Quy Nguyên Trực Chỉ

Chuẩn Bị Hành Trang Trên Đường Về Tịnh Độ

Ông Long Thư nói rằng: “Ví như người vừa đến một thành phố lớn, trước hết phải tìm một nơi trú ngụ, rồi sau mới đi lo công việc. Đến khi chiều tối mới có chỗ nghỉ ngơi. “Trước hết phải tìm một nơi trú ngụ, đó là nói phải lo tu tập pháp môn Tịnh độ. Đến khi chiều tối, đó là nói khi cái hạn kỳ lớn nhất trong đời đã đến. Có chỗ nghỉ ngơi, đó là nói được hóa sanh từ hoa sen, không đọa vào các cảnh giới xấu ác. “Lại ví như người đi xa vào mùa mưa, trước hết phải chuẩn bị áo đi mưa. Khi trời thình lình đổ mưa mới không bị cái nạn ướt dầm khốn khổ. “Trước hết phải chuẩn bị áo đi mưa, đó là nói phải lo tu tập pháp môn Tịnh độ. Khi trời thình lình đổ mưa, đó là nói khi mạng sống sắp dứt. Không bị cái nạn ướt dầm khốn khổ, đó là nói không phải chìm đắm vào các nẻo dữ mà nhận chịu khổ não. “Vả lại, việc trước hết tìm nơi trú ngụ cũng không hại gì đến công việc phải làm; việc chuẩn bị áo đi mưa cũng không hại gì cho việc đi xa. Cũng vậy, việc tu tập pháp môn Tịnh độ không hại gì cho hết thảy mọi công việc trong đời sống. Vậy mọi người vì sao lại không tu? “Dù là người đã phạm tội ác cũng có thể tu. Vì sao vậy? Ví như sắt đá rất nặng, nhưng nhờ có ghe thuyền nên có thể chở qua sông. Như cây kim tuy là nhẹ, nhưng nếu không nhờ vào ghe thuyền cũng không thể đưa qua sông. “Cho nên nói rằng, người dù có tội nặng nhưng nương nhờ sức Phật vẫn có thể sanh về Tịnh độ. Dù tạo tội nhẹ mà không nương nhờ sức Phật cũng không thể được vãng sanh. “Lại như loài kiến, dù có trải qua muôn kiếp sống cũng không đi được đến một dặm, nhưng nếu bám trên thân người thì có thể đến được nơi xa ngàn dặm! Người nương nhờ sức Phật được vãng sanh Tịnh độ cũng giống như vậy. “Trong lúc còn đang khỏe mạnh nếu không chuẩn bị, đến khi nhắm mắt biết làm thế nào? Cho nên phải gấp rút tu trì, cầu sanh Tịnh độ. “Sự đời có ngày ắt phải có đêm, có lạnh ắt phải có nóng, ai ai cũng rõ biết không thể che giấu được. Cũng như nói có sống ắt phải có chết, nhưng người ta lại sợ chẳng dám nói ra! Sao lại che giấu quá đáng vậy? “Này các vị! Nếu ngay bây giờ không lo tu thì đáng tiếc lắm thay! Thật đáng tiếc lắm thay!”

Lâm Chung Chánh Niệm Được Vãng Sanh

Ông Tri Qui tử thưa hỏi hoà thượng Thiện Đạo rằng: “Việc lớn ở thế gian không gì hơn chuyện sống chết. Một hơi thở ra không trở vào đã chuyển sang đời khác; một niệm tưởng sai lầm liền đọa ngay trong chốn luân hồi. Con từng được Thầy chỉ dạy pháp môn niệm Phật cầu vãng sanh, việc ấy đã sáng rõ. Chỉ sợ đến khi lâm bệnh, cái chết gần kề, tâm thức tán loạn, lại bị người khác làm cho rối loạn chánh niệm, mất đi cái nhân lành thanh tịnh. Vậy cúi xin Thầy chỉ dạy cho một lần nữa pháp môn nhanh chóng thẳng tắt này, để con thoát khỏi nỗi khổ trầm luân.” Hòa thượng Thiện Đạo nói: “Thật khéo hỏi thay! Nói chung tất cả mọi người, khi lâm chung muốn vãng sanh về Tịnh độ thì không nên sợ chết. Nên quán tưởng rằng thân xác này là nơi tụ họp, vấn vít lẫn nhau của nhiều nỗi khổ, của những thứ bất tịnh cùng đủ mọi nghiệp ác. Nếu được buông bỏ xác thân nhơ nhớp này mà siêu sanh Tịnh độ, hưởng vô số những điều khoái lạc, giải thoát khỏi chốn sanh tử khổ não, đó mới điều thỏa lòng hợp ý, cũng như cởi bỏ cái áo xấu mà mặc vào y phục quý giá. Chỉ nên buông xả thân tâm, đừng sinh lòng luyến ái, vướng mắc. “Mỗi khi có bệnh, nên quán niệm lẽ vô thường, sẵn sàng chờ đợi cái chết. Phải căn dặn kỹ những người nhà, người nuôi bệnh cũng như những kẻ tới lui thăm viếng, rằng mỗi khi gặp mặt chỉ nên vì mình niệm Phật, đừng nhắc đến những chuyện thế sự hỗn tạp, những việc tốt xấu trong nhà… cũng không nên dùng những lời mềm yếu mà an ủi, hay cầu chúc được yên vui. Đó đều là những lời sáo rỗng, chẳng có ích gì. “Nếu gặp cơn bệnh nặng sắp qua đời, những người thân thuộc không được rơi lệ khóc than, cũng không được nói những lời ai oán, khóc kể buồn thảm, làm cho người sắp chết phải rối loạn tâm thần, để mất chánh niệm. Chỉ nên cùng nhau cất tiếng niệm Phật để giúp thêm cho việc vãng sanh. Đợi khi đã tắt hơi hồi lâu mới được than khóc. “Nếu chỉ còn một mảy may tâm luyến ái thế gian cũng là chướng ngại, không được giải thoát. Nếu được những người hiểu rõ pháp môn Tịnh độ thường đến khích lệ thì đó là điều may mắn rất lớn. “Nếu y theo như trên mà làm, chắc chắn sẽ vãng sanh, không còn nghi ngờ gì nữa.” Lại hỏi rằng: “Có nên mời thầy đến dùng thuốc điều trị chăng?” Hòa thượng Thiện Đạo Đáp: “Việc mời thầy đến dùng thuốc điều trị với việc cầu sanh Tịnh độ hoàn toàn không có gì trở ngại cho nhau. Nhưng dùng thuốc chỉ có thể trị được bệnh, không cứu được mạng. Nếu mạng đã dứt, thuốc có làm gì được? Còn như việc giết hại vật mạng để làm thuốc thì dứt khoát không nên làm.” Lại Hỏi: “Còn như việc cầu khấn, cúng vái thần linh thì thế nào?” Hòa thượng Thiện Đạo nói: “Mạng người dài ngắn đã định sẵn từ lúc sanh ra, làm sao nhờ quỉ thần kéo dài thêm được? Nếu mê lầm tin theo tà mỵ, giết hại chúng sanh cúng tế quỉ thần, chỉ tăng thêm tội nghiệp, sẽ tác dụng ngược lại làm giảm bớt tuổi thọ. Mạng lớn nếu đã dứt thì đám quỷ nhỏ có làm gì được? Bỗng không sinh lòng sợ sệt thật chẳng có ích gì, cho nên phải hết sức thận trọng. Nên chép lại văn này treo ở nơi dễ thấy để thường xem lại, tránh trường hợp đến lúc khẩn thiết lại quên mất. Lại Hỏi: “Như người cả đời chưa từng niệm Phật, có thể theo pháp này được chăng?” Hòa thượng Thiện Đạo đáp rằng: “Pháp tu này dù là người xuất gia hay tại gia, nam hay nữ, người chưa từng niệm Phật, nếu làm theo đều được vãng sanh, chắc chắn không phải nghi ngờ. “Tôi từng thấy nhiều người lúc bình thường niệm Phật, lễ bái, phát nguyện cầu sanh Tây phương, nhưng khi mắc bệnh lại sợ chết, không còn nói gì đến việc giải thoát vãng sanh. Chờ đến lúc người chết thần khí tiêu tan, mạng sống đã dứt, thần thức sa vào cảnh giới tối tăm, bấy giờ mới đánh chuông niệm mười tiếng Phật, khác nào như đợi kẻ cướp đi rồi mới đóng cửa, có ích gì đâu? “Cửa chết là việc lớn, nên tự mình gắng sức mới được. Chỉ một niệm sai lầm phải chịu khổ trong nhiều kiếp, có ai chịu thay cho mình được? Hãy suy xét kỹ, suy xét kỹ! “Trong khi còn được bình an vô sự, nên tinh tấn niệm Phật, hết sức thọ trì, đó là lo cho việc lớn lúc lâm chung. “Đó gọi là: Một đường lồng lộng đến Tây phương,

Thẳng tắt về nhà không vấn vương.

Ba Điều Nghi Lúc Lâm Chung

Trong sách Tịnh độ thập môn cáo giới, ngài Từ Chiếu Tông chủ có dạy rằng: “Những người niệm Phật, nếu lúc lâm chung có ba điều nghi thì không vãng sanh Tịnh độ. “Thứ nhất là nghi mình suốt đời tạo nhiều nghiệp nặng, việc tu hành chưa được bao lâu, có lẽ không được vãng sanh. “Thứ hai là nghi mình còn thiếu nợ người, hoặc có điều tâm nguyện chưa làm xong, lòng tham lam, sân hận, si mê chưa dứt, có lẽ không được vãng sanh. “Ba là nghi mình tuy có niệm Phật A di đà, nhưng sợ vào lúc lâm chung Phật không đến tiếp dẫn. “Do nơi ba mối nghi này mà thành chướng ngại, để mất chánh niệm, không được vãng sanh.” Cho nên, người niệm Phật cần phải hết lòng tin tưởng vào những gì đã nói rõ trong kinh Phật, chớ sinh lòng nghi. Trong kinh Thập lục quán có dạy: “Chí tâm niệm một tiếng Nam mô A di đà Phật có thể diệt được tội nặng trong tám mươi ức kiếp sanh tử. Trên từ hàng thượng căn nhất tâm bất loạn, dưới cho đến kẻ hạ căn niệm tròn mười tiếng, thảy đều được sinh về chín phẩm hoa sen, khiến cho lìa bỏ năm sự uế trược.” “Nếu có thể giữ tâm thường sáng suốt, niệm thường không thay đổi, ắt lòng nghi phải dứt sạch, chắc chắn được vãng sanh. “Có thể nói là: Vượt đường vạn dặm trong thoáng chốc,

Một chút lòng nghi, cách muôn trùng.

Bốn Cửa Ải Lúc Lâm Chung

Về bốn cửa ải, trong sách Tịnh độ thập môn giáo giới ngài Từ Chiếu Tông chủ có dạy rằng: “Kẻ phàm phu tuy có lòng tin niệm Phật nhưng do nghiệp chướng ngày trước còn nặng, lẽ ra phải đọa vào địa ngục, nhờ nương sức Phật nên chỉ phải chịu bệnh tật nằm liệt giường, đó là chuyển nặng thành nhẹ. Nếu nhân sự bệnh khổ đó mà sinh lòng hối lỗi, tỉnh ngộ thân tâm, ắt sẽ được vãng sanh Tịnh độ. “Những kẻ ngu si không hiểu rõ việc ấy nên nói rằng: ‘Nay mình niệm Phật lại phải chịu bệnh khổ!’ Liền trở lại báng bổ đức A di đà. Do nơi một niệm tưởng xấu ác đó phải đọa ngay vào địa ngục. Đó là cửa ải thứ nhất. “Thứ hai là tuy có trì giới niệm Phật nhưng chỉ nói Tịnh độ ngoài miệng mà trong lòng thường tham luyến chốn Ta bà, không có sự mong cầu căn lành xuất thế, vì tham muốn cảnh nhà to vườn rộng. Đến khi lâm chung có bệnh, tham sống sợ chết, tin theo những việc đồng bóng, cầu thần khấn quỉ, đốt giấy vàng bạc, giết hại chúng sanh. Do tâm tà mỵ đó nên không có Phật đến tiếp dẫn, nhân đó phải trôi nổi, đọa vào ba đường ác. Đó là cửa ải thứ nhì. “Thứ ba là nhân khi có bệnh dùng thuốc phải có rượu, các món tanh, hoặc do người thân, anh em nhà nài ép, khuyên lơn, tự mình lại không có ý chí quyết định nên căn lành phải tiêu mất. Đến khi lâm chung bị lôi đến trước Diêm vương, mặc tình phán xử. Đó là cửa ải thứ ba. “Thứ tư là đến phút lâm chung lại nhớ tưởng đến công việc làm ăn sinh sống, bị trói buộc vào tiền bạc của cải, luyến ái quyến thuộc, tâm buông thả không dừng được nên mất cả chánh niệm. Vì vậy mà ở ngay nơi chốn nhà cửa của mình đọa vào cảnh giới của loài quỷ, loài thú, chuốc mối họa lớn, hoặc sinh làm con chó tiếc của, hoặc làm thân rắn, quanh quẩn gìn giữ cửa nhà, dường như ngày trước còn sống. Đó là cửa ải thứ tư.” Cho nên, ông Dương Đề Hình có nói rằng: Không vì nặng luyến ái,

Chẳng sinh nơi Ta bà.

Tâm niệm không chuyên nhất,

Chẳng sinh về Tịnh độ.

Lời ấy thật đúng thay! Người tu Tịnh độ cần phải chọn lấy điều chân thật, trừ bỏ những ý tưởng vu vơ không thật, một lòng vắng lặng, thường niệm đức Phật A di đà, toàn thân đều buông bỏ. Chỉ cần kiên trì giữ mãi một niệm như thế, liền phá tan được bốn cửa ải kia, ắt tòa sen nơi Tịnh độ cũng không còn xa nữa. Có thể gọi là: Một niệm Di đà không xen tạp,

Khảy tay chẳng nhọc đến Tây phương.

Trăm Bài Thơ Vịnh Tây Phương

1.Pháp xưa Phật dạy tại Tây thiên,

Sang Đông lập giáo hiệu Bạch Liên.

Mười tám bậc hiền cùng tiếp nối,

Khe Cọp cười vang, tích lưu truyền. 2.Đạo lớn Tây phương lý rộng sâu,

Công đức vô biên dễ biết đâu!

Nào phải Thích tôn riêng chỉ lối,

Chư Phật đều khen pháp nhiệm mầu. 3.Ơn sâu Phật chỉ hướng về Tây,

Chư Phật ngợi khen rõ pháp này.

Mười sáu phép quán, kinh ghi rõ,

Niệm Phật Di đà, tối thượng thay! 4.Tây phương Sơ quán phải tinh chuyên,

Hình mặt nhật rơi tợ trống huyền.

Chỉ hướng tâm về An Lạc quốc,

Là pháp thâm sâu Vô thượng thiền. 5.Tây phương Nhị quán rõ ràng thay,

Nước đứng trong veo chẳng sóng lay.

Tâm nguyệt tròn vành toàn thể hiện,

Ngồi ngay quán tưởng lớp băng dày. 6.Tây phương Tam quán: đất lưu ly,

Nhạc pháp vang rền, khắp liễu tri.

Mọi tướng trang nghiêm đều sáng suốt,

Một lòng quyết định dứt hẳn nghi. 7.Tây phương Tứ quán: cây thành hàng,

Trăm báu trang nghiêm tỏa hào quang.

Thọ dụng hiện thành thường khoái lạc,

Ai ơi sao chẳng sớm thừa đang? 8.Tây phương Ngũ quán thảy làu làu,

Ao thất bảo khai hoa bốn màu.

Nước đức, chim thiêng rền tiếng pháp,

Tiêu phiền, chứng đạo, pháp thêm mầu. 9.Tây phương Lục quán thảy bao hàm,

Cõi tục hoa phiền chớ đắm tham.

Tánh thật Di đà đầy đủ cả,

Hiện thành công án chẳng cần tham. 10.Tây phương Thất quán vừa tương ưng:

Tòa báu nguy nga, nguyện lực thành.

Đại Thánh ngồi trên thường tự tại,

Thanh văn quả thấp, sức chẳng thành. 11.Tây phương Bát quán cần rõ phân,

Chư Phật đều từ tâm tưởng sanh.

Mượn tượng gửi chân, hòa sự lý,

Lo gì Tịnh độ chẳng viên thành? 12.Tây phương Cửu quán thân vàng ròng,

Tướng hảo quang minh chẳng chi bằng.

Nhiếp độ chúng sanh về Cực Lạc,

Tình thân như thể đấng cha lành. 13.Tây phương Thập quán nhờ tâm thành.

Thường niệm Quán Âm đấng Đại từ,

Vừa nghe danh, được vô lượng phước,

Lành thay Đại sĩ nguyện rộng sâu! 14.Tây phương Thập nhất quán khôn lường,

Thế Chí hào quang Phật tán dương.

Vì chúng bắc cầu qua biển khổ,

Phân thân giáo hóa khắp muôn đường. 15.Tây phương Thập nhị quán dung thông,

Một niệm tinh thành tự thành công.

Nên tưởng tự thân sanh Cực Lạc.

Nghiêm trang ngồi tịnh giữa sen hồng. 16.Tây phương Hóa Phật phóng hào quang,

Phân thân vô số độ chúng sanh.

Y, chánh trang nghiêm đều đủ cả,

Phép quán mười ba lý viên thành. 17.Tây phương Giáo chủ đại từ bi.

Đạo sư tiếp dẫn chúng sanh quy.

Chín phẩm đều cho lên Bến giác,

Mãi không thối chuyển, chứng Bồ đề. 18.Một nẻo Tây phương thẳng bước nhanh,

Trọn phát ba tâm, chân lý thành.

Thượng phẩm thượng sanh trong chớp mắt,

Sanh ra gặp Phật, chứng Vô sanh. 19.Tây phương khoái lạc thật kỳ thay!

Quán tưởng tinh thành, hoa nở ngay,

Thượng phẩm trung sanh, tùy nguyện đến,

Trang nghiêm ngồi tịnh, đóa sen bày. 20.Tây phương lòng đạo nếu kiên trì.

Thượng phẩm hạ sanh có khó chi,

Nguyện thảy cùng lên thuyền Bát nhã.

Sen vàng đã sẵn đợi người đi. 21.Tây phương sáng rõ chẳng mơ hồ,

Kiên trì trai giới, thấu Khổ, Không.

Trung phẩm thượng sanh, nhờ sức Định,

Quả A la hán được thần thông. 22.Tây phương tu Giới được trọn lành,

Một niệm hoa khai, Thánh quả thành.

Trung phẩm trung sanh, chờ nửa kiếp,

Diệu quả Vô sanh ắt tự thành. 23.Tây phương giúp Đạo: hiếu làm đầu,

Xử thế nhân từ: ruộng phước mầu.

Trung phẩm hạ sanh, nghe diệu pháp,

Nhờ duyên đời trước gặp bạn lành. 24. Tây phương Hóa chủ, nguyện vô biên:

Một niệm qui y, diệt tội khiên.

Hạ phẩm thượng sanh, nghe hiệu Phật.

Nhờ thầy chỉ bảo, đại nhân duyên. 25.Tây phương Đạo lớn từ xưa nay,

Chẳng bỏ người tạo nghiệp sâu dày.

Hạ phẩm trung sanh nhờ chỉ dạy,

Vừa nghe pháp Phật vững tin ngay. 26.Tây phương quyết định lúc lâm chung:

Nhờ gặp bạn lành đường mở thông,

Hạ phẩm hạ sanh trong mười niệm,

Tội trừ bao kiếp, phước vô cùng. 27.Tây phương tinh tấn chớ trì diên,

Nghi thành chờ đợi nửa nghìn năm.

Hào quang Đại Thánh soi chiếu đến,

Được về Tịnh độ lễ Kim Tiên. 28.Tây phương, Sơ địa phát tâm kiên,

Bố thí lòng vui, gieo phước điền.

Thân mạng, của tiền đều bỏ hết,

Được lên thượng phẩm giữa tòa sen. 29.Tây phương, Nhị địa phải tâm thành,

Niệm Phật trước nên quán lý minh.

Trì giới tinh nghiêm, lìa cấu uế,

Ruộng tâm thanh tịnh, đạo viên thành. 30.Tây phương, Tam địa ý căn thành,

Nhẫn nhục nhu hòa, dạy chúng sanh.

Mọi phép thần thông đều đủ cả,

Tướng thân vàng rực tỏa quang minh. 31.Tây phương, Tứ địa thể không hư,

Phiền não, lòng ma, thảy quét trừ.

Tinh tấn, tự nhiên sanh trí tuệ,

Xưa nay không khác, chứng chân như. 32.Tây phương, Ngũ địa khó tựu thành,

Thấy biết hai thừa đâu dễ sánh.

Pháp thân thanh tịnh, rõ ý chính,

Tu sâu thiền định, lộ chân tình. 33.Tây phương, Lục địa đạt viên dung,

Bốn phía toàn chân, mọi việc thông.

Bát nhã hiện tiền không vướng mắc,

Toàn thân tay mắt mở toang dòng. 34.Tây phương, Thất địa vừa rõ phân,

Bồ Tát vượt xa nhờ lòng lành.

Mỗi niệm rõ thông, sai biệt trí,

Nếu không phương tiện, chẳng viên thành. 35.Tây phương, Bát địa ngộ Vô sanh,

Chư Phật Như Lai thảy chứng thành.

Chẳng động Pháp thân qua biển khổ,

Nguyện sâu rộng cứu khắp chúng sanh. 36.Tây phương, Cửu địa pháp vô biên,

Đại sĩ hoằng dương chí lực kiên.

Tông, thuyết đều thông, xưng Thiện huệ,

Biện tài bốn đức thảy châu viên. 37.Tây phương, Thập địa trí trước tiên,

Mưa pháp mây từ khắp Đại thiên.

Sư tử gầm vang, muông thú phục.

Nhất sanh bổ xứ, quả Phật thành. 38.Tây phương giác ngộ, Phật sánh vai,

Vô biên hạnh nguyện xứng Phổ Hiền.

Đối diện Như Lai nhận giao phó,

Lợi sanh tiếp vật, khởi Vô duyên. 39.Tây phương Diệu giác, quả châu viên,

Đủ mắt Văn thù phước trí nguyên.

Thân Lô xá na, đủ công đức.

Bỏ lành, mặc rách, phương tiện truyền. 40.Tây phương Viên giác, bậc thánh sư,

Đồng Thể Quán Âm đủ đại bi.

Mười hiệu, Ba thân đều trọn vẹn,

Ấy ngôi Vô thượng Phật Bồ đề. 41.Tây phương Viễn tổ sớm tiên tri,

Còn hướng về non lễ sáu thì.

Một hội trăm hai mươi ba vị,

Cùng sanh Tịnh độ, chứng Bồ đề. 42.Tây phương Đại Thánh, vua các pháp,

Tiếp dẫn chúng mê, phóng hào quang.

Mỏi nhọc chẳng nề hoằng nguyện nặng.

Thường chơi biển khổ, cưỡi thuyền từ. 43.Tây phương dễ tới, đừng ngần ngại,

Chỉ cốt người tu phải quyết tâm.

Chớp mắt vượt qua dòng sanh tử,

Có duyên ắt gặp việc khó tầm. 44.Tây phương gần đó, chớ cầu xa,

Một niệm Di đà hãy thiết tha,

Giữ được suốt đời không niệm khác,

Hoa sen nước Phật đợi người qua. 45. Tây phương chẳng phải phí sức nhiều,

Mười niệm viên thành, chốc lát siêu.

Phật tổ chỉ đường nhanh bước tới,

Đời này ắt được thoát trầm phiêu. 46.Tây phương Từ phụ cảm thương đời,

Tiếp dẫn chúng mê về tận nơi.

Sớm tới tòa sen vui gửi thể,

Đừng vào cõi tục gá bào thai. 47.Tây phương tin chắc, chớ ngờ đây,

Niệm Phật tu hành mau kịp ngày.

Ngày qua ngắn ngủi nên sớm liệu.

Xương khô vùi đất, mấy người hay! 48. Tây phương cội rễ, giới trước tiên,

Giới luật tinh nghiêm, định cũng kiên,

Sức định chẳng khô, sanh trí sáng,

Trí sáng, tâm thông, tức Kim tiên. 49.Tây phương chẳng đợi học đa đoan:

Một tiếng Di đà trở mối sang.

Thấy được ban sơ mày mặt thật,

Mới hay sanh tử tức Niết bàn. 50.Tây phương thẳng đến, chớ lân la,

Thành bại nay đều do chính ta.

Chỉ cần niệm Phật không xen tạp,

Hoa sen Cực Lạc sẵn chờ ta. 51.Tây phương ao báu nở hoa sen,

Vật báu trang nghiêm tự hóa thành.

Hiện giữa hào quang, tự thấy Phật,

Trang nghiêm ngồi giữa đóa sen lành. 52.Tây phương Tịnh độ diệu kỳ thay!

Hoa ưu bát la khắp cõi khai.

Muôn việc hiện thành nền phú quí,

Mỗi đài hoa báu, mỗi Như Lai. 53.Tây phương danh hiệu Phật đồng mình,

Nghe biết tin sâu chẳng khiếp kinh.

Nếu nhân một niệm bừng tỉnh dậy,

Nhọc chi mười vạn tám ngàn trình. 54.Tây phương Hóa chủ độ mê tình,

Sức Phật gia trì đạo dễ thành.

Buông tay thẳng tiến không đường khác,

Bước đầu phải thấu rõ ý kinh. 55.Tây phương giáo pháp đã đành rành,

Một niệm Di đà cất bước nhanh.

Quyết định sớm lên tòa Sư tử,

Đồng danh, đồng hiệu chứng Vô sanh. 56. Tây phương chớp mắt ngộ Vô sanh,

Lên ngôi Thượng phẩm, quả Phật thành.

Từ phụ Di đà, thân thọ ký,

Về sau thuyết pháp độ chúng sanh. 57.Tây phương nghiêm tịnh chốn an vui,

Vật dùng tùy ý hóa hiện thôi.

Các cõi trời, người không sánh kịp,

Trang nghiêm tòa báu hiện ngồi trên. 58.Tây phương cõi Phật vượt chư thiên,

Hơn cả Bồng Lai cõi chư tiên;

Hơn cả giàu sang cùng vua chúa.

Và hơn cả hạng ngu si thiền. 59.Tây phương vui khoái vượt Thiên cung,

Tuổi thọ khôn lường, phước chẳng cùng.

Kẻ thiếu niềm tin nghịch báng bổ,

Phật tử đủ duyên được về chung. 60.Tây phương Phật tử đủ thần thông,

Thâu lại, buông ra phút chốc xong.

Tùy loại hiện thân, dùng phép lạ,

Mở quyền, hiển thật, dậy tông phong. 61.Tây phương cảnh trí vượt Bồng Lai,

Uống khí, ăn mây, nuôi họa thai.

Đừng học xuất thần, tu luyện phép,

Cây khô há khiến được hoa khai? 62.Tây phương Tịnh độ sen hóa sanh,

Khuyên khắp chúng sanh niệm Phật danh.

Hoa nở tức thời được thấy Phật,

Dứt trừ mãi mãi điều chẳng lành. 63.Tây phương phú quí vượt vương hầu,

Mọi thứ trang nghiêm, tự đủ đầy.

Chỉ quyết một lòng cầu Tịnh độ,

Dứt ngay nẻo dữ chốn trầm luân. 64.Tây phương đường trước sớm tu trì,

Muôn việc thị phi chẳng lo chi.

Buông xả thân tâm, chuyên niệm Phật,

Đã không phiền não, dứt lo âu. 65.Tây phương thọ dụng kém ai đâu,

Ao bảy báu đầy bốn sắc hoa.

Thức ăn, y phục tự hóa hiện,

Vẹn toàn tướng hảo với quang minh. 66.Tây phương nhìn khắp thảy hoa sen,

Trăm báu trang nghiêm trọn phô bày.

Chư thượng thiện nhân cùng hội tụ,

Số nhiều vô lượng vượt cát sông. 67.Tây phương lối tắt vượt tham thiền,

Một niệm Di đà, pháp trước tiên.

Chớp mắt vượt qua mười vạn ức,

Chỉ e người chẳng nhận tin liền. 68.Tây phương chỉ sợ thiếu kiên trì,

Gắng sức chuyên cần thẳng bước đi.

Như thuyền xuôi nước, chèo lái đủ,

Di đà tiếp dẫn có khó chi! 69.Tây phương chẳng luận kẻ nghèo, giàu,

Sang, hèn, khôn, dại chẳng khác nhau.

Chẳng luận gái, trai, già với trẻ,

Chẳng phân tăng, tục, oán hay thân. 70.Tây phương quyến thuộc cùng dòng pháp,

Cùng tu niệm Phật, kết tình thân.

Cùng phát nguyện sanh về nước Phật,

Nên cùng gieo cấy vãng sanh nhân. 71.Tây phương mở đạo cảm Thích ca,

Gieo nhân Tịnh độ niệm Di đà.

Ba cõi sáu đường đều trải khắp,

Mới hay quả Phật, cõi người ta. 72.Tây phương công đức nước trong ngần,

Thấu triệt cội nguồn niệm Phật nhân.

Không chỉ riêng người sanh Tịnh độ,

Muôn loài bay chạy cũng nhờ ân. 73.Tây phương kim cổ mãi thường còn,

Cha lành thương xót độ cháu con.

Tám vạn bốn ngàn phương tu tập,

Di đà một tiếng vượt trội hơn. 74.Tây phương Cực Lạc vượt trội hơn,

Rộng khuyên hết thảy tu pháp này.

Giữ miệng chớ nên bàn chuyện nhảm,

Niệm Phật sớm chiều chẳng đổi thay. 75.Tây phương có Phật hiệu Di đà,

Sông mê độ hết chúng sanh qua.

Bốn mươi tám nguyện bày chín phẩm,

Sẵn đợi muôn người, chớ luống qua. 76.Tây phương duy một nẻo không xa,

Một niệm vững tin phút chốc qua.

Chạm mắt, gặp duyên đều Cực Lạc,

Gió lay, nước chảy giảng Ma ha. 77.Tây phương đường tắt khéo tu hành,

Dũng mãnh chuyên cần tiến bước nhanh.

Chín phẩm đài sen đều sẵn đợi,

Hoa khai chắc chắn ngộ Vô sanh. 78.Tây phương mau tắt dễ cầu sanh,

Chỉ tại đời nay một niệm thành.

Tinh tấn lại thêm tu phước, huệ,

Đài vàng thượng phẩm được nêu danh. 79.Tây phương mỗi bước đạp liên hoa,

Tạ đức Thích ca mở lối qua.

Ba lần thuyết giảng, không sai khác,

Một lòng niệm Phật, sớm về nhà. 80.Tây phương đích thật ấy nhà ta,

Một niệm Di đà đúng nẻo qua.

Tin sâu, niệm vững, được quả thật,

Dẫu cho cây sắt cũng nở hoa. 81.Tây phương dễ đến mấy ai hay?

Đường tắt chớ ngờ, quyết tu ngay.

Chân kinh sáu chữ khi thuần thục,

Trên đài sen báu lễ Di đà. 82.Tây phương Từ phụ hiệu Di đà,

Chín phẩm hoa sen dẫn người qua.

Tu tập dễ dàng, nhanh chóng đến,

Đáng thương kẻ nghi ngại thành xa! 83.Khuyên tu Tịnh độ, lập Liên tông,

Tôn sư Huệ Viễn hoằng cõi Đông.

Niệm Phật, tham thiền chung một đích,

Xưa nay diệu hữu tức chân không. 84.Tây phương nguyện lớn khắp mênh mông,

Một niệm Di đà khéo dụng công.

Niệm niệm đành rành không dứt đoạn,

Lời lời thức tỉnh Chủ nhân ông. 85.Tây phương thẳng hướng dễ tu trì,

Mấy ai rõ biết tánh A di?

Ba cõi sáu đường mê sanh tử,

Suy cùng, sao chẳng xót thương chi? 86.Tây phương công án sớm hành trì,

Lẳng lặng ngồi yên, khởi tâm nghi,

Nghi đến tình quên, tâm dứt tuyệt,

Hiểu ra, ta vốn thật Di đà. 87.Tây phương một tiếng ấy riêng truyền,

Chẳng mượn tu hành, tâm hiện tiền,

Các bậc thiện nhân nếu thấy tánh,

A di đà Phật sánh vai liền. 88.Tây phương đạo lớn chẳng pháp riêng,

Một niệm Di đà, sự, lý kiêm.

Thấu rõ ý mầu tinh tế ấy,

Mới hay niệm Phật tức tham thiền. 89.Tây phương muôn khổ não không còn,

Người tu cần thấu triệt tự tâm.

Trước mắt thấy liền chân Cực Lạc,

Biết đất nơi đây thật vàng ròng. 90.Tây phương mặt đất thật vàng ròng,

Vang trời cây báu giảng Pháp Không.

Như thế xưng danh là Cực Lạc,

Bao nhiêu nạn khổ hóa thành không. 91.Tây phương niệm Phật: pháp tối cao,

Chớ tin tà thuyết lòng động xao.

Thuở trước Thế Tôn ân cần nhắc,

Đường tắt là đây, đúng lối vào. 92.Tây phương công đức thật khôn lường,

Không tin, báng bổ chuốc tai ương.

Địa ngục đọa vào vô số kiếp,

Biết bao giờ thoát khỏi đau thương? 93.Tây phương đường rộng ít người qua,

Vì pháp môn này rất cao xa.

Kẻ chẳng chịu đi, ai kéo được?

Chỉ người tin chắc mới giao hòa. 94.Tây phương dễ tới, khá tu hành,

Mười niệm tinh chuyên, ắt vãng sanh.

Khuyên khắp thế gian nam cùng nữ,

Hãy mau sớm liệu việc tu hành. 95.Tây phương quê cũ sớm về thôi,

Mạng sống vô thường, thở một hơi!

Ngày tháng có chừng, nên tiếc lấy,

Đời nay bỏ luống, khó trông vời. 96.Tây phương chẳng tới khó lòng thay,

Sức tợ dời non, lỡ kiếp này.

Nhắn nhủ thế gian người trí thức,

Sẵn kho báu vật, chớ về không! 97.Tây phương trở lại, chớ trì nghi,

Một tiếng Di đà sớm thọ trì.

Nhướng mắt lên cao, tay xuống vội,

Chẳng nhọc, không lâu, chứng Bồ đề. 98.Tây phương gấp gấp sớm tu trì,

Sống thác vô thường, chớ hẹn chi.

Ngày tháng qua nhanh như tia chớp.

Thân người há dễ được mấy khi? 99.Tây phương một nẻo chớ dần dà,

Tinh thần phấn chấn thẳng đường qua.

Đào giếng đừng chờ khi khát nước,

Lên thuyền Tịnh độ sớm đi xa. 100.Thơ vịnh trăm bài đã trọn vần,

Rộng khuyên tất cả sớm tu thân.

Đừng sá thân mình tìm kế sống,

Tây phương về được, hưởng Phật ân.

Trăm Bài Thơ Vịnh Đời Sống Nơi Núi Sâu

Ngài Tông Bổn trong khi ẩn cư nơi núi sâu có ngẫu hứng trước tác 100 bài thơ vịnh đời sống ẩn cư tu tập, mỗi bài đều bắt đầu bằng hai chữ Sơn cư, nên gọi là Sơn cư bách vịnh, được đưa vào làm phụ lục của quyển hạ. Nguyên tác còn có phần lời tụng theo sau các bài thơ, nhưng chúng tôi cho rằng tự thân các bài thơ đã hàm chứa ý muốn diễn đạt của tác giả, nên đã lược đưa các bài tụng vào chung với các chú giải. Hy vọng như vậy sẽ giúp cho việc tiếp nhận ý thơ khách quan hơn, tránh được ảnh hưởng của các lời tụng. 1.Núi cao, gương cũ lắm bụi trần,

Nay thường lau rửa, sắc trong ngần.

Bụi trần đã sạch, vầng sáng hiện,

Mặt mũi xưa nay thấy rõ dần. 2.Núi cao, gắng học rõ thiền tông,

Ngày ngày suốt thấu lẽ khổ, không.

Mặt thật xưa nay nếu không biết,

Nhìn hoa cười mỉm, đạo chẳng đồng. 3.Núi cao, mây trắng mấy tầng sâu,

Rõ biết chân tâm ấy đạo mầu.

Mở ra phủ trọn toàn cõi pháp,

Thâu về kim nhỏ chẳng lọt đầu. 4.Núi cao, học đạo chỉ cầu tâm,

Ngoài tâm đừng nhọc sức truy tầm.

Cất bước thẳng lên tòa Chánh giác,

Vàng ròng, lá úa chớ so nhầm! 5.Núi cao, quay lại xét tự tâm,

Một bước lui về, đường trước thông.

Công phu miên mật đừng gián đoạn,

Thiền ý Tổ sư ắt rõ thông. 6.Núi cao, vắng lặng dưỡng tánh trời,

Chỉ nên gìn giữ chẳng buông lơi.

Khéo chuyển niệm tình thành niệm đạo,

Lẽ ra thành Phật đã bao đời. 7.Núi cao, phủi sạch hết bụi trần,

Ngày tháng ngu ngơ, dưỡng tánh chân.

Ai biết đó thật là nghiệp sống,

Kẻ thế cười chê bảo ngu đần. 8.Núi cao, am nhỏ lợp cỏ tranh,

Giữ đạo, an nhiên vui tự thành.

Suốt ngày cửa đóng, không việc khác,

Gối mây nằm ngủ, duỗi thẳng chân. 9.Núi cao, phong cảnh khác cõi trần,

Mây bay, chim hót, tự xoay vần.

Ta, người một lẽ, quên phân biệt,

Cửa sài tuy có, thường mở toang. 10.Núi cao, huyên náo vắng từ lâu,

Tăng nhàn, dứt học, làm chi đâu?

Một bụng gió trăng, vui thỏa thích,

Hòa ánh xuân nồng, hát mấy câu. 11.Núi cao, lão nạp chẳng tài tình,

Cúng Phật ngọn đèn, thắp lung linh.

Không đợi thêm dầu, đèn vẫn sáng,

Mười phương thế giới thảy quang minh. 12.Núi cao, mỗi ngày đều ngày tốt,

Cơm lức bụng no, nước một vốc.

Ai biết lão tăng nghèo đáo để,

Cây bách trước sân làm hương đốt. 13.Núi cao, nghèo kiết sống khô khan,

Giường thiền nghiêng ngả lười sửa sang,

Thánh phàm hai cõi đều quên sạch,

Một vầng trăng sáng giữa rỗng rang. 14.Núi cao, cửa khép, rừng tre tối,

Mặc tình nước chảy với mây trôi.

Vui sống phận nghèo, thường an ổn,

Có ai đến hỏi, cúi đầu thôi. 15.Núi cao, lưng thẳng bước ra vào,

Việc đời phải quấy, khoát tay chào.

Thân tâm một mối về quê cũ,

Chẳng ai sai khiến chuyện tầm phào. 16.Núi cao, hang đá ẩn bên trời,

Khỏi cuốn trôi theo ngọn sóng đời.

Biết đủ, thường vui, nghèo an ổn,

Người gỗ cùng ta hát nên lời. 17.Núi cao, vui đẹp tự cảnh trời,

Thương thay cõi thế rối bời bời.

Phải, quấy, ngược, xuôi… nhiều lợi hại,

Sao bằng ngậm miệng sống hết đời. 18.Núi cao, tài vụng sống qua ngày,

Vinh, nhục bày ra trước mắt đây.

Việc đời sớm tối đà xoay chuyển,

Lạ chi biển hóa ruộng dâu đầy. 19.Núi cao, sống ẩn thanh thản thay,

Thân tâm vắng lặng, mấy ai hay?

Chẳng phải cầu an, chỉ tránh họa,

Lợi danh trói buộc dứt từ nay. 20.Núi cao, chẳng lấy gì sinh nhai,

Cơm nhạt, muối dưa tạm qua ngày.

Phú quý công danh không màng đến,

Được lúc khoan thai cứ khoan thai. 21.Núi cao, ăn củ với rau hoài,

Người nhàn thoát vật tháng năm dài.

Ngày qua cứ sửa dần lỗi cũ,

Lo trước làm chi việc sáng mai? 22.Núi cao, đâu cũng tự thích nghi,

Tròn, vuông đều được chẳng ngại chi.

Chỉ còn hai việc không sao dứt:

Lúc đói phải ăn, mệt ngủ khì. 23.Núi cao, chẳng có việc chi bàn,

Mặt trời chưa khuất, cửa khép ngang.

Phú quý thua người muôn vạn điểm,

Hơn được vài phân cái sự nhàn! 24.Núi cao, lều cỏ vài ba gian,

Vui đạo quên tình, cửa mở toang.

Quạ kêu, chim hót, lời Bát nhã,

Trăng trong gió mát bạn tăng nhàn. 25.Núi cao, mỗi Phật một lò hương,

Đất trời yên tịnh tháng ngày nương.

Đói ăn, khát uống, không việc khác,

Lạnh sưởi, nóng chờ gió bốn phương. 26.Núi cao, rảnh rỗi tùy ngâm nga,

Cơm xong, muốn tỉnh nhấp ngụm trà.

Cõi thế vàng ròng đâu đủ quý,

Được sống an vui ấy mới là… 27.Núi cao, sống ẩn dứt muôn câu,

Roi mất, thêm lười việc giữ trâu.

Thả ra không buộc càng vui thú,

Ai ơi sao chẳng sớm quay đầu? 28.Núi cao, tâm niệm chút tro tàn,

Chống gậy xem quanh trúc, mai vàng…

Dẫu làm Phật Tổ, lười không muốn,

Khách đến gượng ngồi tiếp xuềnh xoàng. 29.Núi cao, đời sống vượt lẽ thường,

Thân tâm chớ để việc ngoài vương.

Ngày trước Triệu Châu lười đối đáp,

Vua đến còn không xuống khỏi giường. 30.Núi cao, ẩn kín, cửa khép ngang,

Mừng được ngày qua chẳng rộn ràng.

Gió thoảng rừng thông, lời diệu pháp,

Mấy ai được hưởng tiệc vua ban? 31.Núi cao, về ẩn vui tánh trời,

Vắng lặng chân như khế hợp rồi.

Đạo lớn xưa nay không chỗ nhiễm,

Chỉ dừng vọng niệm, sáng tâm thôi. 32.Núi cao, ngồi lặng thật tu thiền,

Học đạo gì hơn dứt niệm triền.

Ngọc quý trong áo chưa từng mất,

Cớ sao mãi khó nhọc đi tìm? 33.Núi cao, sống lặng dưỡng chân tâm,

Kẻ mê tìm kiếm, mãi sai lầm.

Mới biết người xưa lời chẳng dối,

Đàn không dây, mấy kẻ tri âm? 34.Núi cao, quay về tự suy ngẫm,

Sắt cây sao đổi được vàng trâm?

Biển có lúc khô còn thấy đáy,

Người đời đến chết chẳng biết tâm. 35.Núi cao, ngồi mãi tựa ngu si,

Mà tâm sáng rõ, chẳng sót chi.

Gió giật rừng thông, tai rộn tiếng,

Mặc kệ, thơ còn, ngâm tiếp đi. 36.Núi cao, ngẫu hứng mấy vần thơ,

Người nếu mê thơ, ấy dại khờ.

Luân hồi sinh tử còn chưa dứt,

Đừng ôm tri kiến dối tâm cơ. 37.Núi cao, đường hiểm ít người lên,

Giường tre yên tĩnh lặng ngồi quên.

Phận hèn vắng vẻ không bè bạn,

Tự biết lòng ta đã nhẹ tênh. 38.Núi cao, nếp sống thường nhạt nhẽo,

Thân nghèo nhưng thật đạo chẳng nghèo.

Hạt châu như ý mấy ai biết,

Thương thay đối mặt cách núi đèo! 39.Núi cao, vắng lặng thích hợp thay,

Khéo giữ tâm lành qua tháng ngày.

Trăng chiếu rừng thông, sáng ý Tổ,

Hỏi ra trong đó mấy ai hay? 40.Núi cao, phong cảnh vốn tự nhiên,

Đạo lớn bày ra trước mắt liền.

Chẳng rõ ý sâu mầu của Tổ,

Uổng công niệm Phật với tham thiền. 41.Núi cao, trùm khắp cả hư không,

Muôn hình vạn tượng thảy vào trong.

Xoay quanh bốn phía đều Phật sự,

Không hét, không dùng gậy nhọc công. 42.Núi cao, ngồi lặng rõ tánh không,

Một pháp suốt thông, vạn pháp thông.

Nào chỉ riêng mình ta thấu biết,

Hằng sa chư Phật thể chung đồng. 43.Núi cao, tùy phận ấy tu hành,

Không lo, không nghĩ, đời qua nhanh.

Chân không vốn có, nào ngộ được,

Thánh nhân cũng chỉ gượng giả danh. 44.Núi cao, thường khảy đàn không dây,

Một khúc vô sinh, lòng vui thay!

Quay lại lắng nghe, nghe tự tánh,

Nhà nào chẳng có Quán Âm bày! 45.Núi cao, ngồi giữa chót vót cao,

Bốn phía cửa song đều thông nhau.

Mây trôi qua lại, ngăn chẳng được,

Cưỡi mây trời rộng rõ tầng cao. 46.Núi cao, vắng lặng nằm cũng thiền,

Lời kinh Bát nhã tụng triền miên.

Mới biết chúng sinh vốn là Phật,

Nước nóng, băng lạnh thể tương liên. 47.Núi cao, xa tít vắng bụi trần,

Chẳng đợi tu trì, thấy nguồn chân.

Xưa nay tánh Phật chưa từng mất,

Người trước, người nay chẳng khác phần. 48.Núi cao, bốn hướng mặc đi về,

Đạo lớn chưa từng có ngộ, mê.

Thịt da lành lặn khó cắt xẻo,

Bình bát thêm quai rõ thật mê. 49.Núi cao, nằm đó giữ sạch trong,

Ăn uống tùy duyên đủ vui lòng.

Nào phải cố công trừ vọng niệm,

Vọng niệm, chân như, một thể đồng. 50.Núi cao, tuy ở giữa am tranh,

Đường lớn đưa tay chỉ đến nhanh.

Chớ dừng quán trọ, quên nhà cũ,

Càng thêm tinh tấn, đạo mau thành. 51.Núi cao, ẩn giữa mây muôn trùng,

Kẻ mê nào thấy được hành tung.

Hướng ngoài tìm đạo, đạo xa tít,

Vạch thuyền nhớ kiếm chỉ uổng công. 52.Núi cao, hầm hố giữa đất bình,

Nên người phải đủ mắt sáng tinh.

Dẹp rồng, bắt hổ đều chuyện nhỏ,

Pháp thân chẳng động, chứng vô sinh. 53.Núi cao, chót vót trời một phương,

Bốn bề trơ trọi lạnh buốt xương.

Nói ra người khác không tin được,

Khư khư riêng được chỗ không lường. 54.Núi cao, vắng vẻ một am tranh,

Một lòng bình thản lặng ngắm cảnh.

Đói dùng cơm Kim Ngưu không gạo,

Khát uống trà Triệu Châu mát lành. 55.Núi cao, học đạo quyết phải xong,

Trải bao khó nhọc chẳng nao lòng.

Ngồi đến canh năm, trời sắp sáng,

Sương rơi thấm đẫm áo nâu sòng. 56.Núi cao, chỉ ẩn tạm đôi khi,

Sống chết nào đâu có định kỳ.

Việc lớn đời người cần rõ biết,

Phải mau chuẩn bị giờ ra đi. 57.Núi cao, am cỏ đá chênh vênh,

Mừng được thoát thân khỏi thị thành.

Biết đủ, đây là cõi An Lạc,

Chẳng nên quá phận không tự trách. 58.Núi cao, giữ hạnh khổ đầu đà,

Quên ăn bỏ ngủ tự giồi mài.

Rõ biết tâm này là Tịnh độ,

Mới hay Cực Lạc tại Ta bà. 59.Núi cao, cảnh đẹp khác cõi thường,

Bày rõ với người khắp bốn phương.

Nước chảy, chim kêu, cây nói pháp,

Đất bằng, đồi núi thảy Tây phương. 60.Núi cao, một gối tròn ngồi tịnh,

Ngày đêm gắng sức tự xét mình.

Biết chỗ tánh chân thường tồn tại,

Đầu lưỡi còn ai dối được mình? 61.Núi cao, khách hỏi sự dụng công,

Vắng, soi đều mất, một chữ không.

Chớ lạ, lão tăng không pháp thuyết,

Xưa nay lười nhác, chẳng ra công. 62.Núi cao, am trống một giường thiền,

Trong định quên tâm, pháp cũng quên.

Lâm Tế vung gậy, Đức Sơn hét,

Lão tăng chẳng động thấu cơ thiền. 63.Núi cao, chẳng trói buộc, ẩn thân,

Người đời mấy kẻ biết được tâm?

Chỉ trừ con nối dòng chính thống,

Thế gian đều giả, chớ nên nhầm. 64.Núi cao, bụi bẩn chẳng nhiễm vào,

Tự tại, ung dung vui đạo mầu.

Việc ấy người người đều học được,

Chẳng xưa, cũng chẳng phải nay đâu! 65.Núi cao, thấu lý, vui xênh xang,

Tướng hảo, danh hư chẳng buộc ràng.

Tam giáo xưa nay cùng một thể,

Chẳng tăng, chẳng đạo, chẳng nho quan. 66.Núi cao, đất vắng, thương người tối,

Hồng hồng, tía tía, đỏ thêm rối.

Nên biết nguyên sơ một lẽ này:

Cốc thần, thái cực, chân như đối. 67.Núi cao, ưa chỗ vắng sống nhàn,

Quên lo, được tự tại, thanh thản.

Vắng vẻ lặng yên niệm tình dứt,

Đêm ngày say ngủ, muôn duyên dừng. 68.Núi cao, không tịch, học pháp không,

Nhân duyên quá khứ chớ bận lòng.

Hiện tại còn không nên bám víu,

Tương lai sao phải bận trông mong? 69.Núi cao, ngồi lặng dưỡng lòng vui,

Hạt châu dưới trán giữ chắc thôi.

Mở miệng nói ra người chẳng hiểu,

Gật đầu chỉ nhận tự biết rồi! 70.Núi cao, vui thú tự mình hay,

Bốn bề chân thật tự tại thay!

Trong lòng nếu được không ngăn ngại,

Ngâm thơ, thuyết kệ cũng là hay. 71.Núi cao, chót vót sườn núi cao,

Ngắm trăng cười gió thỏa xiết bao!

Thương xót người đời không ai biết,

Lấp vùi chân tánh mãi thế sao! 72.Núi cao, không việc, cửa khép ngăn,

Ngồi lặng, tâm cùng, dứt kiến văn.

Rèm buông trăng chiếu, tùng, mai sáng,

Riêng đây trời đất khác nhân gian. 73.Núi cao, hun hút đường xa xôi,

Đạo vốn vô hình, vắng lặng thôi.

Ngày thường quét đất trong gió mát,

Đêm về trăng sáng, ngọn tùng trôi. 74.Núi cao, riêng đứng vút tầng xa,

Một vai gánh cả gió, trăng ngà.

Hỏi xem ý Tổ từ tây đến,

Trước ba ba sau lại ba ba. 75.Núi cao, cửa mở thường canh giữ,

Đạo lớn tùy cơ, khách đến thử.

Nếu được lão tăng tự nghiệm xét,

Ai ai cũng đáng bậc hán tử. 76.Núi cao, muốn đến tìm tánh chân,

Trước học vỡ lòng, kính người trên,

Đến cửa tử sinh rõ phép tắc,

Mười phương thế giới hiện toàn thân. 77.Núi cao, ẩn kín, mây cuộn lên,

Gió thổi rừng thông, sấm pháp rền.

Người mê cõi thế đều kinh động,

Mau mau tỉnh thức chớ chần chừ. 78.Núi cao, gần trời, ngày đến trước,

Cơ duyên trực nhận, nhìn rõ bước.

Yếu chỉ nhất thừa tròn sáng rõ,

Thiên thai đâu phải nhọc công tìm. 79.Núi cao, bốn bề ánh mây xa,

Lò đá xông hương, tụng Pháp Hoa.

Ba cõi không yên, như nhà cháy,

Xe trâu trắng đẹp, ngồi thoát ra. 80.Núi cao, tiếng cuốc vọng khuya nghe,

Thác bạc đầu non dội nước khe.

Chưa đến sợ núi cao hiểm trở,

Từng qua mới biết đường thấp cao. 81.Núi cao, thôi chẳng tự dối lòng,

Mới biết tầm cao, nhìn suốt thông.

Buông ra trời rộng không ngăn ngại,

Thâu về chỉ ở một mảy lông. 82.Núi cao, bè bạn chẳng tầm thường,

Gương sáng thường soi xét mọi đường.

Đẹp, xấu, dối lừa đều soi thấu,

Xưa nay gương sáng thường vô tư. 83.Núi cao, chót vót lạnh kinh hồn,

Kiếm báu vung cao, ai nhìn lên?

Ngoại đạo tà ma đều nát óc,

Lão tăng thiền định lòng nhẹ tênh. 84.Núi cao, riêng một nếp gia phong,

Thú vị nhân gian, thật chẳng đồng.

Ngựa gỗ hí vang ngoài trời rộng,

Không còn tin tức, dứt hành tung. 85.Núi cao, đường hiểm khó tin truyền,

Kẻ mù sao đạt tông uyên nguyên?

Chỉ thuận cho người bày mánh khóe,

Biết nhau chẳng ở lời huyên thuyên. 86.Núi cao, khách đến hỏi thiền tông,

Mới biết từ xưa nhầm dụng công.

Mở miệng biết ngay từ đâu đến,

Thương thay chẳng rõ biết lẽ không. 87.Núi cao, thấu rõ một lẽ không,

Chẳng cần phân biệt nam, bắc tông.

Hạt châu như ý cầm tay chiếu,

Sáng khắp muôn nơi, chốn chốn thông. 88.Núi cao, học đạo chưa là khó,

Tâm bình giữ đạo mới cam go.

Đầu sào trăm thước còn tiến bước,

Vung chùy đập cửa Tổ ra tro. 89.Núi cao, nghĩ lại về đi thôi,

Rõ biết xưa nay toàn hư dối.

Chớ gõ cửa người xin cơm nữa,

Nhà ta, trong áo có minh châu. 90.Núi cao, đạm bạc chẳng xa hoa,

Khách đến, nước cỏ hao thay trà.

Đạt đạo, đầu lưỡi biết vị ngon,

Toàn thân thanh thoát, sớm về nhà. 91.Núi cao, khuất giữa tầng mây trắng,

Đạo nằm trong ấy, lòng yên lắng.

Công án hiện bày, người chẳng biết,

Chỉ nương cành lá gượng níu phăng. 92.Núi cao, lá rụng gió cuốn bay,

Một nắm tay không, không chưa bày.

Phật Tổ chỉ dạy người trong cuộc,

Gặp người lười nhác miệng thày lay. 93.Núi cao, lá rụng về cội nguồn,

Bày rõ pháp thân, lộ chân thường.

Chẳng rõ việc này, thêm phí sức,

Trăm thành mây nước phủ mênh mông. 94.Núi cao, người tu không tài cán,

Một đạo tối thượng, muôn pháp sáng,

Chớp mắt, nhướng mày đều ý Tổ,

Nắm chày, dựng chổi thảy tình chân. 95.Núi cao, am nhỏ mái tranh che,

Thanh đạm, dứt việc đời chẳng nghe.

Một cụm mây trôi, che cửa động,

Ngơ ngẩn tìm đâu tổ chim về! 96.Núi cao, sống mãi hồn không chán,

Gom cây, phát cỏ, vừa nửa gian.

Chỉ một lão tăng còn chật hẹp,

Làm sao đón khách tục ghé sang? 97.Núi cao, thấy đạo quên núi sông,

Muôn pháp xưa nay tự rỗng thông.

Nam bắc đông tây, chẳng phân biệt,

Thân này thường lặng giữa hư không. 98.Núi cao, bốn hướng núi xanh rì,

Chập chùng, hiểm trở đường khó đi.

Đi đến nơi nước dừng, núi tận,

Tự nhiên được báu vật mang về. 99.Núi cao, vẫn cảnh khổ Ta bà,

Trăm năm thoáng chốc đã vèo qua.

Chờ dứt thân này sinh Cực Lạc,

Đường trước không còn hiểm trở xa. 100.Núi cao, riêng sống vui tánh linh,

Gió mát trăng thanh nói pháp lành.

Mang cả tạng kinh ra nói hết,

Chẳng biết ai là người trong kinh? Kệ ẩn cư của ngài Tông Bổn Núi cao, vắng lặng rõ tánh không,

Khuyên người niệm Phật cố gắng công.

Bảo châu thiền ý tự rõ biết,

Quan san cách trở đạo vẫn đồng.