Kinh Quan Trung Sáng Lập Giới Đàn Đồ

9. Phép tắc thụ giới.

Lập tướng phi thường để hiển bày pháp phi thường. Pháp chính là giới. Giới là nền móng của đạo xuất thế, chắc chắn không phải nền tảng để vào thế gian. Luật ghi: “Sở dĩ lập ra giới học là vì muốn trừ sạch ba độc”. Sở dĩ lập tướng giới đàn phi thường là vì tác động đến tâm thế gian.

Nay nếu không thực hành đàn sự, tùy duyên thụ giới, thì tâm ý mơ hồ, lúc hiểu lúc mê, thì làm sao có thể phát sinh luật nghi pháp giới? Nhất định chỉ đạt được phúc rỗng không vô kí mà thôi. Cho nên, luận ghi: “Người sắp thụ giới, trước phải nương tựa người trí. Bấy giờ người trí sẽ giúp cho giới tử ấy ở nơi vạn cảnh khởi tâm từ hộ mà phát sinh giới”. Điều ấy ngày nay không còn, nên đến khi tập Tăng xong, chính thức cử hành pháp sự, chỉ nói: “Ông phát tâm thượng phẩm sẽ đắc giới thượng phẩm”. Sa di vốn không biết, các vị giáo thụ cũng chưa từng bàn bạc, nghe lời này thì giống như sấm nổ trên trời, như mưa tuôn xuống đất. Cho nên, khảo sát rộng các thuyết, rồi lập nên phép tắc này, chứ chẳng phải xuất phát từ ý của giới sư. Tất cả đều được thánh nhân truyền dạy cho.

Nay người học đời sau này ít đọc kinh, truyện, chỉ chấp chặt vào những điều thấy nghe thông thường, nên cho việc làm này kì lạ, chứ thật đâu có gì đáng lạ? Chỉ vì đó là điều mà tai chưa nghe đến, mắt chưa thấy được, chân chưa đặt đến mà thôi. Nếu tai đã từng nghe, mắt đã từng thấy, chân đã đặt đến, thì biết đó chỉ là tổng gom những pháp bình thường trong sinh hoạt hằng ngày để bàn luận sâu rộng thêm mà thôi!

– Tướng hành sự của thập sư đăng đàn truyền thụ: Gần đây, những hành sự không có phép tắc y cứ, chỉ tùy người mà đặt ra rồi áp dụng, nên không đáng làm phép tắc. Nay trích nêu những việc ở cõi dương, cõi âm và những việc lên, xuống đàn tràng, phát tâm kính ngưỡng đã được truyền lại giống như việc hành lễ thế tục, mỗi mỗi đều hỏi han, thì há không thận trọng ư?

Tôi thấy hành sự thật lộn xộn, tới lui mất trật tự, chỉ có hai vị hòa thượng mới có đức tướng, còn những vị tôn chứng thì không giống ai. Các vị tôn chứng thể hiện công năng chứng giới, thì hàng tam sư mới đồng nhất. Hàng tam sư mỗi vị đều có hành sự riêng và việc chứng thành là do thập sư mới được, như vậy thì liền có giới đầu tiên. Nhưng các vị này, có khi ngồi thành hàng lặng lẽ như nước biển trôi lặng lẽ; hoặc nhìn lên cao mà làm như thấy oai nghi của chúng; hoặc để tâm nghe ở đâu xa mà làm như thấu tỏ mọi yết ma; cho đến có người xin một lần, xin ba lần, xướng xin mà ba hay một cũng không biết; bạch một lần xướng ba lần có sai sót mà không hề chỉ điểm, cúi đầu lặng lẽ cho qua, phải trái đều biết mà im lặng, ngồi ngay thẳng biểu thị hòa hợp, đồng hay biệt cũng đều nói: “Hòa hợp”. Việc thống nhiếp chúng như vậy thật đều do tam sư. Nếu có người nào biết những điều phi pháp, trái lẽ thì cần phải xét hỏi và nêu lên, không được nói càn là bậc pháp khí, đúng sai không làm nhiễu loạn tâm người ấy! Chỉ cần hàng thất chứng sáng suốt, chứ đâu cần phải nhọc lòng tùy hỉ. Vì thế, ở những vùng văn minh, khi truyền giới chỉ cần mười tì kheo đăng đàn, còn những người khác chỉ trợ giúp. Vậy nên, đến lúc hành sự cũng có những tì kheo vô công, phóng đãng ngồi ở tầng dưới. Điều này đến phần đầu của chương Nghi thức sẽ nêu lại.

Không làm trở ngại người mới thụ giới thì tinh thần sảng khoái, trong sáng, tác pháp có công hiệu. Nếu hàng tâm thất chứng tối tăm thì tình ý bế tắc. Vì thế, căn cứ vào hai điều này thì không được vội vàng loại bỏ.

1. Tướng thập sư đăng đàn

Vị giáo thụ A xà lê phải cầm lò hương đi trước, từ đường bậc thềm phía đông thuộc mặt nam của tầng dưới bước lên đến tầng trên rồi đi ra từ phía đông, vòng sang phía bắc, đi quanh đàn một vòng. Lúc ấy, vị thượng tọa đứng ở phía tây ngay trước Phật lễ ba lạy. Thập sư đứng ngay ngắn, đầy đủ oai nghi, chuyên tâm quán tưởng, thỉnh các Đức Phật hiện tại ở mười phương cùng các đại Bồ tát, chúng

Thanh văn Tăng tập hợp tại giới đàn; tám bộ trời, rồng v.v… đứng đầy khắp hư không.

Vì khi Đức Phật còn tại thế, phần nhiều khi truyền thụ giới, đều lên trên đàn. Tuy việc truyền thụ giới ấy chẳng thuộc tăng yết ma, nhưng giới pháp “Thiện lai” cũng đồng như giới cụ túc. Sau khi Đức Phật diệt độ, các bậc thánh Tăng truyền giới đều có tôn trí nhiều tượng Phật, mô phỏng theo nghi thức khi Phật còn tại thế. Đồng thời, cũng làm cho pháp của Tăng có chỗ nương tựa, vì chẳng có Phật thì không thể được, nên mới bài trí nhiều tượng Phật, chứ không phải chỉ để thiết lập suông.

2. Đi về phía tây lên tầng thứ hai Đặt một tòa cao ở phía nam, tiếp theo đặt ba tòa trống: Tòa thứ nhất là để tưởng niệm tì kheo bồ tát Đậu điền tà; Tòa thứ hai là để tưởng niệm tì kheo bồ tát Lâu Chí; Tòa thứ ba là để tưởng niệm tì kheo bồ tát Mã lan tà. Vì ba vị tì kheo bồ tát này là những vị đầu tiên thỉnh Phật lập giới đàn, kết giới, thụ giới. Những vị này có công với giới, nên đặt ba tòa trống để niệm thỉnh các ngài.

Khi hàng thập sư đã vận tâm quán tưởng rồi, vị giáo thụ sư cầm lò hương dẫn chúng đi về hướng phía tây, theo đường bậc thềm phía tây tiếp bước lên đỉnh của đàn. Sau đó, chuyển về hướng đông rồi quay sang hướng bắc, nhiễu quanh Phật một vòng rồi đến trước ba tòa trống đỉnh lễ từng tòa và ngồi theo thứ tự.

Trước nhất sai một vị tì kheo ngồi vào một tòa cao tụng kinh Di giáo. Lúc ấy, nên đánh kiền trĩ, đốt nhiều hương quí, ca tụng công đức. Những vị tăng đã tập hợp, không kể là giới cao hay thấp, tất cả đều phải đến nghe kinh Di giáo.

Khi chư Tăng ở tầng trên và tầng dưới ngồi đúng thứ tự rồi, thì sai vị duy na dẫn những người sắp thụ giới đến đứng bên dưới đường bậc thềm phía đông của mặt nam và xoay mặt về hướng tây. Vị giáo thụ sư phụ trách dạy oai nghi từ bậc chân thềm phía đông của mặt nam bước xuống dẫn họ theo đường bậc thềm phía tây mà tiến lên, đi đến mặt trên của tầng dưới liền xoay qua hướng đông, kế đó chuyển sang hướng bắc rồi đi ra theo hướng tây. Lại các giới tử sắp thành hàng ở phía bắc của mặt đông, đỉnh lễ Phật ba lễ rồi hỗ quỵ nghe đến hết kinh. Vị duy na lại dẫn đến bậc thềm phía đông của mặt nam, rồi đi xuống dưới và ra đứng xếp hàng bên ngoài giới trường. Nếu người nào chưa nắm rõ những oai nghi rẽ phải, rẽ trái, cúi xuống, ngước lên thì sai vị duy na biết pháp chỉ dạy thật cặn kẽ rồi dẫn họ đi theo chậm rãi và trang nghiêm.

Đến khi vấn nạn, vị duy na dẫn tất cả người thụ giới vào trong giới trường. Nên sắp đặt chỗ ngồi ở phía nam của đường bậc thềm phía đông để vấn già nạn. Những người thụ giới cụ túc đến bên chỗ ngồi, ôm y và bát đứng ở bậc thềm phía đông, mặt quay về hướng bắc. Vị giáo thụ sư từ bậc thềm phía đông của mặt phía nam bước xuống, đầy đủ oai nghi, khiến cho mọi người ưa nhìn. Cho nên, trong luật nói giữ gìn oai nghi, không mất phép tắc, như tì kheo Át bỉ dùng oai nghi để hàng phục tà đạo. Vì thế nên biết, phép dùng oai nghi để chấn chỉnh chúng sinh đã có từ lâu rồi!

Khi đến nơi vấn nạn, sắp đặt chỗ ngồi xong, vị giáo thụ thâu lấy y, bát của người thụ giới, bảo họ cởi giày, dép rồi bước vào chỗ ngồi. Trước lấy ni sư đàn ra để thụ trì, sau đó bảo họ ngồi lên. Kế đó lấy y an đà hội, sau khi thụ trì, thì bảo họ đắp vào. Tiếp theo là lấy uất đa la tăng, sau khi thụ trì, thì bảo họ đắp chồng lên trên. Cuối cùng là lấy tăng già lê, thụ trì, rồi cũng bảo họ đắp lên thân. Bấy giờ, vị giáo thụ lại dạy những người thụ giới: “Tên gọi của ba y này chỉ có trong Phật pháp, chín mươi sáu phái ngoại đạo đều không có, vậy sao lại không quí? Vì thế, nên nói tọa cụ ni sư đàn như nền móng của tháp. Nay các ông thụ giới tức xây dựng nền móng cho năm phần pháp thân, vì năm phần pháp thân thành tựu là nhờ giới. Nếu các ông ngồi mà không có tọa cụ thì năm phần định, tuệ không có chỗ để phát sinh. Cho nên mới nói tọa cụ giống như là nền móng của ngôi tháp. Còn ba y đoạn trừ ba độc. Trong đó, y năm điều còn gọi là y hạ, có công năng đoạn trừ tham thuộc về thân. Y bảy điều hay còn gọi là y trung, có công năng đoạn trừ sân thuộc về khẩu. Đại y hay còn gọi là y thượng, có công năng đoạn trừ si thuộc về tâm”.

Trình bày đầy đủ như thế, tùy thời mà giảng dạy. Việc hỏi già nạn đến đây đã xong. Việc thụ trì y, các bộ phái đều tiến hành trước khi vấn nạn, nhưng thấy ngày nay lại thực hành sau khi thụ giới, việc này không có văn bản chứng minh, nên không đáng để áp dụng.

Vị giáo thụ kia y theo những oai nghi thông thường, từ bậc thềm phía đông của tầng dưới đi lên, khi đến mặt trên của tầng dưới quay sang phía tây. Khi lên đến hết bậc thềm phía tây thuộc mặt nam của tầng thứ hai, thì xoay sang phía đông, đến trước tượng Phật đỉnh lễ ba lạy. Lễ Phật xong lại chuyển sang phía đông, rồi vòng qua hướng bắc, đến đứng trước và cách thầy yết ma một cánh tay. Sau khi tác bạch gọi giới tử xong, thì đến bậc thềm phía tây của mặt nam gọi họ vào. Những người thụ giới nghe lời thầy gọi liền tiến lên, vị giáo thụ dẫn họ đến đỉnh lễ chỗ ngồi của ba vị thượng tọa tì kheo bồ tát. Tiếp theo, sau khi tất cả đỉnh lễ hàng thập sư xong, vị thầy chuyên trách về oai nghi bảo họ quỳ trước thầy yết ma và dạy họ xin giới. Đợi cho vị thầy dạy oai nghi ngồi rồi, vị thầy yết ma mới theo pháp mà đơn bạch. Sau khi vấn nạn, yết ma hòa Tăng cho thụ giới xong, thì bảo những người thụ giới quỳ trước thập sư. Khi người thụ giới đã tập hợp đầy đủ, tất cả cùng đến trước Phật, mặt quay về hướng bắc, quỳ nghe lại kinh Di giáo, rồi đứng lên. Bấy giờ, vị giáo thụ sư cầm lò hương đứng lên, đến đứng ở bậc thềm phía bắc của mặt tây để dẫn thỉnh thập sư đi xuống bậc thềm. Khi xuống đến tầng dưới thì đi ra phía nam rồi vòng qua phía đông, mặt hướng về bắc, đến trước tượng Phật đỉnh lễ ba lạy và đứng ngay thẳng.

Thập sư thấy những người mới thụ giới đến thì liền từ bậc thềm phía đông của tầng dưới bước xuống mang giày rồi đi ra từ hướng nam, nên đi thành hàng song song giữa Hoa lâm, những người mới thụ giới đi theo sau. Khi đến khoảng giữa của giới trường và Hoa lâm thì bảo những người thụ giới đi trước, thập sư theo sau. Kế đến, thầy giáo thụ dẫn thập sư ra khỏi giới trường tiến vào đại giới và trở về nơi nghỉ ngơi thường lệ.

Những oai nghi này là hành pháp của bậc thánh, nhưng đã thất truyền từ lâu, những người chấp những điều thấy nghe thông thường cứ cho đó là những nghi thức mới. Xin mọi người phải biết rõ điều này!

Tôi bắt đầu lập giới đàn từ ngày 8 tháng 2 cho đến đầu hạ niên hiệu Càn Phong thứ 2 (667) và vẫn y như pháp cho người ghi tên thụ giới cụ túc. Bấy giờ, tổng cộng có 27 người ở khắp nơi đến xin thụ giới như từ Ung châu, Lạc châu, Quách châu, Bồ châu, Tấn châu, Bối châu, Đan châu, Phường châu, Lũng châu, Lễ châu, Kinh châu, Đài châu, Tinh châu.

Người ở những châu ấy đều thụ giới cụ túc ở giới đàn này, cho nên nêu ra tóm tắt, để biết rằng đây không phải là nhân duyên sai trái. Những người đồng pháp và những người du phương nghe tôi kiến lập giới đàn đều nhiệt tâm hưởng ứng. Tôi xin tạm nêu tên của những vị ấy để làm niềm tin cho đời sau.

Thiền sư đại đức Tăng Già ở chùa Vân Cư, núi Chung Nam.

Luật sư đại đức Chân Ý ở chùa Tây Minh, kinh sư.

Luật sư đại đức Hằng Thiện ở chùa Hoằng Pháp, kinh sư.

Luật sư đại đức Ngộ Huyền ở chùa Vân Tế, núi Chung Nam.

Pháp sư đại đức Bạc Trần ở chùa Tây Minh, kinh sư.

Luật sư đại đức Hoằng Độ ở chùa Từ Ấn, kinh sư.

Luật sư đại đức Đạo Thành ở chùa Dao Đài, Chiêu Lăng.

Luật sư Trí Thiện ở chùa Long Trì, núi Chung Nam.

Luật sư Trí Nhân người Tân la ở chùa Quang Minh, kinh sư.

Thiền sư sa môn Pháp Tạng ở Tây nhạc, Hoa châu.

Thiền sư Tuệ Nhẫn ở An Bảo, Kinh châu.

Thiền sư Đạo Ngộ ở chùa Thiện Tập, Kinh châu.

Thiền sư Tuệ Trang ở chùa Bạch Nham, núi Thiên Thai, Đài châu.

Luật sư Tuệ Tuyền ở chùa Báo Thiện, núi Hiện, Hoài châu.

Thiền sư Tuệ Liễn ở chùa Thăng Giác, Kinh châu.

Thiền sư Tuệ Nghiễm ở chùa Khai Thánh, Kinh châu.

Pháp sư Tuệ Tưởng ở chùa Trắc Dĩ, Kinh châu.

Pháp sư Huyền Trách ở chùa Vô Lượng, Kinh châu.

Pháp sư Thủ Tiết ở chùa Thiên Cung, Lạc châu.

Pháp sư sa môn Đàm Tưởng ở Tấn châu.

Luật sư sa môn Danh Khác ở Đông Nhạc.

Thiền sư Hành Thao ở chùa Không Quán, kinh sư.

Thiền sư sa môn Pháp Độ ở Mạch Tích Nham, Tần châu.

Luật sư Nghĩa Phương ở chùa Hưng Quốc, Quắc châu.

Luật sư Đức Hành ở chùa Trường Sa, Kinh châu.

Luật sư Hoài Tố ở chùa Hoằng Tế, Kinh châu.

Ngoài những vị như vừa nêu trên, còn có nhiều vị mà ở đây không nêu ra hết. Đến như các sa môn ở chùa Đại Thúy Vi v.v… ở núi Chung Nam và những vị ở ẩn chốn non cao, an trú nơi đồng vắng, những người tìm thầy hỏi đạo, dù vội vã hay ung dung, họ đều chỉnh trang y phục đến bên đàn cao quan sát phép tắc, chuyển thân theo mà nhìn. Những người kính ngưỡng, thì hoặc ở chỗ đất trống ngoài giới, thuận tâm vui theo, đứng thẳng, chắp tay. Còn người ưa thích oai nghi ấy thì tính đến hàng trăm.

Hành sự xong, vị duy na dẫn giới vào nhà ăn, ngồi thành hàng và cúng thức ăn cho họ. Những người nữ có lòng tin trong sáng, những người lớn tuổi trong làng đến đầy cả viện. Họ đều chắp tay vui theo, đứng yên ca ngợi. Đó cũng là một phen may mắn, nhớ lại cảnh giới thanh tịnh từ nghìn xưa.

10. Công năng xa gần.

Xét về đất kết giới, tùy theo giới hạn mà có thể bên dưới đến tận mé kim cang luân²⁸, dù trải qua kiếp Hoại, thì cũng trọn không bị hủy. Như các luận nói, khi Phật pháp sắp diệt, pháp kết giới ấy sẽ bị mất. Nhưng cũng có sư luận nói: “Giới đã kết trước không mất, thì giới kết sau sẽ không thành”. Đây là nghĩa chính.

Nay theo các truyền thuyết, ở Thiên Trúc và Ấn Độ đều có dấu vết bậc thánh, dù trải qua nhiều kiếp nhưng đến nay vẫn còn. Đến như việc vì tám chữ mà xả thân²⁹, chứng cứ người con gái đổ máu; tướng đau khổ đập xương rút tủy; di tích của việc trải tóc che bùn quả nhiên còn sắp xếp rõ ràng, khai quật thì thấy dấu vết vẫn như xưa. Dựa vào những chứng cớ xưa này để biết rằng giới đã kết chẳng mất.

Các vị sư ở Ấn Độ giải thích tướng kết giới theo hai cách: Thứ nhất, họ cho rằng tướng thánh kết giới đều là công của các vị thần. Việc bị tai kiếp lửa đốt, nước cuốn trôi là việc chỉ có ở thế tục, mà thế tục thì chẳng thể hủy hoại pháp tắc của đạo. Cho nên, đạo pháp tồn tại mãi mãi, dẫn đến tướng kết giới từ trước đến nay vẫn không dứt mất. Có luận sư nói: “Đó là hóa tích của Phật làm lợi ích khắp mọi nơi, cuối cùng vẫn không bị hủy hoại”. Vì thế, khi tam tai nổi lên, thì đại địa tan hoại thành không, thành nước, nên khó tìm thấy dấu vết. Sau đó, thế giới hình thành trở lại, thì tất cả những nơi cũ trở lại như xưa. Cho nên, thánh tích vẫn còn nguyên như ban đầu thì thật không có gì lạ! Như hai cõi Sắc và Dục kia đều biến thành không, nhưng sau khi đã thành thì chúng đều được thiết lập lại như trước. Nghiệp lực của chúng sinh không thể nghĩ bàn; lưu hóa của Phật cũng không thể nghĩ bàn. Vậy há có thể đem sự suy nghĩ của phàm phu mà phán đoán sự tư duy của bậc thánh sao? Vì thế, giới đã kết vẫn vững chắc, nhất định không bị tổn hoại.

Hỏi: Như những gì đã trình bày thì bốn Đức Phật ở kiếp Hiền đều có để lại dấu vết. Tuy nhiên, theo thường pháp, với việc lập chùa kết giới của Tăng, thì tướng mới lập ngày nay há không trùng với tướng giới ngày trước sao? Nếu trùng thì kết giới không thành, tác pháp thất bại! Vậy giải thích việc này như thế nào?

Đáp: Mỗi Phật giáo hóa đều có Tăng riêng, đâu có việc đệ tử của Đức Phật Năng Nhân làm đệ tử Đức Phật Ẩm Quang? Vì mỗi mỗi đều theo học một vị thầy của mình, nên không thể gọi là biệt chúng. Tức như Tăng trong một đời giáo hóa của đức Thích Tôn phải đủ lục hòa, nếu kiến không hòa, thì cả hai chúng đều không đủ số. Mỗi bộ chúng có một phạm vi kết giới riêng, phép tắc và chỗ thấy nghe khác nhau. Vì thế, nên biết Tăng giới của Đức Phật trước không trở ngại hành sự của Đức Phật sau.

Trong luật sao nói có năm cách kết lẫn nhau, mà mỗi mỗi không ngăn ngại nhau. Nhưng nền móng cũ của Đức Phật trước, Đức Phật sau đều y theo đó mà lập. Như đất ở Kìhoàn, nước Xá vệ là nơi mà chín mươi mốt kiếp, các Đức Phật thường đến giáo hóa. Tôn giả Thân Tử thấy hang kiến mà sinh lòng thương xót. Những việc như thế có thể biết được. Ngoài ra, còn có nhiều việc khác nữa, nhưng vì sợ văn rờm rà nên lược bớt.

11. Ca ngợi và bàn về công đức.

11.1. Văn mở đất, xây dựng giới trường

Ngày 8 tháng 2 niên hiệu Càn Phong thứ hai (667), đời Đường, sa môn Thích Đạo Tuyên ở chùa Tây Minh, kinh sư cùng với các sa môn ở các châu khắp nước nghiên cứu, khảo sát luật nghi, bàn thảo những việc quan trọng và quyết định chọn thôn Tuân Thiện, làng Thanh Quan phía nam sông Lễ, sông Phúc thuộc phía nam ngoại ô Kinh đô, là nơi có nhiều người trì luật để kiến lập giới đàn.

Vốn dĩ ba môn giới, định, tuệ là cái nơm tốt của chúng thánh; nhiếp luật sinh thiện là phương tiện cứu khổ của ba đời chư Phật. Vì thế nên biết, giới là cội gốc vào đạo, là nền móng thoát tục. Đấng Hoàng Giác nương vào đây mà mở ra quyền giáo, chính pháp nhờ đây mà tồn tại lâu dài. Vì thế, bốn y³⁰ thống lĩnh thiên hạ, ắt phải noi theo giới mà khai thông suối tối tăm; năm thừa đồng vận hành, cũng nhờ giới mà giăng lưới giáo hóa.

Từ khi giáo pháp truyền đến phía đông, trải qua bảy trăm năm, về danh và thật của danh từ ‘giới trường giới đàn’ thường bị lầm lẫn. Theo luật và luận trình bày thì danh từ ‘trường’ và danh từ ‘đàn’ thường được dùng song song, nhưng mỗi mỗi đều đầy đủ cơ duyên, cứ tùy theo việc mà gọi là ‘trường hay đàn’.

Vào đời Tấn có giới đàn Nam Lâm ở Dương Liễn. Thánh sĩ Đức Khải là người xây dựng đầu tiên. Nhưng ở Trung Quốc vào thời ấy hoàn toàn không nghe nói là thật hay giả. Có người cho đại giới là giới trường, cho khu đất bằng phẳng là đàn. Ấy là do giáo pháp bị tiêu diệt ba lần, sau đó mới phát triển lại mà còn bị giới hạn. Hoặc do tâm các bậc thầy độc đoán, thảo luận không y cứ vào kinh giáo.

Phàm sáng lập giới đàn là chỉ hoằng truyền giới luật; bởi thuộc luật nghi nên tổng gom không hữu. Nói về tình thì đầy khắp đại thiên, luận về pháp thì bao quát sáu vị. Ấm, nhập, giới, xứ đều là nhân duyên của giới; bậc thượng thánh hay hàng hạ phàm đều nhờ giới bảo vệ. Vì thế, dù cho tiểu giới hay đại giới thì cũng mở ra hành nghiệp trước sau; có nguyện hay không nguyện đều để hiển bày tâm nhân tiệm đốn. Kinh trình bày giới tụ của bồ tát, không bạch tứ thì không sinh; luật nói rõ chính giới của thanh văn nhờ thập Tăng³¹ mà đắc quả. Nếu muốn cử hành pháp yết ma tất phải nhờ đến đàn và trường. Cho nên, lấy giới pháp làm tên mà gọi là giới trường hay giới đàn, thì hoàn toàn đều là gốc của tịnh hạnh. Đại giới vừa hưng khởi, thì Tăng và pháp đồng thành lập. Đến như luận về tác nghiệp, thì giới trường được sử dụng nhiều hơn. Thế nên Tăng tồn tại, pháp tồn tại mỗi mỗi đều có nguyên nhân.

Nay lập trường của giới đàn hoàn toàn làm theo yếu chỉ của giáo; dựng ba tiêu tướng để chia làm hai giới; khoanh đất trống đế dứt hết những mối nghi lầm. Trước kết tiểu giới làm gốc của trường và đàn; kế đó tập hợp Tăng tại cương giới tự nhiên để họ hiểu được ý nghĩa khác nhau giữa đồng và biệt. Ba lần nêu tướng ngoài của giới trường, bạch nhị để ước định rồi kết. Vì thế, bậc thềm xếp ngay ngắn trang nghiêm, để biết rõ bước chân lên xuống; bốn phương đặt yên ở bốn góc, hầu nhận biết bóng mặt trời nghiêng hay thẳng.

Tiếp theo sau là kết đại giới. Tăng phải ra khỏi giới trường, tùy theo tướng mà tất cả đều tập hợp, xướng riêng, kết riêng. Nhờ vậy, mà việc Tăng ở bốn phương không một dấu vết trái nghịch; đức sáng lục hòa có nhiệm vụ thể hiện công năng. Tác nghiệp thành tựu thì bảy vạn năm không mất; Tăng có đức mà tự tại thì tam tai biến chuyển cũng không tiêu. Vì thế nên nói lập giới trường không phải lập suông. Thành thì Phật pháp tồn tại mãi mãi, hoại thì chính pháp diệt vong.

Lời này chẳng phải hư dối, lại càng nên cẩn thận! Vì thế, nên biết việc thụ giới tùy thuộc vào giới trường và đại giới. Giới nhờ vào đất ấy mà được hưng thịnh. Hai nghi trì và phạm cũng nhờ đó mà trở lại thanh tịnh. Cho nên kinh ghi: “Nếu không có giới này thì các điều thiện không sinh”.

Giới thật là nền móng của định và tuệ, là thuốc hay để chữa phiền não và nghiệp. Gần đây những người hành sự phần nhiều đều xem thường việc này, nên không đắp nền đàn mà tùy tiện truyền thụ. Hoặc kết bậy tiểu giới mà chẳng phải vì nạn duyên; hoặc tự tiện ở trong điện Phật, khiến Tăng đều xoay lưng lại với tượng; hoặc ngồi thành vòng tròn nơi đất trống; hoặc ở trong thôn làng, không biết pháp biệt chúng, tụng văn kết suông. Những cách thức ấy nhiều hỗn loạn, không đáng để trình bày.

Cho nên trong Tăng truyện ghi: “Tăng Trung Quốc từ xưa đến nay, nếu muốn thụ giới, đều đến Dương Đô, neo thuyền trên sông, kết giới riêng rồi thụ giới. Có người hỏi lí do, những vị ấy đáp: “Pháp bản kết giới giống và khác rất khó biết. Cho nên ở trên thuyền kết giới thì tướng rõ ràng mà không có nạn duyên. Vì thế, pháp thuyết giới v.v… có thể không thành được sao?”.

Nếu muốn giữ vững chính pháp, hoằng dương và bảo vệ phép tắc của bậc thánh, đoạn sạch phiền não, mà không có giới thì không thể giải thoát, không có giới địa thì nghiệp không có chỗ nương tựa. Luống cạo tóc, đắp ca sa, mà lòng không có thánh pháp thì chỉ phí mất một đời, chết rồi trầm luân vạn kiếp, há không liên lụy mình và người, uổng làm dòng dõi Thích Tôn ư? Vì vậy, “những vị tăng thanh tịnh kia hết sức siêng năng và khổ công như thế, mà người sinh tử này lại cứ thản nhiên như thế!”. Những lời khuyên răn của ngài Đạo An thật không thể nghĩ bàn!

Có người nghe kết giới thì kinh ngạc và chê trách. Tôi bảo người ấy: “Tôi không dám lập dị. Đó chỉ là một pháp mà các kinh đều có dạy đầy đủ, do người không thực hành mà thôi”.

Trộm nghĩ! Những điều được giảng giải của tịnh giáo nương vào pháp làm gốc; văn trình bày dấu ấn của bốn thuyết, lời di huấn lại nói về công năng của Tam tạng; thuận thì đó là điểm khởi đầu để xiển dương Tam bảo, nghịch thì đó là dấu vết sau cùng diệt Tứ tăng. Văn ghi: “Giới trường nhỏ nhất phải chứa được hai mươi mốt tì kheo”, đây là nói bề rộng của đàn. “Phải đến chỗ duỗi trọn cánh tay chạm được”, đây là nói bên trong đàn không bị ngăn che. “Phải chừa khoảng trống ở giữa”, đây là nói hai giới không tiếp giáp nhau. “Kết giới trường rồi, đại giới bao quanh giới trường”, đây là nói phép tắc trước sau. “Chỉ tôn trí Phật điện”, đây là nói chỗ nương tựa của Tăng bảo. “Nếu có Tăng trụ, có việc hổ thẹn thì phải loại trừ”, đây là nói có Tăng biết hổ thẹn tôn kính giới bảo vệ thì dễ thành tựu đạo nghiệp.

Văn nêu có các đại đức lâm đàn, tức Tăng ở trên đàn không theo phép tắc thông thường của trường dưới đất, đàn ấy chỉ có giới trụ. Ngày nay có nhiều tăng trụ, cho nên chắc phải hiểu rõ những lời dạy chân thật. Nếu như những nghĩa này khó chấp nhận, thì nên dùng văn nêu rõ, trình bày hình dạng rõ ràng, chú tâm cẩn thận, sớm hôm đối chiếu nghiên cứu, kính tuân theo di chúc, dẫn chứng đầy đủ, rõ ràng để mãi mãi về sau không còn ai mê lầm nữa.

11.2. Bài minh ở giới đàn chùa Tịnh Nghiệp, làng Thanh Quan, huyện Trường An, Ung châu, đời Đại Đường

Việc thành lập giới đàn vốn đã có từ lâu. Đầu tiên bắt đầu ở Kì Thụ, rồi dần dần lưu truyền đến phía nam Hoài Hải. Giới đàn mở ra oai nghi phép tắc trong một đời giáo hóa của Phật, thổi ngọn gió nhân vào khắp hoàn vũ. Để có được nơi nương tựa của định tuệ, nếu chẳng phải giới thì không biết lấy gì làm nền móng; để trở thành nơi nương tựa của hành nghiệp thì chỉ có luật nghi mới có thể gánh vác nổi. Vì công đức của giới ấy đã rộng nên vùng đất tầm thường không thể giữ gìn lâu dài. Vì công dụng của giới ấy vốn đã cao, há những việc tầm thường có thể kết thành!

Vì thế, mới thiết lập giới trường riêng ở trong tăng viện. Trong giới trường xây thêm nền và thiết kế bậc thềm. Bậc thềm phân chia đều khắp bốn mặt; đàn tháp cao lớn uy nghiêm, là nơi được thần linh bảo vệ, là chốn phàm thánh kính ngưỡng, tập hợp Tăng để tác nghiệp. Cho nên, dù trải qua ba tai thủy hỏa phong mà không hủy hoại; lên xuống, nhận làm đều kinh động đến nghìn xưa. Thế thì việc giáo hóa được rộng xa, thật là nhờ công đức của giới; phiền não tiêu sạch, tất cả đều nhờ năng lực của đàn trường. Gom những thành quả ấy lại, há không to lớn ư? Nếu không dựng bia khắc minh thì làm sao mở ra con đường đến bờ bến? Nay tóm tắt sở duyên, thành bài minh:

Cửa tối chưa mở

Hoằng đạo này diệu

Không nhờ Năng Nhân

Ai truyền rộng được?

Làm sao truyền khắp?

Chỉ có sức giới

Tam thánh hưng thịnh,

Tứ sinh kính ngưỡng.

Hang tối liền bít

Mệt nhọc chưa dừng

Kéo dài mãi mãi

Phép tắc từ đâu?

Xưa ở vườn Cấp³²

Thế Tôn chỉ dạy

Xây dựng trường đàn

Mở bày việc tốt.

Sông Vàng³³ đã cạn

Cửa Ngọc³⁴ soi cao

Đạo truyền Hoài Hải

Nam Lâm liền thịnh

Chu dựng linh đài³⁵

Minh đường³⁶ Hán phá

Tuân theo Đế trước

Tạo tiếp các vua.

Pháp thức giới đàn

Chỉ nương vương pháp

Thịnh gốc giáo hóa

Mãi mãi không cùng.

Có người thông đạt

Là tăng kiệt xuất

Đức trên bậc hùng

Trí trùm anh kiệt.

Mô phạm Tề, Lương

Khí tiết tăng, tục

Pháp đàn dựng phắp

Tượng đặt mọi nơi.

Gọi là Văn Quốc

San núi lấp biển

Người nghi tông này

Người chết pháp diệt.

Trung Nguyên mất dấu

Pháp diệt ba lần

Chùa Phật hoang sơ

Pháp lữ đau xót.

Xét kĩ lỗi ấy

Biết đàn không móng

Mới theo phép xưa

Thuật rõ cách thức

Để giữ nghìn thu

Văn ấy vẫn còn!

11.3. Bài minh giới đàn Xá lợi Phật ở chùa Tịnh Nghiệp, làng Thanh Quan, phía nam sông Lễ, sông Phúc thuộc phía bắc Nam Sơn

Ngày mùng 1 tháng tư năm Đinh Mão, niên hiệu Càn Phong thứ hai (667), đời Đại Đường, sa môn Đạo Tuyên ở chùa Tây Minh, kinh sư cùng với các vị sa môn khắp nơi tập hợp trước đạo tràng Tịnh Nghiệp, bàn thảo về pháp luật.

Kính nghĩ, giáo pháp của ba vị thánh lấy giới làm đầu; bốn loài đều qui kính, thuận làm theo không dứt. Vì thế để giúp cho chính pháp tồn tại sáu vạn năm, việc giáo hóa cốt ở luật nghi; thời gian trải qua ba tai biến, khởi đầu cốt nhờ vào định tuệ. Vì thế, mới dám kế thừa công nghiệp xưa mà tạo dựng trường đàn, đào đắp xá lợi để trấn giữ đất phúc này. Cầu xin Hoàng Giác từ bi chiếu giám, khiến nghiệp lớn trùm khắp vũ trụ không cùng; để lại sự nghiệp vinh quang, công cao thật có thể cứu độ càng xa rộng. Lời tựa trình bày không đủ, nên mới soạn một bài minh ngắn gọn:

Hoàng là Chính Giác

Giáo hóa ba cõi

Giới là pháp hay

Bàn trọn vạn thiện

Băng lạnh hơn nước

Xanh sẫm hơn lam

Chẳng nhờ đây kết

Phép nào kham nổi?

Pháp lữ khắp nơi

Tùy thời vân tập

Xây dựng phúc đàn

Giống như tòa núi.

Giới hộ là thềm

U minh đều lên

Vĩnh viễn đời sau

Lấy làm phép tắc.

Xin thuật duyên do

Lưu truyền cùng khắp.

Bài này do sa môn Vô Hành, chùa Đẳng Giới, Kinh châu, khi giáo hóa ở Tần Xuyên, gặp pháp hội hưng thịnh này nên mới ca ngợi mà thuật lại.

11.3. Ngày mùng 1 tháng tư niên hiệu Càn Phong thứ hai

(667), đời Đại Đường, sa môn Vô Hành, ở Chử Cung, Kinh Nam ca ngợi xá lợi trên giới đàn

Chúng tôi đặt chân lên non Kinh, tìm đường đến Tần lĩnh; tiếp nhận luật nghi từ các bậc thượng đức, nên nghe được điều chưa nghe; lãnh thụ tịnh giới từ linh đàn, nên điều thiện tăng, ác giảm. Vì thế, Hoàng Giác từ bi dạy bảo: “Giáo pháp do con người hoằng truyền”. Phong cách cao thượng ở Kì Thụ, tâm thầm hợp thì điềm lành cảm hiện. May mắn gặp được pháp hội tôn quí mà chôn linh cốt nơi phúc đàn; lưới huyền vừa có mối giềng, lại nghĩ chẳng còn cách xa thánh sĩ Đức Khải. Vì lòng không thể kềm chế nỗi vui mừng, đến nỗi tay chân phải múa may; ngưỡng mộ uy quang, nên mạnh dạn thuật lại đạo cả bằng lời ca:

Giác trí tròn sáng

Ứng vật hiển linh

Chẳng diệt mà diệt

Không sinh hiện sinh.

Nói pháp độ người

Mở ra tam học

Trường đàn uy nghiêm

Giới đức huân kết.

Sông Vàng mờ bóng

Rừng Hạc lắng thần

Năng Nhân nhập diệt,

Đa Bảo hiện thân.

Ánh sáng chiếu soi

Điềm lành ứng hiện

Hai tướng vẫn còn

Tám hộc bình quân.

Sau đó Vô Ưu

Nhân đây sinh tín

Phân chia bảo vệ

Trấn giữ linh tháp

Linh tháp hiện lạ

Non Chấn đặt nền

Phù Phong tỏa sáng

Hoài Hải rạng ngời.

Đến từ Kinh Tụ

Tìm chân Thái Nhất

Ngọn gió hiếm gặp

Truyền mãi đến nay.

Đàn giống thế núi

Lên xuống thứ tự

Trấn bằng xá lợi

Chí thành là quí

Nguyện truyền rộng xa

Nghĩ nhớ tôn sùng

Gương thức sáng trong

Sông tâm lặng sóng.

Ngõ hầu kiếp Thạch mới tiêu

Thấy minh châu nơi diệu tướng.

11.5. Phép tắc giới đàn ở Quan Phụ, Trung Nguyên, đời Đại Đường.

Tôi chọn ngày mùng 8 tháng 2 niên hiệu Càn Phong thứ hai (667) lập giới đàn. Sa môn khắp nơi nghe tiếng từ những mọi miền xa xôi tập hợp về hơn hai mươi người. Đến đầu hạ, mọi người lại tụ tập và bắt đầu thụ cụ túc giới. Phần đông những vị ấy đều là người ở phương xa đến, còn những vị đồng học thuộc các chùa ở kinh đô thì chỉ đến để xem xét việc lập đàn truyền giới.

Tôi vì lợi ích của pháp mà khát khao được thực hành, nhưng sợ có chỗ sai trái, nên phải làm cho trên dưới hòa thuận, vui vẻ và lấy việc thành tựu làm đầu. Có thầy Chân Ý ở chùa Tây Minh là một luật sư nổi tiếng ở kinh sư thời bấy giờ. Sư này hưởng dụng rất nhiều, tính tình mạnh mẽ. Điều mà vị ấy lo ngại nhất là nếu quay trở về phía đông, đi nhiễu theo chiều bên trái, thì không hợp với những hành sự ở thế gian.

Tôi an ủi vị ấy:

– Luật sư chớ thấy quay trở về phía đông, đi nhiễu theo chiều bên trái, rồi cho là không đúng pháp! Đây chỉ là những lẽ thường của đạo trời mà nhiều người mê lầm, chứ tập tục ít phân biệt. Xin ngài hãy thấu hiểu được việc ấy, chớ lo là có lỗi lầm.

Vị ấy liền nói với tôi:

– Tôi không dám nghi ngờ về việc ấy. Trước đây, tôi từng thấy khi hành đạo thì thiền sư Cung, một vị đại đức ở chùa Đại Trang Nghiêm đều quay sang phía đông rồi chuyển qua hướng bắc, đây là đi nhiễu theo chiều bên phải. Lúc đó, vị ấy nói với tôi: “Ông không thấy tất cả cửa thành trong nhân gian đều đi vào từ cửa đông, đi ra từ cửa tây, hoặc nói đi ra từ cửa trái, đi vào từ cửa phải sao?…”.

Các nhà chuyên về hành sự, xem xét những phép tắc đương thời, thấy các phương pháp khác không thanh tịnh nên không áp dụng. Năm tôi 70 tuổi, chân đau, gối mỏi, mong cho những người cầu pháp không ngại đường sá xa xôi mà đến. Mùa thu năm nay khí hậu mát mẻ, tâm lữ khách lại phát khởi, phân phó công việc của một đời, nhất định sẽ thanh thản lúc thị tịch. Thế là tôi ra sức biên tập để làm tặng phẩm cho ngày mạng chung. Nói đến điều này thì một mình nuốt lệ, thật đáng buồn thay!

Ngày mùng 14 tháng 2 niên hiệu Càn Phong thứ hai (667), nhân kết tịnh địa đại giới tại Thanh Quan mà soạn bài cáo Tịnh trù.

Đạo của tổ ta giống như Hi Hòa³⁷³⁷o hơn Ngung Di³⁸ thì có điều gì mà không sáng tỏ! Tôi may mắn là ngay từ nhỏ đã tìm được thầy để hỏi đạo, nghiên cứu nghĩa lí sâu xa. Nhưng thời bấy giờ triều đình ước chế hàng tăng lữ, đạo sĩ khiến việc truyền đạo rất khó khăn nên tôi vẫn phải chịu ngu muội ở tại chùa Khai Nguyên và Chiêu Khánh. Gặp lúc sư Chứng Ngộ Y Chỉ xây dựng lại giới đàn, nên tôi tham dự vào việc xem xét lại phép tắc. Khi đàn sắp xây xong, nhân nghĩ đến tác phẩm Giới đàn đồ kinh của tổ ta biên soạn, ngài Chân Ngộ ghi chú, tuy từng khắc bản, nhưng bị binh lửa đốt cháy tiêu hết. Tôi sợ đạo ấy mai một, nên mới quyên góp tài vật từ thí chủ khắp nơi, rồi vẫn cứ y theo bản cũ, hiệu đính lại và cho khắc bản lưu hành. Làm việc này, mong cho bản kinh rực sáng mãi mãi, không bị thất truyền, khiến người đời sau biết được tầm quan trọng và cao quí của phép tắc giới đàn.

Ngày mùng 1 tháng 12 niên hiệu Thiệu Hưng 22 (1152) đời Tống.

Tì kheo Duy Định trụ trì viện Cảnh Đức ở Ngọa Long ghi.

Chú thích:

[1] Hành sự 行事: thực hành nghi thức pháp hội theo một qui tắc nhất định. Ngoài ra, người giữ một công việc nhất định nào đó cũng được gọi là Hành sự “hành sự”. [2] Phương tướng 方相: phạm vi kiết giới có hình vuông, một trong năm hình thức kiết giới tướng.

[3] Bát kính giới 八敬戒 (S: Aṭṭha Garu Dhammā): tám pháp mà tì kheo ni phải cung kính tôn trọng tì kheo. Sau khi Đức Phật thành đạo bốn năm, di mẫu Ma ha Ba xà bađề đề cùng 500 người nữ cầu xin xuất gia Phật không chấp thuận, với lí do chính pháp trụ ở đời 1, năm sẽ giảm bớt 500 năm, nếu độ người nữ xuất gia.

[4] Các nước ở Tây Thiên 西天諸國: chỉ cho các nước ở phía tây Trung Quốc, phần nhiều chỉ cho Ấn Độ.

[5] Luật Thập tụng 十誦律: quảng luật, 61 quyển, do hai ngài Phất nhã đa la và Cưu ma la thập cùng dịch vào đời Dao Tần, Trung Quốc, được xếp vào Đại Chính Tạng, tập 23.

[6] Ngũ bách vấn 五百問: tức kinh Phật thuyết Mục liên vấn giới luật trung ngũ bách khinh trọng sự.

[7] Hỗ quỵ 互跪: một tư thế quì của người Ấn độ.

[8] Xích 尺: Đơn vị đo chiều dài của Trung Quốc thời xưa, tương đương với 0m33.

[9] Cân 斤: một đơn vị đo trọng lượng của Trung Quốc thời xưa, bằng 16 lạng.

[10] Quán đỉnh 灌頂 (S: Abhiṣecana): nghi thức dùng nước rưới trên đầu ở Ấn độ thời xưa. Khi vua lên ngôi và lập Thái tử, quốc sư dùng nước bốn biển lớn rưới lên đỉnh để chúc phúc.

[11] Ba không 三空: ba thứ ‘Không’ được lập ra dựa vào sở chấp của chúng sinh, gồm: ngã không, pháp không và câu không.

[12] Tầng thứ nhất cao một khuỷu tay, tầng thứ hai cao hai khuỷu tay rưỡi (nghi là một mới đúng, vì chỉ còn hai khuỷu rưỡi mà thôi), tầng thứ ba cao hai tấc. Như vậy, ban đầu đàn có ba phần. Sau đó, Đế Thích đắp thêm một lớp giống hình cái nồi úp, nên thành bốn lớp. Rồi Phạm Vương che thêm bảo châu, nên thành năm lớp. Như vậy, là có đủ năm phần.

[13] Do tuần 由旬(S: Yojana): đơn vị đo chiều dài thời xưa ở Ấn Độ. Tiếng Phạn: Yojana, có nghĩa là mang ách, phát xuất từ chữ gốc “yuj” chỉ đoạn đường con bò mang ách đi một ngày.

[14] Tứ thiên vương 四天王: Bốn vị thiên vương, là ngoại tướng của trời Đế Thích: Trì Quốc thiên trấn giữ phía đông, Quảng Mục thiên trấn giữ phía tây, Tăng Trưởng thiên trấn giữ phía nam, Đa Văn thiên trấn giữ phía bắc. Giữa lưng chừng núi Tu di có một ngọn núi tên là Do kiền đà la. Ngọn núi ấy có bốn đỉnh và có bốn vị thiên vương ở trên bốn đỉnh đó. Mỗi người bảo hộ một thiên hạ; vì thế, nên gọi là Hộ Thế Tứ Thiên Vương. Chỗ của những vị ấy ở gọi là Tứ Vương thiên.

[15] Thích Bảo Xướng 釋寶唱: cao tăng Trung Quốc, sống vào đời Lương, họ Sầm, quê ở quận Ngô (huyện Ngô, tỉnh Giang Tô). Từ hồi còn trẻ Sư đã vào chùa Kiến Sơ xuất gia với ngài Tăng Hựu, học hết kinh luật. Sau Sư đến ở chùa Trang Nghiêm xem nhiều kinh văn, hiểu sâu nghĩa lí.

[16] Đây nói theo một mặt đồ hình của giới đàn, còn ba mặt khác thì thấp thoáng mặt bên và lưng của các thần, nên khó có thể vẽ hình. Ở trong đồ kinh thì dựa theo phương mà sắp đặt thành hình tướng, hoặc rõ ràng, hoặc ẩn giấu; lúc đứng, lúc ngồi. Về sau nếu có người xây dựng thì nên dựa theo kinh mà sắp đặt.

[17] Tự thư 字書: là loại sách dùng chữ làm đơn vị để giải thích hình thể, giọng đọc và y nghĩa của chữ Hán, như Thuyết văn giải tự, Ngọc thiên v.v…

[18] Thốn 寸: một tấc Tàu tương đương với, 033m.

[19] Tâm hành 心行 (S: Citta carya): những tác dụng hoạt động hay trạng thái biến hóa của tâm, như vui, buồn, yêu, ghét.

[20] Trượng 丈: Đơn vị đo chiều dài hay chiều cao của Trung Quốc thời xưa, tương đương với 10 thước Tàu. [21] Khoảnh 頃: đơn vị đo chiều rộng; 100 mẫu Trung Quốc.

[22] Kiền trĩ 犍稚 (S: Ghaṇṭā): khí cụ dùng để đánh báo giờ trong tự viện.

[23] Tín thí 信施: người có lòng tin cúng dường tài vật cho Tam bảo, hoặc chỉ cho tài vật bố thí.

[24] Lưỡng Hà 兩河: sông Ni liên thiền và sông Bạt đề. [25] Huân Dục 獯鬻: một dân tộc ở phương bắc Trung Quốc thời xưa. Vào đời Hạ và Thương gọi họ là Huân Dục. Vào đời Chu gọi là Hiễm Doãn. Vào đời Tần, Hán gọi là Hung Nô.

[26] Câu “Như luật sư Tì ma la xoa nói…” e rằng sai lầm, bởi đây là kinh do Đức Phật thuyết, thì làm gì có việc Đức Phật trích dẫn lời của luật sư Tì ma la xoa! Tì ma loa xoa là thầy của ngài Cưu ma la thập người nước Kế tân sang Trung Quốc vào thời Ngụy Tấn.

[27] Phương tướng 方相: phạm vi kết giới có hình vuông, một trong năm hình thức kết giới tướng.

[28] Mé Kim cang luân 金剛之輪: lớp kim luân ở đáy của địa tầng. Theo luận Câu xá 11, khí thế gian do ba lớp hợp thành: phong luân là lớp cuối cùng, bề mặt rất rộng lớn, dày 16 lạc xoa; kế đến là thủy luân, chỉ dày 8 lạc xoa; lớp trên cùng ngưng kết thành vàng, tức là kim luân. Trên kim luân là Địa tầng gồm có 9 núi, 8 biển, 4 châu v.v… Chỗ tận cùng của kim luân gọi là Kim luân tế.

[29] Tám chữ xả thân 八字捨身: Kinh Niết bàn kể về chuyện tiền thân của Đức Phật Thích ca Mâu ni. Khi Ngài còn tu hành bồ tát hạnh. Một kiếp nọ, Ngài tu khổ hành ở núi Tuyết, Thích đề hoàn nhân biến thành la sát để thử bồ tát. Lúc ấy, La sát nói hai câu đầu của bài kệ cho bồtát nghe rồi không nói nữa. Bồ tát vì muốn nghe hết bài kệ nên dùng thân mạng đổi lấy nửa bài kệ sau. Nửa bài kệ sau có tám chữ: “Sinh diệt diệt dĩ. Tịch diệt vi lạc.” Nguyên bài kệ là: “Chư hành vô thường. Thị sinh diệt pháp. Sinh diệt diệt dĩ. Tịch diệt vi lạc” .

[30] Bốn y 四依: bốn hành pháp mà người tu hành y chỉ. Bốn hành pháp này là duyên để nhập đạo, là chỗ y chỉ của bậc thượng căn lợi khí, nên gọi là Hành tứ y. Vì Hành tứ y này có công năng sinh ra Thánh đạo, là chủng tử của Thánh đạo, nên gọi là Tứ thánh chủng. Đó là: 1. Mặc y phấn tảo; 2. Thường đi khất thực: 3. Ngồi dưới gốc cây; 4. Dùng trần hủ dược.

[31] Thập Tăng 十僧: tập thể Tăng gồm mười tì kheo. Đây là một điều kiện bắt buộc trong đàn truyền giới tì kheo.

[32] Vườn Cấp 給園: tức là vườn Cấp Cô Độc.

[33] Sông Vàng 金河: tức là sông Bạt đề ở nước Câu thina, Ấn Độ.

[34] Cửa Ngọc 玉門: chỉ nơi nhà vua ở.

[35] Linh đài 靈臺: tên của cái đài, do Chu Văn Vương cho người xây dựng.

[36] Minh đường 明堂: là nơi mà các bậc đế vương thời cổ đại tuyên nói chính giáo. Nơi này dành khi cử hành các việc như hội triều, cúng tế, ban thưởng, chọn người tài, phụng dưỡng người già, dạy học v.v…

[37] Hi Hòa 羲和: là họ Hi và họ Hòa. Truyền thuyết kể rằng vua Nghiêu từng ra lệnh cho hai cặp anh em Hi Trọng,

Hi Thúc, Hòa Trọng, Hòa Thúc chia ra ở bốn phương để xem thiên tượng và chế định ra lịch pháp. Hoặc chỉ cho mặt trời.

[38] Ngung di 隅夷: trong truyền thuyết thời cổ đại thì đây là nơi mặt trời mọc. Về sau phần nhiều là chỉ cho các nước ở phía đông như Triều Tiên, Nhật Bản v.v…