Truyền Tâm Pháp Yếu

Sư đáp: Nói trèo nói leo để làm gì?³ Ở nơi căn bản, vạn vật đều thanh tịnh, cớ sao lại dựa vào lời nói mà hỏi mà đáp? Chỉ không còn một tâm niệm nào, mới được kêu là người có trí huệ vô lậu⁴. Mỗi ngày, đi, đứng, ngồi, nằm, trong P mọi lời nói, ngươi chẳng nên dính gắn vào sự vật nào, thậm chí trong một cái mở miệng, một cái nháy mắt cũng phải đều xả hết. Nay gặp lúc giáo pháp (của Phật) đến giai đoạn cuối cùng, nhiều nhà nói là học đạo Thiền mà lại mê dính theo hình, theo tiếng. Sao không làm như ta, niệm niệm đồng như hư không, như cây khô đá cứng, như tro lạnh lửa tàn, có như thế mới được phần nào ứng đối với tâm. Bằng chẳng vậy, thì ngày kia, sẽ bị Diêm vương tra khảo. Ngươi nên lìa bỏ tất cả các pháp "có", "không"⁵, giữ tâm như mặt trời thường tại hư không, tự nhiên sáng rỡ, không chiếu mà chiếu, không cố công xét nét mà vẫn đến chỗ cùng tận của mọi sự. Đến lúc ấy, không còn có thang để mà leo, bến để mà ghé, thì ngươi sẽ hành động như Phật, hợp với câu: "nên đừng đứng vào chỗ nào mà phát sanh tư tưởng"⁶. Như thế là thực hiện được cái Pháp thân trong sạch của ngươi, gọi là A nậu Bồ đề ⁷. Nếu ngươi không nhận được lẽ này, thì dù có học rộng nhiều, siêng tu khổ hạnh, mặc bố ăn rau, cũng không biết được Tâm là gì, và như thế là tu hành sái lối, nhất định sẽ trở thành bà con của bọn ma quỉ. Tu hành như thế, có ích lợi gì? Ngài Chí Công có câu: "Phật nguyên tại tâm ta tạo ra, không phải cầu ở sách vở mà có". Cho ngươi học được ba thừa, bốn quả, mười địa ⁸, chất chứa đầy lòng đi nữa, ngươi cũng chỉ dựa vào đó mà lẩn quẩn trong chỗ phàm, thánh mà thôi. Ngươi há không nghe nói: mọi hành đều không thường còn, đó là pháp có sanh có diệt sao? ⁹

Sức bắn hết, mũi tên rơi,

Tái sanh tự tạo một đời gian nguy

Tịnh là cửa đến Vô vi

Như Lai dành thưởng ai đi đường này ¹⁰

Vì ngươi không làm được theo tác giả những câu trên nên ngươi mới hướng về người thời xưa mà mong cầu rộng học, giải nhiều. Ngài Chí Công nói: "Không gặp Thầy sáng suốt ra đời, thì uổng cho người uống thuốc Đại thừa"¹¹

(trích tạp chí Từ Quang số 70, tr. 34-39, Sài Gòn tháng 11 năm 1957)

Nếu nay nhà ngươi dù đi, đứng, nằm ngồi, giờ giờ, phút phút, đều học giữ tâm bất loạn (vô tâm), thì lâu ngày sẽ tu được cái đạo Chân thực. Vì sức cố gắng của nhà ngươi còn nhỏ nhoi, nên nhà ngươi mới không, một nhảy, ra ngoài tam giới được; nhưng với ba năm, năm năm, hoặc mười năm tu tập, nhà ngươi sẽ vào được nẻo ấy và tự nhiên thể hội Chân lý. Vì nhà ngươi không làm được như vậy, nên mới đem tâm học thiền, học đạo, như thế thì làm sao làm quen với Phật pháp cho được? Do lẽ này nên có câu: Những gì Như Lai đã nói, đều là phương tiện giáo hóa loài người, như lấy lá vàng mà dỗ đứa trẻ đang khóc, sự thực không phải như thế. Nhược bằng nhà ngươi lấy đó làm thực, thì nhà ngươi không phải là người của phái chúng ta, và đối với cái bản thể của nhà ngươi, cũng không có sự liên lạc nào. Vì đó mà trong kinh có câu: Thực không có một "pháp" nào đáng được", biết như thế mới thật là sự giác ngộ chân chánh và cao thượng nhất. Hội được ý này, mới thấy sự chia chẻ có con đường làm Phật, con đường thành Ma, đều là sai cả. Cái miếng đất căn bản và trong sạch (Tâm) không tròn không vuông, không lớn không nhỏ, không dài không vắn hay một tướng nào khác; trên ấy tất cả đều xa lìa dục vọng và vật chất, ở đấy cũng không có sự mê muội, sự sáng suốt. Thấy được rõ ràng Sự thực, sẽ thấy không có một vật gì cả: không người, không Phật, ba ngàn thế giới nhiều như cát sông Hằng chỉ là bọt nước trên bể cả, còn tất cả Thánh Hiền đều như điện chớp. Tất cả những cái ấy không như Tâm là cái Chân thực. Từ xưa đến nay, Pháp thân ở Phật hay ở chư Tổ, đều như nhau, không có chỗ nào thiếu sót đường tơ, sợi tóc. Hội được ý này thì nên ra sức, đời người ngắn ngủi, thở ra chưa chắc hít vào.

Bùi Hưu hỏi: "Tổ thứ sáu, không đọc được kinh sách, sao lại được truyền y bát làm Tổ? Còn Thượng tọa Thần Tú, làm Giáo thọ, đứng đầu năm trăm tu sĩ, giảng được ba mươi hai bộ kinh, tại sao lại không được truyền y bát? Huỳnh Bá Thiền sư đáp: "Chỉ vì Thần Tú còn tâm niệm, còn tâm niệm là còn theo hình tướng, cho nên Thần Tú tu chứng đến đâu là cho đến đó chớ sao! Sở dĩ Ngũ Tổ truyền y bát cho Lục Tổ, là vì Lục Tổ lặng lẽ mà hợp với Chân lý, thầm kín mà rước cái thâm ý của Như Lai. Nhà ngươi há không nghe bài kệ:

Trên bản thể của vạn vật, không có vật nào là vật thực có.

Tuy Chơn không vật nào là thực, nhưng vật nào cũng là vật.

Nay trao cho cái giáo pháp "không vật" này,

Vậy "pháp" nào là "pháp" chân thực?

Thấu được cái ý này, mới được gọi là người xuất gia, mới nên tu hành. Nếu không tin lời nói này, thì làm sao giải thích được câu truyện Thượng tọa Huệ Minh trèo non Đại Dủ để tìm Lục Tổ? Lục Tổ hỏi: "Nhà ngươi đến đây để làm gì? Muốn lấy áo ca sa hay muốn hỏi Đạo?" Huệ Minh đáp: "Không phải vì áo mà đến, mà thật là vì Đạo". Lục Tổ dạy: "Vậy nên tạm dứt các tư tưởng, đừng nghĩ đến thiện ác". Huệ Minh vâng chịu. Lục Tổ nói tiếp: "Đừng nghĩ lành nghĩ dữ, rồi chính trong lúc ấy, hãy cố tìm lại cho ta cái mặt mũi của Huệ Minh y như lúc cha mẹ chưa sanh thử xem". Vừa nghe được mấy lời, Huệ Minh bỗng bừng sáng tỏ, làm lễ Lục Tổ, bạch: "Minh tôi như người uống nước, nóng lạnh tự mình mình biết. Thật Minh tôi uổng phí ba mươi năm công phu sống trong đám đệ tử Ngũ Tổ, hôm nay mới biết bấy lâu sái đường". Lục Tổ nói: "Vậy ra nay ngươi đã nhận rằng Tổ sư Đạt Ma, từ Tây Trúc đến đây, chỉ dạy có một việc là đi ngay vào nội tâm, để thấy Tánh thành bực sáng suốt, chớ không dạy Đạo bằng lời nói. Lại nữa, không thấy câu truyện A Nan hỏi Ca Diếp sao? A Nan hỏi: "Ngoài cái y vàng, Thế Tôn còn truyền gì cho huynh nữa?" Ca Diếp bèn kêu A Nan, A Nan trả lời, Ca Diếp liền nói: "Hãy xô ngã cây cột phướng trước cửa kia đi, vì đó là vật phô trương của các Tổ vậy". A Nan là bực học hiểu sâu xa, đã trải ba mươi năm hầu hạ Phật, nhưng vì cái trí huệ nhiều nghe của mình mà bị Phật quở: "Nhà ngươi ngàn ngày học cho thông, cho biết, không bằng một ngày học Đạo. Nếu không học Đạo, thì một giọt nước uống, cũng không tiêu".

Lời bàn và chú thích

Nhảy một nhảy, ra ngoài tam giới (đốn siêu tam giới), là chỉ sự giác ngộ nhanh chóng của những tâm hồn, đang sống trong cảnh dục lạc, hình tướng và mơ mộng, bỗng chốc vượt qua khỏi ba cảnh này, mà sống trong cảnh vô tận, vô biên, trong đó vạn vật là một trên bản thể không hai.

Muốn được như thế, cần phải cố gắng nhiều trong việc dứt mọi niệm phân biệt, bất luận ngày đêm, khi đi đứng, cũng như khi nằm ngồi. Với thời gian, sẽ có kết quả.

Muốn giữ tâm "trống không" như thế lại tưởng học thiền, học đạo là đủ, thì danh là tu theo Phật pháp mà thật không có liên quan gì đến Phật pháp, mà rồi cũng không biết chừng nào mới nhận được chân tâm, bản tánh, tức là giác ngộ.

Giáo pháp của Phật là những bức họa của Chân lý, không phải Chân lý thật, như những lá màu vàng kia, nào phải là vàng lá thực. Trẻ con không biết, đang khóc thấy lá tưởng vàng, thích xem quên khóc. Người học đạo không nên lầm lạc như trẻ kia mà lấy kinh sách, giáo pháp làm Sự thật (chân lý). Do đây kinh Kim Cang là kinh "phá tướng" mới nói, không có một giáo pháp nào là đáng được và những bậc giác ngộ (thành Phật) thấy rằng các ngài không có được gì hết. Có chăng là trước mê nay ngộ mà thôi, mà cái ngộ này cũng không phải ở đâu mà đến, nó có sẵn ở mỗi người vì đó là căn bản (bản thể) của mỗi người.

Người thấy Sự thực, không còn thấy có Phật, có Ma là hai cái đối chọi trong cảnh tương đối của đời vật chất hữu hình. Trong chân lý tuyệt đối, tất cả là một, Phật cũng đó mà Ma cũng đó, Thiện cũng đó mà Ác cũng đó. Tỷ như người đời làm phải là tốt (Phật), còn làm ác là xấu (Ma), nhưng trước sau, chỉ có một người, chớ đâu có hai. Do đây mà Huỳnh Bá Thiền sư mới quả quyết trên Tâm (phương diện tuyệt đối) không có hình tướng, mà không có hình tướng thì không có tròn vuông, lớn nhỏ, dài vắn, cũng không có sự mê, ngộ do tâm niệm so sánh của đời tạo ra. Để rõ ý này, Thiền sư thêm: Sự sáng suốt bất sanh bất diệt (Pháp thân) ở Phật là bực giác ngộ hoàn toàn và ở chư Tổ là những bực đang tiến về nẽo giác ngộ, đều y như nhau, không hơn không kém. Nếu có khác, là khác ở chỗ một đàng là mặt trăng hết bị mây che còn một đàng là mặt trăng đang bị mây phủ mà thôi.

Câu truyện Ngũ Tổ truyền y bát cho Lục Tổ là người dốt chữ mà không truyền cho Thần Tú là bực Giáo thọ văn hay chữ tốt, chỉ cho chúng ta thấy rằng Đạo (hay Giác ngộ) không phải chỉ đến với người làu thông kinh sách, mà cũng có thể đến với những người chữ nhất không biết. Hễ dứt được những tư tưởng chia nhân chia ngã, thấy được cái bản thể duy nhất của vạn vật và sống âm thầm trong cái bản thể ấy và thầm kín nhận ra cái Chân lý muôn đời vạn vật là một, thì được gọi là đắc Đạo, đáng lên ngôi Tổ.

Bài kệ dẫn trên có nghĩa: Trong tuyệt đối (bản thể) không có người, có vật, không có gì hết. Nhưng vì trên cái bản thể ấy tâm niệm tư tưởng của chúng sanh xây đắp vật này, vật nọ, nên mới thành có vật, nhưng là những vật vô thường, biến chuyển, xê dịch, không đứng êm trong một hình tướng nào, nên gọi là không thực có. Đó là cảnh của đời tương đối. Nhưng đừng tưởng cái không thực kia (pháp) là khác với cái chân thực (bản thể hay pháp thân); nói một cách khác, đừng tưởng tuyệt đối khác tương đối, tinh thần khác vật chất, tâm khác sắc. Không. Tuy ngoài chia có hai mà trong vẫn là một, như nước là sóng, sóng là nước vậy.

Câu truyện kế là câu truyện giữa Lục Tổ và Huệ Minh. Nghe tin y bát đã được Ngũ Tổ truyền cho Huệ Năng, Huệ Minh cầm đầu một nhóm đệ tử khác của Ngũ Tổ rượt theo Lục Tổ quyết đoạt y bát vì theo chỗ hiểu sai của Huệ Minh, hễ có áo là có đắc Đạo. Nhưng giác ngộ nào phải một vật như áo mà tưởng đoạt được. Vì vậy, khi nghe Lục Tổ bảo lóng lòng, đừng suy nghĩ, tư tưởng đến gì hết, và cố tìm cho thấy cái mặt mày thật, lúc chưa mang cái thân hình do cha sanh mẹ dưỡng, tức là chân tâm, thực tánh, thì Huệ Minh hốt nhiên tỏ ngộ. Ngộ nhưng cũng một mình mình biết, một mình mình hay. Vì làm sao diễn đạt được cái Sự thực vô hình, vô tướng cho được?

Diễn tiếp cái cần thiết phải lìa tướng mới thấy Đạo (Sự thực), Huỳnh Bá Thiền sư nhắc một câu truyện thứ ba giữa hai đệ tử của Phật là A Nan và Ca Diếp. A Nan là người thông minh giỏi nhớ, rộng hiểu bằng trí huệ, nhưng không đi sâu vào nội tâm như Ca Diếp nên chưa thấy Đạo. Vì chưa thấy Đạo nên tưởng Phật, ngoài áo ca sa vàng, còn trao cho Ca Diếp một vật gì khác để thành Đạo. Thấy chỗ lầm ấy, Ca Diếp mới bảo xô ngã cột phướng là cái tướng bề ngoài, là vật phô trương của chư Tổ đi, nghĩa là đừng tin ở cái bề ngoài mà phải tìm cái Đạo ở trong chư Tổ. Được như thế mới gọi ăn tiêu, bằng không thì ăn rau, đại tiện hoàn rau. Học mà không nhập lý là ăn không tiêu vậy.

(trích tạp chí Từ Quang, số 71, tr. 34-41, Sài Gòn, tháng 12 năm 1957)

HẾT

. Lẽ ra nên đọc là Lăng ca, y như trong danh từ Thích ca, vì trong văn tự Trung Hoa, hai chữ “ca” này đều viết như nhau. Vả lại, có đọc “ca”, mới đúng với nguyên âm chữ Phạn là Lankâvatâra (dịch giả chú).

Thế đế – Thế là thế gian; đế là sự thật. Thế đế là sự thật của người thế gian. Chữ đế ở đây đồng một nghĩa với chữ đế trong danh từ "Tứ đế" (Bốn sự thật) của Phật dạy là Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Nhưng sự thật của Phật là sự thật tuyệt đối (vérités absolues) cho nên có chỗ gọi là Thánh đế (vérités saintes), còn sự thật của thế gian là sự thật tương đối (vérités relatives). Như nói vàng là quí. Cái quí này là một sự thật của thế gian, vì đi đến đâu cũng thấy người ta quí trọng vàng. Nhưng trong lý tuyệt đối, chân thật, giá vàng với giá sắt không khác nhau, vì hai giá đều là một số không (0) to tướng.

Cát đằng – Cát là dây sắn; đằng là dây bìm, cả hai đều là loại leo bò. Thuyết cát đằng là nói chuyện bắt quàn như dây bìm dây sắn

Vô lậu – Đây là một danh từ đặc biệt của Phật giáo. Vô là không; lậu là rỉ, như nước trong bình rỉ ra ngoài. Tâm vô lậu là tâm hoàn toàn trong sạch, trong ấy không còn một nhơ bợn vi tế nào có thể lâu lâu rỉ ra ngoài.
Mê dính theo hình, theo tướng (sắc, thanh) là còn say mê theo vật chất.
Bị Diêm vương tra khảo là đọa vào địa ngục.

Có, không – Chữ Nho là hữu, vô. Có, không, là hai cái đối đãi nhau, chỉ cho cảnh tương đối, vật chất, của trần thế.

Câu này dịch câu: Ưng vô sở trụ, nhi sanh kỳ tâm, lấy trong kinh Kim Cang. Tổ Huệ Năng nhờ câu kinh này mà tỏ ngộ. Không nương vào đâu để phát tâm, có nghĩa là gặp việc phải làm là làm, không dựa vào chỗ suy nghĩ lợi hại gì hết, giữ tâm hoàn toàn vắng lặng. Nhưng không phải không suy nghĩ là làm quấy, vì tâm khi được vắng lặng thì hoàn toàn trong sạch, từ hòa, cho nên bao nhiêu ý nghĩ phát ra làm động lực cho lời nói việc làm, đều có đủ bốn đức từ, bi, hỷ, xả, y như mặt trời chiếu sáng luôn luôn mà không bao giờ có ý "muốn chiếu sáng".

A nậu là vô thượng. – Bồ đề là sáng suốt. – A nậu Bồ đề là sự sáng suốt tột bực.

Ba thừa là ba cấp học đạo chia có Tiểu, Trung, Đại. – Bốn quả là bốn cấp kết quả của việc tu hành: Tu đà hoàn, Tư đà hàm, A na hàm, A la hán. – Mười địa là mười cấp tinh tấn từ thấp lên cao của người tu hạnh Bồ tát.

Mọi sự mọi vật ở đời gọi là "chư hành", đồng nghĩa với chữ "pháp". Đã là sự vật thì phải có sanh, mà hễ có sanh là có diệt, không phải cái gì luôn luôn còn mãi mãi với thời gian.

Trả hết nghiệp báo (nghiệp tận) thì người chết, như mũi tên đi hết trớn là rơi xuống đất. Cứ sống mãi trong cảnh tương đối, chạy theo dục lạc ở đời, thì không tránh khỏi kiếp lai sanh đầy dẫy những việc không vừa lòng xứng ý. Phải xả bỏ mọi rầu lo, phiền não, giữ lòng thanh tịnh, đó là đến cửa không sanh không diệt (Vô vi). Từ đây, nhảy một nhảy là đi ngay vào chỗ Giác ngộ hoàn toàn (Như Lai).

Học giáo lý Đại thừa mà không có thầy sáng suốt giải thích, dạy bảo cho, thì dầu có học cũng như không, nên nói là uổng