Pramāṇavārttika

na ca tadvyatiriktasya vidyate 'vyabhicāritā / pravṛttirvācakānāṃ ca vācyadṛṣṭikṛteti cet // pramāṇav_3.338 //

parasparaviruddhārthā kathamekatra sā bhavet / vastubhirnāgamāstena karthāñcānnāntarīyakāḥ // pramāṇav_3.339 //

pratipatturna sidhyanti kutastebhyo 'rthaniścayaḥ / tasmānna tannivṛttyāpi bhāvābhāvaḥ prasidhyati // pramāṇav_3.340 //

tenāsanniścayaphalānupalabdhirnasidhyati /

parārthānumānanāmā caturthaḥ paricchedaḥ

parasya pratipādyatvāt adṛṣṭo 'pi svayaṃ paraiḥ / dṛṣṭasādhanamityeke tatkṣepāyātmadṛgvacaḥ // pramāṇav_4.1 //

anumāviṣaye neṣṭaṃ parīkṣitaparigrahāt / vācaḥ prāmāṇyamasmin hi nānumānaṃ pravartate // pramāṇav_4.2 //

bādhanāyāgamasyokteḥ sādhanasya paraṃ prati / so 'pramāṇaṃ tadāsiddhaṃ tatsiddhamakhilaṃ tataḥ // pramāṇav_4.3 //

tadāgamavataḥ siddhaṃ yadi kasya ka āgamaḥ / bādhyamānaḥ pramāṇena sa siddhaḥ kathāmāgamaḥ // pramāṇav_4.4 //

tadviruddhābhyupagamastenaiva ca kathaṃ bhavet / tadanyopagame tasya tyāgāṃsyāpramāṇātā // pramāṇav_4.5 //

tat kasmāt sādhanaṃ noktaṃ svapratītiryadudbhavā / yuktyā yayāgamo grāhyaḥ parasyāpi ca sā na kim // pramāṇav_4.6 //

prākṛtasya sataḥ prāg yaiḥ pratipattyakṣasambhavo / sādhanaiḥ sādhanānyarthasaktijñāne 'sya tānyalam // pramāṇav_4.7 //

vicchinnānugamā ye 'pi sāmānyenāpyagocarāḥ / sādhyasādhanacintāsti na teṣvartheṣu kācana // pramāṇav_4.8 //

puṃsāmabhiprāyavaśāt tattvātattvavyavasthitau / luptau hetutadābhāsau tasya vastvasamāśrayāt // pramāṇav_4.9 //

sannartho jñānasāpekṣo nāsan jñānena sādhakaḥ / sato 'pi vastvasaṃśliṣṭāsaṃgatyā sadṛśī gatiḥ // pramāṇav_4.10 //

liṅgaṃ svabhāvaḥ kārya vā dṛśyādarśanameva vā / sambaddhaṃ vastutassiddhaṃ tadasiddhaṃ kimātmanaḥ // pramāṇav_4.11 //

pareṇāpyanyato gantumayuktam parakalpitaiḥ / prasaṅgo dvayasambandhādekāpāye 'nyahānaye // pramāṇav_4.12 //

tadarthagrahaṇaṃ śabdakalpanāropitātmanām / aliṅgatvaprasiddhayarthamarthādarthasya siddhitaḥ // pramāṇav_4.13 //

kalpanāgamayoḥ kartu ricchamātrānuvṛttitaḥ / vastunaścānyathābhāvāt tatkṛtā vyabhicāriṇaḥ // pramāṇav_4.14 //

arthādarthagateḥ śaktiḥ pakṣahetvabhidhānayoḥ / nārthe tena tayornāsti svataḥ sādhanasaṃsthitiḥ // pramāṇav_4.15 //

tat pakṣavacanaṃ vakturabhiprāyanivedane / pramāṇaṃ saṃśayotpattestataḥ sākṣānna sādhanam // pramāṇav_4.16 //

sādhyasyaivābhidhānena pāramparyeṇa nāpyalam / śaktasya sūcakaṃ hetuvaco 'śaktamapi svayam // pramāṇav_4.17 //

hetvarthaviṣayatvena tadaśaktoktirīritā / śaktistasyāpi ceddhetuvacanasya pravarttanāt // pramāṇav_4.18 //

tatsaṃśayena jijñāsorbhavet prakaraṇāśrayaḥ / vipakṣopagame 'yetat tulyamityanavasthiniḥ // pramāṇav_4.19 //

antaraṅgaṃ tu sāmarthya triṣu rūpeṣu saṃsthitam / tatra smṛtisamādhānaṃ tadeacasyeva saṃsthitam // pramāṇav_4.20 //

akhyāpite hi viṣaye hetuvṛtterasambhavāt / viṣayakhyāpanādeva siddhau cet tasya śaktatā // pramāṇav_4.21 //

uktamatra vināpyasmāt kṛtakaḥ śabda īdṛśāḥ / sarve 'nityā it prokte 'pyarthāt tannāśadhīrbhavet // pramāṇav_4.22 //

anuktāvapi pakṣasya siddhepratibandhataḥ / triṣvanyatamarūpasyaivānuktirnyū natoditā // pramāṇav_4.23 //

sādhyoktiṃ vā pratijñāṃ sa vadan doṣairna yujyate / sādhanādhikṛtereva hetvābhāsāprasaṅgataḥ // pramāṇav_4.24 //

aviśeṣoktirapyekajātīye saṃśayāvahā / anyathā sarvasādhyokteḥ pratijñātvaṃ prasajyate // pramāṇav_4.25 //

siddhokteḥ sādhanatvācca parasyāpi na duṣyati / idānīṃ sādhyanirdeśaḥ sādhanāvayavaḥ katham // pramāṇav_4.26 //

sābhāsoktyādyupakṣepaparihāraviḍambanā / asambaddhā tathā hyeṣa na nyāyya iti varṇitam // pramāṇav_4.27 //

gamyārthatve 'pi sādhyokterasammohāya lakṣaṇam / taccuturlakṣaṇaṃ rūpanipāteṣu svayaṃpadaiḥ // pramāṇav_4.28 //

asiddhāsādhanārthoktavādyabhyupagatagrahaḥ / anukto 'pīcchayā vyāptaḥ sādhya ātmārthavanmataḥ // pramāṇav_4.29 //

sarvānyeṣṭanivṛttāvapyāśaṅkāsthānavāraṇam / vṛtto svayaṃśrutenāha kṛtā caiṣā tadarthikā // pramāṇav_4.30 //

viśeṣastadvyapekṣatvāt kathito dharmadharmiṇoḥ / anuktāvapi vāñchāyā bhavet prakaraṇād gatiḥ // pramāṇav_4.31 //

ananvayo 'pi dṛṣṭānte doṣastasya yathoditam / ātmā paraścet so 'siddhaḥ iti tatreṣṭaghātakṛt // pramāṇav_4.32 //

sādhanaṃ yadvivāde na nyastaṃ taccenna sādhyate / kiṃ sādhyamanyathāniṣṭaṃ bhaved vaiphalyameva vā // pramāṇav_4.33 //

sadvitīyaprayogeṣu niranvayaviruddhate / etena kathite sādhyaṃ sāmānyenātha sammatam // pramāṇav_4.34 //

tadevārthāntarābhāvād dehānāptau na sidhyati / vācyaśūnyaṃ pralapatāṃ tadetajjāḍyavarṇitam // pramāṇav_4.35 //

tulyaṃ nāśe 'pi cecchabdaghaṭabhedena kalpane / na siddhena vināśena tadvataḥ sādhanād dhvaneḥ // pramāṇav_4.36 //

tathārthāntarabhāve syāt tadvān kumbho 'pyanityatā / viśiṣṭā dhvaninānveti no cennāyogavāraṇāt // pramāṇav_4.37 //

dvividho hi vyavacchedo viyogāparayogayoḥ / vyavchedādayoge tu vārye nānanvayāgamaḥ // pramāṇav_4.38 //

sāmānyameva tatsādhyaṃ na ca siddhaprasādhanam / viśiṣṭaṃ dharmiṇā tacca na niranvayadoṣavat // pramāṇav_4.39 //

etena dharmidharmābhyāṃ viśiṣṭau dharmadharmiṇau / pratyākhyāto nirākurvan dharmiṇyevamasādhanāt // pramāṇav_4.40 //

samudāyāpavāho hi na dharmiṇi virudhyate / sādhyaṃ yatastathā neṣṭaṃ sādhyo dharmo 'tra kevalaḥ // pramāṇav_4.41 //

ekasya dharmiṇaḥ śāstre nānādharmasthitāvapi / sādhyaḥ syādātmanaiveṣṭa ityupāttā svayaṃśrutiḥ // pramāṇav_4.42 //

śāstrābhyupagamādeva sarvādānāt prabādhane / tatraikasyāpi doṣaḥ syād yadi hetupratijñyoḥ // pramāṇav_4.43 //

śabdānāśe prasādhye syād gandhabhūguṇatākṣateḥ / heturviriddho 'prakṛterno cedanyatra sā samā // pramāṇav_4.44 //

athātra dharmī prakṛtastatra śāstrārthabādhanam / atha vādīṣṭatāṃ bruyād dharmidharmādisādhanaiḥ // pramāṇav_4.45 //

kaiścit prakaraṇairiccha bhavet sā gamyate ca taiḥ / valāt taveccheyamiti vyaktamīśvaraceṣṭitam // pramāṇav_4.46 //

vadannakāryaliṅgāṃ tāṃ vyabhicāreṇa bādhyate / anāntarīyake cārthe bādhite 'nyasya kā kṣati // pramāṇav_4.47 //

uktaṃ ca nāgamāpekṣamanumānaṃ svagocare / siddhaṃ tena susiddhaṃ tanna tadā śāstramīkṣyate // pramāṇav_4.48 //

vādatyāgastadā syāccenna tadānabhyupāyataḥ / upāyo hyabhyupāye 'yamanaṅgaṃ sa tadāpi san // pramāṇav_4.49 //

tadā viśuddhe viṣayadvaye śāstraparigraham / cikirṣoḥ sa hi kālaḥ syāt tadā śāstreṇa bādhanam // pramāṇav_4.50 //

tadvirodhena cintāyāstatsiddhartheṣvayogataḥ / tṛtīyasthānasaṃkrāntau nyāyyaḥ śāstraparigrahaḥ // pramāṇav_4.51 //

tatrāpi sādhyadharmasya nāntarīkabādhanam / parihārya na cānyeṣāmanavasthāprasaṅgataḥ // pramāṇav_4.52 //

keneyaṃ sarvacintāṣu śāstraṃ grāhyamiti sthitiḥ / kṛtedānīmasiddhāntairgrāhyo dhūmena nānalaḥ // pramāṇav_4.53 //

riktasya jantorjjātasya guṇadoṣamapaśyataḥ / vilabdhā vata kenemo siddhāntaviṣamagrhāḥ // pramāṇav_4.54 //

yadi sādhana ekatra sarvaśāstraṃ nidarśane / darśayet sādhanaṃ syādityeṣā lokottarā sthitiḥ // pramāṇav_4.55 //

asambaddhasya dharmasya kimasiddho na sidhyati / hetustatsādhanāyoktaḥ kiṃ duṣṭastatra sidhyati // pramāṇav_4.56 //

dharmananupanīyaiva dṛṣṭānte dharmiṇo 'khilān / vāgdhūmādejaṃno 'nveti caitanyadahanādikam // pramāṇav_4.57 //

svabhāvaṃ kāraṇaṃ cārtho vyabhicāreṇa sādhayan / kasyacid vādabādhāyāṃ svabhāvānna nivartate // pramāṇav_4.58 //

prapadyamānaścānyastaṃ nāntarīyakamīpsitaiḥ / sādhyārthairhetunā tena kathamapratipāditaḥ // pramāṇav_4.59 // ukto 'nukto 'pi tena kathamapratipāditaḥ // pramāṇav_4.59 // ukto 'nukto 'pi vā heturviroddhā vādino 'tra kim / na hi tasyoktidoṣeṇa sa jātaḥ śāstrabādhanaḥ // pramāṇav_4.60 //

bādhakasyābhidhānācced doṣo yadi vadenna saḥ / kinna bādheta so 'kurvannayuktaṃ kena duṣyati // pramāṇav_4.61 //

anyeṣu hetvābhāseṣu sveṣṭasyaivāprasādhanāt / duṣyed vyarthābhidhānena nātra tasya prasādhanāt // pramāṇav_4.62 //

yadi kiñcit kvacicchastrena yuktaṃ pratiṣidhyate / bruvāṇo yuktamapyanyaditi rājakulasthitiḥ // pramāṇav_4.63 //

sarvānarthān samīkṛtya vaktuṃ śakyaṃ na sādhanam / sarvatra tenotsanneyaṃ sādhyasādhanasaṃsthitiḥ // pramāṇav_4.64 //

viruddhayorekadharmiṇyayogādastu bādhanam / viruddhaikāntike nātra tadvadasti virodhitā // pramāṇav_4.65 //

abādhyabādhakatve 'pi tayoḥ śāstrārthaviplavāt / asabhbadde 'pi bādhā cet syāt sarva sarvabādhanam // pramāṇav_4.66 //

sambandhastena tatraiva bādhanādasti cedasat / hetoḥ sarvasya cintyatvāt svasādhye guṇadoṣayoḥ // pramāṇav_4.67 //

nāntarīyakatā sādhye sambandhaḥ seha nekṣyate / kevalaṃ śāstrapīḍeti doṣaḥ sānyakṛte samā // pramāṇav_4.68 //

śāstrābhyupagamāt sādhyaḥ sāstradṛṣṭo 'khilo yadi / pratijñā siddhadṛṣṭāntahetuvādḥ prasajyate // pramāṇav_4.69 //

uktayoḥ sādhanatvena no cedīpsitavādataḥ / nyāyaprāptaṃ na sādhyatvaṃ vacanād vinivarttate // pramāṇav_4.70 //

anīpsitamasādhyaṃ ced vādinānyo 'pyanīpsitaḥ / dharmo 'sādhyastadāsādhyaṃ bādhamānaṃ virodhi kim // pramāṇav_4.71 //

pakṣalakṣaṇabāhyārthaḥ svayaṃśabdo 'pyanarthakaḥ / śāstre ṣvicchapravṛttyartho yadi śaṅkākutonviyam // pramāṇav_4.72 //

so 'niṣiddhaḥ pramāṇena gṛhṇān kena nivāryate / niṣiddhaścet pramāṇena vācā kena pravartyate // pramāṇav_4.73 //

pūrvamapyeṣa siddhantaṃ svecchayaiva gṛhītavān / kiñcidanyaṃ satu punargrahītuṃ labhate na kim // pramāṇav_4.74 //

dṛṣṭervipratipattīnāmatrākārṣīt svayaṃśrutim / iṣṭākṣatimasādhyatvamanavasthāṃ ca darśayan // pramāṇav_4.75 //

samayāhitabhedasya parihāreṇa dharmiṇaḥ / prasiddhasya gṛhītyarthā jagādanyaḥ svayaṃśrutim // pramāṇav_4.76 //

vicāraprastutereva prasiddhaḥ siddha āśrayaḥ / svecchākalpitabhedeṣu padārtheṣvavivādataḥ // pramāṇav_4.77 //

asādhyatāmatha prāha siddhadeśena dharmiṇaḥ / svarūpeṇaiva nirdeśya ityanenaiva tad gatam // pramāṇav_4.78 //

siddhasādhanarūpeṇa nirdeśasya hi sambhave / sādhyatvenaiva nirdeśya itīdaṃ phalavad bhavet // pramāṇav_4.79 //

anumānasya sāmānyaviṣayatvaṃ ca varṇītam / ihaivaṃ na hyanukte 'pi kiñcit pakṣe virudhyate // pramāṇav_4.80 //

kuryācced dharmiṇaṃ sādhyaṃ tataḥ kiṃ tanna śaktyate / kasmāddhetvanvayābhāvānna ca doṣastayorapi // pramāṇav_4.81 //

uktarāvayavāpekṣo na doṣaḥ pakṣa iṣyate / tathā hetvādidoṣo 'pi pakṣadoṣaḥ prasajyate // pramāṇav_4.82 //

sarvaiḥ pakṣasya bādhātastasmāt tanmātrasaṅginaḥ / pakṣadoṣā matā nānye pratyakṣādivirodhavat // pramāṇav_4.83 //

hetvādilakṣaṇairvādhyaṃ muktvā pakṣasya lakṣaṇam / ucyate parihārārthamavyāptivyatirekayoḥ // pramāṇav_4.84 //

svayannipātarūpākhyā vyatirekasya bādhikāḥ / sahānirākṛteneṣṭaśrutiravyāptibādhanī // pramāṇav_4.85 //

sādhyābhyupagamaḥ pakṣalakṣaṇaṃ teṣvapakṣatā / nirākṛte bādhanataḥ śeṣe 'lakṣaṇavṛttitaḥ // pramāṇav_4.86 //

svayamiṣṭābhidhānena gatārthe 'pyavadhāraṇe / kṛtyāntenābhisambandhāduktaṃ kālāntaracchide // pramāṇav_4.87 //

ihānaṅgamiṣerniṣṭhā tenepsitapade punaḥ / aṅgameva tayāsiddhahetvādi pratiṣidhyate // pramāṇav_4.88 //

avācakatvāccāyuktaṃ teneṣṭaṃ svayamātmanā / anapekṣyākhilaṃ śāstraṃ tadvādīṣṭasya sādhyatā // pramāṇav_4.89 //

tenānabhīṣṭasaṃsṛṣṭasyesyāpi hi bādhane / yathāsādhyamabādhātaḥ pakṣahetū na duṣyataḥ // pramāṇav_4.90 //

aniṣiddhaḥ pramāṇābhyāṃ sa copagama iṣyate / sandigdhe hetuvacanād vyasto hetoranāśrayaḥ // pramāṇav_4.91 //

anumānasya bhedena sā bādhoktā caturvidhā / tatrābhyupāyaḥ kāryāṅgaṃ svabhāvāṅgaṃ jagatsthitiḥ // pramāṇav_4.92 //

ātmāparodhābhimato bhūtaniścayayuktavāk / āptaḥ svavacanaṃ śastraṃ caikamuktaṃ samatvataḥ // pramāṇav_4.93 //

yathātmano 'pramāṇatve vacanaṃ na pravarttate / śāstrasiddhe tathā nārthe vicārastadanāśraye // pramāṇav_4.94 //

tatprastāvāśrayatve hi śāstraṃ bādhakamityamum / vaktumartha svavācāsya sahoktiḥ sāmyadṛṣṭaye // pramāṇav_4.95 //

udāharaṇamapyatra sadṛśaṃ tena varṇitam / pramāṇānāmabhāve hi śāstravācorayogataḥ // pramāṇav_4.96 //

svavāgvirodhe vispaṣṭamudāharaṇamāgame / diṅmātradarśanam tatra pretyadharmo 'sukhapradaḥ // pramāṇav_4.97 //

śāstriṇo 'pyatadālambe viruddhoktau tu vastuni / na bādhā pratibandhaḥ syāt tulyakakṣatayā tayoḥ // pramāṇav_4.98 //

yathā svavāci taccāsya tadā svavacanātmakam / tayoḥ pramāṇaṃ yasyāsti tat syādanyasya bādhakam // pramāṇav_4.99 //

pratijñāmanumānaṃ vā pratijñāpetayuktikā / yathārtha vā bādheta kathamanyathā // pramāṇav_4.100 //

prāmāṇyamāgamānāṃ ca prāgeva vinivāritam / abhyupāyavicāreṣu tasmād doṣo 'yamiṣyate // pramāṇav_4.101 //

tasmād viṣayabhedasya darśanārtha pṛthak kṛtaḥ / anumānābahirbhūto 'pyabhyupāyaḥ prabādhanāt // pramāṇav_4.102 //

anyathātiprasaṅgaḥ syād vyarthatā vā pṛthakkṛteḥ / bhedo vāṅmātravacane pratibandhaḥ svavācyapi // pramāṇav_4.103 //

tenābhyupagamācchāstra pramāṇaṃ sarvavastuṣu / bādhakam yadi necchet sa bādhakaṃ kiṃ punarbhavet // pramāṇav_4.104 //

svavāgvirodheabhedaḥ syāt svavākśāstravirodhayoḥ / puruṣecchākṛtā cāsya paripūrṇā pramāṇatā // pramāṇav_4.105 //

tasmāt prasiddheṣvartheṣu śāstratyāge 'pi na kṣatiḥ / paroikṣeṣvāgamāniṣṭo na cintaiva pravarttate // pramāṇav_4.106 //

virodhodbhāvanaprāyā parīkṣāpyatra tadyathā / adharmamūlaṃ rāgādi snānaṃ cādharmanāśanām // pramāṇav_4.107 //

śāstraṃ yatsiddhayā yuktyā svavācā ca na bādhyate / dṛṣṭe 'dṛṣṭe 'pi tadgrāhyamiti cintā pravartyate // pramāṇav_4.108 //

artheṣvapratiṣiddhatvāt puruṣecchānurodhinaḥ / iṣṭaśabdābhidheyasyāpto 'trākṣatavāg janaḥ // pramāṇav_4.109 //

uktaḥ prasiddhaśabdena dharmastadvyavahārajaḥ / pratyakṣādimitā mānaśrutyāropeṇa sucitāḥ // pramāṇav_4.110 //

tadāśrayabhuvāmicchānurodhādaniṣedhinām / kṛtānāmakṛtānāṃ ca yogyaṃ viśvaṃ svabhāvataḥ // pramāṇav_4.111 //

arthamātrānurodhinyā bhāvinyā bhūtayāpi vā / bādhyate pratirundhānaḥ śabdayogyatayātayā // pramāṇav_4.112 //

tadyogyatābalādeva vastuto ghaṭito dhvaniḥ / sarvo 'syāmapratīte 'pi tasmiṃstatsiddhatā tataḥ // pramāṇav_4.113 //

asādharaṇatā na syāt bādhāhetorihānyathā / tanniṣedho 'numānāt syācchabdārthe 'nakṣavṛttitaḥ // pramāṇav_4.114 //

asādhāraṇatā tatra hetūnāṃ yatra nānvayi / sattvamityapyudāhāro hetorevaṃ kuto mataḥ // pramāṇav_4.115 //

saṃketasaṃśrayāḥ śabdāḥ sa cecchāmātrasaṃśrayaḥ / nāsiddhiḥ śabdasiddhanāmiti śābdaprasiddhivāk // pramāṇav_4.116 //

anumānaprasiddheṣu viruddhāvyabhicāriṇaḥ / abhāvaṃ darśayatyevaṃ pratīreranumātvataḥ // pramāṇav_4.117 //

atha vā bru vato lokasyānumābhāva ucyate / kiṃ tena bhinnaviṣayā pratītiranumānataḥ // pramāṇav_4.118 //

tenānumānād vastūnāṃ sadasatānurodhinaḥ / bhinnasyātadvaśā vṛttistadicchājeti sūcitam // pramāṇav_4.119 //

candratāṃ śaśino 'nicchan kāṃ pratītiṃ sa vāñchati / iti taṃ pratyadṛṣṭāntaṃ tadasādhāraṇaṃ matam // pramāṇav_4.120 //

nodāharaṇamevekamadhikṛtyedamucyate / lakṣaṇatvāt tathā vṛkṣo dhātrītyuktau ca bādhanāt // pramāṇav_4.121 //

atrāpi loke dṛṣṭatvāt karpūrarajatādiṣu / samayād vartamānasya kāsādhāraṇatāpi vā // pramāṇav_4.122 //

yadi tasya kvacit sidhyet siddhaṃ vastubalena tat / pratītisiddhopagame 'śaśinyapyanivāraṇam // pramāṇav_4.123 //

tasya bastuni siddhasya śaśinyapyanivāraṇam / tadvastvabhāve śaśini vāraṇe 'pi na duṣyati // pramāṇav_4.124 //

tasmādavastuniyatasaṃketabalabhāvinām / yogyāḥ padārthā dharmāṇāmicchāyā aniridhanāt // pramāṇav_4.125 //

tāṃ yogyatāṃ virundhānaṃ saṃketāpratiṣedhajā / pratihanti pratītyākhyā yogyatāviṣaye 'numā // pramāṇav_4.126 //

śabdānāmarthamiyamaḥ saṃketānuvidhāyinām / netyanenoktamatraiṣāṃ pratiṣedho virudhyate // pramāṇav_4.127 //

naimittikyāḥ śruterarthamartha vā pāramārthikam / śabdānāṃ pratirundhāno 'bādhanārho hi varṇitaḥ // pramāṇav_4.128 //

tasmād viṣayabhedasya darśānāya pṛthakkṛtā / anumānābahirbhū tā pratītirapi pūrvavat // pramāṇav_4.129 //

siddhayoḥ pṛthagākhyāne darśayaṃśca prayojanam / ete sahetuke prāha nānumādhyakṣabādhane // pramāṇav_4.130 //

atrāpyadhyakṣabādhāyāṃ nānārūpatayā dhvanau / prasiddhasya śrutau rūpaṃ yadeva pratibhāsate // pramāṇav_4.131 //

advayaṃ śabalābhāsasyādṛṣterbuddhijanmanaḥ / tadarthārthoktirasyeva kṣepe 'dhyakṣeṇa bādhanam // pramāṇav_4.132 //

tadeva rūpaṃ tatrārthaḥ śeṣa vyāvṛttilakṣaṇam / avastubhūtaṃ sāmānyamatastannākṣagocaraḥ // pramāṇav_4.133 //

tena sāmānyadharmāṇāmapratyakṣatvasiddhitaḥ / pratikṣepe 'pyabādheti śrāvaṇoktyā prakāśitam // pramāṇav_4.134 //

sarvathāvācyarūpatvāt siddhyā tasya samāśrayāt / bādhanāt tadbalenoktaḥ śrāvaṇenākṣagocaraḥ // pramāṇav_4.135 //

sarvatra vādino dharmo yaḥ svasādhyatayepsitaḥ / taddharmavati bādhā syānnānyadharmeṇa dharmiṇi // pramāṇav_4.136 //

anyathāsyoparodhaḥ ko bādhite 'nyatra dharmiṇi / gatārthe lakṣaṇenāsmin svadharmivacanaṃ punaḥ // pramāṇav_4.137 //

bādhāyāṃ dharmiṇo 'pi syād bādhetyasya prasiddhaye / āśrayasya virodhana tadāśritāvirodhanāt // pramāṇav_4.138 //

anyathaivaṃvidho dharmaḥ sādhya ityabhidhānataḥ / tadbādhāmeva manyeta svadharmigrahaṇaṃ tataḥ // pramāṇav_4.139 //

nanvetadapyarthaśiddhaṃ satyaṃ kecittu dharmiṇaḥ / kevalasyoparodhe 'pi doṣavattamupāgatāḥ // pramāṇav_4.140 //

yathā parairanutpādyāpūrvarūpaṃ na khādikam / sakṛcchabdādyahetutvādityukte prāha dūṣakaḥ // pramāṇav_4.141 //

tadvad vastusvabhāvo 'san dharmī vyomādirityapi / naivamiṣṭasya sādhyasya bādhā kācana vidyate // pramāṇav_4.142 //

dvayasyāpi hi sādhyatve sādhyadharmoparodhi yat / bādhanaṃ dharmiṇāstatra bādhetyetena varṇitam // pramāṇav_4.143 //

tathaiva dharmiṇo 'pyatra sādhyatvāt kevalasya na / yadyevamatra bādhā syāt nānyānutpādyaśaktikaḥ // pramāṇav_4.144 //

sakṛcchabdādyahetutvāt sukhādiriti pūrvavat / virodhitā bhavedatra heturaikāntiko yadi // pramāṇav_4.145 //

kramakrīyanityatayoravirodhād vipakṣataḥ / vyāvṛtteḥ saṃśayānnāyaṃ śeṣavad bheda iṣyate // pramāṇav_4.146 //

svayamiṣṭo yato dharmaḥ sādhyastasmāt tadāśrayaḥ / bādhyo na kevalo nānyasaṃśrayo veti sūcitam // pramāṇav_4.147 //

svayaṃ śrutyānyadharmāṇāṃ bādhā bādheti kathyate / tathā svadharmiṇānyastadharmiṇo 'pīti kathyate // pramāṇav_4.148 //

sarvasādhanadoṣeṇa pakṣa evoparodhyate / tathāpi pakṣadoṣatvaṃ pratijñāmātrabhāvinaḥ // pramāṇav_4.149 //

uttarāvayāpekṣo yo doṣaḥ so 'nubadhyate / tenetyuktamato pakṣadoṣo 'siddhāśrayādikaḥ // pramāṇav_4.150 //

dharmidharmaviśeṣāṇāṃ svarūpasya ca dharmiṇaḥ / bādhā sādhyāṅgabhūtānāmanenaivopadarśitā // pramāṇav_4.151 //

tatrodāhṛtidiṅmātramucyate 'rthasya dṛṣṭaye / dravyalakṣaṇayukto 'nyaḥ saṃyoge 'rtho 'sti dṛṣṭibhāk // pramāṇav_4.152 //

adṛśyasya viśiṣṭasya pratijñā niṣprayojanā / iṣṭo hyavayavī kārya dṛṣṭvādṛśyeṣvasambhavi // pramāṇav_4.153 //

aviśiṣṭasya cānyasya sādhane siddhasādhanam // gurutvādhogatī syātāṃ yadyasya syāt tulānatiḥ // pramāṇav_4.154 // tannirguṇakriyastasmāt samavāyi na kāraṇam / tata eva na dṛśyo 'sāvadṛṣṭeḥ kāryarūpayoḥ // pramāṇav_4.155 //

tadbādhānyaviśeṣasya nāntarīyakabhāvinaḥ / āsūkṣmād dravyamālāyāstolyatvādaṃśupātavat // pramāṇav_4.156 //

dravyāntaragurutvasya gatirnetyaparo 'bravīt / tasya krameṇaṃ saṃyukte pāṃśurāśau sakṛd yute // pramāṇav_4.157 //

bhedaḥ syād gaurave tasmāt pṛthak saha ca tolite / suvarnamāṣakādīnāṃ saṃkhyāsāmyaṃ na yujyate // pramāṇav_4.158 //

sarṣapādā mahārāśeruttarottaravṛddhimat / gauravaṃ kāryamālāyā yadi naivopalabhyate // pramāṇav_4.159 //

ā sarṣapād gauravaṃ tu durlakṣitamanalpakam / tolyaṃ tatkāraṇaṃ kāryagauravānupalakṣaṇāt // pramāṇav_4.160 //

nanvadṛṣṭoṃ 'śuvat so 'rtho na ca tatkāryamīkṣyate / gurutvāgativat sarvatadguṇānupalakṣaṇāt // pramāṇav_4.161 //

māṣakāderanādhikyam anatiḥ sopalakṣaṇam / yathāsvamakṣeṇādṛṣṭe rūpādāvadhikādhike // pramāṇav_4.162 //

abhyupāyaḥ svavāgādyabādhāyāḥ sambhavena tu / udāharaṇamapyanyadiśā gamyaṃ yathoktyā // pramāṇav_4.163 //

trikālaviṣayatvāt tu kṛtyānāmatathātmakam / tathā paraṃ prati nyastaṃ sādhyaṃ neṣṭaṃ tadāpi tat // pramāṇav_4.164 //

pratyayanādhikāre tu sarvāsiddhavarodhinī / yasmāt sādhyaśrutirneṣṭaṃ viśeṣamavalambate // pramāṇav_4.165 //

tenāprasiddhadṛṣṭāntahetudāharaṇaṃ kṛtam / anyathā śaśaśrṛṅgādau sarvāsiddhe 'pi sādhyatā // pramāṇav_4.166 //

sarvasya cāprasiddhatvāt kathañcit tena na kṣamāḥ / karmādibhedopakṣepaparihāravivecane // pramāṇav_4.167 //

prāgasiddhasvabhāvatvāt sādhyo 'vayava ityasat / tulyā siddhāntatā te hi yenopagamalakṣaṇāḥ // pramāṇav_4.168 //

samudāyasya sādhyatve 'pyanyonyasya viśeṣaṇam / sādhyaṃ dvayaṃ tadāsiddhaṃ hetudṛṣṭāntalakṣaṇam // pramāṇav_4.169 //

asambhavāt sādhyaśabdo dharmivṛttiryadīṣyate / śāstreṇālaṃ yathāyogaṃ loka eva pravarttatām // pramāṇav_4.170 //

sādhanākhyānasāmarthyāt tadarthe sādhyatā matā / hetvādivacanairvyāpteranāśaṃkyaṃ ca sādhanam // pramāṇav_4.171 //

pūrvāvadhāraṇe tena pratijñālakṣaṇābhidhā / byarthā vyaptiphalā soktiḥ sāmarthyād gamyate tataḥ // pramāṇav_4.172 //

viruddhateṣṭāsambandho 'nupakārasahāsthitī / evaṃ sarvāṅgadoṣāṇāṃ pratijñādoṣatā bhavet // pramāṇav_4.173 //

pakṣadoṣaḥ parāpekṣo neti ca pratipāditam / iṣṭāsambhavyasiddhaśca sa eva syānnirākṛtaḥ // pramāṇav_4.174 //

anityatvasahetutve śabda evaṃ prakīrttayet / daṣṭāntākhyānato 'nyat kimastyatrārthānudarśanam // pramāṇav_4.175 //

viśeṣabhinnāmākhyāya sāmānyasyānuvartane / na tadvyāptiḥ phalaṃ vā kiṃ sāmānyenānuvartane // pramāṇav_4.176 //

syānnirākaraṇaṃ śabde sthitenaivetyato 'bravīt / viruddhaviṣaye 'nyasmin vadannāhānyatāṃ śruteḥ // pramāṇav_4.177 //

sa ca bhedāpratikṣepāt sāmānyānāṃ na vidyate / vṛkṣo na śiṃśapaiveti yathā prakaraṇe kvacit // pramāṇav_4.178 //

sarvaśruterekavṛttiniṣedhaḥ syānna ceyatā / so 'savaḥ sarvabhedānāmatattve tadasambhavāt // pramāṇav_4.179 //

jñāpyajñāpakayorbhedāt dharmiṇo hetubhāvinaḥ / asiddherjāpakatvasya dharmyasiddhaḥ svasādhane // pramāṇav_4.180 //

dharmadharmivivekasya sarvabhāveṣvasiddhitaḥ / sarvatra doṣastulyaścenna saṃvṛttyā viśeṣataḥ // pramāṇav_4.181 //

paramārthavicāreṣu tathābhūtāprasiddhitaḥ / tattvānyatvaṃ padārtheṣu sāṃvṛteṣu niṣidhyate // pramāṇav_4.182 //

anumānānumeyārthavyahārasthitistviyam / bhedaṃ pratyayasaṃsiddhamavalambya ca kalpyate // pramāṇav_4.183 //

yathāsvaṃ bhedaniṣṭheṣū pratyayeṣū vivekinaḥ / dharmī dharmāśca bhāsante vyavahārastadāśrayaḥ // pramāṇav_4.184 //

vyavahāropanīto 'tra sa evāśliṣṭabhedadhīḥ / sādhyaḥ sādhanatāṃ nītastenāsiddhaḥ prakāśitaḥ // pramāṇav_4.185 //

bhedasāmānyayordharmabhedādaṃgāṃgitā tataḥ / yathānityaḥ prayatnotthaḥ pratyatnotthatayā dhvaniḥ // pramāṇav_4.186 //

pakṣāṅgatve 'pyabādhatvānnāsiddhirbhinnadharmiṇi / yathāśvo na viṣāṇitvādeṣa piṇḍo viṣāṇavān // pramāṇav_4.187 //

sādhyakālāṅgatā vā na nivṛtterupalakṣya tat / viśeṣo 'pi pratijñārtho dharmabhedānna yujyate // pramāṇav_4.188 //

pakṣadharmaprabhedena sukhagrahaṇasiddhaye / hetuprakaraṇārthasya sūtrasaṃkṣepa ucyate // pramāṇav_4.189 //

ayogaṃ yogamaparairatyantāyogameva ca / vyavacchinatti dharmasya nipāto vyatirecakaḥ // pramāṇav_4.190 //

viśeṣaṇaviśeṣyābhyāṃ kriyayā ca sahoditaḥ / vivakṣāto 'prayoge 'pi sarvo 'rtho 'yaṃ pratīyate // pramāṇav_4.191 //

vyavacchedaphalaṃ vākyaṃ yataścaitro dhanurdharaḥ / pārtho dhanurdharo nīlaṃ sarojamiti vā yathā // pramāṇav_4.192 //

pratiyogivyacchedastatrāpyartheṣu gamyate / tathā prasiddheḥ samārthyās vivakṣānugamād dhvaneḥ // pramāṇav_4.193 //

tadayogavyavacchedād dharmī dharmaviśeṣaṇam / tadviśiṣṭatayā dharmo na niranvayadoṣabhāk // pramāṇav_4.194 //

svabhāvakāryasiddhyartha dvau dvau hetuviparyayau / vivādād bhedasāmānye śeṣo vyāvṛttisādhanaḥ // pramāṇav_4.195 //

na hi svabhāvādanyena vyāptirgamyasya kāraṇe / sambhavād vyabhicārasya dvidhāvṛtiphalaṃ tataḥ // pramāṇav_4.196 //

prayatnānantaraṃ jñānaṃ prāk sato niyamena na / tasyāvṛtyakṣaśabdeṣu sarvathānupayogataḥ // pramāṇav_4.197 //

kadācintirapekṣasya kāryākṛtivirodhataḥ / kādācitkaphalaṃ siddhaṃ talliṅgaṃ jñānamīdṛśam // pramāṇav_4.198 //

etāvataiva siddhe 'pi svabhāvasya pṛthak kṛtiḥ / kāryeṇa saha nirdeśe mā jñāsīt sarvamīdṛśam // pramāṇav_4.199 //

vyutpattyarthā ca hetūktiruktārthānumitau kṛtā / atra prabheda ākhyātaḥ lakṣaṇaṃ tu na bhidyate // pramāṇav_4.200 //

tenātra kāryaliṅgena svabhāvo 'pyekadeśabhāk / sadṛśodāhṛtiścātaḥ pratyatnād vyaktijanmanaḥ // pramāṇav_4.201 //

yannāntarīkā sattā yo vātmanyavibhāgavān / sa tenāvyabhicārī syādityartha tatprabhedanam // pramāṇav_4.202 //

saṃyogyādiṣu yeṣvasti pratoibandho na tādṛśaḥ / na te hetava ityuktaṃ vyabhicārasya sambhavāt // pramāṇav_4.203 //

sati vā pratibandhe 'stu sa eva gatisādhanaḥ / niyamo hyavinābhāvo niyataśca na sādhanam // pramāṇav_4.204 //

ekāntikatvaṃ vyāvṛtteravinābhāva ucyate / tacca nāpratibaddheṣu tata evānvayasthitiḥ // pramāṇav_4.205 //

svātmatve hetubhāve vā siddhe hi vyatirekitā / sidhyedato 'viśeṣe na vyatirekā na vānvayaḥ // pramāṇav_4.206 //

adṛṣṭimātramādāya kevalaṃ vyatirekitā / ukto 'naikāntikastasmādanyathā gamako bhaveta // pramāṇav_4.207 //

prāṇādyabhāvo nairātmyavyāpīti vinivarttane / ātmano vinivartteta prāṇādiryadi tacca na // pramāṇav_4.208 //

anyasya vinivṛttyānyavinivṛtterayogataḥ / tadātmā tatprasūtiścet natad ātmopalambhane // pramāṇav_4.209 //

tasyopalabdhāvagatāvagatau ca prasidhyati / te cātyantaparokṣasya dṛṣṭyadṛṣṭī na sidhyataḥ // pramāṇav_4.210 //

anyatrādṛṣṭarūpasya ghaṭādau neti vā kutaḥ / ajñātavyatirekasya vyāvṛttervyāpitā kutaḥ // pramāṇav_4.211 //

prāṇādeśca kvacid dṛṣṭyā sattvāsattvaṃ pratīyate / tathātmā yadi dṛśyeta sattvāsattvaṃ pratīyate // pramāṇav_4.212 //

yasya hetorabhāvena ghaṭe prāṇo dṛśyate / dehe 'pi yadyasau na syād yukto dehe na sambhavaḥ // pramāṇav_4.213 //

bhinne 'pi kiñcit sādharmyād yadi tattvaṃ pratīyate / prameyatvād ghaṭādīnāṃ sātmatvaṃ kinna mīyate // pramāṇav_4.214 //

aniṣṭeścet pramāṇaṃ hi sarveṣṭīnāṃ nibandhanam / bhāvābhāvavyavasthāṃ kaḥ kartu tena vinā prabhuḥ // pramāṇav_4.215 //

smṛtīcchāyatnajaḥ prāṇanimeṣādistadudbhavaḥ / viṣayendriyacittebhyaḥ tāḥ svajātisamudbhavāḥ // pramāṇav_4.216 //

anyonyapratyayāpekṣā anvayavyatirekabhāk / etāvatyābhāvo 'yamanavasthānyakalpane // pramāṇav_4.217 //

śrāvaṇatvena tat tulyaṃ prāṇādi vyabhicārataḥ / na tasya vyabhicāritvād vyatireke 'pi cet katham // pramāṇav_4.218 //

nāsādhyādeva viśleṣastasya nanvevamucyate / sādhye 'nuvṛttyabhāvo 'rthāt tasyānyatrāpyasau samaḥ // pramāṇav_4.219 //

asādhyādeva viccheda iti sādhye 'stitocyate / arthāpattyāta evoktamekenobhayadarśanam // pramāṇav_4.220 //

īdṛgavyabhicāro 'to 'nanvayiṣu na sidhyati / pratiṣedhaniṣedhaśca vidhānāt kīdṛśo 'paraḥ // pramāṇav_4.221 //

nivṛttirnāsataḥ sādhyādasādhyeṣveva no tataḥ / neti saiva nivṛttiḥ kiṃ nivṛtterasato matā // pramāṇav_4.222 //

nivṛttyabhāvastu bidhirvastubhāvo 'sato 'pi san / vastvabhāvastu nāstīti paśya bāndhyavijṛmbhitam // pramāṇav_4.223 //

nivṛttiryadi tasminna hetorvṛttiḥ kimiṣyate / sāpi na pratiṣedho 'yaṃ nivṛttiḥ kiṃ niṣidhyate // pramāṇav_4.224 //

vidhānaṃ pratiṣedhaṃ ca muktvā śābdo 'sti nāparaḥ / vyavahāraḥ sa cāsatsu neti prāptātra mūkatā // pramāṇav_4.225 //

satāṃ ca na niṣedho 'sti so 'satsu ca na vidyate / jagatyanena nyāyena nañarthaḥ pralayaṃ gataḥ // pramāṇav_4.226 //

deśakālaniṣedhaśced yathāsti sa niṣidhyate / na thā na yathā so 'sti tathāpi na niṣidhyate // pramāṇav_4.227 //

tasmādāśritya śabdārtha bhāvābhāvasamāśram / abāhyāśrayamatreṣṭaṃ sarva vidhiniṣedhanam // pramāṇav_4.228 //

tābhyāṃ sa dharmi sambaddhaḥ khyātyabhavo 'pi tādṛśaḥ / śabdapravṛtterastīti so 'pīṣṭo vyavahārabhāk // pramāṇav_4.229 //

anyathā syāt padārthānāṃ vidhānapratiṣedhane / ekadharmasya sarvātmavidhānaprariṣedhanam // pramāṇav_4.230 //

anānātmatayā bhede nānāvidhiniṣedhavat / ekadharmiṇyasaṃhāro vidhānapratiṣedhayoḥ // pramāṇav_4.231 //

ekadharmiṇamuddiśya nānādharmasamāśrayam / vidhāvekasya tadbhājāmivānyeṣāmupekṣakam // pramāṇav_4.232 //

niṣedhe tadviviktaṃ ca tadanyeṣāmapekṣakam / vyavahāramasatyārtha prakalpayati dhīryathā // pramāṇav_4.233 //

taṃ tathaivāvikalpārthabhedāśrayamupāgatāḥ / anādivāsanodbhūtaṃ bādhante 'rtha na laukikam // pramāṇav_4.234 //

tatphalo 'tatphalaścārthe bhinna ekastatastataḥ / taistairupaplavairnītaḥ sañcayāpacayairiva // pramāṇav_4.235 //

atadvānapi sambandhāt kutaścidupanīyate / dṛṣṭiṃ bhedāśrayaiste 'pi tasmādajñātaviplavāḥ // pramāṇav_4.236 //

sattāsādhanavṛtteśca sandigdhaḥ syādasanna saḥ / asatvaṃ cābhyupagamādapramānaṃ na yujyate // pramāṇav_4.237 //

asato vyatireke 'pi sapakṣād vinivarttanam / sandigghaṃ tasya sandehād vipakṣād vinivarttanam // pramāṇav_4.238 //

ekatra niyame siddhe sidhyatyanyanivarttanam / dvairāśye sati dṛṣṭeṣu syāddṛṣṭe 'pi saṃśayaḥ // pramāṇav_4.239 //

avyaktivyāpino 'pyarthāḥ santi tajjātibhāvinaḥ / kvacinna niyamo 'dṛṣṭyā pārthivālohalekhyavat // pramāṇav_4.240 //

bhāve virodhasyādṛṣṭe kaḥ sandehaṃ nivārayet / kvacid viniyamāt ko 'nyastatkāryātmatayā sa ca // pramāṇav_4.241 //

narātmyādapi tenāsya sandigdhaṃ vinivartanam / astu nāma tathāpyātmā nānairātmyāt prasidhyati // pramāṇav_4.242 //

yenāsau vyatirekasya nābhāvaṃ bhāvamicchati / yathā nāvyatireke 'pi prāṇādirna sapakṣataḥ // pramāṇav_4.243 //

sapakṣāvyatirekī ceddheturheturatonvayī / nānvyyavyatirekī cedanairātmyaṃ na sātmakam // pramāṇav_4.244 //

yannāntarīyakaḥ svātmā yasya siddhaḥ pravṛttiṣu / nivarttakaḥ sa evātaḥ pravṛttau ca pravartakaḥ // pramāṇav_4.245 //

nāntarīyakatā sā ca sādhanaṃ sadhapekṣate / kāryedṛṣṭiradṛṣṭiśca kāryakāraṇatā hi sā // pramāṇav_4.246 //

arthāntarasya tadbhāve bhāvāniyamato 'gatiḥ / abhāvāsambhavāt teṣāmabhāve nityabhāvinaḥ // pramāṇav_4.247 //

kāryasvabhāvabhedānāṃ kāraṇebhyaḥ samudbhavāt / tairvinā bhavato 'nyasmāt tajjaṃ rūpaṃ kathaṃ bhavet // pramāṇav_4.248 //

sāmagrīśaktibhedāddhi vastūnāṃ viśvarūpatā / sā cenna bhedikā prāptamekarūpamidaṃ jagat // pramāṇav_4.249 //

bhedakābhedakatve syād vyāhatā bhinnarūpatā / ekasya nānārūpatve dve rūpe pāvaketarau // pramāṇav_4.250 //

tat tasyā jananaṃ rūpamanyasya yadi saiva sā / na tasyā jananaṃ rūpaṃ tadasyāḥ sambhavet katham // pramāṇav_4.251 //

tataḥ svabhāvau niyatāvanyonyaṃ hetukāryayoḥ / tasmāt svadṛṣṭāviva tad dṛṣṭe kārye 'pi gamyate // pramāṇav_4.252 //

ekaṃ kathamanekasmāt kledavad dugdhavāriṇaḥ / dravaśakteḥ yataḥ kledaḥ sā tvekaiva dvayorapi // pramāṇav_4.253 //

bhinnābhinnaḥ kimasyātmā bhinno 'tha dravatā katham / abhinnetyucyate buddhestadrūpāyā abhedataḥ // pramāṇav_4.254 //

tadvad bhede 'pi dahano dahanapratyayāśrayaḥ / yenāṃśenādadhad dhūmaṃ tenāṃśena tathā gatiḥ // pramāṇav_4.255 //

dahanapratyayāṅgādevānyāpekṣāt samudbhavāt / dhūmo 'tadvyabhicārīti tadvat kārya tathāparam // pramāṇav_4.256 //

dhūmendhanavikārāṅgatāpade dahanasthiteḥ / anagnicedadhūmo 'sau sa dhūmaścet sa pāvakaḥ // pramāṇav_4.257 //

nāntarīyakatā jñeyā yathāsvaṃ hetvapekṣayā / svabhāvasya yathoktaṃ prāg vināśakṛtakatvayoḥ // pramāṇav_4.258 //

ahetutvagatinyāyaḥ sarvo 'yaṃ vyatirekiṇaḥ / abhyūhyaḥ śrāvaṇātvokteḥ kṛtāyāḥ sāmyadṛṣṭaye // pramāṇav_4.259 //

hetusvabhāvanuvṛtyaivārthanivṛttivarṇanāt / sandehahetutākhyātyā dṛśye 'rthe seti sūcitam // pramāṇav_4.261 //

anaṅgīkṛtavastvaṃśo niṣedhaḥ sādhyate 'nayā / vastunyapi tu pūrvābhyāṃ paryudāso vidhānataḥ // pramāṇav_4.262 //

tatropalabhyeṣvastitvamupalabdherna cāparam / ityajñjñāpanāyaikānupākhyodāhṛtirmatā // pramāṇav_4.263 //

viṣayāsattvatastra viṣayi pratiṣidhyate / jñānābhidhānasandehaṃ yathā dāhādapāvakaḥ // pramāṇav_4.264 //

tathānyā nopalabhyeṣu nāstitānupalambhabhanāt / tajjñānaśabdāḥ sādhyante tadbhāvāt tannibandhanāḥ // pramāṇav_4.265 //

siddho hi vyavahāro 'yaṃ dṛśyādṛṣṭāvasanniti / tasyāḥ siddhāvasandigdhau tatkāyatve 'pi dhīdhvanī // pramāṇav_4.266 //

vidyamāne 'pi viṣaye mohādatrānanubruvan / kevalaṃ siddhasādharmyāt smāryate samayaṃ paraḥ // pramāṇav_4.267 //

kāryakāraṇatā yadvat sādhyate dṛṣṭyadṛṣṭitaḥ / kāryādiśabdā hi tayorvyavahārāya kalpitāḥ // pramāṇav_4.268 //

kāraṇāt kāryasaṃsiddhiḥ svabhāvāntargamādiyam / hetuprebhedākhyāne na darśitodāhṛtiḥ pṛthak // pramāṇav_4.269 //

ekopalambhānubhavādidaṃ nopalabhe iti / buddherupalabhe veti kalpikāyāḥ samudbhavaḥ // pramāṇav_4.270 //

viśeṣo gamyate 'rthānāṃ viśiṣṭādeva vedanāt / stathābhūtātmasampattirbhedadhīheturasya ca // pramāṇav_4.271 //

tasmāt svato dhiyorbhedasiddhistābhyāṃ tadarthayoḥ / anyathā hyanavasthāto bhedaḥ sighyenna kasyacit // pramāṇav_4.272 //

viśiṣṭarūpānubhavādanyathānyanirākriyā / tadviśiṣṭopalambho 'taḥ tasyāpyanupalambhanam // pramāṇav_4.273 //

tasmādanupalambho 'yaṃ svayaṃ pratyakṣato gataḥ / svamātravṛttergamakastabhāvavyavasthiteḥ // pramāṇav_4.274 //

anyathārthasya nāstitvaṃ gamyate 'nupalambhataḥ / upalambhasya nāstitvamanyenetyanabasthitiḥ // pramāṇav_4.275 //

adṛśye niścayāyogāt sthitiranyatra bādhyate / yathāliṅgo 'nyasattveṣu vikalpādirna sidhyati // pramāṇav_4.276 //

aniścayaphalā hyeṣā nālaṃ vyāvṛttisādhane / ādyādhikriyate hetorniścitenaiva sādhane // pramāṇav_4.277 //

tasyāḥ svayaṃ prayogeṣu svarūpaṃ vā prayujyate / arthabādhanarūpaṃ vā bhāve bhāvādabhāvataḥ // pramāṇav_4.278 //

anyonyabhedasiddhervā dhrū vabhāvabimāśavat / pramāṇāntarabādhād vā sāpekṣadhru vabhāvavat // pramāṇav_4.279 //

hetvantarasamutthasya sannidhau niyataḥ kutaḥ / bhāvahetubhavatve kiṃ pāramparyapariśramaiḥ // pramāṇav_4.280 //

nāśanaṃ janayitvānyaṃ sa hetustasya nāśakaḥ / tameva naśvaraṃ bhāvaṃ janayed yadi kiṃ bhavet // pramāṇav_4.281 //

ātmopakārakaḥ kaḥ syāt tasya siddhatmanaḥ sataḥ / nātmopakārakaḥ kaḥ syāt tena yaḥ samapekṣyate // pramāṇav_4.282 //

anapekṣaśca kiṃ bhāvo 'tathābhūtaḥ kadācana / yathā na kṣepabhāgiṣṭaḥ sa evodbhūtanāśakaḥ // pramāṇav_4.283 //

kṣaṇamapyanapekṣatve bhāvo bhāvasya neti cet / bhāvo hi sa tathā bhūto 'bhāva bhāvastathā katham // pramāṇav_4.284 //

ye 'parāpekṣatadbhāvāstadbhāvaniyatā hi te / asambhavadvibandhā ca samagrī kāryakarmaṇi // pramāṇav_4.285 //