Bồ Tát Học Xứ Phương Pháp Thực Hành Thiết Yếu Cho Hành Giả Đại Thừa

Thành Quả

Bằng sự tu tập những phương tiện được chỉ dẫn trong quyển sách này, dần dần chúng ta sẽ thành tựu tâm bồ đề, và từ đó chí nguyện thành Phật để làm lợi ích tất cả chúng sinh sẽ ngày đêm tăng trưởng. Đến lúc đó chúng ta sẽ trở thành một vị Bồ tát Đại thừa ở giai đoạn Tư lương vị (Anh: the Mahayana path of accumulation).

Khi tiếp tục tu tập thiền định và trí tuệ kích phát bởi tâm bồ đề, chúng ta sẽ thành tựu được sự phối hợp giữa định và trí tuệ quán sát tánh không, và trở thành một vị Bồ tát Đại thừa ở giai đoạn Gia hành vị (Anh: the Mahayana path of preparation). Sau đó, tiếp tục tăng tiến tu tập sự phối hợp định tuệ, chúng ta sẽ thể ngộ trực tiếp tánh không, lúc đó chúng ta sẽ trở thành một vị Bồ tát Đại thừa ở giai đoạn Kiến đạo vị (Anh: the Mahayana path of seeing). Ở giai đoạn này chúng ta sẽ xả bỏ tất cả phân biệt ngã chấp. Sau đó, chúng ta đạt được trí tuệ vô lậu, đoạn trừ tầng thứ nhất của câu sinh ngã chấp, tiến nhập giai đoạn Tu đạo vị (Anh: the Mahayana path of meditation).

Bằng cách tiếp tục tu tập tánh không trong giai đoạn tu đạo vị, dần dần chúng ta sẽ chứng đắc Kim cang dụ định, đoạn trừ chướng ngại vi tế nhất của nhất thiết trí, và đạt đến giai đoạn cuối cùng của tâm phàm phu. Tiến vào giai đoạn kế tiếp, chúng ta sẽ chứng nhập Vô học vị, và trở thành một bậc Đại Giác Ngộ (Phật). Lúc đó, tâm của chúng ta thoát ly tất cả sự chướng ngại, chúng ta tức khắc trực ngộ tất cả hiện tượng quá khứ, hiện tại và vị lai, và có được năng lực [nhất thời] trợ giúp tất cả hữu tình bằng những hóa thân của mình.

. .

Hồi Hướng

Chúng ta phát nguyện:

Những công đức mà con tích tập được do sự đọc tụng, suy tư, và tu tập những lời dạy trong đây, nguyện xin hồi hướng cho tất cả hữu tình đều được tu tập các công hạnh Bồ tát và mau chứng được quả vị Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Phụ Lục 1: Ba Mươi Lăm Vị Phật

DANH HIỆU THẾ GIỚI MÀU DIỆT TỘI

Thích Ca Mâu Ni Phật Ta Bà (thế giới này) Hoàng kim Tất cả nghiệp chướng gây tạo từ mười ngàn đại kiếp

Kim Cang Bất Hoại Phật Hư Không Tạng (trên) Xanh dương Tất cả nghiệp chướng gây tạo từ mười ngàn đại kiếp

Bảo Quang Phật Bảo Trang Nghiêm (đông) Trắng Tất cả nghiệp chướng gây tạo từ hai mươi lăm ngàn đại kiếp

Long Tôn Vương Phật Long Biến Mãn (đông nam)

Xanh dương

Tất cả nghiệp chướng gây tạo từ tám đại kiếp

Tinh Tấn Quân Phật

Dũng Biến Mãn (nam)

Vàng Khẩu nghiệp

Tinh Tấn Hỷ Phật

Hoan Hỷ (tây nam)

Cam

Ý nghiệp

Bảo Hỏa Phật

Biến Tịnh Quang (tây)

Đỏ

Phá hòa hợp Tăng

Bảo Nguyệt Quang Phật

Diệu Quang (tây bắc)

Trắng

Tất cả nghiệp chướng gây tạo từ một đại kiếp

Hiện Vô Ngu Phật

Cổ Thanh Âm (bắc)

Xanh lá cây

Hủy báng tôn trưởng (41 )

Bảo Nguyệt Phật

Quang Nghiêm (đông bắc)

Trắng

Giết mẹ

Vô Cấu Phật

Trần Biến Mãn (dưới)

Màu khói

Giết cha

Dũng Thí Phật

Quang Thắng (phương trên)

Trắng

Giết A la hán (42 )

Thanh Tịnh Phật

Vô Ngại (đông)

Cam

Ác tâm làm thân Phật chảy máu

Thanh Tịnh Thí Phật

Vô Ưu (đông nam)

Vàng

Tất cả nghiệp chướng gây tạo từ mười ngàn đại kiếp

Ta Lưu Na Phật

Vô Cấu (nam)

Xanh dương

Hãm hiếp ni hoặc A la hán

Thủy Thiên Phật

Viên Tịnh (tây nam)

Trắng

Giết Bồ tát

Kiên Đức Phật

Diệu Lạc (tây)

Đỏ

Giết các bậc hữu học(43 )

Chiên Đàn Công Đức Phật

Hương Biến Mãn (tây bắc)

Cam

Trộm cắp vật của Tăng già

Vô Lượng Cúc Quang Phật

Hữu Lực (bắc)

Đỏ

Phá hủy tháp

Quang Đức Phật

Diệu Nghĩa (đông bắc)

Trắng

Nghiệp ác do tâm sân

Vô Ưu Đức Phật

Vô Chướng (dưới)

Xanh dương nhạt

Nghiệp ác do tâm tham

Na La Diên Phật

Ly Trước (trên)

Xanh dương

Tất cả nghiệp chướng gây tạo từ mười ngàn đại kiếp

Công Đức Hoa Phật

Trưởng Hoa (đông)

Vàng

Tất cả nghiệp chướng gây tạo từ một trăm ngàn đại kiếp

Thanh Tịnh Quang Du Hý

Thần Thông Phật Tịnh Mãn (đông nam)

Trắng

Tất cả nghiệp chướng gây tạo từ một ngàn đại kiếp

Liên Hoa Quang Du

Hý Thần Thông Phật Liên Hoa Trang Nghiêm (nam)

Đỏ

Tất cả nghiệp chướng gây tạo từ bảy đại kiếp

Tài Công Đức Phật

Bảo Trang Nghiêm (tây nam)

Hường

Nghiệp ác từ những tập khí xấu

Đức Niệm Phật

Viên Tịnh (tây)

Vàng

Nghiệp ác của thân

Thiện Danh Xưng Công Đức Phật

Vô Tướng (tây bắc)

Xanh lá cây

Khiến chư Phật không hoan hỷ

Hồng Diệm Đế Tràng Vương Phật

Tịnh Căn Lực (bắc)

Vàng

Nghiệp ác gây tạo bởi tâm đố kỵ

Thiện Du Bộ Công Đức Phật

Diệu Hỷ (đông bắc)

Trắng

Sai khiến kẻ khác làm ác

Đấu Chiến Thắng Phật

Ly Vọng (phương dưới)

Đen

Nghiệp ác gây tạo bởi tâm kiêu mạn

Thiện Du Bộ Phật

Đức Thắng (đông)

Trắng

Hủy báng

Châu Tráp Trang Nghiêm Công Đức Phật

Quang Trang Nghiêm (nam)

Vàng

Tùy hỷ việc ác

Bảo Hoa Du Bộ Phật

Thắng Đức (tây)

Đỏ

Xả bỏ Phật pháp

Bảo Liên Hoa Thiện Trụ Tu Di Sơn Vương Phật

Diệu Bảo (bắc)

Xanh dương nhạt

Xả bỏ thệ nguyện

Phụ Lục 2: Thệ Nguyện

Thệ nguyện quy y

1. Không quy y những Đạo sư [có kiến giải trái ngược với đức Phật], và những vị trời còn vướng mắc trong luân hồi.

2. Nên xem các hình tượng Phật giống như Phật thật.

3. Không tổn hại kẻ khác.

4. Nên xem kinh điển giống như Pháp bảo chân thật.

5. Không để bị lung lạc bởi những người hủy báng Phật pháp.

6. Nên xem các vị xuất gia giống như Tăng bảo chân thật.

7. Nên thường xuyên trùng thọ pháp Quy Y.

8. Nên cúng dường một phần ẩm thực đến Tam bảo, nhớ đến công ơn của họ.

9. Thường đem lòng từ bi khuyến khích người khác quy y Tam bảo.

10. Nghĩ tưởng đến công đức của sự quy y. Trì tụng pháp Quy Y ba lần lúc ban ngày và ba lần lúc ban đêm.

11. Tất cả mọi hành động đều dựa trên sự tin tưởng hoàn toàn vào Tam bảo.

12. Không bao giờ xả bỏ Tam bảo, dù cho mất thân mạng, hoặc dù chỉ nói đùa.

Bồ đề tâm nguyện

1. Mỗi ngày sáu thời, nhớ tưởng công đức của Bồ đề tâm.

2. Mỗi ngày sáu thời, phát tâm Bồ đề.

3. Không được xả bỏ bất cứ chúng sanh nào.

4. Tu tập phước đức và trí tuệ.

5. Không được khi dối các Giới sư và các bậc Đạo sư của mình.

6. Không được kích bác hành giả Đại thừa.

7. Không được khiến người đang tu tập thiện hạnh khởi tâm nghi hối.

8. Nếu không có ý định thuần chánh, không được phô trương công đức, hoặc che dấu những lỗi lầm của mình.

Mười tám giới trọng

1. Khen mình chê người.

2. Không bố thí tài sản hoặc Phật pháp.

3. Không nhận sự hối lỗi của người khác.

4. Xả bỏ Đại thừa.

5. Trộm cắp tài vật của Tam bảo.

6. Xả bỏ chánh pháp.

7. Cưỡng đoạt cà sa của người xuất gia.

8. Phạm tội ngũ nghịch.

9. Chấp chặt tà kiến.

10. Phá hoại thành ấp.

11. Giảng pháp “không” cho những người trí tuệ cạn cợt.

12. Khiến cho người khác xả bỏ Đại thừa.

13. Khiến cho người khác xả bỏ giới biệt giải thoát.

14. Xem thường pháp Tiểu thừa.

15. Giảng giải sai lạc về tánh không.

16. Thâu nhận tài vật của Tam bảo đã bị mất trộm.

17. Thiết lập quy luật không chính đáng.

18. Xả bỏ tâm Bồ đề.

Bốn mươi sáu giới khinh

1. Không cúng dường Tam bảo mỗi ngày.

2. Tham luyến dục lạc thế gian.

3. Không cung kính các vị đồng tu thọ giới trước.

4. Không trả lời người khác.

5. Không nhận lời mời.

6. Không nhận quà biếu.

7. Không bố thí pháp.

8. Bỏ rơi những người phạm giới

9. Không làm người khác tăng trưởng tín tâm.

10. Không làm lợi ích chúng sinh.

11. Không tin lòng từ bi của chư Bồ tát bảo đảm tất cả hành động của các ngài đều là thiện.

12. Tích tập tài sản danh vọng bằng những thủ đoạn bất chánh.

13. Ham thích háo động.

14. Cho rằng Bồ tát không cần nhàm chán luân hồi.

15. Không ngăn ngừa tiếng xấu.

16. Không giúp người khác ngăn ngừa lỗi lầm.

17. Trả đủa sự hãm hại hoặc bức hiếp.

18. Không tạ lỗi khi có cơ hội.

19. Không chấp nhận sự tạ lỗi của người khác.

20. Không cố gắng khống chế sự giận dữ.

21. Vì lợi dưỡng và cung kính mà chiêu tập đệ tử.

22. Không cố gắng đối trị sự lười biếng.

23. Ham ưa đàm luận chuyện vô ích.

24. Bỏ phế sự tu tập thiền định.

25. Không chịu đoạn trừ chướng ngại cho sự tu tập thiền định.

26. Tham đắm mùi vị của thiền định.

27. Phế bỏ pháp Tiểu thừa.

28. Chuyên tâm học giáo pháp Tiểu thừa.

29. Học tập pháp thế gian không có lý do chính đáng.

30. Đam mê học tập pháp thế gian.

31. Đả kích các truyền thống Đại thừa khác.

32. Khen mình chê người.

33. Không chịu học tập chánh pháp.

34. Thích nương tựa vào kinh điển hơn nương tựa vào Đạo sư.

35. Không giúp đỡ những người đang thiếu thốn.

36. Không chăm sóc người bệnh.

37. Không giải trừ sự sầu khổ.

38. Không giúp người khác diệt trừ những tập khí xấu.

39. Không biết báo ơn.

40. Không an ủi người sầu khổ.

41. Không bố thí của cải.

42. Không chịu lo lắng cho đệ tử đúng pháp.

43. Không chịu tùy thuận chúng sinh.

44. Không tùy hỷ công đức của người khác.

45. Giới không chịu quở trách đúng lúc.

46. Không dùng thần thông để điều phục.

Chú Thích

1. Trong Phật giáo, có hai con đường, hoặc hai thừa, là Tiểu thừa và Đại thừa. Tiểu thừa chú trọng đến sự giải thoát cá nhân, và Đại thừa chú trọng đến việc chứng đắc quả Phật để làm lợi ích cho tất cả chúng sanh.

2. Những điều được trình bày ở đây là mười điều ác, mà các hành giả tu tập, bằng mọi giá, cần phải đoạn trừ. Ba điều ác đầu – giết hại, trộm cướp, tà dâm – là ba điều ác của thân; bốn điều ác kế nói dối, nói đâm thọc, nói thô ác, nói vô ích – là ba điều ác của miệng; và ba điều ác cuối – tham lam, sân hận và tà kiến – là ba điều ác của ý.

3. Bồ đề tâm của Mật tông là một sự thệ nguyện đạt đến quả Phật (Anh: Tantric Buddha) ngay trong hiện đời để cứu độ tất cả chúng sanh ra khỏi vòng sanh tử càng nhanh càng tốt.

4. Trong các bộ Tỳ Nại Da, Đức Phật phần lớn giải thích phương cách tu tập giới luật, đặc biệt là giới Biệt giải thoát.

5. Larim, còn gọi là Bồ Đề Đạo Thứ Đệ, là một hệ thống trình bày rõ ràng tỉ mỉ tất cả các giai đoạn tu tập chứng quả giải thoát. 6 Theo Mật tông, hai chướng ngại chính yếu là những hình tướng (thần) và quan niệm (ý) tầm thường của phàm phu. Hành giả có thể vượt qua hai chướng ngại này bằng cách tu tập hai giai đoạn của Mật tông: giai đoạn tự khởi và giai đoạn viên mãn (Anh: generation stage and completion state).

7. Công đức (merit, or good fortune) là một năng lực tích cực đạt được từ sự tu tập thiện hạnh. Chúng ta cần phải tích tập vô lượng công đức hầu có thể thành đạt được quả Phật.

8. Tam bảo là đối tượng cho sự quy y: Phật bảo, Pháp bảo và Tăng bảo. Chúng được gọi là “bảo” bởi vì có cả hai đặc tính là hiếm có và trân quý.

9. Bồ tát, đôi khi được gọi là Phật tử (nam và nữ). Tương tự như con trai và con gái của dòng dõi vua chúa. Giống như thái tử hoặc công chúa chắc chắn sẽ được lên ngôi, Bồ tát cũng chắc chắn sẽ được thành Phật (nối ngôi vị Phật).

10. Thanh văn và độc giác là hai loại hành giả tu tập Tiểu thừa. Độc giác thù thắng hơn Thanh văn trên cả hai phương diện công đức và trí tuệ, nhưng vẫn còn kém hơn Phật trên nhiều phương diện.

11. Bồ tát không những xả bỏ sanh tử mà còn xả bỏ cả Niết bàn (tịch diệt) của Nhị thừa.

12. Thiện Thệ (Sugata) là một danh hiệu khác của chư Phật, biểu hiện rằng các ngài đã đạt được sự an lạc thanh tịnh và bất hoại (Anh: a state of immaculate and indestructible bliss).

13. Tâm tự lợi là một thái độ tâm lý cho rằng mình là quan trọng hoặc quý báu. Nó được xem là một chướng ngại chính yếu cần phải xa lìa bởi những hành giả tu tập Đại thừa.

14. Vọng tưởng (Anh: delusion) là một trạng thái tâm thức phiền nhiễu hủy hoại sự an bình và hạnh phúc của nội tâm. Nó là chướng ngại chính yếu cần phải xa lìa bởi những hành giả tu tập giải thoát sanh tử.

15. Phái quảng hành bao gồm phương pháp tu tập từ lúc mới phát khởi tâm từ bi cho đến giai đoạn cuối cùng là chứng được Sắc thân Phật. Phái thâm sâu bao gồm nhưng phương pháp tu tập trí tuệ dẫn đến sự trực ngộ tánh không, và rốt ráo chứng được Pháp thân Phật.

16. Tánh không (Anh: emptiness) là bản thể tuyệt đối của các pháp, trong đó không có một sự hiện hữu chân thật (Anh: inherent existence).

17. Tâm hổ thẹn với chính mình (Hán: tàm) là một tâm ý thiện khiến chúng ta tự hạn chế những hành nghiệp ác vì cảm thấy hổ thẹn với chính mình; tâm hổ thẹn đối với kẻ khác (Hán: quý) là một tâm ý thiện khiến chúng ta tự hạn chế những hành nghiệp ác vì cảm thấy hổ thẹn với người khác.

18. Na Lan Đà là một trung tâm học thuật và tu tập Đại thừa trác tuyệt vào thời cổ Ấn Độ.

19. Quán Thế Âm (S: Avelokitesvara, T: Chenrezig) là một biểu hiện của lòng từ bi của tất cả chư Phật.

20. Phật Ca Diếp (Kashyapa) là Đức Phật thứ ba thị hiện chuyển pháp luân trong Hiền Kiếp. Hai vị Phật đầu là Câu Lưu Tôn Phật (Kraccuchchanda) và Câu Na Hàm Mâu Ni Phật (Kanakamuni). Đức Thích Ca (Shakyamuni) là vị Phật thứ tư, và Đức Di Lặc (Maitreya) là vị Phật thứ năm.

21. Thế Thân (Vasubandhu) là một học giả Phật giáo vĩ đại, được người anh là ngài Vô Trước (Asanga) chuyển hóa sang Phật giáo Đại thừa.

22. Hai thủ ấn (S. mudra) của Đức Phật tượng trưng rằng ngài đã hàng phục được bốn loại ma: (1) Cam lộ trong bình bát tượng trưng cho sự chiến thắng tử ma (Anh: mara of death), phiền não ma (Anh: mara of the delusions) và ấm ma (mara of the aggregates); và (2) tay phải của ngài chạm đất tượng trưng cho sự chiến thắng thiên ma (Anh: mara of Devaputra) - là những chúng sanh lầm lạc đang sống trong các cõi trời, và dùng mọi cách để chướng ngại sự tiến bộ tâm linh chân thật của những hành giả tu tập trong cõi Dục.

23. Ba mươi hai tướng tốt, đôi khi được gọi là tướng chính, chẳng hạn như dấu bánh xe ngàn căm trong lòng bàn tay và bàn chân, còn tám mươi vẻ đẹp, đôi khi được gọi là tướng phụ, chẳng hạn như móng tay màu đồng đỏ, đều là những đặc điểm của thân tướng của đức Phật.

24. Tam muội da giới là một loại giới luật dành cho hành giả Mật tông.

25. (1) Dị thục quả: tức là thân quả báo của loài hữu tình, hoặc khổ hoặc vui, trong lục đạo. Quả dị thục do nhân dị thục [trong sáu nhân] và tăng thượng duyên [trong bốn duyên] tạo thành. Bản chất của nhân dị thục là thiện ác, bản chất của quả dị thục là khổ vui. Vì bản chất của nhân và quả khác nhau như thế nên gọi là dị thục. (2) Sĩ dụng quả: sĩ là phàm phu, dụng là tác dụng của năng lực. Kết quả do năng lực tác dụng của sĩ phu (phàm phu) nên gọi là sĩ dụng quả. (3) Đẳng lưu quả: tính chất của quả giống với nhân. Tâm trước lành sinh ra tâm sau lành, tấm trước ác sinh ra tâm sau ác. Đẳng lưu quả do đồng loại nhân, biến hành nhân và tăng thượng duyên sinh ra. (4) Tăng thượng quả: là kết quả của năng tác nhân và bốn duyên hợp thành. Ví như có học thì có hiểu biết, nhưng còn tùy thuộc ông thầy dạy dỡ hoặc hay, đèn sách tốt hoặc xấu mà kết quả hiểu biết được nhiều hoặc ít, đúng hoặc sai. Đây là tăng thượng quả.

26. Mỗi Đức Phật có bốn thân – Trí thân (Wisdom Truth Body), Pháp thân (Nature Body), Báo thân (Enjoyment Body) và Hóa thân (Emanation Body). Trí thân là nhất thiết trí của Phật; Pháp thân là tánh không hoặc bản thể tuyệt đối của Phật tâm; Báo thân là sắc thân chân thật của Phật, vô cùng vi tế; và Hóa thân (hoặc Ứng thân) là thân tướng giống như thân phàm phu, mà mỗi vị

Phật ứng hiện, vô lượng vô biên, để hóa độ chúng sinh. Trí thân và Pháp thân được bao hàm trong Chân Thân (Truth Body), còn Báo thân và Hóa thân được bao hàm trong Sắc Thân (Form Body). [Người dịch: đây là lối phân chia theo Phật giáo Tây Tạng]

27. Có hai loại chướng ngại trong tâm của chúng sinh: chướng ngại cho sự giải thoát (phiền não chướng, Anh: obstruction to liberation) và chướng ngại cho trí tuệ (sở tri chướng, Anh: obstruction to omniscience). Phiền não chướng là vọng tưởng và các nhân của nó. Chúng cần phải được trừ diệt hầu có thể chứng đắc quả giải thoát. Sở tri chướng là tập khí của phiền não còn lưu dấu trong tâm thức sau khi phiền não chướng đã bị trừ diệt. Chúng cần phải được diệt trừ hầu có thể chứng đắc quả Phật, hoặc nhất thiết chủng trí.

28. Ở đây, ánh sáng an lạc là chỉ cho một tâm thức hoàn toàn thanh tịnh, còn huyễn thân là chỉ cho một thân vi thế hoàn toàn thanh tịnh. Cả hai đều được chứng đắc bởi sự thành tựu những giai đoạn tu tập của Mật thừa.

29. Pujas là những buổi lễ cúng dường hoặc bày tỏ lòng thành kính đến các bậc thánh (Anh: holy beings).

30. Có tám nạn xứ (bát nạn) mà chúng ta có thể thác sanh vào: (1) địa ngục, (2) ngạ quỷ, (3) bàng sanh (Anh: animal), (4) cõi trời trường thọ, (5) biên địa (không có tôn giáo, Anh: no religion), (6) nơi không có Phật pháp, (7) thân thể tàn khuyết (đui, điếc, câm, ngọng, v.v…), và (8) ác kiến xứ (những xứ sở bài bác Phật pháp). Chúng được gọi là nạn xứ, bởi vì chúng chướng ngại, không cho chúng ta được tự tại tu tập Phật pháp.

31. Bốn pháp thực tập bởi các vị Bồ tát để thâu nhiếp đồ chúng (đệ tử và quyến thuộc) là (1) làm người khác hoan hỷ bằng cách bố thí tài vật khi họ cần, (2) giảng giải Phật pháp để hướng dẫn họ tu tập giải thoát, (3) giúp đỡ người khác tu tập chánh pháp bằng cách khuyến tấn, và (4) làm gương cho họ bằng cách tự thực hành những điều mà mình đã giảng dạy.

32. Geshe Langri Tangpa là một trong những vị thầy vĩ đại của dòng Kadampa. Ngài đã soạn quyển Tám Bài Kệ Huấn Luyện Tâm Thức (Eight Verses of Training the Mind).

33. An lạc thế gian là sự an lạc có giới hạn trong vòng sinh tử, chẳng hạn như sự an lạc (tạm bợ) ở cõi người và cõi trời. An lạc xuất thế gian là sự an lạc thuần nhiên (pure happiness) của sự giải thoát và giác ngộ.

34. Quán tưởng về sự quý giá được sinh làm thân người và quán tưởng về sự chết và vô thường được bao hàm trong pháp thiền quán Lamrim. Chúng được giải thích rõ ràng trong Con Đường Hạnh Phúc Vui Vẻ (Joyful Path of Good Fortune) và Cẩm Nang Tu Thiền (A Meditation Handbook) của cùng tác giả.

35. Phật tánh của chúng ta là một tiềm năng cho sự giác ngộ. Tất cả hữu tình, không có ngoại lệ, đề có tiềm năng trở thành những bậc giác ngộ, nhưng muốn nhận thức được điều này chúng ta cần phải gặp được một Đạo sư Đại thừa thuần chánh và cần phải tu tập một cách chân thành dưới sự hướng dẫn của ngài.

36. Chín giai đoạn trụ tâm (Anh: Nine Mental Abidings, S. navākārā cittasthiti, T. sems gnas dgu) là: (1) An trụ tâm (Anh: placement of the mind, S. cittasthāpana): hành giả bắt đầu tu tập, tuy có thể chú tâm vào đề mục thiền định một lúc, nhưng không thể an trụ lâu, vì bị phóng tâm, hôn trầm và các triền cái (tham, trạo hối, nghi, v.v…) làm gián đoạn. (2) Nhiếp trụ tâm (Anh: continuous attention, S. samsthāpana): hành giả kéo dài thời gian chú tâm liên tục vào đối tượng thiền định lâu hơn. Theo B. Allen Watt, thời gian chú tâm vào đề mục chừng khoảng một phút trước khi bị phân tâm. (3) Giải trụ tâm (Anh: repeated attention, S. avasthāpana): hành giả đã chú tâm vào đề mục gần suốt thời khóa tu tập, và lập tức nhận ra sự thất niệm (tâm không còn bám chặt vào đề mục) lúc nó đang xảy ra, và có khả năng áp đặt sự chú tâm vào đề mục trở lại một cách mau lẹ dễ dàng. (4) Chuyên trụ tâm (Anh: close attention, S. upasthāpana): hành giả có thể chú tâm trọn vẹn trong thời khóa tu tập (một tiếng đồng hồ hoặc hơn) mà không hề bị mất dấu đề mục. Trong giai đoạn này, hành giả tuy đạt được niệm lực kiên cố, nhưng vẫn còn những dạng vi tế của phóng tâm, hôn trầm, hoặc giãi đãi quấy động. (5) Phục trụ tâm (Anh: tamed attention, S. damana): trong giai đoạn này, hành giả đắc được trạng thái thâm sâu của tĩnh tâm (Anh: deep tranquility of mind), giống như nhập định, nhưng phải tỉnh giác phòng ngự trạng thái vi tế của hôn trầm trì độn đang xảy ra. Đây là trạng thái an bình của tâm thức (tâm thức không hoạt động), có thể bị lầm lẫn cho là trạng thái định tâm (đắc định). Do sự tập trung vào lợi ích sắp đến của thiền chỉ (định), hanh giả nên phấn chấn, khiến tâm trở chú niệm và trong sáng hơn (để tránh hôn trầm vi tế). (6) Tức trụ tâm (Anh: pacified attention, S. śamana): đây là giai đoạn không còn bị trạng thái vi tế của hôn trầm trì độn làm chướng ngại nữa, nhưng hành giả giờ đây lại có khuynh hướng bị trạo cử vi tế dường như khởi lên phía vòng ngoài của định chỉ. Theo B. Alan Wallace, hành giả có thể thành tựu giai đoạn này sau khoảng một ngàn giờ dụng công thiền quán. (7) Diệt trụ tâm (Anh: fully pacified attention, S. vyupaśamana): trong giai đoạn này, mặc dù hành giả vẫn còn bị vị tế trì độn và trạo cử, nhưng rất ít xảy ra, và chúng rất dễ bị nhận diện và bị hàng phục tức khắc. (8) Tánh trụ tâm (nhất tâm, Anh: single pointed attention, S. ekotīkarana): trong giai đoạn này, hành giả chỉ cần một chút gắng sức liền được định tâm cao độ, không còn bị ảnh hưỏng bởi vi tế hôn trầm hoặc trạo cử trong suốt thời khóa tu tập. (9) Trì trụ tâm (Anh: attentional balance, S. samādhāna): trong giai đoạn này, hành giả có thể nhập định dễ dàng mà không cần phải gắng sức (Anh: effortlessly reaches absorbed concentration, S. samadhi), và có thể duy trì định cảnh nhiều giờ liên tục không mất. Đây là trạng thái thành tựu trọn vẹn nhất tâm, phát sanh hỷ lạc và nhu nhuyễn toàn bộ của thân tâm.

37. Định: Khi chúng ta tu tập cải thiện sự tập trung, chúng ta thăng tiến xuyên qua chín giai đoạn trụ tâm, trước khi chúng ta thành tựu chân định (Anh: actual tranquil abiding). Định là một sự tập trung thành tựu sự an lạc nhu nhuyễn của thân và tâm, nương vào sự tu tập thành tựu chín giai đoạn trụ tâm. Phương pháp tu tập định đưcợ chỉ dẫn trong Con Đường Vui Vẻ Hạnh Phúc (Joyful Path of Good Fortune) và trong Cái Nhìn Ý Nghĩa (Meaningful to Behold) của cùng tác giả.

38. Ảnh tượng chung (generic image) của một đối tượng là một ảnh tượng tâm thức hiển hiện trước ý thức về khái niệm (conceptual mental consciousness). Mặc dù đối tượng là vô thường chuyển biến từng sát na, ảnh tượng chung của đối tượng đó sẽ thường trụ, và không bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi liên tục.

39. Khi xuyên qua năng lực quen thuộc (power of familiarity), một sự thể ngộ sẽ khởi lên một cách tự nhiên, không cần một sự gắng sức, nó trở thành một sự trực ngộ.

40. Có ba cõi (bậc) trong vòng sinh tử: dục giới, sắc giới và vô sắc giới.

41. Tôn trưởng là chỉ chung cho tất cả những hành giả đã trực ngộ tánh không.

42. A la hán (sát tặc), là một hành giả đã xa lìa tất cả phiền não và tập khí bằng sự tu tập tâm linh. Trong đây, chữ “tặc” là chỉ cho phiền não (vọng tưởng).

43. Bậc hữu học là những bậc thánh đang còn trong giai đoạn tu tập, nghĩa là những hành giả đã đạt đến kiến đạo vị hoặc tu đạo vị. 44 Giới sư là những bậc thầy, trong những nghi lễ truyền giới, truyền trao giới pháp để chúng ta lãnh thọ