Kinh Tứ Thập Nhị Chương Lược Giảng

Cấu Tịnh Minh Tồn — Tẩy Sạch Cấu Bẩn, Chỉ Còn Vẻ Sáng

Kinh Văn: Hán Văn: Phật ngôn: "Như nhân đoàn thiết, khử chỉ thành khí, khí tức tinh hảo; học Đạo chi nhân, khử tâm cấu nhiễm, hành tức thanh tịnh hỷ." Dịch Nghĩa: Đức Phật dạy: "Như người luyện sắt loại bỏ chất cặn rồi làm thành đồ dùng thì đồ dùng được tinh hảo; người học Đạo từ bỏ tâm cấu nhiễm thì hạnh liền thanh tịnh vậy." Lược giảng: Đây là chương thứ ba mươi lăm. Trong chương này, Đức Phật dạy: "Như người luyện sắt loại bỏ chất cặn rồi làm thành đồ dùng thì đồ dùng được tinh hảo." Người ta luyện sắt bằng cách nung chảy sắt thô rồi gạn lọc để loại bỏ cặn bã. Khi trong sắt không còn cặn bã nữa thì đem rèn hoặc đúc bất cứ vật dụng gì cũng đều vô cùng hoàn hảo cả. Nếu không lọc bỏ chất cặn trong sắt trước, thì đồ vật đúc ra sẽ không có phẩm chất tốt. Tương tự như thế, "người học Đạo từ bỏ tâm cấu nhiễm thì hạnh liền thanh tịnh vậy." Tất cả chúng ta, những người tu hành, học Đạo, cần phải gạt bỏ mọi tư tưởng dơ bẩn, ô uế ra khỏi tâm trí. Một khi mọi nhiễm ô, nhơ bợn đã bị loại trừ, thì quý vị sẽ có được tâm thanh tịnh, trong sáng. Nếu tâm cấu nhiễm không trừ khử, thì tâm thanh tịnh sẽ không hiển lộ; cũng giống như cặn bã trong sắt nếu không được loại bỏ thì chẳng thể nào rèn nên một vật dụng tinh hảo vậy. Thế nhưng, nếu được lọc sạch, trong sắt không còn chất cặn, thì sẽ rèn được những đồ vật với phẩm chất tốt. Tất cả mọi người đều có thể thành Đạo, và ai ai cũng là "đồ dùng" của Đạo. Tuy nhiên, nếu không trừ khử cái tâm nhiễm ô thì quý vị sẽ không thể "chở" Đạo (tải Đạo), không thể thành Đạo được. Do đó, nếu muốn cho Đạo quả của mình được thành tựu, thì trước hết, quý vị phải dứt trừ tâm cấu nhiễm, tẩy sạch mọi dơ bợn trong tâm! Ở đây, "cấu nhiễm" tức là những dục vọng trong tâm, đặc biệt là những ý nghĩ về sắc dục. Không dứt bỏ lòng dâm dục tức là có cấu nhiễm; loại trừ lòng dâm dục rồi tức là không còn cấu nhiễm nữa. Khi cấu nhiễm không còn thì tâm được thanh tịnh, trong sạch các hạnh mà quý vị tu hành đều được thanh tịnh cả. "Hạnh" tức là "hạnh môn, " phương pháp tu hành. Nếu cấu bẩn trong tâm không được trừ khử thì sẽ không đạt được sự thanh tịnh trong việc tu hành. Lòng dâm dục cố nhiên là nhơ uế, và cũng là thứ dục vọng to lớn nhất. Ngoài ra, các thói tham, sân, si, kiêu mạn và nghi hoặc cũng đều là những cấu nhiễm trong tâm. Trừ sạch các thứ cấu nhiễm này thì sự tu hành của quý vị sẽ tương ưng với Đạo. Bấy giờ, quý vị sẽ có thể "trở về nguồn cội" (phản bổn hoàn nguyên) và tìm lại được cái tâm thanh tịnh vốn có của mình.

Triển Chuyển Hoạch Thắng — Sự Chuyển Đổi Thù Thắng

Kinh Văn: Hán Văn: Phật ngôn: "Nhân ly ác đạo, đắc vi nhân nan; ký đắc vi nhân, khứ nữ tức nam nan; ký đắc vi nam, lục căn hoàn cụ nan; lục căn ký cụ, sanh trung quốc nan; ký sanh trung quốc, trực Phật thế nan; ký trực Phật thế, ngộ Đạo giả nan; ký đắc ngộ Đạo, hưng tín tâm nan; ký hưng tín tâm, phát Bồ đề tâm nan; ký phát Bồ đề tâm, vô tu vô chứng nan." Dịch Nghĩa: Đức Phật dạy: 1) "Người ra khỏi ác đạo, được làm người là khó; 2) đã được làm người, bỏ thân nữ được thân nam là khó; 3) đã được thân nam, sáu căn đầy đủ là khó; 4) sáu căn đã đủ, được sanh ra ở vùng trung tâm đất nước là khó; 5) đã sanh ra ở vùng trung tâm đất nước, gặp Phật ra đời là khó; 6) đã gặp Phật ra đời, lại được gặp bậc tu Đạo là khó; 7) đã được gặp Đạo, lại sanh lòng tin là khó; 8) đã sanh lòng tin, lại phát tâm Bồ đề là khó; 9) đã phát tâm Bồ đề, mà đạt đến chỗ vô tu, vô chứng là khó." Lược giảng: Chương thứ ba mươi sáu nói về các sự khó khăn như khó mà được mang thân người, khó mà được sinh trưởng ở vùng trung tâm đất nước, khó mà được gặp bậc Thiện tri thức, khó mà được gặp Phật ra đời, v.v... Đức Phật dạy: 1. "Người ra khỏi ác đạo, được làm người là khó." Tam ác đạo (ba đường ác) tức là địa ngục, ngạ quỷ và súc sanh. Thoát khỏi ba đường ác và được sanh làm người là điều không phải dễ! Khi Đức Phật còn trụ thế, Ngài đã có lần nêu ra một câu hỏi để các đệ tử cùng nhau suy gẫm. Câu hỏi gì? Một hôm nọ, Đức Phật bốc một nắm đất lên rồi hỏi chư đệ tử: "Các ông hãy cho Ta biết: Là đất trong lòng bàn tay Ta nhiều hay đất trên đại địa nhiều? Các ông mỗi người đều phải trả lời câu hỏi của Ta." Tất cả đệ tử của Phật đều Đáp: "Bạch Đức Thế Tôn! Đương nhiên là đất trong lòng bàn tay của Phật thì ít hơn đất trên đại địa!" Đó là một sự kiện hiển nhiên, đâu có gì đáng phải thắc mắc? Bấy giờ, Đức Phật mới bảo chúng đệ tử rằng: "Số chúng sanh có thể thoát khỏi ba ác đạo địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh và được làm người trở lại cũng ít ỏi như nắm đất trong tay Ta; còn số chúng sanh vẫn còn luẩn quẩn trong trong ba đường ác và không được mang thân người, thì nhiều như đất cát trong đại địa vậy!" Điều này chứng tỏ rằng thoát khỏi ba đường ác để làm người không phải là chuyện dễ. 2. "Đã được làm người, bỏ thân nữ được thân nam là khó." Được làm người là khó, tuy nhiên, được làm người nam (thay vì người nữ) thì lại càng khó hơn nữa! Song, đó là nói theo quan điểm của những người muốn làm người nam mà thôi vì họ muốn mang thân nam nhưng không được toại nguyện nên mới cho là khó. Thế thì, muốn được thân nữ có khó không? Cũng khó khăn không kém! Cho dù quý vị có thích làm người nữ, thì quý vị cũng khó đoan chắc rằng mình sẽ được toại ý, bởi vì đó là chuyện không thể nói chắc được! Làm người nam hay người nữ là việc mà bản thân quý vị không có quyền quyết định hay lựa chọn. Đó không phải là chuyện mà mình muốn là được. Cho nên, điều này cũng chẳng dễ dàng chút nào! 3. "Đã được thân nam, giả thử quý vị đã được làm người nam hoặc người nữ rồi; sáu căn đầy đủ là khó." Tôi không muốn chỉ nói về việc "được thân nam" mà thôi, bởi vì cũng có người ao ước được mang thân nữ kia mà! Nếu quý vị có được thân người với giới tính mình muốn kẻ thích làm người nam thì được mang thân nam, kẻ thích làm người nữ thì được mang thân nữ tức là quý vị đã được tùy tâm mãn nguyện, không thấy điều đó là khó nữa. Tuy nhiên, làm người mà có được sáu căn đầy đủ, hoàn chỉnh, lại càng không phải dễ. Sáu căn tức là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý. Có nhiều kẻ tuy được mang thân người nhưng lại bị mù lòa hoặc không có mắt. Cũng có kẻ được làm người, song là người điếc, căn tai bị hư hoại. Hoặc có người thì lỗ mũi nghẹt, chẳng thông khí, nên có mũi mà cũng như không. Lưỡi là để nếm hương vị và nói năng, thế nhưng có người không nói được hoặc không biết được mùi vị đó là do căn lưỡi bị hư hoại. Những người bị tê liệt, bán thân bất toại, không nhúc nhích hoặc cử động được, tức là căn thân của họ bị hư hoại. Hoặc có người thì căn ý bị hư hoại họ không thể suy nghĩ và không hiểu được gì cả. Đó là những thí dụ điển hình về trường hợp sáu căn không được đầy đủ, hoàn chỉnh. Sáu căn không toàn vẹn là chuyện thông thường, rất dễ xảy ra. Có được sáu căn đầy đủ, hoàn chỉnh mới là khó, rất khó. 4. "Sáu căn đã trọn đủ, hoàn chỉnh, không khuyết điểm mắt ra mắt, tai ra tai mà còn được sanh ra ở trung tâm quốc gia là khó." Trường hợp tai có hình dạng giống mắt còn mắt có hình dạng giống tai, hoặc môi thì trông giống như mắt còn mắt lại trông giống như môi như thế là không tương xứng, không cân đối. Hoặc có trường hợp các căn đều "dọn nhà" tới ở chung với nhau mắt, tai, mũi, miệng không tách riêng ra mà lại quy tụ về một chỗ như muốn làm thành một công ty hợp doanh vậy! Mắt, tai, mũi, miệng mà tập trung vào một chỗ với nhau, quý vị thấy như thế có khó coi lắm không" Song le, chẳng còn cách nào khác! Đã có sáu căn hoàn bị rồi mà còn được sanh ra ở vùng trung tâm đất nước nữa là điều khó. Ở Trung Hoa, dân chúng sinh sống tại bốn miền gần ranh giới chung quanh quốc gia được mệnh danh là Nam man, Bắc mạch (Bắc dịch), Đông di, Tây nhung. Người ở phương nam thì được gọi là "man tử" (kẻ dã man, thô lỗ), ở phương bắc thì được gọi là "mạch" (mọi), ở phương đông thì được gọi là "di nhân, " ở phương tây thì được gọi là "nhung nhân" (rợ). Đó là theo sự phân chia trong nước Trung Hoa, và những khu vực ấy bị xem là vùng "biên địa hạ tiện." Muốn được sanh ở miền biên giới là chuyện rất dễ dàng; nhưng muốn được sanh ra ngay giữa vùng trung tâm của quốc gia thì không phải dễ! Muốn được sanh ra tại trung tâm của nước ngoài thì cũng chẳng phải là chuyện dễ. Vậy, được sanh ra ở những nơi thuộc khu vực trung tâm đất nước là khó. 5. "Đã sanh ở trung tâm quốc gia, được gặp đời có Phật là khó." Đã được sanh ra ngay tại trung tâm của đất nước rồi, mà lại còn được nhằm vào thời kỳ có Phật ra đời nữa là chuyện không phải dễ. 6. "Đã gặp đời có Phật, được gặp bậc Đạo giả là khó." "Bậc Đạo giả" tức là bậc Thiện tri thức. Nếu quý vị đã được sanh vào thời Phật trụ thế, gặp được đời có Phật rồi, mà lại còn được hạnh ngộ bậc Thiện tri thức người có Đạo và tu Đạo thì chính quý vị cũng có thể tu Đạo. Điều này không dễ dàng lắm, cho nên, "được gặp bậc Đạo giả là khó." 7. "Đã gặp được Đạo, phát khởi tín tâm là khó." Mặc dù đã gặp và hiểu được Phật Pháp, đã thấu suốt được các pháp môn tu Đạo rồi, mà nếu quý vị còn có thể khởi lòng tin nữa thì lại không phải dễ. Có thể rằng quý vị đã gặp được Đạo, nhưng quý vị lại không tu hành, không sanh tín tâm. Nếu không sanh tín tâm thì dẫu có gặp Đạo cũng bằng thừa bởi được gặp rồi mà vẫn không tin tưởng thì cũng chẳng khác gì chưa bao giờ gặp vậy. 8. "Đã khởi tín tâm, phát Bồ đề tâm là khó." Cho dù quý vị đã sanh lòng tin tưởng, mà muốn "y pháp tu hành" vẫn không phải dễ. Bởi vì đó chỉ là tin suông mà thôi! Có rất nhiều người tin tưởng Phật Pháp, nhưng khi quý vị bảo họ hãy lo tu hành thì họ lại không muốn. Đừng nói gì khác, chỉ nội một việc cai thuốc lá, bỏ hút thuốc, mà lắm người còn làm không được thay! Bỏ thì thương mà vương thì tội bỏ không được nên buông không đành! A! Sanh khởi tín tâm là khó, nhưng cho dẫu quý vị đã có được tín tâm rồi đi chăng nữa, muốn phát tâm Bồ đề lại càng khó hơn quý vị không thể "y pháp tu hành." 9. "Đã phát tâm Bồ đề, được vô tu vô chứng là khó." Giả sử quý vị đã phát Bồ đề tâm rồi. Phát khởi tâm Bồ đề là chuyện khó, song cứ cho là quý vị cũng đã thực hiện được rồi. Thế nhưng, đạt đến cảnh giới không còn gì để tu, không còn gì để chứng, "sở tác dĩ biện, bất thọ hậu hữu" (mọi việc cần làm đều đã làm xong, không còn phải luân hồi nữa) thì lại càng khó khăn hơn nhiều! "Vô tu vô chứng" tức là đã tu xong rồi, đã chứng đắc rồi; do đó mà không cần phải tu thêm nữa giống như ăn no rồi thì không cần ăn thêm, hoặc là ngủ đầy giấc rồi thì không cần phải ngủ thêm nữa vậy. Vì sao tu Đạo mà lại "vô tu vô chứng?" Đó tức là đạt đến ngôi vị Vô học (không còn gì để học), chứng được Tứ quả A la hán. Đây là giải thích theo quan điểm của Tiểu thừa. Dưới cái nhìn của Đại thừa, thì "vô tu vô chứng" có nghĩa là chứng được Phật quả, và bấy giờ: Thượng vô Phật Đạo khả cầu,

Hạ vô chúng sanh khả độ.

(Trên không còn Phật đạo để cầu,

Dưới chẳng còn chúng sanh để độ.) Đó là cảnh giới "vô tu vô chứng, " và ngôi vị này lại càng không dễ đạt tới. Cho nên, đối với việc tu hành, nếu quý vị không hiểu Phật Pháp thì không nói làm gì, nhưng nếu hiểu Phật Pháp thì phải gấp rút nỗ lực dụng công tu hành!

Niệm Giới Cận Đạo — Nhớ Nghĩ Đến Giới Là Gần Với Đạo

Kinh Văn: Hán Văn: Phật ngôn: "Phật tử ly ngô số thiên lý, ức niệm ngô giới, tất đắc Đạo quả. Tại ngô tả hữu, tuy thường kiến ngô, bất thuận ngô giới, chung bất đắc Đạo." Dịch Nghĩa: Đức Phật dạy: "Phật tử ở cách Ta vài ngàn dặm mà nhớ nghĩ đến Giới của Ta, tất sẽ chứng được Đạo quả; còn ở ngay bên phải bên trái Ta, tuy thường trông thấy Ta, nhưng chẳng y theo Giới của Ta, thì rốt cuộc sẽ không đắc được Đạo." Lược giảng: Chương thứ ba mươi bảy nói rằng nếu quý vị hết lòng tin tưởng vào giới luật của Đức Phật, thì dù quý vị có ở cách Phật đến bao xa đi chăng nữa cũng vẫn như đang ở trước mặt Ngài; còn nếu quý vị không tin tưởng và không thọ trì giới luật của Phật, thì dầu có được thường xuyên ở trước mặt Phật, quý vị cũng chẳng thấy được Phật, chẳng nghe được Pháp! Điều này cũng tương tự như lời dạy của Đức Lục Tổ Huệ Năng: "Nếu các ông tin Ta, thì dù ở cách Ta đến mười vạn tám ngàn dặm đường mà vẫn như đang ở bên cạnh Ta. Nhưng nếu các ông không tin Ta, thì tuy các ông luôn luôn ở bên cạnh Ta mà lại như xa cách Ta cả mười vạn tám ngàn dặm đường vậy!" Và, đó cũng là đại ý của chương kinh này. Đức Phật dạy: "Phật tử ở cách Ta vài ngàn dặm mà vẫn nhớ nghĩ đến giới của Ta, tất sẽ chứng đắc Đạo quả." Đức Phật dạy rằng: "Những đệ tử của Ta mà ở cách Ta rất xa, xa tới cả vài ngàn dặm đường đi nữa, nếu họ có thể luôn luôn ghi nhớ, không bao giờ quên nghĩ đến giới luật của Ta, và nếu hành trì đúng theo giới luật, thì họ nhất định sẽ chứng được quả vị trong việc tu Đạo." "Còn ở ngay bên phải bên trái Ta, những đệ tử luôn kề cận bên mình Ta, tuy thường trông thấy Ta nhưng chẳng y theo Giới của Ta, thì rốt cuộc sẽ không đắc Đạo được. Mặc dù họ luôn luôn gặp Ta, nhưng nếu họ chẳng vâng theo giới luật của Ta đặt ra mà tu hành, thì không dễ gì chứng được Đạo." Phần kinh văn này cho thấy rằng nếu quý vị vâng theo lời dạy của Phật và tu hành đúng theo Phật Pháp, thì quý vị là những đệ tử chân chánh của Đức Phật quý vị sẽ thường được thấy Phật, thường được theo Phật để học hỏi. Trái lại, nếu quý vị không thọ trì giới luật, thì quý vị cũng có thể lỡ mất dịp may trước mắt như thường! Thuở trước, có hai thầy Tỳ khưu nọ ở nước Ba la nại (Varanasi) muốn đến nước Xá vệ (Shravasti) để bái kiến Đức Phật. Cả hai thầy đều đi bộ và phải vượt qua những chặng đường dài thăm thẳm. Dọc đường, họ cảm thấy rất khát nước; khát đến nỗi không có cách gì để đi tiếp tục nữa. Khi họ sắp chết khát thì bỗng thấy đằng trước có một chút nước đọng trong một cái sọ người! Một thầy Tỳ khưu liền chụp lấy cái sọ và bưng lên uống, rồi đưa cho thầy kia. Thầy Tỳ khưu này vì thấy đó là nước đọng trong sọ người, hơn nữa, trong nước lại có rất nhiều lăng quăng, giòi bọ, nên từ chối, không uống. Thầy Tỳ khưu thứ nhất bèn Hỏi: "Tại sao thầy không uống! Coi chừng bị chết khát đó!" Thầy Tỳ khưu kia Đáp: "Vì trong giới luật của Đức Phật có dạy không được uống nước có lăng quăng, giòi bọ. Tôi thà chịu chết khát chớ không đời nào uống thứ nước có giòi bọ này! Tôi muốn tu hành đúng theo giới luật của Phật." Thầy Tỳ khưu thứ nhất nói: "Thầy thật là ngu xuẩn! Thầy sắp bị chết khát rồi nếu thầy uống nước thì còn có thể gặp Phật; còn không uống thì thầy sẽ phải chết khát. Thầy phải biết linh động một chút, không nên cố chấp như thế!" Thấy nói như vậy mà thầy kia vẫn khăng khăng không chịu uống, thầy Tỳ khưu thứ nhất bèn uống luôn nước cặn; và khi tiếp tục đi, thầy cảm thấy trong người khỏe khoắn hơn nhiều. Thầy Tỳ khưu thứ hai, người không chịu uống nước, quả nhiên bị chết khát dọc đường. Nhờ chuyên tâm trì giới nên sau khi chết, thầy được sanh lên cõi trời Đao Lợi và có đầy đủ phước tướng của người trời (thiên nhân). Từ cung trời Đao Lợi, thầy đi bái kiến Đức Phật và được Phật thuyết pháp cho nghe. Bấy giờ, thầy đắc được Tịnh Pháp Nhãn và chứng được quả vị. Trong khi đó, thầy Tỳ khưu uống nước trong sọ người thì ba ngày sau mới đến được nước Xá vệ. Thầy Tỳ khưu bị chết khát thì được bái kiến Phật ngay tối hôm thầy chết và sau đó chứng được quả vị. Ba hôm sau, thầy Tỳ khưu không bị chết khát cũng tới nơi và đến bái kiến Phật. Đức Phật hỏi thầy: "Ông từ đâu đến? Có bao nhiêu người cùng đi với ông? Ông đi đường được bình an cả chứ?" Thầy Tỳ khưu kia thưa với Phật: "Bạch Đức Thế Tôn! Con từ nước Ba la nại đến. Đường đến đây rất xa xôi; dọc đường còn phải vượt qua một nơi hoàn toàn không có nước uống. Về sau, tìm được chút nước còn đọng trong một cái sọ, con bèn uống tạm một chút. Còn người bạn đồng tu đi với con vì thấy trong nước ấy có nhiều lăng quăng, giòi bọ, nên không chịu uống, do đó mà bị chết khát rồi. Ấu cũng bởi thầy ấy không có thiện duyên với Phật nên mới phải chết mà chưa được gặp Phật! Vả lại, thầy ấy cũng cố chấp quá. Lòng chấp trước của thầy ấy quá nặng nề!" Thầy kia nói xong, Đức Phật gọi thầy Tỳ khưu bị chết khát ra cho thầy kia gặp mặt, và dạy: "Chính trong ngày hôm đó ông ấy được vãng sanh lên cõi trời và được hưởng thọ mạng rất lâu dài của một vị thiên nhân. Ông ấy đã đến Pháp hội của Ta, và Ta đã thuyết pháp cho ông ấy nghe. Nay ông ấy đã chứng được quả vị! Ông chê ông ấy ngu xuẩn, kỳ thực, chính ông mới thật là ngu xuẩn! Ông không giữ giới luật của Phật, thì tuy ông được gặp Ta mà cũng như không gặp. Đó là vì ông không thật lòng, không thành tâm, không nghiêm trì giới luật!" Qua công án này có thể thấy rằng bất luận quý vị có ở trước mặt Phật hay không, nếu quý vị lúc nào cũng tu hành đúng theo giới luật của Phật, tức là quý vị được thấy Phật. Trái lại, nếu quý vị không y theo giới luật của Phật mà tu hành thì dẫu có ở bên cạnh Phật cũng chẳng khác nào chưa từng được gặp Phật vậy!

Sanh Tức Hữu Diệt — Có Sanh Tất Có Diệt

Kinh Văn: Hán Văn: Phật vấn Sa môn: "Nhân mạng tại kỷ gian?" Đối viết: "Sổ nhật gian." Phật ngôn: "Tử vị tri Đạo." Phục vấn nhất Sa môn: "Nhân mạng tại kỷ gian?" Đối viết: "Phạn thực gian." Phật ngôn: "Tử vị tri Đạo." Phục vấn nhất Sa môn: "Nhân mạng tại kỷ gian?" Đối viết: "Hô hấp gian." Phật ngôn: "Thiện tai! Tử tri Đạo hỷ." Dịch Nghĩa: Đức Phật hỏi một vị Sa môn: "Mạng người được bao lâu?" Đáp rằng: "Thưa, trong khoảng vài ngày." Đức Phật dạy: "Ông chưa hiểu Đạo!" Lại hỏi một vị Sa môn khác: "Mạng người được bao lâu?" Đáp rằng: "Thưa, trong khoảng một bữa ăn." Đức Phật dạy: "Ông chưa hiểu Đạo." Lại hỏi một vị Sa môn khác: "Mạng người được bao lâu?" Đáp rằng: "Thưa, trong khoảng một hơi thở." Đức Phật dạy: "Lành thay! Ông đã hiểu Đạo rồi vậy!" Lược giảng: Đức Phật hỏi vị Sa môn: "Mạng người được bao lâu?" Ở đây, Đức Phật cố ý đặt ra một cuộc vấn đáp. Đức Phật vốn không cần phải hỏi người khác về vấn đề này, và cũng không phải vì Ngài không biết nên cần phải hỏi các thầy Sa môn để có được một đáp án rõ ràng. Thật ra, bởi biết rằng chẳng ai biết tánh mạng con người có thể kéo dài trong bao nhiêu lâu, cho nên Đức Phật mới có ý hỏi thầy Sa môn: "Mạng người được bao lâu? Ông cho rằng con người sống được bao lâu?" Đáp rằng, thầy Sa môn này bạch với Đức Phật rằng: "Thưa, trong khoảng vài ngày. Chừng một vài hôm là có thể chết. Đời người không dài lắm đâu!" Đức Phật dạy, Đức Phật nói với thầy Sa môn này rằng: "Ông chưa hiểu Đạo. Ông vẫn còn chưa hiểu được Đạo!" Đức Phật lại hỏi một vị Sa môn khác: "Mạng người được bao lâu?" Sanh mạng con người dài độ bao nhiêu? Đáp rằng, thầy Sa môn bạch với Phật: "Thưa, trong khoảng một bữa ăn." Nghĩa là trong thời gian bằng chừng ăn xong một bữa cơm, sanh mạng con người có thể không còn nữa! Đức Phật dạy. Đức Phật nói với thầy ấy: "Ông chưa hiểu Đạo." Ông vẫn chưa hiểu rõ Đạo! Đức Phật lại hỏi một vị Sa môn khác: "Mạng người được bao lâu?" Trong quảng thời gian bao lâu thì mạng sống con người kết thúc? Đáp rằng, thầy Sa môn này trả lời Đức Phật: "Thưa, trong khoảng một hơi thở." Thọ mạng của con người chỉ nội trong một hơi thở ra vô mà thôi! Đức Phật dạy, Đức Phật nói với vị Sa môn ấy: "Lành thay! Thật tốt lắm thay! Ông đã hiểu Đạo rồi vậy." Ông đã thấu rõ được Đạo rồi! Thuở trước, tại Ần Độ có một vị vua sùng tín ngoại đạo. Phái ngoại đạo thường tu nhiều loại khổ hạnh; như có người thì trì ngưu giới (sống theo cách của bò), có người thì trì cẩu giới (sống theo cách của chó), có người thì lấy tro bôi khắp mình mẩy, có người thì ngủ giường đinh...Họ tu những khổ hạnh của phái Du già, tự hành xác theo đủ mọi hình thức. Trái lại, các thầy Tỳ khưu tu theo Phật Pháp thì trông có vẻ thanh nhàn, và họ không phải tu tập những khổ hạnh ấy. Vì thế, vị vua nọ hỏi các đệ tử của Đức Phật: "Trẫm tin rằng mặc dù phái ngoại đạo tu nhiều thứ khổ hạnh như thế, họ vẫn chưa thể đoạn trừ được lòng tham muốn sắc dục. Tỳ khưu các thầy tùy tiện như thế thì làm sao mà đoạn trừ được phiền não và lòng dâm dục? Chắc chắn là các thầy không thể nào đoạn trừ được!" Có một vị Pháp sư trả lời nhà vua rằng: "Xin Bệ hạ hãy cho gọi một tù nhân có án tử hình còn bị giam giữ trong ngục đến, và phán rằng: "Trẫm giao cho ngươi một bát dầu. Ngươi phải bưng bát dầu này bằng hai tay và đi trên đường phố. Trong lúc đi như thế, nếu ngươi làm nhiễu một giọt dầu ra khỏi bát, Trẫm sẽ cho đem ngươi ra xử tử; còn nếu nhà ngươi không làm đổ một giọt dầu nào cả, thì khi ngươi trở về, Trẫm sẽ tha tội chết và ngươi sẽ được phóng thích." Sau đó, Bệ hạ hãy cho một số mỹ nữ đến đàn hát trên con đường mà tên tử tội bưng bát dầu sẽ phải đi qua. Đợi đến khi tên tù đáng tội chết kia đi hết con đường, Bệ hạ hãy xem xét bát dầu của hắn. Nếu dầu có bị đổ, thì đương nhiên là hắn phải bị giết. Tuy nhiên, nếu một giọt dầu cũng không đổ, thì Bệ hạ hãy hỏi hắn đã trông thấy những gì ở dọc đường, thử xem hắn trả lời ra sao." Nhà vua liền làm theo đúng như thế. Vua cho gọi một tù nhân đã bị kết án tử hình đến và truyền: "Hôm nay đáng lẽ nhà ngươi sẽ bị xử tử, nhưng nay Trẫm cho nhà ngươi một cơ hội có thể thoát được tội chết. Như thế nào ư? Trẫm sẽ giao cho ngươi một bát dầu; và ngươi phải bưng bát dầu trên tay mà đi diễu qua đường phố. Nếu ngươi không để cho một giọt dầu nào sánh ra ngoài, thì khi trở về, ngươi sẽ được miễn tội chết. Còn nếu như ngươi làm đổ dù chỉ một giọt dầu, thì lúc trở về, Trẫm sẽ chiếu theo bản án khi trước mà xử tử nhà ngươi! Vậy ngươi hãy đi thử đi.!" Người tù nhân theo lệnh vua. Sau khi hắn đi hết con đường và quay trở về, bát dầu của hắn vẫn còn nguyên vẹn, không đổ một giọt! Nhà vua bèn Hỏi: "Khi đi trên đường phố, ngươi đã trông thấy những gì?" Người tử tù Đáp: "Tôi không trông thấy gì khác ngoài bát dầu này! Từng giây từng khắc tôi mải lo canh chừng bát dầu, giữ cho dầu khỏi sánh ra ngoài. Ngoại trừ dầu trong cái bát này ra, tôi chẳng thấy và cũng chẳng nghe gì cả." Nhà vua hỏi vị Pháp sư: "Như thế là ngụ ý gì?" Nhà Sư Đáp: "Người tử tù ấy ví như những bậc Sa môn xuất gia bởi nhận thấy sanh tử là đại sự, là vấn đề quan trọng hơn cả, nên họ không có thì giờ để vọng tưởng về sắc dục. Họ chỉ nghĩ đến chuyện sanh tử, tương tự như người tử tù kia vậy nếu hắn sơ ý để sánh ra ngoài một giọt dầu hoặc có một chút phiền não, thì phải chịu chết. Các bậc Sa môn xuất gia cũng thế tại sao họ có thể đoạn trừ được dâm dục? Bởi vì họ xem vấn đề sanh tử là trọng đại! Vì sao những kẻ ngoại đạo không thể dứt bỏ lòng ham mê sắc dục? Vì họ không thể hiểu được vấn đề sanh tử, không biết rằng sanh tử là một sự việc lớn lao. Do đó, họ không đoạn trừ được lòng dâm dục." Vì sao quý vị tu Đạo mà chưa đoạn trừ được tâm dâm dục? Vì quý vị chưa chân chánh nhận thức được rằng sự vô thường của sanh tử sẽ xảy đến. Nếu biết được tánh cách cấp bách của lẽ vô thường đối với vấn đề sanh tử, hẳn quý vị sẽ chẳng có thì giờ để khởi các vọng tưởng về sắc dục và cũng chẳng có thì giờ để sanh phiền não về vấn đề ấy!

Giáo Hối Vô Sai — Sự Dạy Bảo Vốn Không Phân Biệt

Kinh Văn: Hán Văn: Phật ngôn: "Học Phật Đạo giả, Phật sở ngôn thuyết, giai ưng tín thuận. Thí như thực mật, trung biên giai điềm, ngô Kinh diệc nhĩ." Dịch Nghĩa: Đức Phật dạy: "Người học Đạo Phật, đối với những lời Phật nói đều phải nên tín thuận. Ví như ăn mật, trong ngoài đều ngọt; kinh điển của Ta cũng vậy." Lược giảng: Chương thứ ba mươi chín dạy rằng chúng ta nên tin tưởng và thọ trì tất cả kinh Phật. Chúng ta không nên phân biệt Đại thừa hay Tiểu thừa, đốn (mau) hay tiệm (chậm), hoặc so đo bộ kinh nào quan trọng và bộ kinh nào không quan trọng. Chớ sanh ra nhiều tâm phân biệt như thế! Tất cả kinh điển do Đức Phật thuyết giảng nói chung thì không vượt ra ngoài hai thứ Quyền giáo2 và Thực giáo3. Quyền giáo được nói ra là vì Thực giáo. Vì Thực giáo nên Phật mới thuyết giảng Quyền giáo. Nếu nói về Quyền giáo một cách tỉ mỉ, cặn kẽ thì sẽ hiển xuất Thực giáo; cho nên, Quyền và Thực thật ra chỉ là một! Người học Phật Pháp không nên phân biệt Đại thừa, Tiểu thừa. Vì vậy, lúc ở Los Angeles tôi đã nói với vị Tỳ khưu từ Thái lan rằng: "Trong Phật Pháp vốn không có sự phân biệt giữa Đại thừa và Tiểu thừa. Chẳng qua là vì trong Phật giáo có một số Phật tử cố chấp, không muốn chân chánh học Phật Pháp, cho nên mới phân chia ra Đại với Tiểu, trở thành những đệ tử bất hiếu của Phật." Đó cũng là ý chính của chương này. Đức Phật dạy: "Người học Đạo Phật, đối với những lời Phật nói đều phải nên tín thuận. Tất cả quý vị, những người học tập Đạo Phật, đều phải tin tưởng và thuận theo các kinh điển, giáo pháp do Đức Phật thuyết giảng mà hành trì, chớ nên có tâm phân biệt. Ví như ăn mật, trong ngoài đều ngọt; kinh điển của Ta cũng vậy. Mật đường thì ở giữa ngọt mà trên mặt cũng ngọt; cho nên cả trong lẫn ngoài đều có hương vị ngọt ngào như nhau, giống như giáo điển của Ta vậy. Kinh điển do Ta thuyết giảng đều là 'vi Thực thí Quyền, khai Quyền hiển Thực' vì Thực giáo mà ban bố Quyền giáo và lập ra Quyền giáo để làm hiển lộ Thực giáo nhằm giáo hóa chúng sanh, khiến tất cả chóng thành Phật Đạo! Tất cả đều nằm trong đạo lý này."

Hành Đạo Tại Tâm — Tâm Phải Thực Hành Theo Đạo

Kinh Văn: Hán Văn: Phật ngôn: "Sa môn hành Đạo, vô như ma ngưu, thân tuy hành Đạo, tâm Đạo bất hành. Tâm Đạo nhược hành, hà dụng hành Đạo?" Dịch Nghĩa: Đức Phật dạy: "Bậc Sa môn hành Đạo đừng như con trâu kéo xay, tuy thân hành Đạo nhưng tâm lại chẳng theo Đạo. Nếu tâm theo Đạo thì cần gì hành Đạo?" Lược giảng: Chương thứ bốn mươi nói rõ rằng tu Đạo là ở tâm chớ không phải ở hình thức. Nếu không đặt hết tâm trí vào Đạo, chỉ chú trọng tới việc phô trương bên ngoài, thì chúng ta sẽ giống như con trâu kéo bàn xay suốt ngày trâu cứ đi vòng quanh cái cối xay, mải miết kéo tới kéo lui, không hề rời khỏi nhà xay lúa. Đức Phật dạy: "Bậc Sa môn hành Đạo đừng như con trâu kéo bàn xay." Thầy Tỳ khưu tu hành Đạo vô thượng không nên giống như con trâu kéo bàn xay cứ ru rú trong nhà xay mà kéo tới kéo lui, quanh đi quẩn lại mãi bên cái cối xay, chẳng ra được tới bên ngoài. "Tuy thân hành Đạo nhưng tâm lại chẳng theo Đạo." Tuy rằng bên ngoài thì thân của quý vị vẫn tu hành theo Đạo lạy Phật, tụng Kinh, trì Chú, nhưng bên trong thì tâm của quý vị lại không làm và cũng không chú ý đến những công hạnh ấy. "Nếu tâm theo Đạo thì cần gì hành Đạo." Nếu tâm của quý vị thật sự muốn tu Đạo, nếu quý vị có thể tu Đạo một cách chuyên nhất, không khởi vọng tưởng, và nếu quý vị có thể luôn luôn ở trong Định, thì quý vị cần gì phải hành Đạo? Trong trường hợp này, quý vị không tu Đạo cũng chẳng sao! Ở đây ngụ ý là quý vị đã hàng phục được tâm mình. Nếu trong lòng quý vị không còn dấy khởi những vọng tưởng về sắc dục nữa, tức là tâm của quý vị đã được điều phục rồi. Còn nếu quý vị cứ tiếp tục khởi các vọng tưởng về sắc dục, tuy bề ngoài ra vẻ hiền lành, thật thà, nhưng bên trong lại không thành thật, cứ móng tâm vọng tưởng chuyện sắc dục; như thế thì bề ngoài dẫu có tốt đẹp thế nào đi nữa cũng chẳng có ích lợi gì cả! Cho nên, tu hành cần phải chú trọng ở cái tâm. Hàng phục được tâm mình thì sẽ chứng được quả vị rất chóng. Nếu không hàng phục được tâm mình, cứ khởi các vọng tưởng về sắc dục, thì quý vị chẳng khác gì con trâu kéo bàn xay cứ quanh quẩn bên cái cối xay mà kéo tới kéo lui, vất vả nhọc nhằn hết sức nhưng chạy không thoát, không ra khỏi nhà xay được!

Trực Tâm Xuất Dục — Ngay Thẳng Dứt Trừ Dục Vọng

Kinh Văn: Hán Văn: Phật ngôn: "Phù vi Đạo giả, như ngưu phụ trọng, hành thâm nê trung. Bì cực, bất cảm tả hữu cố thị. Xuất ly ứ nê, nãi khả tô tức. Sa môn đương quán, tình dục thậm ư ứ nê, trực tâm niệm Đạo, khả miễn khổ hỷ." Dịch Nghĩa: Đức Phật dạy: "Người hành Đạo ví như con trâu chở nặng đi trong bùn sâu. Trâu hết sức mỏi mệt, chẳng dám nhìn phải ngó trái; ra khỏi chỗ bùn lầy rồi mới được thư thả. Bậc Sa môn phải quán tưởng tình dục còn hơn cả bùn lầy. Phải trực tâm niệm Đạo thì mới có thể thoát được sự khổ." Lược giảng: Trong chương thứ bốn mươi mốt này, Đức Phật dạy chúng ta nên dùng trực tâm mà tu Đạo và suy nghĩ về Đạo. Trong mỗi niệm, chúng ta nên lấy việc thoát vòng tình dục làm mục tiêu của mình. ái tình và dục vọng chính là bùn lầy; chúng ta cần phải vượt ra khỏi vũng bùn ấy. Đức Phật dạy: "Người hành Đạo, tất cả đại chúng, những kẻ tu Đạo, ví như con trâu chở nặng đi trong bùn sâu." Trên lưng đã chất đầy những đồ vật rất nặng nề, lại còn phải lội qua vũng bùn rất sâu, nên trâu bị sa lầy, không tự kéo chân ra được hễ rút được chân này lên thì chân kia bị lún xuống; kéo được chân kia ra thì chân nọ lại lún sâu hơn! "Trâu hết sức mỏi mệt, chẳng dám nhìn phải ngó trái." Trâu mệt mỏi vô cùng, mệt mỏi đến cực điểm, mệt đến nỗi nó không dám nhìn ngó hai bên. "Ra khỏi chỗ bùn lầy rồi mới được thư thả." Chỉ đến khi đã lội qua khỏi vũng bùn, trâu mới có vẻ thảnh thơi, thoải mái đôi chút. "Bậc Sa môn, các vị Sa môn xuất gia Tỳ khưu, Tỳ khưu ni đều phải quán tưởng tình dục còn hơn cả bùn lầy." So với vũng bùn lầy lội, thì lòng ham muốn tình dục và các vọng tưởng về sắc dục còn nguy hại, đáng sợ hơn nhiều! Cho nên, "phải trực tâm niệm Đạo, phải một lòng một dạ, chỉ có một cái tâm ngay thẳng để suy nghĩ về Đạo và việc tu Đạo, thì mới có thể thoát được sự khổ, tránh khỏi nỗi thống khổ bị sa lầy."

Đạt Thế Như Huyễn — Hiểu Được Cõi Đời Là Hư Huyễn

Kinh Văn: Hán Văn: Phật ngôn: "Ngô thị Vương Hầu chi vị như quá khích trần; thị kim ngọc chi bảo như ngõa lịch; thị hoàn tố chi phục như tệ bạch; thị đại thiên giới như nhất ha tử; thị A nậu trì thủy như đồ túc du." Dịch Nghĩa: Đức Phật dạy: "Ta xem ngôi vị Vương, Hầu như bụi qua kẽ hở; xem vàng ngọc quý báu như ngói gạch vỡ; xem y phục bằng tơ lụa như vải thô; xem đại thiên thế giới như một hạt ha; xem nước hồ A nậu như dầu thoa chân. Lược giảng: Chương thứ bốn mươi hai, chương cuối cùng, nói rõ rằng Đức Phật bình đẳng quán sát tất cả các pháp và phá tan mọi chấp trước của chúng sanh. Một trăm năm ở cõi nhân gian chúng ta chỉ là một ngày và một đêm ở cõi trời Đao Lợi; một đại kiếp ở thế giới Ta Bà này cũng chỉ bằng một ngày và một đêm ở thế giới Cực Lạc mà thôi. Cho nên, tất cả đều là hư huyễn, không thật. Đức Phật dạy: "Ta xem ngôi vị Vương, Hầu như bụi qua kẽ hở." "Vương" là Quốc vương, " tức là vua của một nước. "Hầu", hay "chư hầu", là vua của nước nhỏ (nước chư hầu). So với Hoàng đế thì ngôi vị Chư hầu có kém thua một chức Hoàng đế thì cũng như Tổng thống, và chư hầu thì như Tỉnh trưởng vậy. Nói chung, đó đều là những địa vị rất cao sang, quyền quý. Thế nhưng, Đức Phật xem các địa vị Quốc vương và Chư hầu này đều như bụi bặm trong lỗ hổng vậy chúng chẳng có giá trị gì cả, và cũng chẳng có gì đáng để chấp trước, bất quá chỉ là những hạt bụi trong khe hở mà thôi! "Xem vàng, ngọc quý báu như ngói gạch vỡ." Đức Phật nhìn những thứ vàng, bạc, ngọc thạch cũng như nhìn gạch ngói vỡ. Đối với Ngài, các thứ châu báu chẳng qua chỉ là các mảnh vỡ của thứ ngói lợp nhà! "Xem y phục bằng tơ lụa như vải thô." Những y phục may bằng tơ lụa là thứ y phục đẹp đẽ nhất, song Đức Phật chỉ coi như mảnh vải thô rách nát, chẳng có gì đáng để chấp trước! "Xem đại thiên thế giới như một hạt ha." Đức Phật coi cả tam thiên đại thiên thế giới chỉ lớn bằng một hạt ha mà thôi! (Hạt ha là hạt của trái ha lê lặc và rất nhỏ chỉ cỡ trái trám hay trái cà na). "Xem nước hồ A nậu như dầu thoa chân." Nước trong hồ A nậu (Anavatapa) vốn rất nhiều, Song Đức Phật thấy nó chỉ bằng lượng dầu ít ỏi đủ để thoa chân chứ không phải là nhiều lắm. Những đạo lý này được nêu ra nhằm khuyên chúng ta từ bỏ sự chấp trước. Quý vị đừng nên cái gì cũng cho là quan trọng, rồi sanh lòng chấp trước một cách quá đáng. Hễ chấp trước, chẳng thể buông bỏ, thì sẽ không thể nào thành tựu được Đạo quả! Kinh Văn: Hán Văn: "Thị phương tiện môn như hóa bảo tụ; thị Vô thượng Thừa như mộng kim bạch; thị Phật Đạo như nhãn tiền hoa; thị Thiền Định như Tu di trụ; thị Niết bàn như trú tịch ngụ; thị đảo chánh như lục long vũ; thị bình đẳng như Nhất chân địa; thị hưng hóa như tứ thời mộc." Dịch Nghĩa: "Xem môn phương tiện như đống châu báu hóa hiện; xem Vô thượng Thừa như giấc mộng vàng lụa; xem Phật Đạo như hoa trước mắt; xem Thiền Định như trụ Tu di; xem Niết bàn như ngày đêm đều thức; xem sự đảo và chánh như sáu con rồng múa lượng; xem sự bình đẳng như Nhất chân địa; xem sự hưng hóa như cây cối bốn mùa." Lược giảng: "Xem môn phương tiện như đống châu báu hóa hiện." Tất cả các vật dụng trên cõi đời đều được làm bằng thất bảo. Thất bảo là bảy nguyên liệu quý giá; vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xa cừ, xích châu, mã não. Ở thế giới Cực Lạc, mặt đất đều bằng vàng ròng. Khi Bồ tát Di Lặc thành Phật, mặt đất của chúng ta sẽ biến thành lưu ly. Hiện tại thì mặt đất của chúng ta là bằng đất, đá, nên rất thô cứng. Đối với vạn sự vạn vật, nếu quý vị thấy chúng là tốt thì chúng sẽ tốt, và nếu quý vị nghĩ chúng là xấu thì chúng cũng sẽ tùy theo tâm của quý vị mà biến đổi. Tất cả mọi thứ đều "duy tâm sở hiện" đều từ trong chân tâm của chính quý vị biến hiện ra; vì thế, quý vị đừng để cho mình bị mê hoặc bởi sự giả dối, hư vọng. Những gì là giả dối, hư vọng? Tất cả hình tướng bên ngoài (ngoại tướng) đều là hư vọng, duy chỉ có bản tánh của chính quý vị là chân thật mà thôi! Vì thế, đừng nên "chấp vọng mê chân" đừng bám víu vào cái giả tạm mà quên mất cái chân thật! Môn phương tiện tức là Pháp môn Tam Thừa do chư Phật đặt ra, bao gồm các pháp phương tiện của Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát. Nếu chúng sanh tu hành theo các pháp môn này thì sẽ chứng được quả vị, được thành Phật. Đức Phật "vi Thực thí Quyền" vì Thực pháp mà ban bố Quyền giáo, dùng giáo pháp tạm thời làm phương tiện để dẫn đến giáo pháp chân thật, rốt ráo. Cho nên, Ngài xem pháp môn phương tiện chẳng khác gì một đống châu báu đuợc biến hóa ra. "Xem pháp Vô thượng Thừa như giấc mộng vàng lụa." Vô thượng Thừa vốn là chân thật, và cũng là thứ đạo lý sẵn có trong tự tánh của chúng sanh. Bởi chỉ có ở trong chứ không ở ngoài tâm chúng sanh, cho nên nói: "Viên mãn Bồ đề, quy vô sở đắc." Một khi Bồ đề đã viên mãn, sự giác ngộ đã trọn vẹn, thì cái gì cũng không còn nữa. Do đó, Đức Phật coi Vô thượng Thừa chẳng khác gì vàng bạc, lụa là trong giấc chiêm bao. Những vàng bạc trong mộng thì đều là giả, là hư huyễn cả. "Xem Phật Đạo như hoa trước mắt." Tất cả những gì được nói đến trong Phật Đạo đều là vì hạng phàm phu. Nếu không có phàm phu thì Phật Đạo trở nên vô dụng; vì thế mà gọi là "Vô vi." Pháp Vô vi thì "Vô khởi diệt" không có sự sanh khởi mà cũng chẳng có sự tịch diệt và cũng chẳng thật, như hoa đốm trong hư không. Do đó, Đức Phật xem Phật Đạo chẳng khác nào "không hoa", hoa đốm giữa không trung vậy. "Xem Thiền Định như trụ Tu di." Núi Tu di vươn cao trên mặt biển cả và không sóng gió nào có thể lay chuyển được nó. Người tu Thiền Định cần có được thứ định lực "bất động" như núi Tu di vậy. Thật ra thì núi Tu di không phải là một thứ pháp chân thật để có thể chứng đắc; nó chẳng qua chỉ là một thí dụ để so sánh mà thôi. Khi thật sự chứng được quả vị, quý vị sẽ thấy mọi thứ đều là không! Đức Phật nói rằng: "Ta xem môn phương tiện như đống châu báu hóa hiện." Đối với Đức Phật thì pháp môn phương tiện "vi Thực thí Quyền, khai Quyền hiển Thực" giống như một hỗn hợp gồm những châu báu được biến hóa ra. "Xem pháp Vô thượng Thừa như giấc mộng vàng lụa." Đức Phật xem pháp Đại thừa vô thượng giống như giấc mơ mà thấy vàng, bạc, châu báu. "Xem Phật Đạo như hoa trước mắt." Đức Phật quán tưởng Phật Đạo cũng như hoa đóm trước mắt, không có cái gì là thật cả. "Xem Thiền Định như trụ Tu di." Đức Phật xem Thiền Định như núi Tu di đứng sừng sững giữa biển, không hề lay động, chao đảo. "Xem Niết bàn như ngày đêm đều thức." Đức Phật xem pháp môn Niết bàn giống như cả ban ngày lẫn ban đêm đều thức, tỉnh táo, không hề ngủ vậy. "Xem sự đảo và chánh như sáu con rồng múa lượn." Đối với Đức Phật, sự điên đảo và chánh đáng chẳng khác gì sáu con rồng múa lượn một cách hỗn loạn. Khi quý vị điên đảo, Lục căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) liền chạy theo các cảnh giới của Lục trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp). Bấy giờ, sáu căn giống như sáu con rồng đang múa may uốn lượn vậy. "Xem sự bình đẳng như Nhất chân địa." Đức Phật coi pháp môn bình đẳng giống như Nhất chân địa nền tảng của sự chân thật. "Xem sự hưng hóa như cây cối bốn mùa." Đức Phật xem sự hưng hóa Phật Pháp, hoằng dương Phật Pháp, giống như cây cối trong bốn mùa vậy. Vào mùa xuân thì cây cối đâm chồi. Sang mùa hạ thì cây phát triển, lớn lên; qua mùa thu thì lá rụng; và tới mùa đông thì cây trơ cành trụi lá. Do đó, sự hưng thịnh của Phật Pháp cũng có chu kỳ, thời điểm của nó. Đức Phật giảng như thể để dạy mọi người không nên chấp trước vào cái gì cả. Phàm hễ có sở chấp thì không thể nào đạt được cảnh giới "nhân không, pháp không". Hạng phàm phu chẳng cho rằng người và pháp đều không với cái nhìn của họ thì có người, có pháp. Muốn chứng đắc quả vị của hàng thánh nhân, quý vị cần phải thấy được người và pháp đều là không. Không thấy có người, không thấy có pháp, thì sự chấp trước vào người không còn và sự chấp trước vào pháp cũng chẳng hiện hữu. Khi cả hai thứ chấp trước ấy không còn tồn tại tức là quý vị đã phá được mọi sở chấp, hiểu được đạo lý về tánh không của tất cả mọi thứ. Vậy, người là không và pháp cũng là không. Nếu quý vị chẳng thấy được người là không thì chẳng thể chứng đắc thánh quả, và chẳng thấy được pháp là không thì chẳng thể đạt được trí huệ của hàng thánh nhân! Đức Phật giảng chương này nhằm dạy chúng ta từ bỏ mọi vọng tưởng, chấp trước. Nếu quý vị buông bỏ được hết thì sẽ đạt được sự tự tại chân chánh. Đạt được sự tự tại chân chánh tức là đạt được sự tự do chân chánh. Có được sự tự do chân chánh rồi, quý vị muốn sống thì sống, muốn chết thì chết. Đến, đi tự do; tới, lui tùy ý. Tự do hành động, tự do trong tất cả mọi sự việc, hoàn toàn không bị bó buộc. Đây là sự tự do chân chánh chứ không phải là thứ tự do giả tạo!

Xử Trung Đắc Đạo — Giữ Trung Dung Tất Đắc Đạo

Kinh Văn: Hán Văn: Sa môn dạ tụng Ca Diếp Phật Di Giáo Kinh, kỳ thanh bi khẩn, tư hối dục thối. Phật vấn chi viết: "Nhữ tích tại gia, tằng vi hà nghiệp?" Đối viết: "Aịi đàn cầm." Phật ngôn: Huyền hoãn như hà?" Đối viết: "Bất minh hỷ." "Huyền cấp như hà?" Đối viết: "Thanh tuyệt hỷ." "Cấp hoãn đắc trung như hà?" Đối viết: "Chư âm phổ hỷ." Phật ngôn: "Sa môn học Đạo diệc nhiên. Tâm nhược điều thích, Đạo khả đắc hỷ. Ư Đạo nhược bạo, bạo tức thân bì; kỳ thân nhược bì, ý tức sanh não; ý nhược sanh não, hành tức thối hỷ; kỳ thành ký thối, tội tất gia hỷ. Đản thanh tịnh an lạc, Đạo bất thất hỷ." Dịch Nghĩa: Có thầy Sa môn ban đêm tụng kinh Di Giáo của Phật Ca Diếp, giọng nghe có vẻ buồn thảm, hối hận muốn thụt lùi. Đức Phật hỏi thầy: "Trước kia, ông ở nhà từng làm nghề gì?" Đáp rằng: "Thưa, con thích gảy đàn cầm." Phật Hỏi: "Dây đàn chùng thì sao?" Đáp rằng: "Thưa, thì không rền vang được." "Dây đàn căng thì sao"?" Đáp rằng: "Thưa, thì âm thanh đứt đoạn." "Chùng, căng vừa chừng thì sao?" Đáp rằng: "Thưa, thì âm thanh phổ khắp." Đức Phật dạy: "Bậc Sa môn học Đạo cũng thế. Tâm, nếu giữ chừng mực thì Đạo có thể chứng được. Đối với Đạo, nếu hấp tấp thì thân mỏi mệt; thân nếu mỏi mệt thì ý liền sanh phiền não; ý nếu sanh phiền não thì hành liền thụt lùi; hành đã thụt lùi thì tội tất thêm lên. Chỉ có thanh tịnh, an lạc thì Đạo mới không mất vậy!" Lược giảng: Chương thứ ba mươi bốn nói về phương pháp học Đạo. Người học Đạo cần phải điều phục thân và tâm một cách khéo léo; không nên để cho thân và tâm bị quá căng thẳng hoặc quá ù lì, biếng nhác. Trong Nho giáo cũng có nói rằng hễ tiến tới càng nhanh bao nhiêu, thì thối lui càng chóng bấy nhiêu! Khi tu Đạo, quý vị không nên xao lãng hoặc quên Đạo, nhưng đồng thời cũng đừng miễn cưỡng ép mình theo Đạo. Được như thế thì đó mới là phương pháp tu Đạo hoàn hảo; bằng không, sẽ không thành tựu Đạo quả được. Chỉ vì quý vị không biết cách dụng công, nên cứ không vội vàng thì lại chậm chạp. Có câu: Khẩn liễu băng, mạn liễu túng.

Bất khẩn, bất mạn, tài thành công.

(Chặt thì căng, lơi thì chùng,

Không lơi không chặt mới thành công.) Như dây đàn chẳng hạn, nếu lên dây thật chặt thì sẽ căng quá dễ bị đứt, còn nếu buộc lỏng lẻo thì dây lại bị chùng xuống. Tu hành cũng tương tự như thế, không gấp cũng không chậm thì tu Đạo mới thành công được. Có thầy Sa môn ban đêm tụng Kinh Di Giáo của Phật Ca Diếp. Một buổi tối nọ, có một thầy Sa môn ngồi tụng Kinh Di Giáo được lưu truyền từ thời Đức Phật Ca Diếp. Khi thầy tụng bộ kinh ấy thì giọng nghe có vẻ buồn thảm, hối hận, muốn thụt lùi. Giọng thầy nghe rất bi thiết, áo não và đượm đầy căng thẳng, hoang mang. Thầy cảm thấy rất hổ thẹn và ân hận vì thâm tâm thầy không muốn tu hành nữa. Thầy đã thối chuyển, chỉ muốn rút lui. Đức Phật hỏi thầy: "Trước kia, ông ở nhà từng làm nghề gì? Khi ông còn ở nhà với gia đình thì ông làm nghề gì, có khả năng làm được việc gì?" Đáp rằng, thầy Sa môn trả lời Đức Phật: "Thưa, con thích gảy đàn cầm. Con thích tấu nhạc gảy đàn. Đó là việc mà con thích nhất." Đức Phật Hỏi: "Dây đàn chùng thì sao?" Đức Phật bèn hỏi thầy ấy: "Như thế là ông biết rành về việc đánh đàn chứ gì? Vậy nếu dây đàn buộc lỏng, bị chùng, thì sao?" Đáp rằng: "Thưa, thì không rền vang." Thầy Sa môn này mới bạch với Phật: "Bạch Đức Thế Tôn! Thì gảy không ra tiếng. Nếu dây bị chùng thì tiếng đàn nghe khàn đục, không âm vang, không ngân nga. Đàn không lên tiếng, chẳng có âm nhạc." "Dây đàn căng thì sao?" Đức Phật lại Hỏi: "Vậy nếu dây đàn buộc căng quá thì sao?" Đáp rằng: "Thưa, thì âm thanh đứt đoạn." Thầy Sa môn bạch với Phật rằng: "Bạch Đức Thế Tôn! Thì khi gảy, dây đàn sẽ bị đứt và tiếng nhạc không còn nữa." "Chùng, căng vừa chừng thì sao?" Đức Phật hỏi tiếp: "Nếu dây đàn không căng cũng không chùng, mà ở vào mức tương đối giữa căng và chùng thì sao?" Đáp rằng: "Thưa, thì âm thanh phổ khắp." Thầy Sa môn bạch Phật rằng: "Bạch Đức Thế Tôn! Thì tiếng nhạc tấu lên sẽ rền vang réo rắt, chan hòa khắp nơi, nghe rất hay!" Đức Phật dạy: Bậc Sa môn học Đạo cũng thế." Bậc Sa môn những người siêng năng cần mẫn tu học Giới, Định, Huệ và muốn dứt sạch tham, sân, si học Đạo thì cũng phải giống như thế. "Tâm, nếu giữ chừng mực thì Đạo có thể chứng được." Nếu quý vị không vội vàng hấp tấp, cũng không trì trệ, buông lung phóng dật, thì quý vị có thể thành Đạo. Đừng nôn nóng cũng đừng lười biếng, thì có thể đắc Đạo. "Đối với Đạo, nếu hấp tấp thì thân mỏi mệt." Trong lúc tu Đạo, nếu nôn nóng vội vàng thì sẽ làm cho thân thể mệt nhọc. Hễ quý vị sốt ruột, nóng nảy, giận dữ, thì thân rất dễ bị mệt nhọc. "Thân nếu mỏi mệt, thì ý liền sanh phiền não." Một khi thân thể đã mệt mỏi, suy nhược thì ý niệm của quý vị cũng sanh phiền não, chán nản. "ý nếu sanh phiền não thì hành liền thụt lùi." Hễ phiền não nảy sanh thì sẽ dễ dàng đưa đến tâm trạng nản lòng thối chí, muốn lùi bước, muốn hoàn tục, không hăng hái tu hành nữa. "Hành đã thụt lùi thì tội tất thêm liền." Hành của quý vị đã thụt lùi, không còn tinh tấn nữa, thì tội nghiệp của quý vị chắc chắn sẽ gia tăng và có thể sẽ nặng nề, nghiêm trọng hơn nữa. "Chỉ có thanh tịnh, an lạc, thì Đạo mới không mất vậy." Chỉ cần quý vị giữ cho tâm mình luôn được trong sạch, yên vui thanh thản, thì nhất định quý vị sẽ chứng được Đạo!"