Thụy Quang ở Tô Châu khai pháp, pháp tịch ngày một thạnh, đồ chúng lên đến năm trăm người. Sư dời sang chùa Tịnh Từ ở Hàng Châu, đạo tục ở Tô Châu lại thỉnh sư đến hai chùa Vạn Thọ, Long Hoa hoằng pháp, kẻ ngưỡng mộ hơn ngàn người. Niên hiệu Nguyên Phong thứ 5 (1082) phụng chỉ làm Tổ thứ nhất Huệ Lâm Thiền sát chùa Tướng Quốc. Vua Thần Tông triệu thỉnh đến cung Diên Hòa hỏi đạo. Đến đời vua Triết Tông ban hiệu “Viên Chiếu Thiền sư”. Niên hiệu Nguyên Hựu thứ 1 (1086) sư lấy cớ già cả xin về quê, khi ra khỏi đô thành, người đưa tiễn đông vô kể. Lúc chia tay sư có lời dạy bảo người nghe cảm động rơi lệ. Tuổi về chiều sư trụ chùa Linh Quang ở Bình Giang (Tô Châu) đóng cửa tu thiền. Sư giữ giới thanh tịnh, học thức rộng, giỏi văn chương. Đệ tử có Đại Thông, Thiện Ninh, Pháp Chân, Chân Ngộ v.v…

Lời bình:

Làm việc cực nhọc cho đại chúng mà vẫn không quên học vấn, đàm luận cổ kim; quản lý mọi việc trong nhà trù mà vẫn không quên tham thiền học đạo, kham nhẫn nhiều việc khổ nhọc trác tuyệt như vậy. Người xuất gia ngày nay, nhàn rỗi không làm việc gì mà vẫn tiếp nhận của cúng dường của Phật tử, còn nói: “Tôi là người chuyên tu, làm nhiều việc”. Ôi, như thế với người xưa thật sai biệt quá xa!

9.15. Thường hành khất thực

Thời Nam Triều, đời nhà Tống, có Thiền sư Đạo Pháp, người Đông Hoàng, chuyên tu thiền. Sau sư du học đến Tứ Xuyên, Thành Đô. Các ông Vương Hưu, Phí Giám… thỉnh sư trú trì chùa Hưng Lạc và Hương Tích. Sư dạy đạo có phương pháp, thường thực hành hạnh khất thực, nhưng không nhận thỉnh cúng một mình (biệt thỉnh), không ăn trước đại chúng. Thức ăn sau khi dùng thừa sư đem bố thí cho các loài động vật, côn trùng, chim, thú… Buổi tối sư cởi y ở trần bố thí máu cho muỗi mòng… Sau đó, có một hôm sư nhập định, ở trong định sư thấy đức Phật Di Lặc phóng hào quang chiếu soi quả báo trong ba đường địa ngục, ngạ quỉ, súc sanh. Ngay sau đó, sư càng tinh tấn tu hành, suốt đời không nằm. Vào đời Tống Phế Đế, niên hiệu Nguyên Huy thứ 2 (474), sư ở trong định thị tịch.

9.16. Hành cước

Tôi trước đây, lúc còn là một người hành cước tham học bên ngoài, thường kham chịu đói khát, bất chấp lạnh lẽo hoặc nắng nóng, trải qua vô số khổ nạn. Hiện nay may mắn có được một am tranh để ở. Tuy nhiên tôi không biết được việc tu hành, chỉ biết xấu hỗ thôi. Một vị Tăng vân du sơn thủy, hành cước tham vấn đến chùa mình, thì nên đối xử với họ lễ phép, ân cần, hầu hạ cúng dường. Bản thân tôi vốn không dám thọ dụng của người ta quá đáng. Thật sự đã từng là người lưu lạc bên ngoài, cho nên đặc biệt thương xót, cảm thông những khách Tăng bên ngoài đến. Bần cùng phấn đấu mà sáng nghiệp thành công, cho nên, tuy đất cát cũng như vàng bạc phải quý trọng nó như nhau. Người xuất gia ngày nay một khi bước vào cửa Phật liền được ở chùa, viện đã xây dựng sẵn, mọi việc đều như ý, không lao tâm tổn sức, giống như người phú quý, không biết được những thống khổ trong dân gian, dù cho tài trí siêu nhân, không lo tu học, chỉ đóng cửa tự đại, giậm chân tại chỗ, lâu ngày nuôi lớn tập khí cống cao ngã mạn, tăng trưởng tập tính vô minh, như vậy tổn thất, thiệt thòi cũng không phải nhỏ!

9.17. Cấp tham cấp ngộ

Cư sĩ Phóng Ngưu, người Hàng Châu, họ Dư, tham học với Thiền sư Vân Môn Huệ Khai, ở Long Hưng, Hoàng Long. Vào năm Thuần Hữu (1241-1253), đời vua Tống Lý Tông, thời Nam Triều, được khai ngộ. Ông có viết một đoạn văn như vậy: “Người thông minh trên đời mới nghe qua một lần việc ‘sanh tử sự đại’ này liền dùng Tâm – Ý – Thức để lý giải, cho rằng như vậy là đã nhận thức được bổn lai, hiểu được bổn tánh, cho nên, giống như đem hình nộm mà làm người thật, chính như bài kệ của Thiền sư Trường Sa Cảnh Sầm hiệu Chiêu Hiền, ở Hồ Nam đã nói:

Học đạo chi nhân bất thức chân

Chỉ vi tùng lai nhận thức thần

Vô thủy kiếp lai sanh tử bổn

Si nhân hoán tác bổn lai nhân.

Tạm dịch:

Học đạo lâu nay chẳng tỏ nguồn

Chỉ vì tâm thức nhận biết suông

Gốc rễ tử sanh vô thỉ kiếp

Đào lên trồng xuống vẫn in tuồng.

Và ngài Vĩnh Gia Huyền Giác đại sư cũng nói: “Tổn tài pháp, giảm công đức, không có cái nào không do tâm-ý-thức này”. Cho nên, chủ đích của Thiền tông là xa lìa tâm ý thức mà tham thiền. Như trong kinh Lăng Nghiêm có nói: “Dẹp bỏ hết mọi thứ thấy nghe hay biết, bên trong giữ lấy sự vắng vẻ thanh nhàn, như pháp trần phân biệt cảnh sự”. Phải nghiên cứu tinh chuyên ý nghĩa huyền diệu cho sáng tỏ, rốt ráo giác ngộ, nếu không được như vậy thì đợi đến lúc lâm chung, hồn lìa khỏi xác mới đến xin lão Diêm vương: ‘Hãy đợi tôi một lát, để tôi thanh lọc thanh tâm, nhiếp phục vọng niệm đã rồi sau xin đi với ông’! Muộn màng như vậy, ngàn vạn lần không được. Phải nhanh chóng tu học, sớm được khai ngộ mới tốt.

Mấy lời nói này của cư sĩ Phóng Ngưu có thể nói là cảnh tỉnh người học đạo! Nếu thực sự là người đại triệt đại ngộ thì họ sống một cuộc đời thong dong tự tại, cái gọi là ‘bát phong’ thổi không lay động, vô thường sanh tử, an nhiên tự tại, không vội vàng, không sợ hãi, hà tất phải đợi thanh lọc tâm, nhiếp vọng niệm, miễn cưỡng xin thoái thác ư? Cho nên, điều gọi là ‘cấp tu cấp ngộ’, chúng ta là người tu hành nên nỗ lực tìm cầu.

TỔNG LUẬN

Thánh hiền luôn răn dạy rằng: “Không nên phóng dật”. ‘Dật’ là đại giới của người quân chủ, từ xưa đều lấy sự siêng năng, ân cần mà hưng quốc, do phóng dật mà mất nước. Chương “vô dật’ trong Kinh thư, là do ông Chu Công lo lắng Chu Thành Vương mới lâm chính phóng dật mà soạn ra. Nhà Phật cũng nói một câu răn giới như vậy: “Cẩn thận chớ có buông lung”. Cho nên, người cầu pháp phải vì pháp mà quên đi thân mình, người vì lợi ích chúng sanh phải vì chúng sanh mà quên đi bản ngã của mình. Người xuất gia trẻ ngày nay, mười ngón tay không đụng đến một giọt nước (ý nói không làm gì cả), không quan tâm đến bất cứ việc gì, bảo nó rửa bát, nó nói: ‘đau tay’; bảo nó cầm chổi quét nhà, nó nói: ‘đau lưng’; bảo nó sớm tối siêng năng tu học, nó nói: ‘Thân tôi nhiều bệnh quá, không có cách gì để hành trìtu tập được’. Có lúc mới dạy nó vài câu, nó lại nói: “A, Ngài không biết kẻ ngu thì dùng sức, kẻ trí thì dùng tâm, người ngu thì tu phước, người trí thì tu huệ sao”? Ôi trời! Nếu như vậy thì không những tôn giả Ca-diếp tu khổ hạnh là người ngu, Lục Tổ giã gạo, bổ củi cũng là người ngu, mà ngay cả Phật đà không bỏ mặc các Tỷ-kheo mắt yếu giúp họ may vá y áo há không phải cũng là người ngu sao!?

CHƯƠNG 10 - CẢM ỨNG

10.1. Tinh thần cảm giới

Đời Tấn, có sư Đạo Tiến, người Trương Dịch.

Đạo Tiến đến đảnh lễ luật sư Đàm Vô Sấm xin thọ giới Bồ tát, luật sư Sấm không nhận lời, bảo Sư trở về sám hối 7 ngày rồi trở lại. Đạo Tiến trở về chí thành đảnh lễ sám hối 7 ngày đêm. Đến ngày thứ 8, sư lại đến luật sư Sấm cầu giới, luật sư Sấm lại giận không chịu nhận lời. Sư trở về đảnh lễ sám hối ròng rã trải quaba năm. Một hôm, sư mộng thấy Phật Thích Ca đích thân truyền giới cho. Sáng ra, sư đi đến yết bái luật sư Sấm, định kể lại giấc mộng hồi đêm của mình. Nhưng đi chưa đến nơi, từ xa, luật sư Sấm đã ra đón và nói: “Thầy đã được giới rồi”! Từ đó về sau, đạo tục khắp nơi đến thọ giới với sư, người đắc giới có hơn ngàn người.

10.2. Sám hối được diệu âm

Triều nhà Tấn, ở Trung Sơn Bạch, có sư hiệu Pháp Kiều. Lúc tuổi còn nhỏ sư thích tụng kinh, nhưng âm thanh không được rõ ràng trong sáng. Thế là sư tuyệt thực sám hối bảy ngày đêm, mỗi ngày đảnh lễ Bồ tát Quán Thế Âm, cầu xin Ngài cho quả báo được âm thanh trong sáng rõ ràng trong đời này. Các bạn đồng tu đều khuyên sư không nên như vậy, sư không nghe, một lòng chí thành sám hối, đến ngày thứ 7, sư cảm thấy trong cổ rỗng rang, khai thoáng, muốn uống nước. Uống nước rồi bỗng nhiên âm thanh giọng nói của sư trở nên trong trẻo, rõ ràng. Từ đó về sau, những lúc sư tụng kinh, người ở xa một dặm vẫn nghe được âm thanh vi diệu.

10.3. Nguyện ngồi toà sư tử

Thời Nam Triều, đời Lưu Tống, ở Kinh sư, chùa Long Quang, có pháp sư hiệu Trúc Đạo Sinh.

Sư họ Ngụy, người làng Cự Lộc (huyện Bình, Hà Bắc), ngụ cư ở Bành Thành (Chung Sơn, Giang Tô). Sư hầu Trúc Pháp Thải, nên đổi sang họ Trúc. 15 tuổi đã đăng tòa giảng kinh, vậy mà không một danh sĩ túc học nào có thể phản biện được. 20 tuổi thọ giới cụ túc, giảng kinh thuyết pháp tiếng đồn khắp thiên hạ. Lúc đầu trú tại chùa Long Quang, Kiến Nghiệp, sau vào Lô Sơn U Thê 7 năm, theo hầu Huệ Viễn, nghiên cứu kinh luận. Rồi đến Trường

An thọ giáo Cưu-ma-la-thập, được tôn là một trong Tứ kiệt của môn hạ La-thập. Niên hiệu Nghĩa Hy thứ 5 (409), sư trở về Kiến Nghiệp, chủ trương thuyết “Xiển đề thành Phật”, “Đốn ngộ thành Phật”. Học giả các giới cực lực phản đối, bài xích các bài giảng kinh Niết Bàn của sư. Vì lúc đó chỉ có Đàm Vô Sấm ở Bắc Lương dịch Đại Bát Niết Bàn kinh, 40 quyển, còn ở Lưu Tống chưa có ai biết kinh này. Thời gian sau mới có các pháp sư Huệ Nghiêm… ở Lưu Tống dịch Đại Bát Niết Bàn, 36 quyển, và bản dịch của Đàm Vô Sấm cũng lưu truyền đến nơi. Cho nên, bấy giờ học giả các giới đều cho rằng lời nói của Trúc Đạo Sinh là tà thuyết, và phê bình sư. Sư liền ở giữa đại chúng phát thệ nguyện rằng: “Nếu như những lời tôi vừa nói không hợp với nghĩa lý kinh điển, kiếp này cam chịu ác báo; nếu như những lời tôi nói đều khế hợp với tâm ý của Phật, chỉ xin nguyện đến lúc lâm chung, được ngồi trên tòa sư tử thuyết pháp mà xả báo thân”!

Thế rồi sư đến núi Hổ Châu, quận Ngô, xếp đá vây quanh làm đồ đệ, ngồi giảng kinh Niết Bàn. Khi giảng đến đoạn “Siển đề cũng có Phật tánh”, sư hỏi: “Ta nói như vậy có hợp với tâm Phật không”? Các tảng đá đều gật đầu. Không bao lâu, đại bản kinh Niết Bàn được truyền sang Nam kinh, quả nhiên trong kinh có nói ‘Siển đề có Phật tánh’.

Sau đó, sư về Tịnh xá ở Lô Sơn giảng kinh Niết Bàn. Vừa giảng xong, đại chúng hốt nhiên phát hiện cây phất trần trong tay sư rơi xuống đất, sư đã ngồi ngay thẳng trên pháp tòa, giữ nguyên sắc mặt mà viên tịch. Năm đó nhằm niên hiệu Nguyên Gia thứ 11, nhà Tống, thế thọ 80.

Lời bình:

Ngôn luận của Thánh Nhân có nhiều khi văn từ không đủ nhưng ý nghĩa thì đầy đủ, rõ ràng; giống như kinh Niết Bàn nói “Siển đề có Phật tánh” là một trường hợp cá biệt. Việc gì phải đợi đến khi đại bản kinh Niết Bàn đến nơi? Người thông đạt giáo lý thì dung hội quán thông, kẻ ngu si thì cố chấp nơi ý nghĩa câu văn bên ngoài, không chỉ một trường hợp xiển đề có Phật tánh mà thôi, trong kinh Phật có rất nhiều trường hợp như vậy. Và, chánh tri kiến của Trúc Đạo Sinh không hề xao động, kiên cố như kim cương, đến lúc lâm chung, quả nhiên như lời thệ nguyện, ngồi tòa sư tử thuyết pháp, cao minh chiếu soi kim cổ, thật là vĩ đại.

10.4. Thay đầu trong mộng

Thời Nam triều, đời Lưu Tống, tại Kinh sư, chùa Trung Hưng, có pháp sư Cầu-na-bạt-đa-la (Guṇabhadra), người Trung Ấn Độ. Sư tùy duyên vân du hóa độ chúng sanh, đến kinh đô nhà Tống. Sau đó, thừa tướng Nam Tiếu Vương, trấn thủ ở Kinh Châu, mời sư đi đến Kinh Châu an nghỉ ở Chùa Hạnh. Tiếu Vương muốn thỉnh sư giảng kinh Hoa Nghiêm, nhưng sư tự lượng sức mình không thông thạo tiếng Trung Hoa lắm, nên không dám đảm nhận. Sau đó, sư ngày đêm lễ Phật sám hối, cầu nguyện Bồ tát Quán Thế Âm gia bị. Một đêm, bỗng nhiên sư mộng thấy có một người bạch y, một tay cầm kiếm, một tay cầm một chiếc đầu người đi đến, hỏi sư rằng: “Thầy có việc gì lo buồn?”. Sư kể lại toàn bộ sự việc và tâm nguyện của mình cho vị ấy nghe. Người ấy nghe xong bèn dùng kiếm cắt đầu sư và thay vào đó một cái đầu mới. Sư kinh hồn tỉnh mộng, bỗng thông hiểu ngôn ngữ âm nghĩa tiếng Trung Hoa. Thế là sư khai giảng các kinh, hoằng dương Phật pháp rất lớn.

10.5. Sám hối về tội phá giới

Thời Nam triều, nước Tề (479-502), tại chùa Bảo Minh, có sư Tăng Vân. Sư Tăng Vân trú trì chùa Bảo Minh, nổi tiếng giảng kinh thuyết pháp.

Có một lần, vào ngày rằm tháng tư, chúng Tăng kiết giới an cư, lúc sắp tụng giới, sư nói với đại chúng: “Giới luật mỗi người đều phải đọc tụng, hà tất phải tụng nhiều lần? Có thể gọi một người lên diễn dịch để cho người sau hiểu được ý nghĩa của giới luật thì tốt hơn”. Đại chúng không ai dám phản đối, thế là không tụng giới nữa.

Đến ngày rằm tháng bảy, giải hạ tự tứ, chúng Tăng vân tập nhưng không thấy sư Vân ở đâu cả, mọi người tứ tán đi tìm. Cuối cùng tìm thấy sư trong một cổ mộ cách chùa ba dặm, trên người sư máu me đầm đìa, hỏi nguyên cớ vì sao, sư nói: “Có một người rất khoẻ mạnh và hung dữ, tay cầm đao lớn đến chỉ vào mặt tôi mà nói rằng: ‘Tăng Vân! Ông là người gì? Tại sao dám bỏ lời Phật chế mỗi nửa tháng tụng giới một lần, dám tự tác lập nghĩa khác’? Nói xong dùng dao chém vào người tôi, đau đớn không thể tả”.

Đại chúng khiêng sư về chùa. Từ đó trở đi, sư bắt đầu chí thành sám hối, trải qua 10 năm, chí tâm thành kính, y theo quy tắc nửa tháng tụng giới một lần, chưa từng gián đoạn. Đến ngày lâm chung, có mùi hương lạ bay khắp, sư vui vẻ vãng sinh. Người đời bấy giờ khen ngợi sư là người hiện đời có phạm giới nhỏ nhưng mà biết ăn năn hối cải lỗi lầm.

Lời bình:

Ngày nay tôn sùng kinh luận mà xem thường giới luật, từ hai ngàn năm đến nay không có một Chùa nào nửa tháng tụng giới một lần. Tôi không tự lượng sức mình, Chùa ở trong núi, phục hưng giới luật bị mất mát, bỏ quên này, lại có nhiều người không tin. Ôi! Nhân quả báo ứng rõ ràng hiển hiện, từ sư Tăng Vân có thể chứng minh, hy vọng người xem đến chương này nên suy nghĩ nhiều lần.

10.6. Bệnh tật được khỏi

Thời Nam Triều, nước Tề, tại Lương Châu, chùa Tiết, có pháp sư Tăng Viễn, trú trì chùa Lương Châu Tiết.

Sư Tiết không đoái hoài gì đến oai nghi tế hạnh, cứ vui vẻ với người thế tục uống rượu ăn thịt, buông lung không tiết độ. Một hôm, sư mộng thấy một vị thiên thần giận dữ mắng sư rằng: “Ông là người xuất gia mà cứ làm xằng làm bậy như vậy, tại sao không lấy gương tự soi lại mình”? Sáng hôm sau thức dậy, sư lấy thau nước tự soi thấy trong nước hình ảnh của mình trên vành mắt có vết đen, cho rằng là bị dơ, lấy tay rửa, thì lông mày theo tay rụng hết xuống đất. Trong một lúc tỉnh hồn, sư nhận lỗi về mình và tự nhận trách nhiệm, tha thiết sửa đổi lỗi lầm trước đây. Sư mặc áo cũ, đi giày rách, ngày ăn một bữa ngọ, không ăn thịt cá, sớm hôm lễ Phật sám hối, tha thiết chí thành, trải qua nhiều năm. Một hôm, sư mộng thấy vị thiên thần lần trước đến mỉm cười nói với sư: “Biết lỗi sám hối có thể nói đó là người có trí tuệ, bây giờ đương nhiên ta tha thứ cho ngươi”! Sư kinh hãi tỉnh mộng, mình toát mồ hôi. Nhưng cảm nhận trên mặt sáng láng và lông mày cũng từ từ mọc ra trở lại. Viễn đại sư hai lần thấy ác, thiện báo, thâm tín nhân quả ba đời, không một chút nghi hoặc, từ đó trở đi khẩn thiết phụng hành Phật pháp, không còn thối lui, cuối cùng trở thành danh Tăng đại đức.

10.7. Cần khổ tu hành được chứng ngộ

Thời Nam triều, nước Lương, ở Dương đô, chùa Linh Cơ, có pháp sư Đạo Siêu, tục tánh Lục, người Ngô đô. Sư thấy pháp sư Mân học vấn giải nghĩa hải nội vô song, trong lòng rất ngưỡng mộ, muốn được học hỏi giống như Ngài. Thế là sư hăm hở dụng công, quên ăn quên ngủ, hết ngày đến đêm. Một hôm, sư mộng thấy có người nói với Sư: “Pháp sư Mân vào thời quá khứ, thuở đức Phật Tỳ Bà Thi đã có thể giảng kinh thuyết pháp. Còn thầy mới học Phật tu hành, làm sao bằng Ngài được? Nhưng chỉ cần nỗ lực dụng công, cho dù không được theo căn khí của mình nhưng cũng có chỗ giải ngộ và thành tựu”. Thế là sư càng tinh tấn, khắc khổ, chịu khó, dụng công tu hành, không lâu sau sư đại ngộ.

10.8. Lễ Phật sám hối kéo dài tuổi thọ

Thời Nam triều, nước Lương, ở Dương Đô, chùa Tuyên Vũ, có sư Pháp Sủng.