Tổ đình Ba La Mật366 Nguyễn Sinh Cung, TP. Huế
← Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST)Trang 2/2

Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Luận tạng

Tarkarahasya

Thông tin
GRETIL — Paramanandan Shastri, Patna 1979 (Tibetan Sanskrit Work Series, 20).CC BY-NC-SA 4.0

romaharṣābhādaḥ sādhyate | tadāgninā śītānupalabdhiḥ | tayā kāraṇānupalabdhyā romaharṣābhāvaḥ sādhyate | tatra ---agnirūpeṇa sparśasyoṣṇātmanaḥ ekasāmagryadhīnatayānumānam | sa ca śītābhāvasvabhāvaḥ | tasyānumānenopala p[6b/1] (+bdhi)reva śītānupalabdhiḥ | tena--kāryahetukāraṇānupalavdhyorekatra pravṛttatvān na virodhī nāma padārtho liṅgāntaram |

tasyānupalabdhirebānumānasiddhābhāvaṃ gamayati | tenānumitānumāname'taditi |

mitramataṃ punaḥ ---

'anupala(+bdha)tā svabhāvasyāparā | svabhābānupalabdhirevāparasyāparā bhavati' kāraṇānupalabdhirvyāpakānupalabdhiśce'tyādi prakārā |

tasmād ---vidhipratiṣedhaprakāraprayoge 'pyanupalavdhireva gamikā |

āha ca | ---

"anyathaikasya dharmasya sadbhāvokttyāparasya tat |

nāstitva kena gamyeta ? virodhāccedasāvapi[535]| |[536]

__________notes__________

[535] anyathaikasya dharmasya.... ....tat | | ....sāvapi | | -(sya bhāvasya pāṭhayuk) pra- vā- bhā- 230 pṛ-; 3/87 kā | [536] nāstitvaṃ kena.... .... vapi || -pra- vā- bhā 230 pṛ-, 3/87 kā |

siddhakenāsahasdhānāditi cet ? tat kuto gatam ? |

dṛśyasya darśanābhāvāditi cet ? sāpramāṇatā[537] | |"[538]

__________notes__________

[537] dṛśyasya darśanā... .... pramāṇatā | -pra- vā- bhā- 230 pṛ-, 3/88 kā- | [538] siddhaḥ kenāsaha.... ....matam | ....'pramāṇatā || -pra- vā- bhā- 230 pṛ-, 3/88 kā- |

[539]pratiyedha 'pi dvividhaḥ --- tādātmyasyādheyasya ca |

__________notes__________

[539] sh: 96.

tatra --'tādātmye niṣedhye viśeṣaṇamapyupalabdhilakṣaṇayāptami'ti na vācyam | sarvasyaiva dṛśyatvāt |

tadeva ca niṣidhyate tādātmyena, yad yatra niyatākāram |

yathā ---

"stambho 'yamambhodharo na bhavati | piśāco vā śaśaviṣāṇaṃ vā na bhavatīti |

yat punaraniyatākāram --- tanna sidhyate (ti?) | yathā---

kṣaṇikatvanīle---

"vastusaṅkarasiddhiśca pramāṇābhāvanāśritā |"

ityapyasat | yataḥ kvacit pramāṇaṃ vṛttaṃ tat pa[p6a/2]ricchinatti, tato 'nyad vyavacchinatti |

"tṛtīyaprakārābhāvaṃ ca sūcayatī'tyekapramāṇaṃ vyāpāra eṣaḥ |

viruddhopalabdhau ca dvividho virodhaḥ | sahānavasthānalakṣaṇaḥ |

parasparaparihārasthitalakṣaṇatā ca | lakṣaṇamanyorvikalakāraṇasya bhavato 'nyabhāve 'bhāvād virodhagatiḥ, parasparaparityāgasthitasvarūpatvaṃ ca |

ādyasya --- pratyakṣānupalambhairgrahaṇam | ata evāyam --- dṛśyayoreva vastunoreba virodhaḥ |

dvitīyastu --- vastvavastunorduśyādṛśyayorapi | dvitīyasya grahaṇopāyo niyatopalambhaḥ |

ata evocyate | ---

'yasmin paricchidyamāne yanniyamena vyavacchidyate, tattato 'nyadi'ti |

[540]taduktam | ---

__________notes__________

[540] sh: 97.

"anyonyabhedasiddhervā dhrubabhāvavināśavat |

pramāṇāntarabādhādvā kadācitkānapekṣavat[541]| |"[542]

__________notes__________

[541] anyo 'nyabhedasiddhe.... ....vat | .... kṣavat | -pra- vā- bhā- 640, 4/279 kā- | [542] pramāṇāntara.... .... pekṣavat || -(sāpekṣadhruvabhāvavat iti pāṭhayuk) pra- vā- bhā- 640 pṛ-, 4/279 kā- |

pratyakṣameva niṣedhakamanupalambha ucyate | te na ---

kāryakāraṇabhāvasiddhau --- 'pratyakṣānupalambhābhyāmi'tyatra yadyanupalambho 'numānam, tadā --- tatrāpi vyatirekagraho 'pareṇānumānenetyanavasthiti pratyuktam |

kāryahetau ca | ---

"kṣaṇikatve kathaṃ bhāvāḥ kvacidāyattavṛttayaḥ |

prasiddhakāraṇābhāve yeṣāṃ bhāvastato 'nyataḥ[543]| |[544]

__________notes__________

[543] kṣaṇikatve kathaṃ.... .... vṛttayaḥ | 'nyataḥ || he- vi- ṭī- arcaṭenoddhṛtam 155 pṛ- | [544] prasiddhakāraṇābhāve.... ....'nyataḥ || --he- vi- ṭī- arcaṭenoddhṛtam 155 pṛ- |

tataścānagnito 'dhūmād yathā dhūma[p6b/2] sya sambhavaḥ |

śakramūrdhnastathā tasya kena vāryeta sambhavaḥ[545]? ||

__________notes__________

[545] tataścānagnito .... sambhavā | .... sambhavaḥ || -(ataśca- pāṭhayuk) he- vi- ṭī- arcaṭenoddhṛtam 155 pṛ-; vā (da) nyāya) ṭī (kā-) śāntarakṣitaḥ 15 pṛ-

citraṃ citrakarājjātaṃ yatastriṣvapi dṛśyate |

ayaskārācca tīkṣaṇatvaṃ vadarībījato 'pi ca ||

śālūkādapi śālūkaṃ kathaṃ bhavati gomayāt ? |

jāyate ca śaraḥ śṛṅgāt jāyate ca śarādapi | |

vījakandodbhavā rambhāpyambho 'sti maṇisambhavam |

bṛścitkānniścitaṃ jāto bṛściko go mayādapi | |

--- evamādiṣu vyabhicāradṛṣṭeriṣṭaṃ kathaṃ kāryasya hetutvam ?

ucyate |

agnīndhanasāmagrījanyo yādṛṣo dhūmo na tādṛśa eva dhūmād bhavati |

kāraṇabhedena kutaścit sāmyāt samānarūpatayāvasīyamānasyāpyanyādṛśatvāt | tādṛśo hyanīndhanādisāmagrīkṣaṇāntarajanya evāparaḥ kṣaṇaḥ |

[546]ta[547]thā ---

__________notes__________

[546] sh: 98. [547] atra'da'likhitvā chinnamiva mūlapāṭhe |

tadanya ādya eṣāparāgnīndhanādisāmagrījanya' iti tādṛśasya dhūmasya dhūmāt sambhavābhāvāt | na kvacidanāśvāsaḥ kāryaḥ |

evam--- anyādṛśameva citraṃ citrakarakarapallavollasitamanyādṛśamevamatantriyantravisphuritam |

tūṇītomarādiṣu ca tīkṣṇatvamayaskārādanyā dṛśam |

badarībījanirjātamanyādṛśameva kaṇṭakakoṭitayā pratyakalitam |

evam ---

śālūkādīnāmapi bhedo vācyaḥ | pratyeti ca vanakandodbhavāṃ kadalīmanyādṛśī [p6a/3] m bījodbhavāyāḥ kadalyāḥ |

uktaṃ ca ---

"taikṣṇyādīnāṃ yathā nāsti kāraṇaṃ kaṇṭakādiṣu |

tathākāraṇametat syāditi kecit pracakṣate[548]| |[549]

__________notes__________

[548] tathā kāraṇa.... ....pracakṣate || -pra- vā- bhā- 133 pṛ- 2/181 kā | [549] taikṣṇyādīnā.... .... kaṇṭakādiṣu | .... pracakṣate || -pra- vā- bhā- 133 pṛ- / 2/181 kā- |

satyeva yasmin yajjanma vikāre vāpi (+yā ?) kriyā |

tattasya kāraṇaṃ prāhustat teṣāmapi vidyate ||"

anvayavyatirekānuvidhāyināṃ nāparaḥ kāryakāraṇābhāvaḥ |

na ca sparśenānekāntaḥ |

"sparśasya rūpahetutvād darśane 'sti nimittatā[550]|

__________notes__________

[550] sparśasvarūpahetutvād nimittatā || -pra- vā- bhā- 134 pṛ-, 2/183 kā- |

yadi nāmarūpānvayavyatirekānuvidhāyi rūpadarśanaṃ sparśasyānvayavyatirekāvanuvidhatte | tathāpi sparśaḥ paramparayā hetuḥ |

ekasāmagryadhīnatvāt |

[551]bhadṛsyātra codyam ---

__________notes__________

[551] sh: 99.

"yaḥ śubhāśubhakarmaṇaḥ karttā na sa phalasya bhoktā --- ataḥ kṛtanāśākṛtābhyāgamadoṣaḥ |

"nairātmyavādapakṣe ca pūrvamevāvavudhyate |

tad vināśāt phalaṃ na syānyasānyā (?) 'pi vā bhavet[552]| |

__________notes__________

[552] nairātmyayavāda.... .... .... budhyate | ....bhavet | --ta- saṃ- 167 pṛ-, 481 kā- |

iti naiva pravartteta prekṣāvān phalalipsa yā |

śubhāśubhakriyārambhe dūratastu phalaṃ sthitaḥ[553]| |[554]

__________notes__________

[553] iti naiva pravartteta.... .... lipsayā | .... sthitaḥ | | ta- sa- 167 pṛ-, 481 kā- | [554] śubhāśubhakriyā.... .... phalaṃ sthitaḥ || --ta- saṃ- 481; pṛ- 167 (sthitaṃ pāṭhayuk) |

kiñca ---

kṣaṇānnānāgatān nātītān na varttamānatāvantaṃ kālamanavasthiteḥ kāryajanma |

"tasmāt prāk karmaniṣpattervyāpāro yasya dṛśyate |

tadeva kāraṇaṃ tasya na tvānantaryamātrakam[555]| |"[556]

__________notes__________

[555] tadeva kāraṇaṃ mātrakam || ta- sa- 169 pṛ-, 487 kā- | [556] tasmāt prāk kārya.... ... dṛśyate | ... mātrakam | | ta- saṃ- 169 pṛ-, 487 kā- |

kiñca ---

pratyakṣānupalambhena grahaṇamapi sambhāvyate | ekasyātmano 'bhāvena kaḥ sandadhyāt kra[p6b/3]mavadgatim |

'yasyādṛṣṭāvidaṃ dṛṣṭannāsya dṛṣṭau --- [tu lakṣyate] ---'

"sādṛśyāt pratyabhijñānaṃ bhinne deśādike bhavet |

jñāturekasya sadbhāvād dvibhede tu kathaṃ bhavet[557]? ||"

__________notes__________

[557] jñāturekasya.... .... kathaṃ bhavet || ta- saṃ- paṃ- 170 pṛ-, 494 kā- |

'dvibheda' iti jñāturjñeyasya ca bhede |

atrocyate |--- 'avinaṣṭādeva kṣaṇāt kāryami'ti pakṣaḥ | na ca yauga[558]padyāvadyamanayoḥ | __________notes__________

[558] 'yaugya'mūlapāṭhaḥ |

kāryakṣaṇe naṣṭatvāt pūrvakṣaṇasya kāraṇasya |

[559]na ca --- naṣṭādeva tasmādutpattiḥ | kāryasya dvitīyakṣaṇabhāvitvāt | na ca kāryakāle kāraṇānuvṛttyā ? kiñcinniṣpannatvāt kāryasya |

__________notes__________

[559] sh: 100.

tasmāt--- niyataṃ prāgbhāvitvaṃ kāryāpekṣayā kāraṇatvam --- na vyāpārakāritvam, anavasthāprasaṅgāt | vyāpāre 'pi vyāpārāntareṇa pravarttanāt |

"dīrghā vyāpāramāleyametā[560]vat kasya jīvitam ? ||"

__________notes__________

[560] mevāvat mūlapāṭhaḥ |

tasmāt ---

'gardabhānantaraṃ ghūma' iti niyamatvena nirasyate | bhāvitvena śaśaviṣāṇādi |

tacca niyatatvaṃ kāryadhūme vahnerbhāva eva | niyatapaścādbhāvitvaṃ kāryasya kāryatvam | atrāpi niyatatvaṃ bahnāveva sati bhāvakāryasya dhūmasya |

atrāpi bahnayantaramupalabhyamānasya gardabhāderniyatapadenāpavādaḥ | kāryo bhāvitvenābhavato ghaṭādeḥ | sa ca niyamo bhāvo hetubhāvā bhāvābhyāṃ kāryabhāvābhāvau viśiṣṭau |

kāryagatabhāvābhāvābhyāṃ ca kāraṇagata[p6a/4] bhāvābhāvau viśiṣṭau 'sarvatra deśe kāle ca sarvadā vahnināntarīyaka eva dhūma' ityavadhāraṇāt |

tat kiṃ sarvajño bhūtvā vijño 'vijānīyānniyamam ?

na ca sarvajño 'sau na ca na gṛhlāti kāryakāraṇayor niyamam ? yadi hi dhūmo nāgnijanyastadā sakṛdapi tato na jāyeta ? kimetat pramāṇāntaram ?

[561]na |

__________notes__________

[561] sh: 101.

tasyaiva pratyakṣānupalambhasyāvāntaravyāpāraparāmarśaḥ |

yathā ---

yadi nīlo dṛśyamāno 'yaṃ deśāntare kālāntare vā na nīla ihāpi varttamāno na nīlo dṛśyeta | dṛśyate ca | --- tathā ---

'dhūmo 'yaṃ vivakṣitadeśakālayoḥ[562]pāvakānantaraṃ niyatabhābīti bhāvito[563]deśāntare kālāntare ca nānyathā śaṅkanīyaḥ |

__________notes__________

[562] atra'pa'likhitvā chinnam mūlapāṭhe | [563] atra'pi'likhitvā chinnam mūlapāṭhe |

"yathā nīlasya dṛṣṭasya nāśaṅkyānīlarūpatā |

tathā dṛṣṭasya janyasya nāśaṅkyājanyarūpatā ||

agnisvabhāvaḥ śakrasya mūrdhā yadyagnireva saḥ |

athānagni svabhāvo 'sau dhūmastatra kathaṃ bhavet ? ||

dhūmahetusvabhāvo hi bahnistacchaktibhedavān |

adhūmahetordhūmasya bhāve saḥ[564]syādahetukaḥ ||

__________notes__________

[564] atra sa iti visargarahitaḥ pāṭho mūlapāṭhe |

nityaṃ sattvamasattvaṃ vā heto ranyānapekṣaṇāt |

apekṣāto hi bhāvānāṃ kādācitke tvasabhbhavaḥ[565]| |"

__________notes__________

[565] nityaṃ sattvamasattbaṃ.... .... kṣaṇām | .... tvasambhavaḥ || -(pūrvārdhamātraṃ) pra- vā- bhā- 133 pṛ-, 180; 643 pṛ- api |

'sa dhūmo yo bahnijanitaḥ, 'sa bahni[566]ryo dhūmajanaka' iti parasparasvabhāvaniyama[p6b/4] uktaḥ | sa ca niṣphalaḥ |

__________notes__________

[566] atra'bahniyāmūlapāṭhaḥ |

[567]yataḥ | ---

__________notes__________

[567] sh: 102.

prajvalatprabhātāḍambaracumbibhāsvaratvādiko 'pyaparaḥ pāvakasya svabhāvo 'sti, kaṇṭhakvaṇāmbu(?)kāmbuprakṣaraṇavikārādivāritvaṃ dhūmasya |

satyam |

sākārā khalu śaktiḥ | kāryatāpi kāryameva | bhedāntarapratikṣepābhyāṃ dharmādharmitayā vyapabhede (?) 'pi tena pāvakasya śakramūrdhnaśca yadi śaktirekā dhūmajananaṃ prati, dugdhavārinoreva kledaṃ prati svāt | tadā --- 'dugdhavāriṇoreva naiva śaktiyoge 'pi pāvakaśakramūrdhnorekarūpatā syādi'ti nirākṛtam ---

tatra---

śakteḥ sākāratāmabhisandhāya ---

"agnisvabhāva........ "

ityādi vārtikamuktam |

ekasya tu pratisandhāturabhāve 'pi bhede 'pi bahnyādiprameyasya ---

"vastudharmatayaivārthāstādṛgvijñānakāraṇam |

bhede 'pi yatra tajjñānaṃ taṃstathā pratipadyate[568]| |[569]

__________notes__________

[568] bhede 'pi yatra.... .... pratipadyate || -pra- vā- bhā- 260 pṛ, 3/161 kā- | [569] bastudharmatayaivārthāḥ.... ... kāraṇam | .... pratipadyate | | -pra- vā- bhā- 260 pṛ, 3/161 kā- |

jñānānyapi tathā bhede'bhedapratyavamarśane |

ityetat kāryaviśleṣasyānvayo naiva vastutaḥ[570]| |[571]

__________notes__________

[570] ityetat kārya... .... .... vastunaḥ || -pra- vā- bhā- 260 pṛ, 3/162 kā- | [571] jñānānyapi tadhā.... ...śane | .... vastunaḥ || -pra- vā- kā- 260 pṛ-, 3/162 kā- |

vastūnāṃ vidyate tasmāt tanniṣṭhā vastuni śrutiḥ[572]| |"

__________notes__________

[572] vastūnāṃ vidyate.... .... śruti vā- bhā- 361 pṛ-, 3/163 kā- |

pratyeti bhedapramāṇam | sā yataḥ kutaścidekatvaśūnyācchaktādutpadyatāṃ evam---

[573]grāhakapratyabhijñāpi | yādṛśyeva pratyabhijñā ghaṭe chinnodbhinnaka[574]dalīkāṇḍe 'pi tādṛgeva | 'lakṣaṇāyukter vādhāsambhave tallakṣaṇameva dū[p6a/5] ṣitaṃ syādi'ti sarvatrānāśvāsaḥ |

__________notes__________

[573] sh: 103. [574] 'kālikhitvā ākāramātrā chinnā mūlapāṭhe |

uṭṭoka (durvveka ?) stvāha ---

'na bhinnalakṣaṇatvād yā pratyabhijñā viruddhadharmādhyāsaśūnyaviṣayā sā pramāṇam | itarā tvapramāṇāmi'ti | tatra viruddhadharmādhyā saśūnyaviṣayatvaṃ pratyabhijñāyāḥ kena siddham ? kim pramāṇāntareṇa ? pratyabhijñayaiva vā ? anyena siddhau kiṃ pratyabhijñayā ? tayā siddhāvanyo 'nyāśrayaṇam |

tasmāt ---

ekāvasāyasamanantarajātamanyavijñānamarthaparāmarśamupadadhāti |

evam---

tadeka[575]virahānubhavodbhavānyavyāvṛttidhīḥ prathayati vyatirekabuddhim |

__________notes__________

[575] tadevaka iti mūlapāṭhaḥ |

'anenaiva kṛtaṃ karma ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati[576]'ityapi vacanam, pracuratarājñānatimirasaṅghātopahatajñānālokaṃ lokaṃ prati kīttiṃtaṃ munibhiḥ |

__________notes__________

[576] anenaiva kṛtaṃ karma .... ....bhabiṣyati || --ta- sa- paṃ- 166 pṛ- |

mahitatvānyadvyāsajjyādivicāramavadhūya viśiṣṭahetuphalābhāvaniyatarūpāṇāṃ saṃskārāṇāṃ prabandhamekatvenādhyavasīya sa evāhaṃ karomī 'ti vyavaharati yuktameva pravarttate | tadabhimānānurodhenedam udīritam |

tattvadṛṣṭyā tu---

'darśito rājadṛṣṭāntastadetannāsamañjasam |

yathā prajāhito rājā svasantānāya yatnavān ||

[577]bhede'pi vartatte tadvat sattvā rthaṃ tattvadṛṣṭimān ||'

__________notes__________

[577] sh: 104.

yat punarucyate --

'nityaṃ sattvamasattvaṃ vā hetoranyānapekṣaṇāt[578]|'

__________notes__________

[578] nityaṃ sattvam.... ....kṣaṇāt || -pra- vā- bhā- 293 pṛ-, pra- vā- 3/34 ||

ityatra na vauddhasya nityaṃ sattvam [p6b/5] siddham | tatraivaṃ veditavyam |

ākādācitkatvaṃ sattvaṃ nityamuktam, na tu sadakāraṇavannityam |

"yathā yathā hi hetūnāmabhāvo nityatā tathā |

taimirajñānakeśāderviṣayeṇa vinodayāt[579]| |[580]

__________notes__________

[579] taimirajñāna.... ....trinodayāt || -(timira pāṭhayuk) -pra- vā- bhā- 133 pṛ-, 2180/729 | [580] yathā yathā hi.... .... tathā | .... vinodayāt || -pra- vā- bhā- 133 pṛ-, 2/180/729 ||

yato yato 'kṣivikṣepaḥ keśadṛṣṭistatastataḥ | evaṃ kathamanekasmād kledavad dugdhavāriṇaḥ ||

dravaśakteryataḥ kledaḥ sā tvekaiva dvayorapi[581]|[582]

__________notes__________

[581] evaṃ kathamaneke.... .... ....bāriṇaḥ | .... dvayorapi || -pra- vā- bhā- 627 pṛ-, 4/253 | [582] dravaśakte.... .... dvayorapi | | -pra- vā- bhā- 627 pṛ-, 4/253 kā- |

bhinnābhinnaḥ kimasyātmā ? na bhinno dravatā katham ? ||

abhinnehayucyate buddhestadrūpāyā abhedataḥ[583]|"[584]

__________notes__________

[583] abhinnetyucyate.... .... abhedataḥ | -pra- bā- bhā- 627 pṛ-, 4/254 kā- | [584] bhinnābhinnaḥ.... .... katham | .... bhedataḥ | | -pra- vā- bhā- 627 pṛ-, 4/254 kā- ||

---ityapi dharmo vyāpriyate kvacid | kvacid dharmyeva |

evam---

kārye 'pi kvacid dharma utpadyate | yathā --- kuḍyāderaktatā |

kvacid dharmyeva | yathā--- ghaṭādiḥ |

nanu---

sa ca kiṃ sadutpadyate ? athāsad ?

sataḥ kimutpādena ? asato 'pi śaśaviṣāṇādeḥ kimutpādena ?

[585]"śaśo 'pyasti viṣāṇamapyastīti vākyamasambaddham |

__________notes__________

[585] sh: 105.

'śaśasambandhi viṣāṇaṃ nāstī 'ti vruvāṇaṃ prati---

'aśaktaṃ sarvamiti ced ? vījāderaṅkurādiṣu |

dṛṣṭā śaktirmatā sā cet saṃ[586]vṛtyāstu yathā tathā[587]| |[588]

__________notes__________

[586] samvṛ- mūlapāṭhaḥ | [587] aśaktaṃ sarvaṃmiti.... .... .... diṣu | ....tathā | -pra- vā- bhā- 182 pṛ-, 3/4 kā- ||

[588] dṛṣṭā śakti.... .... tathā | | -pra- vā- bhā- 182 pṛ-, 3/4 kā- |

sāsti sarvatra ced buddher nānvayavyatirekayoḥ |

sāmānyalakṣaṇe ''dṛṣṭeścakṣūrūpādibuddhivat[589]|'[590]

__________notes__________

[589] sāsti sarvatra.... .... rekayoḥ | .... buddhivat || -pra- vā- bhā- 186 pṛ-, 3/5 kā- | [590] sāmānyalakṣaṇe 'dṛṣṭe.... ....buddhivat || -pra- vā- bhā- 186 pṛ-, 3/5 kā- | 'yathā tathe'tyadhivacanam nānādare śarāccharotpāde | tādṛśāmādikāraṇaṃ tādṛśaṃ sarvathā dṛṣṭaṃ kāraṇaṃ na vyabhicarati kāryātmā [p6a]6] na tu yajjātīyaṃ kāryaṃ tajjātīyameva kāraṇamapi | na ca |

ākārabheda eva kāraṇānāṃ tattvātattvanibandhanam, api tu svabhāvāntaramapi | kṛtrimākṛtrimāṇāmiva maṇimuktāprabālādīnām |

tathā hi |--

kvacit svasyaiva bhede, nīletarakusumayoriva sūryayoḥ |

kvacit phale, vanyetarayoriva karkaṃṭayoḥ |

kvacid rase, vanyetarayoriva bhadratrapuṣayoḥ |

kvacid svabhāve, sparśopayogaśrayiṇyoriva harītakyoḥ |

tasmāt---suvivecitaṃ kāryaṃ na kāraṇaṃ vyabhicarati | anuvarttakaḥ kāryasya svabhāvo 'nuvarttanīyo yaḥ sa kāraṇasvabhāvaḥ |

"anvayavyatirekād yo yasya dṛṣṭo 'nuvattaṃkaḥ |

svabhāvastasya taddhetorato bhinnārthasambhavaḥ ||"

[591]kathaṃ tarhi ?

__________notes__________

[591] sh: 106.

nīlavahalo 'rthaṃsadasadambudadarśanādiṣṭaṃ vṛpṭeranumānam ?

na dṛ(vṛ ?)ṣṭerapi tu yogyatāyāḥ |

"hetunā yaḥ samagreṇa kāryotpādo 'numīyate |

arthā[592]ntarānapekṣatvāt sa svabhāvo 'rthavarṇitaḥ ||

__________notes__________

[592] arthanta- mūlapāṭhaḥ |

sāmagrīphalaśaktīnāṃ pariṇāma 'nuvandhini |

anaikāntikatā kārye prativandhādisambhavāt[593]| |"[594]

__________notes__________

[593] anaikāntikatā.... ....sambhavāt || - ta- sa- paṃ- 3 pṛ- | [594] sāmagrīphalaśaktīnāṃ.... .... vandhini | .....sambhabāt || - ta- saṃ- paṃ- 3 pṛ- |

kāryamutpadyate yasmāt sa kāryotpādo yogyatāyāḥ svabhāvaḥ | yāvanto bhāvā[595]militāstāvadbhyo 'nyānapekṣaṇāt kāryo [p6b/6] tpādanayogyatvasya sādhyasya sāmagrīsādhanadharmasattāmātrabhābitbena samagrasya hetoḥ sādhanatayā sammatasya svabhāvahetutvamuktam |

__________notes__________

[595] vo iti likhitvā okāramātrā chinneva mūlapāṭhe |

atra ca prakriyā |--

upasarpaṇapratyayāt samagrāḥ kṣitivījādayaḥ prathamakṣaṇam | tebhyo dvitīye kṣaṇe aṅkurajananayogyāḥ kṣityādayaḥ | tatrādyātiśaya vyapadeśaḥ |

tadūrdhvam ---bhāratasyānubandhino dharaṇi-dhāmādayaḥ kāryotpādāt pūrvaṃ sahakārivyapadeśabhājaḥ parasparopakāritvena ekakāryakāritvena ca |

parasparopakāritvaṃ sahakāritve śavdārthaḥ katham?

iti cet ?

ucyate |

sahaiva kurvanti | parasparāpekṣāṃ kurvanti | apekṣatā ca kāryatā |

kāryatātiśayādhānamato gamyate | sahaiva kurvantaḥ | parasparamupakurvantaḥ |

[596]parasparamupakurvantaḥ kurvanti kāryam | kimanayā kaṣṭasṛṣṭyā ? kāryameva kiṃ nānumīyate ?

__________notes__________

[596] sh: 107.

na vayaṃ kāryānumānāyābhyasūyāmahe |

na sahāmahe punaḥ, kāranaiḥ kāryasya vyabhicārāt |

ādyātiśayakrameṇa sāmagrīphalabhūtāḥ yāḥ śaktayaḥ, tāsāṃ pariṇāmastāvat | tasya matāntare ca pratibandhavaikalyayoḥ sambhavena kārye kāraṇānāṃ vyabhicāraḥ |

"hetṛnā tu samagreṇa yat kāryamanumīyate |

śeṣavattadasā p6a/7] marthyād dehād rāgānumānavat ||"

dehendriyabuddhibhyo rāgādyanumānaṃ vyabhicāri | yogyatāyāmapi ātmīyābhiniveśapūrvakā rāgādayo na dehendriyabuddhimātrā bhavitumarhati |

ādyātiśayalakṣaṇayogyatā prathamopanipatitāt samagrād bhavati | asamagrāt kāraṇānupalavdhyā nāsti |

tasmād---

dehādīnāṃ hetutve 'pi na kevalānāṃ sāmarthyamastīti vipakṣavṛtteradṛṣṭāvapi śeṣavadanumānāt saṃśayaḥ |

"yasyādarśanamātreṇa vyatirekaḥ[597]pradarśyate |

__________notes__________

[597] 'kapra'mūlapāṭhaḥ |

tasya saṃśayahetutvāccheṣavattadudāhṛtam[598]| |"[599]

__________notes__________

[598] tasya saṃśaya... ....tadudāhṛtam || -pra- vā- 3/13 | [599] yasyādarśanamātreṇa.... .... pradarśyate | .... tadudāhṛtam || -pra- vā- 3/13 ||

nāntarīyakameva kāryaṃ kāraṇamanumāpayet | tat prativandhānnānyad vipakṣe 'darśane 'pi |

"vipakṣe dṛṣṭamātreṇa kāryasāmānyadarśanāt |

hetujñānaṃ pra[600]māṇābhaṃ vacanād rāgitādivat[601]| |"[602]

__________notes__________

[600] praṇāmā-iti likhitvāṇāchinnamiva | [601] vipakṣe 'dṛṣṭimātreṇa.... .... darśanāt | .... dibat || -pra- vā- 3/11 kā- | [602] hetujñānapramāṇābhaṃ.... ....vat || -pra- vā- 3/77 |

[603]atra---

__________notes__________

[603] sh: 108.

vacanaṃ paramparayā vaktukāmatākāryam | sākṣādopṭhapuṭaspandādikāryam | kadācid dveṣasyāpi snigdhaṃ rūrkṣa ca vacanaṃ kāryam |

ataḥ, kāryamātrād vacanamātrād rāgasya viśiṣṭasya kāraṇasyānumānaṃ pramāṇābhāsam rāgamantareṇāpi vacanasya sambhavāt |

tathā---

pakvānyetāni phalāni madhurarasāni vā samānarūpatvādekaśākhāprabhāvād vā upayuktaphalavat |

tathā ---

bahulaṃ pākada[p6b/7]rśane 'pi na sthālyantargamanamātreṇa pākaḥ sidhyati---

"na cādarśanamātreṇa vipakṣe 'vyabhicāritā |

sambhāvyavyabhicāritvāt sthālītaṇḍulapākavat[604]| |"

__________notes__________

[604] sambhāvyavyabhicāritvāt.... ....pākavat || -pra- vā- 3/12 ||

asamagrāt kāraṇāt kāryajñānasya vyabhicārāt |

tathā--- aryaviśeṣaṃsamīhāpreritāvāgata idamiti viduṣaḥ munitvānābabhāsinamarthaṃ sūcayartā(to ?) buddhirūpavāgvi[ji ?]jñāsyo janyajanakabhāvaḥ samvandhaḥ | tataḥ śabdāt pratītiravinābhāvāt | tadākhyānāṃ samayaḥ | tataḥ pratyāyakasambandhasiddheḥ |

tena---

saṅketasambandhāpekṣaṃ dūṣaṇamadhikṣiptam |

[605]"saṅketaḥ pratisamvandhāt pratyuccāraṇameva vā |

__________notes__________

[605] sh: 109.

kriyeta jagadādau vā kartraivaikena kenacit ||"

ityādi |

tathā--- sarva eva vastusambandhā janakasyeva prayogaviśeṣavaśāt pravibhāgena kāryakāraṇabhāvād vyavasthāpyante | tenādhārādheyabhāvavyañ[606]jakatopakāryopakārakabhāvādayaḥ kāryakāraṇabhāva evāntarbhāvyāḥ sambandhāḥ | __________notes__________

[606] atra'vyaja'iti dvidhā likhitaṃ mūlapāṭhe |

svabhāvahetau pratijñārthaikadeṣena parihāryā upohavādena |

tathā hi |

nīlādiśabdāt nīlādyākārabuddhiraho ! pramāṇādanubhūyate | sā ca nīlārthamantareṇa | tato na nīlasvalakṣaṇaṃ pratyeti | na sāmānyākṣa (śra?) yāviruddhaṃ tatsambaddhamṛ [p6a/8] na | yo hyanyo 'nyāsambhavīviśepaḥ tatra kāraṇabhedād bhedaḥ | yaḥ punaraviśeṣeṇa sarvasya tasya kāraṇamātrādeva bhāvo, yathā-vastutvasya |

na khalu vastutvaṃ jāyamānasya sattāhetoranyadapekṣate | yathā tadanapekṣetat svahetoreva bhavati | tathā ---bhāvānāṃ naśvaraḥ svabhāvaḥ |

dṛṣṭanivṛttīnāṃ vā bhāvānaṃ yathā nāśo hetvantarānapekṣo janmānantaraṃ vyavahtriyate | tadvikaladvitīyakṣaṇavilokanātmakānupalambhena tathādṛṣṭanāśānāmapi mahīmhīdharādīnāṃ kṛtakamapi kiñcidavinaśvaraṃ syāt ?

iti cet?

na |

rūpavedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānānāṃ prakārāṇāṃ vināśadarśanena teṣu ca [607]deśakālāntariteṣu yadi kṛtakeṣu śaṅkā syād dṛṣṭasteṣāṃ sbabhāvena vināśo virudhyeta |

__________notes__________

[607] sh: 110.

rūpādiskandhasambandhitvena kṛtakatvaṃ viśeṣanīyam | tadanyeṣāṃ kṛtakatvena naśbaratvaṃ na sādhyate |

yathā--

prayatnāntarīyakatvena vidhyudvanakusumādīnām | yadi nāma kālo nāma mahābhūtādivyatirikto nāsti tathāpi taireva vyavahāro bhaviṣyati |

cirakṣiprādipratyayo 'pi tatkṛtaḥ |

'grīṣmādayaḥ padārthā hi viṣayā eva ke[608]cana |

__________notes__________

[608] kena iti likhitvāna'chinnamiva mūlapāṭhe |

kṣaṇādiko 'pi nikhilaḥ kālabhedastathāvidhaḥ ||

sūryacandraprabhāvādi kālabhedanivandhanam |

a[p6b/8]nyathā tīrthikasyāpi nānātvaṃ tasya nepyate |"

tasmādiyamanapekṣā bināśaṃ prati | kṛtakatvasya viparyaye bādhakaṃ pramāṇam |

yato rūpādīnāṃ yadi deśakālāvasthāsu kāsu[609]cideva vināśaḥ syāt, tadā tatsāpekṣo vināśo nirapekṣatayā pratīto na syāt | pratītaścānapekṣaḥ |

__________notes__________

[609] kṛka iti likhitvāka'chinnamiva mūlapāṭhe |

tasmāt --- sarvatraiva kṛtakattvamātrānubandhī vyāptisiddhimākṣipati ---

"eko bhāvastatvato yena dṛṣṭaḥ[610]

__________notes__________

[610] ṣṭha mūlapāṭhe |

[611]sarve bhāvāstatvatastena dṛṣṭāḥ |[612]

__________notes__________

[611] sh: 111. [612] ṣṭaḥ mūlapāṭhe |

eko bhāvo[613]yatsvabhāvaḥ prakṛtyā |

__________notes__________

[613] va mūlapāṭhe |

sarve bhāvātstatsvabhāvāḥ prakṛṭyā ||"

iti hi byāptisiddhi[614]nyāyaḥ |

__________notes__________

[614] ddha mūlapāṭhe |

nanu ---

vyāptirnāma sambandhaḥ" | sa kriṃ svabhābo 'stu yuṣmākam? yasmād bauddhairavadhṛto dravyādipadārthagaṇaḥ | katham ? tadantargataḥ sambandho 'vaśiṣyatām |

atrocyate ---

'pāratantryaṃ hi sambandhaḥ siddhe kā[615]paratantratā ?

__________notes__________

[615] kāpapa iti likhitvā prathamapakāraḥ chinnaiva |

tasmāt sarvasya bhāvasya sambandho nāsti bhāvataḥ |"

sāṃ[616]vṛtaṃ tu na vāryate |

__________notes__________

[616] sāmvṛtamiti mūlapāṭhe |

"rūpaśleṣo hi sambandho dvitve sati kathaṃ bhavet ?

tasmāt prakṛtibhinnānāṃ samvandho nāsti bhāvataḥ ||"

yadi svabhāvasaṃśleṣo nahi samvandhino dvitvam | arthasambandhino bhinnasvabhāvau bhāvau staḥ, tarhi rūpasaṃśleṣāyāstā jalāñjaliriti virodhādasambhavī sambandho 'vāstavaḥ |

parāpekṣāpi sambandhaḥ so 'san kathamapekṣate ?

yaśca sarvanirāśaṃso... ... ...

[itaḥ praṃ mūlapustakaṃ nopalabhyate |]

Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.