Mahāvastu-avādana

___atha khalu bhikṣavaḥ anyatarasya satvasya śālihāraṃ gatasya etad abhavat* // kiṃ sya nāma ahaṃ bhaviṣyaṃ kena sya nāma jīvitaṃ kalpeṣyaṃ svake śalibhāge kṣīṇe // yaṃ nūnāhaṃ adinnaṃ anyātakaṃ śālim ādiyeyaṃ // atha khalu bhikṣavo so satvo svakaṃ śālibhāgaṃ parirakṣanto adinnam anyatākaṃ śālibhāgam ādiyeya // adrākṣīd bhikṣavo anyataraḥ satvo taṃ satvam adinnam anyātakaṃ śāliṃ ādiyantaṃ dṛṣṭvā ca punar yena so satvo tenopasaṃkramitvā taṃ satvam etad avocat* // api nāma tvaṃ bho satva adinnam anyātakaṃ śālim ādiyasi // evam ukte bhikṣavaḥ so satvas taṃ satvam etad avocat* // tena hi bho satva na punar evaṃ bhaviṣyati // dvitīyaṃ pi bhikṣavas tasya satvasya śālihāraṃ gatasya etad abhavat* // kiṃ sya nāma ahaṃ bhaviṣyaṃ kena sya nāma ahaṃ jīvikāṃ kalpeṣyaṃ svake śālibhāge kṣīṇe // yaṃ nūnāhaṃ adinnam anyātakaṃ śālim ādiyeyaṃ // dvitīyaṃ pi bhikṣavaḥ so satvo svakaṃ śālibhāgaṃ parirakṣanto adinnam anyātakaṃ śālim ādiyet* // adrākṣīd bhikṣavaḥ so satvas taṃ satvaṃ dvitīyakaṃ pi adinnam anyātakaṃ śālim ādiyantaṃ // dṛṣṭvā ca punar yena so satvo tenopasaṃkramitvā taṃ satvam etad avocat* // asti nāma tvaṃ bho satva yāva dvitīyakaṃ

[_mvu_1.347_] pi adinnam anyātakaṃ śālim ādiyasi // dvitīyaṃ pi bhikṣavaḥ so satvo taṃ satvam etad avocat* // tena hi bho satva na punar evaṃ bhaviṣyati // tṛtīyakaṃ pi bhikṣavaḥ tasya satvasya śālihāraṃ gatasyaitad abhavat* // kiṃ sya nāma ahaṃ bhaviṣyaṃ kena sya nāma jīvikāṃ kalpayiṣyaṃ svake śālibhāge kṣīṇe // yaṃ nūnāham adinnam anyātakaṃ śālim ādiyeyaṃ // tṛtīyakaṃ pi bhikṣavaḥ so satvo svakaṃ śālibhāgaṃ parirakṣanto adinnam anyātakaṃ śālim ādiyati // adrākṣīd bhikṣavaḥ so satvo taṃ satvaṃ tṛtīyakaṃ pi adinnam anyātakaṃ śālim ādiyantaṃ // dṛṣṭvā ca punar yena so satvo ten'; upasaṃkramitvā taṃ satvaṃ daṇḍena paritāḍayanto evam āha // asti nāma tvaṃ bho satva yāvat tṛtīyakaṃ pi adinnam anyātakaṃ śālim ādiyasi // atha khalu bhikṣavaḥ so satvo ubhau bāhāṃ pragṛhya vikrande vikrośe // adharmo bhavanto loke prādurbhūtaḥ asaddharmo bhavanto loke prādurbhūtaḥ yatra nāma loke daṇḍādānaṃ prajñāyati // atha khalu bhikṣavaḥ so satvo pṛthivīyaṃ daṇḍam āveṣṭitvā ubhau bāhū pragṛhya vikrande vikrośe // adharmo bhavanto loke prādurbhūto asaddharmo bhavanto loke prādurbhūtaḥ yatra hi nāma adinnādānaṃ ca mṛṣāvādaṃ ca loke prajñāyati // evaṃ ca punar bhikṣavaḥ imeṣāṃ trayāṇāṃ pāpakānāṃ akuśalānāṃ dharmāṇāṃ prathama evam eva loke prādurbhāvo tadyathādinnādānasya mṛṣāvādasya daṇḍādānasya ca //

___atha khalu bhikṣavaḥ te satvā saṃdhāvensuḥ saṃnipatensuḥ saṃdhāvitvā saṃnipatitvā saṃmantrensuḥ // yaṃ nūnaṃ vayaṃ bhavanto yo asmākaṃ satvo sarvaprāsādiko sarvamaheśākhyo ca taṃ saṃmanyemaḥ yo asmākaṃ nigrahārahaṃ ca nigṛhṇīyā pragrahārahaṃ ca pragṛhṇeyā deśaye cāyaṃ svakasvakeṣu śālikṣetreṣu śālibhāgaṃ // atha khalu bhikṣavas te satvā yo sānaṃ

[_mvu_1.348_] satvo abhūṣi sarvaprāsādiko ca sarvamaheśākhyo ca taṃ saṃmanyensuḥ // bhavān asmākaṃ satvaṃ nigrahārahaṃ nigṛhṇātu pragrahārahaṃ ca pragṛhṇātu vayaṃ te sarvasatvānāṃ agratāye saṃmanyema svakasvakeṣu śālikṣetreṣu ṣaṣṭhaṃ śālibhāgaṃ dadāma // mahatā janakāyena saṃmato ti mahāsammato ti saṃjñā udapāsi // arahati śālikṣetreṣu śālibhāge ti rājā ti saṃjñā udapāsi / samyak rakṣati paripāleti mūrdhnābhiṣiktaḥ . . . . . . saṃjñā udapāsi / mātāpitṛsamo naigamajānapadeṣu tti jānapadasthāmavīryaprāpto ti saṃjñā udapāsi // tenāhaṃ rājā kṣatriyo mūrdhnābhiṣikto janapadasthāmavīryaprāpto ti //

___rājño sammatasya putro kalyāṇo kalyāṇasya putro ravo ravasya putro upoṣadho upoṣadhasya putro rājā māndhāto // rājño māndhātasya putrapautrikāyo naptapranaptikāyo bahūni rājasahasrāṇi / paścimako śākete mahānagare sujāto nāma ikṣvākurājā abhūṣi // sujātasya khalu ikṣvākurājño paṃca putrā abhūṣi opuro nipuro karakaṇḍako ulkāmukho hastikaśirṣo / paṃca ca dhītaro kumāriyo śuddhā vimalā vijitā jalā jalī // jento nāma kumāro vailāsikāye putro // tasya mātā jentī nāma // tāye rājā sujāto strīdharmeṇa ārādhito / tasya rājā prīto saṃvṛtto // prītena rājñā jentī vareṇa pravāritā // jentī vareṇa pravāremi / yaṃ me varaṃ yācasi taṃ te varaṃ dadāmi // sā dāni āha // mahārāja yāvatā khu mātāpitaraṃ āpṛcchāmi tato devasya sakāśāto varaṃ yāciṣyāmi // tāye mātāpitṝṇāṃ ārocitaṃ // rājñāhaṃ pravāritā tad yuṣmākaṃ kiṃ varam ucyati kiṃ rājño varaṃ yācāmi // tehi

[_mvu_1.349_] dāni yasya yaṃ mataṃ so taṃ jalpati // grāmavaraṃ yācāhi tti // tahiṃ aparā parivrājikā paṇḍitā nipuṇā medhāvinī // sā āha // jenti tvaṃ vailāsikāye dhītā tava putro na kiṃcit paitṛkasya dravyasya prabhavati kiṃ puna rājyasya // ete paṃca kumārā kṣatriyakanyāputrāḥ te paitṛkasya rājyasya ca dravyasya ca prabhavanti // tvaṃ ca rājñā vareṇa pravāritā rājā ca sujāto aprativacano satyavādī yathāvādī tathākārī taṃ tuvaṃ rājño varaṃ yācāhi // ete paṃca kumārā rājyāto vipravāsetvā mama putraṃ jentaṃ kumāraṃ yuvarājye abhiṣiṃcāhīti // eṣa devasya atyayena śākete mahānagare rājā bhaviṣyatīti tato tava sarvaṃ bhaviṣyati // tāye rājā sujāto evaṃ varaṃ yācito // mahārāja etāṃ paṃca kumārāṃ rājyāto vipravāsetvā jentaṃ kumāraṃ yuvarājye abhiṣicāhi / yathaiṣo devasya atyayena śākete mahānagare rājā bhaveya // etaṃ me varaṃ detu rājā // sujāto śrutvā durmanā saṃvṛtto teṣāṃ kumārāṇāṃ premnena na ca śakyaṃ varaṃ dattvā anyathā kartuṃ // rājā jentīye devīye āha // evam astu dinnaṃ bhavatu etaṃ varaṃ // varadānaṃ nāgarehi jānapadehi ca śrutaṃ kumārāṃ vipravāsetvā jentaṃ kumāraṃ vailāsikāye putraṃ yuvarājye abhiṣiṃciṣyatīti // tatra janakāye utkaṇṭho kumārāṇāṃ guṇamāhātmyena yā kumārāṇāṃ gatiḥ sā asmākaṃ gatiḥ // rājñā sujātena śrutaṃ mahājanakāyo śāketāto janapadāto kumārehi sārdhaṃ vipravasiṣyanti iti // tena śākete mahānagare ghoṣaṇā kārāpitā // yo kumārehi saha śāketāto vipravasiṣyati tasya yena kāryaṃ taṃ rājakṛtyā kośāto dīṣyati // yeṣāṃ hastihi kāryaṃ aśvehi rathehi vā yugyehi vā yānehi vā śakaṭehi vā pravahaṇehi vā balivardehi vā masniyehi vā ajehi vā eḍakehi vā dhanehi vā cānyena vā vastreṇa vā alaṃkārehi

[_mvu_1.350_] vā dāsehi vā dāsīhi vā sarvaṃ rājakṛtyā kośāto dīṣyati // kumārehi sārdhaṃ vipravasantānāṃ rājāṇattīye amātyehi evaṃ kośakoṣṭhāgārā muktaṃ yo yaṃ yācati tasya taṃ dīyati // evaṃ te kumārā śāketāto anekehi jānapadasahasrehi sārdhaṃ mahatā balakāyena anekehi śakaṭayugyayānasahasrehi śāketāto nagarāto niryātā uttarāmukhaṃ prayātā // kāśikośalena rājñā pragṛhītā // kumārā kṛtapuṇyā ca maheśākhyā ca nivātā ca sukhasaṃsparśā ca puṇyavantā ca dhārmikā ca // teṣāṃ sarvakāśikośalakā manuṣyā mūlāto prītā // aho yāva kalyāṇā kumārā dhārmikā ca // tasya rājño yathoktaṃ bhagavatā śakrapraśneṣu // īrṣyāmātsaryasaṃyojanasaṃprayuktā devamanuṣyā asurā garuḍā gandharvā yakṣā rākṣasā piśācā kumbhāṇḍā ye vā punar anye santi pṛthukāyāḥ // tasya kāśikośalarājño īrṣyādharmaṃ saṃvṛttaṃ // yathaiva eṣo janakāyo imeṣāṃ kumārāṇāṃ guṇagṛhīto sthānam etad vidyati yaṃ ete mama jīvitāto vyaparopetvā ato kumārāṃ rājye abhiṣiṃcensuḥ // te dāni tenāpi kāśikośalena rājñā vipravāsitā //

___anuhimavante kapilo nāma ṛṣiḥ prativasati paṃcābhijño caturdhyānalābhī maharddhiko mahānubhāvo // tasya taṃ āśramapadaṃ mahāvistīrṇaṃ ramaṇīyaṃ mūlapuṣpopetaṃ patropetaṃ phalopetaṃ pānīyopetaṃ mūlasahasra-upaśobhitaṃ mahaṃ cātra śākoṭavanakhaṇḍaṃ // te dāni kumārā tahiṃ pi śākoṭavanakhaṇḍe āvāsitā // tatra samanukrāntā vāṇijakā kāśikośalāṃ janapadāṃ gacchanti va // te vāṇijakā janena pṛcchīyanti kuto āgacchatha tti // te āhansuḥ // amukāto śākoṭavanakhaṇḍāto // śāketā api

[_mvu_1.351_] kośalā vāṇijakā tahiṃ pi gacchanti śākoṭavanakhaṇḍe // te pi pṛcchīyanti // kahiṃ gamiṣyatha tti // te pi āhansuḥ // śākoṭavanakhaṇḍaṃ anuhimavantaṃ // tehi dāni kumārehi mā mo jātisaṃdoṣaṃ bhaviṣyatīti jātisaṃdoṣabhayena svakasvakā yeva mātṛyo bhaginīyo parasparasya vivāhitā // rājā sujāto aṃātyānāṃ pṛcchati // bho amātyā kumārā kahiṃ āvasanti // amātyā āhansuḥ // mahārāja anuhimavanto mahāśākoṭakavanakhaṇḍaṃ tahiṃ kumārā prativasanti // rājā amātyānāṃ pṛcchati // kuto kumārehi dārāṇi ānītāni // amātyā āhansuḥ // śrutaṃ mo mahārāja kumārehi jātisaṃdoṣabhayena svakasvakā yeva mātṛyo bhaginīyo parasparasya vivāhitāyo mā mo jātisaṃdoṣaṃ bhaviṣyatīti // rājñā dāni sujātena purohito ca anye ca brāhmaṇapaṇḍitā pṛcchitā // śakyā etam evaṃ kartuṃ yathā tehi kumārehi kṛtaṃ // te purohitapramukhā brāhmaṇapaṇḍitā āhansuḥ // śakyaṃ mahārāja kumārā tato nidānaṃ doṣeṇa na lipyanti // rājā sujāto brāhmaṇapaṇḍitānāṃ śrutvā hṛṣṭo tuṣṭo āttamanā imaṃ udānam udānaye // śakyā punar bhavanto kumārā // teṣāṃ dāni kumārāṇāṃ śakyaṃ śākiyā ti samākhyāsamājñāprajñapti udapāsi //

___teṣāṃ dāni kumārāṇāṃ etad abhavat* // kevattakaṃ vayaṃ śākoṭakavanakhaṇḍe nivāsaṃ kalpeṣyāmaḥ // mahāṃś ca ayaṃ janakāyo āgacchati // yaṃ nūnaṃ vayaṃ nagaraṃ māpayemaḥ // te dāni kumārā kapilasya ṛṣisya sakāśaṃ saṃkrāntā // te ṛṣisya pādau vanditvā āhansuḥ // yadi bhagavāṃ kapilo anujāneyyā vayaṃ imasmiṃ nagaraṃ māpayemaḥ ṛṣisya nāmena kapilavastuṃ // ṛṣi āha // yadi mama idam āśrama rājakulaṃ

[_mvu_1.352_] kṛtvā nagaraṃ māpetha tato anujānāmi // te kumārā ṛṣisya āhansuḥ // yathā ṛṣisya abhiprāyo tathā kariṣyāmaḥ // imam āśramaṃ rājakulaṃ kṛtvā nagaraṃ māpeṣyāmaḥ // ṛṣiṇā taṃ vastuṃ teṣāṃ kumārāṇāṃ karakaṃ gṛhya udakena dinnaṃ // kumārehi pi taṃ ṛṣisya āśramaṃ rājakulaṃ kṛtvā nagaraṃ māpitaṃ // kapilena ṛṣiṇā vastuṃ dinnaṃ ti kapilavastusamākhyā udapāsi // evaṃ kapilavastumahānagaraṃ ṛddho ca sphīto ca kṣemo ca subhikṣo ca ākīrṇajanamanuṣyo ca bahujanamanuṣyo sukhitajanamanuṣyo vistīrṇajanaparivāro ca saṃvṛtto diśi vidiśi viśruto ca saṃvṛtto utsavasamājabahulo vaṇijapriyo vyavahārasampanno //

___teṣāṃ dāni paṃcānāṃ kumārāṇāṃ opurasya nipurasya karaṇḍakasya ulkāmukhasya hastikaśīrṣasya ca opuro kumāro jyeṣṭho // so kapilavastusmiṃ rājye ca abhiṣikto // opurasya rājño putro nipuro nipurasya rājño putro karakaṇḍo karakaṇḍakasya rājño putro ulkāmukho ulkāmukhasya putro hastikaśīrṣo hastikaśīrṣasya putro siṃhahanuḥ // siṃhahanusya rājño catvāri putrāḥ śuddhodano dhautodano śuklodano amṛtodano amitā ca nāma dārikā //

___tahiṃ dāni aparasya śākiyasya mahattarasya dhītā prāsādikā darśanīyā akṣudrāvakāśā paramapuṣkaratayā samanvāgatā tasyā dārikāye kuṣṭhavyādhi utpannaḥ // sā dāni tena kuṣṭhavyādhinā grastā // vaidyā ghaṭanti sarvakriyā kriyanti na ca vārttībhavati ālepanapratyālepanāni vamanavirecanāni ca kriyanti na ca kuṣṭhavyādhi praśāmyati // sarvaṃ śarīram ekavraṇaṃ // sarvasya janasya tāṃ dṛṣṭvā ghṛṇā utpadyati // sā dāni bhrātṛhi yānake ārūpiya anuhimavantaṃ nītā // tatra utsaṃgaparvate guhāṃ khanāpayitvā sā dārikā praveśitā prabhūtaṃ ca khādyabhojyaṃ udakaṃ ca upastaraṇaprāvaraṇaṃ

[_mvu_1.353_] sthapetvā guhāye dvāraṃ suṣṭhu pidhitvā mahāpāṃśurāśiṃ kṛtvā nagaraṃ kapilavastuṃ praviṣṭāḥ // tasyā dāni dārikāye tahiṃ guhāye vasantīye tena nivātena ca saṃrodhena ca tasyā guhāye uṣmeṇa sarvaṃ ca kuṣṭhavyādhiṃ visrutaṃ śarīraṃ caukṣaṃ nirvraṇaṃ uttamarūpasaṃjātaṃ nāpi jñāyate mānuṣikā eṣā ti // tahiṃ dāni uddeśe vyāghro paryāhiṇḍanto āgato //

ghrāṇaiḥ paśyanti paśavaḥ vedaiḥ paśyanti brāhmaṇāḥ / cāraiḥ paśyanti rājāno cakṣubhyām itarā prajā iti //

so dāni vyāghro taṃ manuṣyagandham upajighrati // tena dāni taṃ manuṣyagandham upajighritvā taṃ mahāpāṃśurāśiṃ pādehi apakarṣitaṃ // tatra ca avidūre kolo nāma rāja-ṛṣiḥ prativasati paṃcābhijño caturdhyānalābhī // tasya taṃ āśramapadaṃ mūlopetaṃ patropetaṃ puṣpopetaṃ phalopetaṃ pānīyopetaṃ nānāvṛkṣasampannaṃ ramaṇīyaṃ // so dāni rṣi āśramapadaṃ anucaṃkramanto anuvicaranto taṃ deśam āgato yatra sā śākyakanyā guhāyaṃ nihitikā // tenāpi vyāghreṇa sarvaṃ taṃ pāṃśurāśiṃ pādena apakarṣitaṃ kāṣṭhāvaśeṣaṃ saṃvṛttaṃ // so dāni vyāghro taṃ ṛṣiṃ dṛṣṭvā osakkito ṛṣiṇā // vyāghreṇa tatpāṃśu apakarṣitakaṃ dṛṣṭvā ṛṣisya kautūhalaṃ saṃjātaṃ // tena dāni ṛṣiṇā tāni kāṣṭhāni apakarṣitāni tasyā guhāye dvāram apāvṛtaṃ // tena śākyakanyā dṛṣṭā uttamavīryeṇa nāpi jñāyati mānuṣikā ti // eṣo ṛṣi pṛcchati // bhadre kā tvaṃ ti // mānuṣikā sā āha // ahaṃ kapilavastuto amukasya śākyasya dhītā // sāhaṃ kuṣṭhavyādhinā parigatā iha jīvantikā evaṃ vivarjitā // tasya tāṃ śākyakanyāṃ dṛṣṭvā uttamarūpadharāṃ tīvro rāgo prādurbhūtaḥ //

[_mvu_1.354_] kiṃcāpi tāvac cirabrahmacārī na cāsya rāgānuśayo samūhato / puno pi so rāgaviṣo prakupyati tiṣṭhaṃ yathā kāṣṭhagataṃ anūhataṃ //

so dāni rājarṣiḥ tāye śākyakanyāye sārdhaṃ saṃyogaṃ gato dhyānehi ca abhijñāhi ca bhraṣṭo // so dāni tāṃ śākyakanyāṃ gṛhya āśramapadaṃ gato // sā dāni śākyakanyā tahiṃ āśramapade kolena rājarṣiṇā sārdhaṃ saṃvasati // ṣoḍaśa bālāṃ yamalāṃ putrāṃ prajātā // dvātriṃśa ṛṣikumārā prāsādikā darśanīyā ajinajaṭādharāḥ // te dāni yaṃ kālaṃ vivṛddhā ṛṣikumārā tato mātare kapilavastuṃ visarjitā // gacchatha putrā kapilavastuṃ mahānagaraṃ amuko nāma śākiyo mama pitā vo mātāmaho // tasya amukasya putrā te vo mātulakā yobhūyena śākyamahattarakā jñātikā mahanto vo kulavaṃśo // te yuṣmākaṃ vṛttiṃ saṃvidheṣyanti // tāye śikṣitā yathā śākyānāṃ samudācāraṃ // evaṃ vo śākyapariṣā upasaṃkramitavyā // evam abhivādanaṃ kartavyaṃ / evaṃ niṣīditavyaṃ // sarve śākyasamudācāraṃ saṃdiśitvā visarjitā // te mātāpitṛṇām abhivādetvā pradakṣiṇaṃ kṛtvā gatā anupūrveṇa kapilavastum anuprāptāḥ //

___sarve yathāyuṣkāye paṭipāṭikāye kapilavastuṃ praviśanti // tān ṛṣikumārāṃ dṛṣṭvā mahājanakāyo samanvāharati // aho yādṛśā ṛṣikumārāḥ prāsādikā darśanīyā ca ajinajaṭādhāriṇo // te dāni mahatā janakāyena parivāritā śākyānāṃ saṃsthāgāram upasaṃkrāntāḥ // paṃcamātrāṇi ca śākyaśatāni saṃsthāgāre sanniṣaṇṇāni abhūnsu saṃnipatitāni kenacid eva karaṇīyena // te dāni yathā tāye mātari saṃdiṣṭā tena samudācāreṇa śākyapariṣām upasaṃkrāntā // śākyapariṣā ṛṣikumārāṇāṃ taṃ

[_mvu_1.355_] śākyasamudācāraṃ dṛṣṭvā vismitā // te dāni śākyā ṛṣikumārāṇāṃ pṛcchanti // kuto yūyaṃ ti // tehi taṃ prakṛtiṃ sarvaṃ ācikṣitaṃ yathā tāye mātari saṃdiṣṭā // anuhimavante amukāto āśramapadāto kolasya rāja-ṛṣisya putrāḥ amūkasya śākyasya dhītā sā mo mātā // yathā sā śākyakanyā tatra uddeśe visarjitā tathā tehi mātuḥ śrutvā śākyānāṃ sarvam ācikṣitaṃ // śākyā śrutvā prītāḥ // so pi sānaṃ mātāmaho śakyamahattarako jīvati mahāntaṃ ca kulavaṃśaṃ // so pi kolo rājarṣi vārāṇasīto jyeṣṭhakumāraṃ rājyābhiṣiṃcitvā ṛṣipravrajito diśāsu abhijñātaparijñāto mahātmā rājarṣiḥ // te dāni śākyā prītā saṃvṛttāḥ rājarṣiṇā ime jātā na prākṛtena puruṣeṇa // teṣāṃ śākyānāṃ bhavati // ime kumārā asmākaṃ sujātā pi imeṣāṃ ca śākyakanyā dīyantu vṛttiś ca // tehi teṣāṃ kumārāṇāṃ śākyakanyāyo ca dinnāyo karṣaṇāni ca dinnāni sajanapadāni // tadyathā nāmāśramaṃ nigamaṃ sumuktaṃ karkarabhadraṃ aparāṇi ca karṣaṇāni sajanapadāni prabhūtaṃ svāpateyaṃ // kolena ṛṣiṇā jātā tti koliyā tti samājñā vyāghrapathe vyāghrapadyā samājñā ca //

_____iti śrīmahāvastu-avadāne koliyānām utpatti samāptaṃ //

atha śākyānāṃ devaḍaho nāma nigamo // tahiṃ subhūtir nāma śākyānāṃ mahattarako tena amukāto nigamāto koliyakanyā nāma bhāryā ānītā // tasya sapta dhītaro jātā māyā mahāmāyā atimāyā anantamāyā cūlīyā kolīsovā mahāprajāpatī // māyā-utpatti //

___rājño siṃhahanusya śākyarājño catvāri putrā dārikā ca ekā śuddhodano śuklodano dhautodano amṛtodano amitā ca dārikā // rājñā siṃhahanunā kālagatena

[_mvu_1.356_] śuddhodanena rājyaṃ pratilabdhaṃ // rājñā śuddhodanena āmātyā āṇattā sadṛśāṃ me dārikāṃ ānetha yā bhaveya prāsādikā ca kulīnā ca // tehi amātyehi samantato brāhmaṇā visarjitā paṇḍitā ca bahuśrutā ca strīlakṣaṇapuruṣalakṣaṇadārilākakṣaṇavidhijñā // gacchatha dārikāṃ vijānatha yā rājño śuddhodanasya yogyā bhaveyā // tehi brāhmaṇehi grāmanigamanagarajanapadehi aṇvantehi śākyānāṃ devaḍahe nigame subhūtisya śākyasya sapta dhītaro dṛṣṭā tāsāṃ saptānāṃ dhītarāṇaṃ māyā sarvapradhānā kṛtsne ca jambudvīpe tādṛśā kanyā sudurlabhā // tehi rājño niveditaṃ devaḍahe nigame subhūtisya śākyasya sapta dhītaro prāsādikā darśanīyā ca ekā cātra sarvāsāṃ saptānāṃ bhaginīnāṃ pradhānā rūpeṇāpi tejenāpi prajñāye pi sarvaguṇasaṃpannā māyā nāma // yattakā asmābhiḥ grāmanagaranigamajanapadā aṇvitā na khalv asmābhis sadṛśā kanyā dṛṣṭapūrvā yādṛśī māyā subhūtisya śākyasya dhītā // śuddhodanena subhūtisya preṣitaṃ // māyāṃ dhītāṃ mama bhāryārthaṃ dehīti agramahiṣī bhaviṣyati // subhūtir āha dūtānāṃ // māyāye ṣaḍdārikāyo jyeṣṭhatarikāyo yāva tāyo vuhyanti tatā māyā mahārājasya dīyiṣyati // tehi dūtehi rājño śuddhodanasya niveditaṃ // mahārāja evaṃ subhūti śākyo āha // yāvad imā jyeṣṭhatarikā ṣaḍdārikāyo vuhyanti tato māyā mahārājasya dīyiṣyatīti // rājñā śuddhodanena bhūyo dūto subhūtisya śākyasya preṣito // sarvāṃ me sapta dhītarāṃ dehi // tehi dūtehi subhūtisya śākyasya ārocitaṃ // rājā śuddhodano āha // sarvāṃ me sapta dhītaro dehīti // subhūtinā śākyena rājño śuddhodanasya saṃdiṣṭaṃ // mahārāja dinnā te bhavantu // tā dāni sarvāyo sapta dārikāyo rājñā śuddhodanena mahatā rāja-ṛddhīye mahatā rājānubhāvena mahatā rājasamṛddhīye

[_mvu_1.357_] ānītā devaḍahāto nigamāto kapilavastuṃ // rājñā śuddhodanena dve dārike svamantaḥpuraṃ praveśitā māyā ca mahāprajāpatī ca // paṃca dārikā paṃca bhrātṛṇāṃ dinnā //

___dvādaśehi varṣehi bodhisatvo tuṣitabhavanāto cyaviṣyati // śuddhāvāsā devā jambudvīpe pratyekabuddhānām ārocayanti bodhisatvo cyaviṣyati riṃcatha buddhakṣetraṃ //

tuṣitabhavanād atiyaśo cyaviṣyati anantajñānadarśāvī / riṃcatha buddhakṣetraṃ . . . . . . varalakṣaṇadharasya //

te śrutva buddhaśabdaṃ pratyekajinā maheśvaravarāṇāṃ / nirvāṃsu muktacittā svayaṃbhuno cittavaśavartī //

te dāni pratyekabuddhā svakasvakāni vyākaraṇāni vyākaritvā parinirvṛtāḥ //

___vārāṇasyāṃ sārdhayojane mahāvanakhaṇḍaṃ tatra paṃca pratyekabuddhaśatāni prativasensu // te pi svakasvakāni vyākaraṇāni vyākaritvā parinirvṛtā //

ālabdhavīryā satatānuyogī udagracittā akuśīdavartī / dṛḍhavikramā vīryabalopapetā ekacarā khaḍgaviṣāṇakalpā //

vaihāyasam abhyudgamya tejodhātuṃ samāpadyitvā anupādāya parinirvṛtā // svakāye tejodhātūye mānsaśoṇitaṃ dhyāpitaṃ / śarīrāṇi patitāni //

. . . . upekṣāṃ karuṇāṃ ca bhāvya āsevamāno muditāṃ ca kāle / maitreṇa cittena hitānukaṃpī eko care khaḍgaviṣāṇakalpo //

[_mvu_1.358_] sarveṣu prāṇeṣu nidhāya daṇḍaṃ aviheṭhako anyatare pi teṣāṃ / nikṣiptadaṇḍo trasasthāvareṣu eko care khaḍgaviṣāṇakalpo //

otārayitvā gṛhivyaṃjaṇāni saṃśīrṇapatro yatha pāripātro / kāṣāyavastro abhiniṣkramitvā eko care khaḍgaviṣāṇakalpo //

saṃdārayitvā gṛhivyaṃjanāni śikhir yathā bhasmani ekacārī / kāṣāyavastro abhiniṣkramitvā eko care khaḍgaviṣāṇakalpo //

saṃsevamānasya siyātisneho snehānvayaṃ duḥkham idaṃ prabhoti / saṃsevamānaṃ tu jugupsamāno eko care khaḍgaviṣāṇakalpo //

saṃsevamānasya siyātisneho snehānvayaṃ duḥkham idaṃ prabhoti / priyātisnehaṃ vijigupsamāno eko care khaḍgaviṣāṇakalpo //

saṃsevamānasya siyātisneho snehānvayaṃ duḥkham idaṃ prabhoti / priyā viyogaṃ vijugupsaṃāno eko care khaḍgaviṣāṇakalpo //

saṃsevamānasya siyātisneho

[_mvu_1.359_] snehānvayaṃ duḥkham idaṃ prabhoti / mitreṣu ādīnavaṃ saṃmṛśanto eko care khaḍgaviṣāṇakalpo //

saṃsevamānasya siyātisneho snehānvayaṃ duḥkham idaṃ prabhoti / putreṣu ādīnava saṃmṛśanto eko care khaḍgaviṣāṇakalpo //

putrāṃ sahāyān avalokayanto hāpeti arthaṃ pratibaddhacitto / na putram iccheya kuto sahāyān* eko care khaḍgaviṣāṇakalpo //

jñātīṃ sahāyān avalokayanto hāpeti arthaṃ pratibaddhacitto / jñātī na iccheya kuto sahāyāṃ eko care khaḍgaviṣāṇakalpo //

sarvā khaḍgaviṣāṇagāthā vistareṇa kartavyā // paṃcānāṃ pratyekabuddhaśatānām eka-ekā gāthā // ṛṣayo 'tra patitā ṛṣipatanaṃ //

___tahiṃ vanakhaṇḍe rohako nāma mṛgarājā sahasramṛgayūthaṃ pariharati // tasya duve putrā nyagrodho ca nāma viśākho ca // tena dāni mṛgarājena ekāsyāpi putrasya paṃca mṛgaśatāni dinnāni aparasyāpi putrasya paṃca mṛgaśatāni dinnāni // brahmadatto kāśirājā abhīkṣṇaṃ mṛgavyaṃ nirdhāvati taṃ vanaṣaṇḍaṃ parisamantaṃ tatra ca mṛgāni hanti // na tattakāṃ mṛgāṃ svayaṃ upajīvati yattakāni āhatakāni vanagulmeṣu ca vanagahaneṣu ca śarahāreṣu ca naḍakahāreṣu ca kaṇṭakahāreṣu ca praviśitvā maranti // te tatra kākaśakuntehi

[_mvu_1.360_] khajjanti // nyagrodho mṛgarājā taṃ bhrātaraṃ viśākhaṃ āha // viśākha etaṃ kāśirājaṃ vijñāpema // na tattakā tvaṃ mṛgāṃ svayaṃ upajīvasi yattakā āhatakā gahanehi pradeśehi praviśitvā maranti kākaśakuntehi khādyanti // vayaṃ rājño ekaṃ mṛgaṃ daivasikaṃ dāsyāmaḥ yo tava svayaṃ mahānasaṃ praviśiṣyati // imaṃ ca mṛgayūthaṃ na evaṃ anayavyasanam āpadyiṣyanti // tasya bhrātā viśākho āha // evaṃ bhavatu vijñāpema // so dāni rājā mṛgavyaṃ nirdhāvito // tehi yūthapatīhi mṛgarājehi so rājā dṛṣṭo dūrata eva āgacchanto sabalavāhano asidhanuśaktitomaradharehi saṃparivṛto // te dāni taṃ rājānaṃ dṛṣṭvā yena rājā tena abhimukhā pratyudgatā abhītā anuttrastā ātmānaṃ parityajitvā // tena dāni kāśirājñā mṛgarājānau dṛṣṭvā dūrata eva abhimukhā āgacchantā // tena svakasya balāgrasya āṇatti dinnā // na kenacid ete mṛgā āgacchanto viheṭhayitavyā ko jānāti kim atra antaraṃ yathaite balāgraṃ dṛṣṭvā na palāyanti mama abhimukhā āgacchanti // balāgreṇa teṣāṃ mṛgāṇām antaro dinno vāmadakṣiṇabhūto so balāgro // te mṛgā yena rājā tenopasaṃkramitvā rājño jānuhi praṇipatitāḥ // rājā teṣāṃ mṛgarājānāṃ pṛcchati // kā vo vijñaptiḥ vijñāpetha yaṃ vo kāryaṃ // te dāni mānuṣāye vācāye taṃ rājānaṃ vijñāpenti // mahārāja vijñāpāma // vayaṃ tava iha rājye atra vanakhaṇḍe jātā saṃvṛddhā anye pi bahūni mṛgaśatāni // vayan teṣāṃ mṛgāṇāṃ dve bhrātarau yūthapatinau iha mahārājasya vijite prativasāmaḥ // yathaiva mahārājasya nagarā paṭṭanā ca grāmā ca janapadā ca janena śobhanti gobalivardehi ca anyehi pi prāṇasahasrehi dvipadacatuṣpadehi evam etāni vanakhaṇḍāni āśramāṇi ca nadīyo ca prasravaṇīyo ca etehi mṛgapakṣehi śobhanti // evaṃ mahārāja etasya adhiṣṭhānasya alaṃkāro // sarve ete mahārāja dvipadacatuṣpadā yattakā mahārājasya vijite

[_mvu_1.361_] vasanti grāmagatā vāraṇyagatā vā parvatagatā vā mahārājasya śaraṇaṃ gatāḥ sarve te mahārāja cintanīyā paripālanīyā ca // mahārājā ca teṣāṃ prabhavati anyo rājā na // yaṃ velaṃ mahārājā mṛgavyaṃ niṣkāsati tataḥ bahūni mṛgaśatāni anayavyasanam āpadyanti // na tattakā mahārājasya upajīvyā bhavanti yattakā śarehi āhatakā atra vanagahaneṣu ca naḍagahaneṣu śarahāreṣu ca kāśahāreṣu ca praviśiya maranti kākaśakuntehi khādyante mahārājā ca adharmeṇa lipyati // yadi mahārājasya prasādo bhaveya vayaṃ dve yūthapatino mahārājasya daivasikaṃ ekamṛgaṃ visarjayiṣyāmaḥ yo tava mahānasaṃ svayaṃ praviśiṣyati // ekāto yūthāto ekaṃ divasaṃ dvitīyāto yūthāto dvitīyaṃ divasaṃ ekaṃ mṛgaṃ visarjayiṣyāmaḥ mahārājasya ca mṛgamānsena avibhakṣaṇaṃ bhaviṣyati ime ca mṛgā evaṃ anayavyasanaṃ nopapadyiṣyanti // tena dāni rājñā teṣāṃ mṛgayūthapatīnāṃ vijñapti dinnā // yathā yuṣmākam abhiprāyo tathā bhavatu gacchatha abhītā anuttrastā vasatha mama ca ekaṃ mṛgaṃ divasedivase visarjetha // rājā teṣāṃ vijñaptiṃ dattvā amātyānām āha // na kenacit* mṛgā viheṭhayitavyā // evam ājñāṃ dattvā nagaraṃ praviṣṭo // tehi yūthapatīhi te mṛgā sarve samānītā āśvāsitā ca // mā bhāyatha evam asmābhiḥ rājā vijñāpito yathā rājā na bhūyo mṛgavyaṃ nirdhāviṣyati na kvacit* mṛgāṃ viheṭhayiṣyati rājño ca divasedivase eko mṛgo visarjetavyaḥ ekaṃ divasaṃ ekato yūthāto aparaṃ divasaṃ aparāto yūthāto // tehi mṛgehi sarvāṃ ca tāṃ mṛgāṃ ubhayehi yūthehi gaṇetvā yūthātoyūthāto osaraṃ kṛtaṃ // ekāto yūthāto ekaṃ divasaṃ mṛgo gacchati rājño mahānasaṃ aparāto yūthāto aparaṃ divasaṃ gacchati //

___kadācit viśākhasya yūthāto osarasmiṃ gurviṇīye mṛgīye vāro rājño mahānasaṃ gamanāya // sā dāni mṛgī āṇāpakena mṛgena vucyati // tava adya osaro gaccha

[_mvu_1.362_] rājño mahānasaṃ ti // sā āha // ahaṃ gurviṇī dve me potakā kukṣismiṃ anyaṃ tāva āṇāpehi yaṃ velaṃ prasūtā bhaviṣyāmi tataḥ gamiṣyāmi // te dāni ekasyārthe trivargaṃ cariṣyāmaḥ // yuṣmākaṃ evaṃ ciratarakena vāro bhaviṣyati imehi duvehi potakehi jātehi // tena āṇāpakena mṛgena etaṃ kāryaṃ yūthapatisya ārocitaṃ // yūthapati āha // anyaṃ mṛgaṃ āṇāpehi yo etasyā mṛgīye antareṇa // eṣā mṛgī prasūtā samānā paścād gamiṣyati // tena āṇāpakena mṛgena tāṃ mṛgīm atikramitvā yo tasyā mṛgīye antareṇa so āṇatto gaccha rājño mahānasan ti // so pi āha // na mama adya osaro amukāye mṛgīye adya osaro evaṃ tāvad antaraṃ jīviṣyaṃ // evaṃ aparāpare pi vucyanti na ca anosarā gacchanti / sarve jalpanti // amukāye mṛgīye osaro sā gacchatū ti // sā mṛgī vucyati // bhadre na kocid icchati anosareṇa gantuṃ / tava osaro tvaṃ eva gacchāhi rājño mahānasaṃ // sā dāni mṛgī yāṃ velāṃ na mucyati sā teṣāṃ potakānāṃ premnena mama saṃnipātena ete pi ghātayiṣyantīti taṃ dvitīyaṃ mṛgayūthaṃ gatā // gacchiya tasya yūthapatisya praṇipatitā // so nāṃ yūthapatiḥ pṛcchati // kiṃ etaṃ bhadre kim āṇāpesi kiṃ kāryaṃ // sā āha // adya tato yūthāto mama vāro rājño mahānasaṃ gamanāye mama ca duve potakā kukṣismiṃ tato me so viśākho yūthapati vijñapto // mama adya osaro ime ca duve potakā kukṣismiṃ / anyāṃ preṣehi yaṃ velaṃ prasūtā bhaviṣyaṃ tato gamiṣyāmi // tena ca yūthapatinā ye anye āṇāpiyanti te pi na icchanti gantuṃ nāsmākam osaro amukāye mṛgīye osaro sā gacchantū ti // sā ahaṃ tehi na mucyāmi osarāto vucyāmi gacchāhi tava osaro ti tad icchāmi mṛgarājena ato anyaṃ mṛgaṃ visarjamānaṃ yaṃ velaṃ ahaṃ prasūtā bhaviṣyāmi

[_mvu_1.363_] tato gamiṣyāmi // so mṛgarājā mṛgīm āha // tāva mā bhāyāhi anyaṃ visarjayiṣyaṃ // tena mṛgarājena āṇāpako mṛgo āṇatto ito yūthāto yasya mṛgasya osaro taṃ āṇāpehi etāye mṛgīye mayā abhayaṃ dinnaṃ // tena āṇāpakena yasya mṛgasya osaro taṃ āṇāpyati // gaccha rājño mahānasaṃ // so pi āha // na asmākaṃ yūthasya adya vāro viśākhasya yūthasya adya vāro // so āṇāpako mṛgo āha // viśākhasya yūthāto adya vāro yasyā mṛgīye vāro sā gurviṇī duve potakā kukṣismiṃ / tehi na mucyati tava osaro tvaṃ gacchāhīti // tāye ca mṛgīye tato amucyantiye iha yūtham āgatvā nyagrodho yūthapati vijñapto // nyagrodhena yūthapatinā tasyā mṛgīye abhayaṃ dinnaṃ // yūthapatinā āṇattaṃ // yasya ito yūthāto osaro taṃ visarjehi iti // tava ito yūthāto osaro tvaṃ gacchāhi // so āha // dvitīyasya adya osaro taṃ nāhaṃ anosare gaccheyaṃ // evaṃ yo yo āṇāpyati so so pi na icchati anosare gantuṃ // tena āṇāpakena mṛgeṇa nyagrodhasya mṛgapatisya ārocitaṃ // na koci icchati anosareṇa gantuṃ jalpanti nāsmākam adya osaro dvitīyasya mṛgayūthasya adya osaro // mṛgarājā āha // millehi maye imasyā mṛgīye abhayaṃ dinnaṃ / na śakyā saiṣā bhūyo tatra mahānasaṃ visarjayituṃ / ahaṃ svayaṃ gamiṣyāmi //

___so mṛgarājā tato vanaṣaṇḍāto pantham otaritvā vārāṇasīṃ gacchati // yo yo puruṣo taṃ mṛgarājaṃ paśyati gacchantaṃ so so etam anugacchati // mṛgo darśanīyo rūpeṇa citropacitro raktehi khurehi añjanehi akṣīhi prabhāsvarehi darśanīyehi // mahatā janakāyena agratokṛto gacchati yāvad abhyantaraṃ nagaraṃ praviṣṭo nāgarehi dṛṣṭo abhijñāto so mṛgarājā so mṛgarājā mahato janakāyasya // te taṃ paśyitvā mṛgarājam utkaṇṭhitā

[_mvu_1.364_] tam tattakaṃ mṛgayūthaṃ sarvaṃ kṣapitaṃ ayaṃ yūthapatiḥ svayam āgato // gacchāma rājānaṃ vijñāpemaḥ yathaiṣo mṛgarājā mucyeyā na hanyeyā alaṃkāro imasya adhiṣṭhānasya cakṣuramaṇīyo jāto nirdhāvanto udyāne ca taḍāge ca // te taṃ mṛgaṃ paśyitvā cakṣuḥprītim anubhavanti // tenaiva samahattarakena mahatā janakāyena sārdhaṃ mṛgarājasya anupṛṣṭhato rājakulaṃ praviṣṭaṃ // mṛgarājā ca mahānasaṃ praviṣṭo imehi ca naigamehi rājā arthakaraṇasmiṃ upaviṣṭo vijñapto // mahārāja tattakaṃ mṛgayūthaṃ sarvaṃ kṣīṇaṃ // aheṭhakā śuṣkārdrāṇi tṛṇāni bhakṣayanti na kasyaci aparādhyanti te ca sarve kṣapitā ayaṃ so yūthapati svayam āgato // durlabho mahārāja edṛśo mṛgarājā prāsādiko darśanīyo janasya cakṣuramaṇīyo // nagarāto janā nirdhāvanti udyānaṃ vā taḍāgaṃ vā ārāmaṃ vā puṣkariṇīṃ vā ca te pi taṃ mṛgarājaṃ paśyitvā prītā bhavanti alaṃkārabhūtaṃ nagaropavanasya // yadi mahārājasya prasādo bhaveyā eṣo mṛgarājā jīvanto mucyeyā // rājñā amātyā āṇattā // gacchatha taṃ mṛgarājaṃ mahānasāto ānetha // so tehi amātyehi gatvā mahānasāto ānīto rājño sakāśaṃ // rājā taṃ mṛgarājaṃ pṛcchati // kiṃ tvaṃ svayam āgato nāsti bhūyo kocit* mṛgo yaṃ tuvaṃ svayam āgato ti // so mṛgarājā āha // na hi mahārāja nāsti apare mṛgāḥ // kim tu adya dvitīyasya mṛgayūthasya osaro // tatra yasyā mṛgīye vāro āpadyati sā gurviṇī duve potakā kukṣismiṃ // sā mṛgī vucyati gaccha nahānasaṃ tava adya vāro // dvitīyamṛgayūthe viśākho yūthapati asti // sā taṃ gatvā āha // mama adya osaro rājño mahānasaṃ gantuṃ kin tu ahaṃ gurviṇī duve me potakā kukṣismiṃ icchāmi anyaṃ visarjayituṃ yaṃ velaṃ ahaṃ prasūtā bhaviṣyaṃ tato gamiṣyāmi // tato yo anyo mrgo āṇāpyati so na icchati gantuṃ jalpati etasyā mṛgīye osaro eṣā gacchatū ti tehi mṛgehi na mucyati // tava adya osaro tvaṃ gacchāhi sā tehi amucyantī mama mūle āgatā // ahaṃ tāye

[_mvu_1.365_] vijñapto mama adya tato yūthāto osaro me duve potakā kukṣismiṃ na ca tehi mucyāmi tad icchāmi mṛgarājena ito yūthāto anyam āṇāpayituṃ yo rājño mahānasaṃ gaccheyā // yena antareṇa ahaṃ prasūtā bhaviṣyaṃ tato gamiṣyaṃ // tasyā maye mṛgīye abhayaṃ dinnaṃ mayāpi yo mṛgo āṇāpyati so na icchati // na asmākaṃ osaro dvitīyasya yūthasya osaro evaṃ yo yo āṇāpyati soso na icchati anosarasmiṃ ihāgantuṃ // so 'haṃ jānāmi mayā etasyā mṛgīye abhayaṃ dinnaṃ gacchāmi svayan ti so ahaṃ svayam āgato // so rājā tasya mṛgasya śrutvā vismito sarvo ca janakāyo aho yāvad dhārmiko mṛgarājā // tasya kāśirājño bhavati // nāyaṃ tiriccho yaḥ eṣo mṛgo parasya kāraṇena ātmānaṃ parityajati dharmaṃ jānāti / vayaṃ tiricchā ye vayaṃ dharmaṃ na jānāma ye imeṣāṃ evarūpāṇāṃ satvaratnānām aheṭhakānāṃ heṭhām utpadyema // so taṃ mṛgarājam āha // prīto smi tava sakāśāto sakṛpo ca mahātmā ca tvaṃ yaṃ mṛgabhūtena te tasyā ātmabhṛtyāye mṛgīye abhayaṃ dinnaṃ // ahaṃ pi tava āgamya tvadvacanāt sarvamṛgānāṃ ca abhayaṃ demi // adyāgreṇa ye ca tatra uddeśe teṣāṃ sarveṣāṃ mṛgāṇāṃ abhayaṃ dadāmi gacchāhi vasatha abhītā anuttrastā // rājñā nagare ghaṇṭhāghoṣaṇā kārāpitā // na kenacit* mama vijite mṛgā viheṭhayitavyā tasya rājño teṣāṃ mṛgānām abhayadānapradānāt* //

___yāvad deveṣu śabdam abhyudgataṃ // śakreṇa devānām indreṇa rājño jijñāsanārthaṃ anekāni mṛgaśatāni mṛgasahasrāṇi nirmitāni // sarvo kāśijanapado mṛgehi ākīrṇo nāsti so kṣetro yatra na mṛgāḥ // jānapadehi rājā vijñapto //

___tena dāni nyagrodhena mṛgarājñā sā mṛgī vucyati // bhadre gaccha viśākhasya yūthaṃ // sā āha // mṛgarāja na gamiṣyāmi varaṃ tava mūle mṛtaṃ na viśākhamūle jīvitaṃ // sā dāni mṛgī gāthāṃ bhāṣati

[_mvu_1.366_] nyagrodham eva seveyā na viśākham abhiprārthayet* / nyagrodhasmiṃ mṛtaṃ śreyo na viśākham asmiṃ jīvitaṃ //

jānapadā rājaṃ vijñāpenti //

udajyate janapado rāṣṭraṃ sphītaṃ vinaśyati / mṛgā dhānyāni khādanti taṃ niṣedha janādhipa //

udajyatu janapado sphītaṃ rāṣṭraṃ vinaśyatu / na tu evaṃ mṛgarājasya varaṃ dattvā mṛṣaṃ bhaṇe //

mṛgāṇāṃ dāyo dinno mṛgadāyo ti ṛṣipattano //

___dvādaśehi varṣehi bodhisatvo tuṣitabhavanāto cyaviṣyatīti śuddhāvāsā devā brāhmaṇaveśaṃ nirmiṇiya vedāṃ ca mantrāṃ ca dvātriṃśa mahāpuruṣalakṣaṇāṃ brāhmaṇāṃ vācenti yathā bodhisatvam ihāgataṃ vyākarensuḥ //

_______________________________part 2_______________________________

[_mvu_2.1_] atha bodhisatvo tuṣitabhavanāto cyavanakālasamaye catvāri mahāvilokitāni viloketi / tadyathā kālavilokitaṃ / deśavilokitaṃ / dvīpavilokitaṃ / kulavilokitaṃ // dvīhi kulehi bodhisatvā jāyanti / kṣatriyakule vā brāhmaṇakule vā / yadā kṣatriyākrāntā pṛthivī bhavati tadā kṣatriyakule jāyanti / yadā brāhmaṇākrāntā pṛthivī bhavati tadā brāhmaṇakule jāyanti // yasmiṃ ca bhikṣavaḥ kule bodhisatvā jāyanti taṃ kulaṃ ṣaṣṭīhi aṅgehi samanvāgataṃ bhavati / katamehi ṣaṣṭīhi / abhijñātaṃ ca bhavati / akṣudrāvacaraṃ ca jātisampannaṃ ca gotrasaṃpannañ ca puruṣayugasampannañ ca abhijñātapūrvapuruṣayugasaṃpannaṃ ca bahustrīkaṃ ca bahupuruṣaṃ ca alolaṃ ca anūnaṃ ca anīcaṃ ca adīnaṃ ca prajñāvantañ ca śīlavantaṃ ca amānyaprekṣitaṃ ca taṃ kulaṃ bhogāṃ bhuṃjati dṛḍhamitraṃ ca taṃ kulaṃ bhavati / kṛtajñaṃ ca vidhijñaṃ ca acchandagāmi ca taṃ kulaṃ bhavati / adoṣagāmi ca amohagāmi ca abhayagāmi ca anavadyabhīru ca sthūlabhikṣaṃ ca puruṣakāramatiṃ ca dṛḍhavikramaṃ ca varavikramaṃ ca śreṣṭhavikramaṃ ca cetiyapūjakaṃ ca devatāpūjakaṃ ca pūrvamitrapūjakaṃ ca kriyādhimuktaṃ ca tyāgādhimuktaṃ ca ātmapūrvāparaṃ ca taṃ kulaṃ bhavati / abhighoṣaghuṣṭaṃ ca abhidevādighoṣaghuṣṭaṃ ca kulajyeṣṭhaṃ

[_mvu_2.2_] ca kulaśreṣṭhaṃ ca kulaṃ kulapravaraṃ ca kulavaśiprāptaṃ {senart: -ptāptaṃ} ca maheśākhyaṃ ca mahāparivāraṃ ca aśramaparivāraṃ ca anuraktaparivāraṃ ca abhedyaparivāraṃ ca mātṛjñaṃ ca pitṛjñaṃ ca śrāmaṇyaṃ ca brāhmaṇyaṃ ca kulajyeṣṭhāpacāyakaṃ ca prabhūtadhanadhānyañ ca prabhūtakośakoṣṭhāgāraṃ ca prabhūtahastyaśvājaiḍakaṃ ca prabhūtadāsīdāsakarmakarapauruṣeyaṃ ca apradharṣyaṃ ca taṃ kulaṃ bhavati parehi pratyarthikehi pratyamitrehi / yasmiṃ kule bodhisatvā jāyanti taṃ kulaṃ imehi ṣaṣṭīhi aṅgehi samanvāgataṃ bhavati // ye te satvā kulasampannā bhavanti evaṃrūpā satvā mahākaruṇāṃ pratilabhanti / bodhisatvo mahāsaṃvidhānaṃ karoti cyavanakālasmiṃ tuṣitabhavanāto / devasahasriyo cāturmahārājikānupādāya sarve kāmāvacarā tuṣitabhavane saṃnipatita bodhisatvasya cyavanakāle // bimbisāraprabhṛtikā uktā / tvaṃ rājagṛhe upapadyahi / tvayi vinīte mahājanakāyo vinayamārgaṃ gamiṣyatīti / evaṃ sahasodgato abhayo sārthavāho tathānye pi gṛhapatimahāśālāḥ brāhmaṇamahāśālāḥ // udayano vatsarājā vucyati / kauśāmbyāṃ upapadyāhi / tvayi vinīte mahājanakāyo vinayamārgaṃ gamiṣyati / ghoṣilo gṛhapatiḥ tathānye pi kṣatriyamahāśālāḥ gṛhapatimahāśālāḥ / etāye vidhīye devaputrasahasrāṇi yena bhagavato saṃsāre sansarantasya sahacaritaṃ jambūdvīpe ṣoḍaśahi mahājanapadehi upapadyanti kṣatriyamahāśālakulehi brāhmaṇamahāśālakulehi gṛhapatimahāśālakulehi / niḥsaṃdigdhaṃ tuphehi vinītehi mahājanakāyo vinayamārgaṃ gamiṣyatīti // bodhisatvo avaloketi kahiṃ upapadyāmi / ayaṃ rājā śuddhodano mama yogyo pitā // mātaraṃ gaveṣati yā prāsādikā ca bhaveya kulīnā ca śucigātrā ca mandarāgā ca alpāyuṣkā ca yasyā sasaptarātrā daśa māsā āyuṣpramāṇato avaśiṣṭā bhavensuḥ //

[_mvu_2.3_] sarveṣāṃ bodhisatvānāṃ janetvā puruṣottamaṃ / carame saptame divase mātā jahati jīvitaṃ //

atra kiṃ kāraṇaṃ bhavati yadi sarvajñamātaraḥ / janetvā puruṣaśreṣṭhaṃ śīghraṃ jahanti jīvitaṃ //

vasanto tuṣite kāye bodhisatvo imāṃ smṛtiṃ / labhate śubhakarmeṇa parīkṣanto janetriyo //

yasyeha pariśeṣaṃ syā nārīyo jīvitaṃ bhavet* / divasāni sapta māsā ca daśa tasyā uram otare //

kiṃ kāraṇaṃ ayuktaṃ hi asmadvidham anuttaraṃ / dhāretvā uttare kāle maithunaṃ pratisevituṃ //

athāpi pratiseveyu kāmā sugatamātari / na pitā devasaṃghānāṃ bhinnavṛtto ti tad bhavet* //

bhagavāṃ ca nāma kāmānāṃ doṣaṃ satataṃ bhāṣati / atha ca lokanāthasya mātā kāmāṃ niṣevati //

ye ca nṛpativeśmeṣu bhonti ratnakaraṇḍakāḥ / ratanaṃ puruṣaśreṣṭhā bhājanaṃ bodhimātaro //

alpāyuṣkāṃ bhuvi samanveṣanto bhodhisatvo adrākṣīt kapilavastusmiṃ śuddhodanasya agramahiṣīṃ prasādikāṃ ca kulīnāṃ ac śucigātrāṃ ca mandarāgāṃ ca alpāyuṣkāṃ / sasaptarātrā cāsyā daśa māsā āyuṣpramāṇato avaśiṣṭā // bodhisatvasyaitad abhavat* // eṣā me mātā yogyā //

paśyati vilokayanto lokaṃ śuddhodanasya orodhe /

[_mvu_2.4_] nārīṃ amaravadhunibhāṃ vidyullatānibhāṃ viya māyāṃ //

so tāṃ niśāmya jananīṃ āmantrayate maruṇāṃ cyaviṣyāmi / antimam upetya vāsaṃ garbhe marumānuṣasukhārthaṃ //

taṃ avaca devasaṃghaḥ kṛtāṃjalipuṭo varābharaṇadhārī / ṛdhyatu uttamapudgala tava praṇidhi ahīnaguṇarūpa //

vayam api lokahitā bahu manoramāṃ ośiritvā kāmaratiṃ / pūjārthaṃ tava anindita manuṣyaloke vasiṣyāmaḥ //

te vipularuciravarṇaṃ mandāravapuṣpavarṣam ākāśe / pramuṃcinsu udagracittā stavaṃtā madhurāhi vācāhi //

yam amaravasanā praśamanamanoramāṃ śokaduḥkhavimiśrān* / īkṣasi na ca niṣevasi kāmāṃ idam adbhutaṃ tuhyaṃ //

yaṃ pi abhibhūya marugaṇaṃ jambūnadaparvatopamaprakāśo / udyotayasi daśa diśo surarṣabha idaṃ pi āścaryaṃ //

abhibhavasi devasaṃghā samaheśvaradānavāṃ samāragaṇāṃ/ tārāgaṇāṃ khagacarāṃ amitamati idaṃ pi āścaryaṃ //

kiṃcāpi viprayogaṃ tvayā na icchāma bhūtasaṃghaguru / api ca aravindanayana bhaviṣyasi gatir naramarūṇāṃ //

atha cyavanakālasamaye viśuddhaśatapatrapadmanayanasya/ ānanditā marugaṇā ghoṣanti diśāhi sarvāhi //

eṣā ca vartati kathā tuṣitapure sā ca apratirūpā māyā / śuddhodanasya mahiṣī rājānam upetya idam āha //

[_mvu_2.5_] sā hariṇavatsanayanā viśuddhagandharvavadhunibhā śyāmā / sahitaṃ idaṃ sumadhuraṃ śuddhodanam abravīt māyā //

ābharaṇastambhitabhujā pravaravasanadhāriṇī sakhīhi saha/ tvayā vinā śākyanandana rajanīm imāṃ kṣapayituṃ chando //

dhṛtarāṣṭrasya naravara prāsādavarasya uttamāṃ bhūmīṃ / śayanapravaraṃ āruhi yatra kumudavasanasaṃnibhaṃ vimalaṃ //

tena vacanena tuṣṭo deviye śuddhodano manāpena / āmantrayati naravaro parivāram udagrasaṃkalpo //

prativedayantu mi laghuṃ dhṛtarāṣṭraṃ pravarakusumasaṃchannaṃ / muktakusumābhikīrṇaṃ karotha divi devabhavanaṃ vā //

osaktapaṭṭadāmaṃ dhṛtarāṣṭraṃ ca śobhatāṃ capalam eva / varahemajālacchannaṃ sumeruvaraśṛṅgasaṃkāśaṃ //

caturaṅginī ca senā saśūlanārācatomaravicitrā / paripālayatāṃ capalaṃ dhṛtarāṣṭraṃ manojñasaṃghātaṃ //

osṛṣṭā yevājñā narapatinā sajjaṃ eva ca sarvaṃ / kṛtvā tatra sakuśalaṃ rājānam upetya idam āhuḥ //

varṣasahasram anūnaṃ prajā paripālayatu bho mahipālo / sajjaṃ ti vimānavaraṃ śobhati tava harṣasaṃjananaṃ //

atha sā amaravadhūnibhā māyā utthāya āsanavarāto /

[_mvu_2.6_] abravīt mahīpatisutaṃ āditye astamitamātre //

eṣā samādiyāmi prāṇeṣu avihiṃsaṃ brahmacaryaṃ ca / viramāmi cāpy adinnād madyād anibaddhavacanāc ca //

akhilavacanāc ca naravara viramāmi tathaivaṃ paiśunyāc ca/ paruṣavacanāc ca narapati viramāmi ayaṃ mama chando //

parakāmeṣu ca īrṣyāṃ no saṃjāneyyaṃ nāpy abhidrohaṃ / bhūteṣu upajaneṣyaṃ viparītamatiṃ ca vijahāmi //

ekādaśaprakāraṃ śīlaṃ sevāmy ahaṃ pṛthivipāla / rajanīm imāṃ anūnāṃ evaṃ mama jāyate chando //

mā suda khu bhūmipāla kāmavitarko mā mayi pratikāṃkṣi / preṣaya mā ti apuṇyaṃ bhaveyā mayi brahmacāriṇiye //

sarve tava saṃkalpāṃ paripūremīti pārthivo avaca / abhirama bhavanavaragatā ahaṃ ca rājyaṃ ca tava vaśyaṃ //

sā strīsahasrasamagrā anantaraṃ gṛhya taṃ vimānavaraṃ / abhiruhiya abhiniṣīde manāpaparipūrṇasaṃkalpā //

sā kiṃcid eva kālaṃ tasmiṃ himakumudapuṇḍarīkanibhe / śayane praśamadamaratā tūṣṇīṃbhāvena kṣepayati //

sā dāniṃ dakṣiṇena pārśvena parinyāsi śarīravaraṃ / kusumalatā va drumavaraṃ śayanaṃ parivelliyāśayitā //

atha tāṃ niśāmya śayanopagatāṃ devīṃ divyapramadārūpanibhāṃ / tuṣitālayā cyaviya devagaṇā prāsādamūrdhni pratiṣṭhihinsu //

[_mvu_2.7_] te mūrdhanā abhinatā sarve hṛṣṭā kṛtāṃjalipuṭā amarā / vandanti tāṃ vipulapuṇyadharāṃ māyāṃ jinasya jananīṃ śayane atha kautūhalaparaṃ saṃjaniyā bahudevakanyā śucimālyadharā / jinamātur upagatā draṣṭumanā prāsādamūrdhni pratiṣṭhihinsu //

upasaṃkramitva śayanopagatāṃ māyāṃ niśāmya varavidyunibhāṃ / prītisukhaṃ vipulaṃ saṃjaniyā atha saṃpravarṣi divijaṃ kusumaṃ //

mānuṣyakaṃ pi kila edṛśakaṃ rūpaṃ sujātam idam āścaryaṃ/ kañcit kālaṃ sthihiy'; antarato nāyaṃ samā maravadhūhi bhave //

līlāṃ niśāmayatha he sakhikā pramadāyimasya yatha opayikāṃ / śayane virocati manaḥ harati vibhrājate kanakarītir iva //

ayan tu dhareṣyati mahāpuruṣaṃ atyantadānadamaśīlarataṃ / sarvāśravāntakaraṇaṃ virajaṃ kiṃ hāyate tava narendravadhū //

cāpodare karatalapramite vararomarājivicitre rucire / iha so bhaviṣyati anantamatiḥ satataṃ alipta aśubhena śuciḥ //

bahudīrgharātranicitaṃ kuśalaṃ pramadāyimasya vipulaṃ paramaṃ / yā taṃ dhareṣyati anantaguṇaṃ cirarātrasannicitapuṇyabalaṃ //

anurūpā tvaṃ pramadā pravarā mātā sa caiva puruṣapravaro / putro prahīnavanatho virajo kiṃ hāyate tava narendravadhū //

atha rākṣasā vividharūpadharā āṇattā divi parito capalaṃ / tiṣṭhantu bho pravaraśastradharā sarvadiśāṃ kurutha asaṃvaraṇāṃ //

[_mvu_2.8_] teṣām anantaraṃ dvijihvagaṇā ārakṣahetu diśatāsu sthitā / vātaṃ pi yeṣa calitaṃ śruṇiya krodhā samutpatanti agnisamā //

teṣām anantaragatā thapitā yakṣā pradīptaśikharā vikṛtā / ye duṣṭacitta vinivārayathā mā ca vadhaṃ kurutha kasya cāpi //

teṣām anantarasthitā bahavo gandharvasaṃgha śubharūpadharā / ārakṣahetu śubhacāpadharā cyavanakṣaṇe vimalabuddhimato //

catvāri lokapatino pi sthitā gagane svakapārivāreṇa saha / adya cyaviṣyati kila bhagavāṃ lokasya arthasukhavṛddhikaro //

tridaśehi sārdhaṃ tridaśapravaro sthita antarīkṣe varacakradharo / acirā cyaviṣyati cyutiṃ carimāṃ ākāṅkṣamāṇo sukham apratimaṃ //

māyāya mūli bahudevagaṇā kṛtvā daśāṅgulaṃ natābhimukhā / samudīrayanti madhuraṃ vacanaṃ ullokayanti tuṣiteṣu jinaṃ //

vyavadānasannicitapuṇyabalā samayo ti antimam upehi bhavaṃ / {cyavadāna-?} sajjā tāva bhavati te jananī anukaṃpa dāni duḥkhitāṃ janatāṃ //

eṣo cyavāmi iti muṃci girāṃ śubhaṃ vacanaṃ udīrayi . . . . / atha supinaṃ jananī jinasya tasmiṃ kṣaṇe paśyati varavipākaphalaṃ //

himarajatanibho me ṣaḍviṣāṇo sucaraṇacārubhujo suraktaśīrṣo / udaram upagato gajapradhāno lalitagatiḥ anavadyagātrasandhiḥ //

na khalu bodhisatvā kālapakṣe matu kukṣiṃ okrāmanti // atha khalu pūrṇāyāṃ pūrṇamāsyāṃ puṣyanakṣatrayogayuktāyāṃ rātryāṃ bodhisatvā mātuḥ kukṣim avakrāmanti // upoṣadhikāyāṃ

[_mvu_2.9_] pramadottamāyāṃ sananditāyāṃ avilakṣitāyāṃ akṣudrāvacarāyāṃ prāsadikāyāṃ śucigātrāyāṃ mandarāgāyāṃ jātisaṃpannāyāṃ kulasaṃpannāyāṃ rūpasampannāyāṃ varṇasampannāyāṃ nāmasampannāyāṃ ārohasampannāyāṃ pariṇāhasampannāyāṃ vyaktāyāṃ agrayauvanamaṇḍaprāptāyāṃ viśrutāyāṃ paṇḍitāyāṃ smṛtāyāṃ saṃprajānāyāṃ pradakṣiṇacittāyāṃ sarvākārasampannāyāṃ sarvākāraparipūrṇāyāṃ pramadottamāyāṃ bodhisatvā mātuḥ kukṣim avakrāmanti // bodhisatvena prabhā osṛṣṭā yāye prabhāye sarvaṃ buddhakṣetraṃ avabhāsitaṃ / devaputro devaputraṃ pṛcchati //

kiṃ kāraṇaṃ suravareṇa prabhā pramuktā candrāṃśuśītalatarā kanakāvadātā / yenāsureśvaragaṇā manujeśvarāś ca prahlāditā ca narakā jvalanāgnikalpāḥ //

so dāni āha //

ye tatra tatra janatāṃ pratipālayanti saṃsārapaṃjaragatāṃ madanābhibhūtāṃ / teṣāṃ vimokṣakaraṇena mahāyaśena āmantraṇārtham anaghena prabhā pramuktā //

bodhisatva āha //

muñcatha amarā purāṇi na kila prāmodyasya ayaṃ kālo / jarāmaraṇapuraṃ bhettuṃ kālo jñānaprahāreṇa //

bodhisatvo smṛto saṃprajāno pradakṣiṇacitto mātuḥ kukṣiṃ okrānto //

iti sa nadiya siṃhanādaṃ narasiṃho cyavanakālasamayasmiṃ / antarahito kṣaṇena narendrabhavane samupapadyi //

[_mvu_2.10_] yo so tuṣitaṃ kāyaṃ obhāseti śubhena varṇena / devapurāc cyavamāno taṃ anativaraṃ jinaṃ vande //

sabrahmakaṃ ca lokaṃ saśramaṇabrāhmaṇīṃ prajāṃ sarvāṃ / varṇen'; obhāsayati anativaro lokapradyoto //

āścaryam adbhutam idaṃ paśyatha yāvat maharddhikaḥ śāstā / smṛtimāṃ susaṃprajāno mātuḥ kukṣismiṃ okrānto //

yāvac ca narapravaro uttamalakṣaṇasamaṅgi asthāsi / mātāye kukṣismiṃ smṛtimatimāṃ saṃprajāno ca //

samanantar'; okrānte ca bodhisatve iyaṃ mahāpṛthivī atīva ṣaḍvikāraṃ kampe saṃkampe prakampe saṃharṣaṇīyaṃ ca kampayati modanīyaṃ ca prahlāditaṃ ca nirvarṇanīyaṃ ca ullokanīyaṃ ca āsecanakaṃ ca apratikūlaṃ ca prāmodikaṃ ca prasādanīyaṃ ca nirudvegaṃ ca niruttrastaṃ ca / kampamānā ca punar na kaṃcit satvaṃ vyāpādayati yam idaṃ calaṃ vā sthāvaraṃ vā //

tato ayaṃ sāgaramerumaṇḍalā prakampitā ṣaḍvidham āsi medinī / kṛtā lokā vimalā manoramā mahāndhakārāpanudasya tejasā //

yāvattakā nāgarājāno nāgādhipatayo rakṣāvaraṇaguptaye autsukyaṃ samāpadyensu //

caturo pi lokapālā rakṣām akarensu lokanāthasya / mā kocī ahiteṣī namucibalanudaṃ vihiṃseyā //

[_mvu_2.11_] śakro pi devānām indro suyāmo pi devaputro saṃtuṣito pi devaputro sunirmito pi devaputro vaśavartī pi devaputro mahābrahmā pi śuddhāvāsā pi devā bodhisatvasya mātuḥ kukṣigatasya rakṣāvaraṇaguptaye autsukyaṃ samāpadyensuḥ //

tato koṭisahasrāṇi devānāṃ kapilāhvayaṃ / upagatāni tuṣṭāni ārakṣaṃ varabuddhino //

devanagaraṃ iva kapilapuram uttamaṃ kṛtam anuviśantehi / manomayavikramagatehi amaragaṇehi abhivirocati //

māyāṃ parivāretvā maheśvaragaṇānāṃ kila sahasrāṇi / āśu vigatamala-m-akhilā ākāśagatā abhiniṣaṇṇāḥ //

teṣāṃ dāniṃ pṛṣṭhato indrasahasrāṇi vimalaśikharāṇi / subahūni bahuguṇasya ārakṣārthaṃ niṣaṇṇāni //

teṣāṃ dāniṃ pṛṣṭhato devendrāṇāṃ sahasranayutāni / kāmāvacarā devā niṣaṇṇā gagane niralambe //

devagaṇānāṃ pṛṣṭhato asurā asurāṇāṃ ca dvijihvagaṇāḥ / yakṣāś ca vikṛtarūpāḥ rākṣasasaṃghāś ca saṃniṣaṇṇāḥ //

etāye vidhiye gaganam amaraśatasahasrasaṃkulaṃ śrīmad* / atyantasupariśuddhaṃ kuśalam upacitaṃ hi varadena //

so yaṃ mahānubhāvo smṛtimāṃ tuṣitabhavanā cyavitvāna / pāṇḍaravarāhakanibho bhavitva gajarūpi ṣaḍḍanto //

vīraśayane śayantiye poṣadhikāye viśuddhavasanāye / smṛtasaṃprajānakuśalo mātuḥ kukṣismiṃ okrānto //

[_mvu_2.12_] sā ca rajanīprabhāte ākhyāsi bhartuno manāpasya / rājavara pāṇḍaro me gajarājo kukṣim okrānto //

taṃ ca śruṇitvāna rājā vaipaṃcanikāṃ samāgatāṃ avaca / supinasmiṃ asya sarve bhaṇātha bhūtaṃ phalavipākaṃ //

te tatra cāvaciṃsū naimittikā pṛcchitā svayaṃ rājñā / dvātriṃśalakṣaṇadharo kukṣiṃ devīye okrānto //

hṛṣṭo bhavāhi naravara yasya tava kulasmiṃ pratyutpanno / pṛthivīdhara vīragarbho anopamasatvo mahāsatvo //

yatha maya paurāṇānām ācaryāṇāṃ svayaṃ samupāhṛtaṃ / dve sya gatayo anantyā bhavanti naravīraśārdūla //

yadi āsiṣyati agāre mahipati hoti saratano maharddhiko / nityānubaddhavijayo rājaśatasahasraparivāro //

atha khalu pravrajiṣyati cāturdvīpāṃ mahīṃ vijahiyāna / hohiti ananyaneyo buddho netā naramarūṇāṃ //

[supinaṃ pi śākiyānī ākhyāsi bhartuno manāpasya / śveto gajanātho me kukṣiṃ bhettvāna okrānto //

etaṃ śruṇitva rājā vaipaṃcanikāṃ samāgatāṃ avaca / supinasmiṃ asya sarvaṃ bhaṇātha bhūtaṃ phalavipākaṃ //

te tatra cāvaciṃsū naimittika pṛcchitā svayaṃ rājñā / dvātriṃśalakṣaṇadharo kukṣiṃ devīye okrānto //

yadi punar agāramadhye vasati pṛthivīṃ abhijeṣyate sarvāṃ /

[_mvu_2.13_] śūrāṃ putrasahasraṃ labheta etādṛśāṃ vīrāṃ //

atha ratana-anantākaraṃ pūrṇāṃ mahīm ujjhiyāna pravrajati / buddho hohiti loke sarvajño sarvadarśāvī //]

mahābrahmā āha //

svapnāntare pramadā adarśi sūryaṃ nabhā kukṣim anupraviṣṭaṃ / prasūyati strīratanaṃ subhāgaṃ bhartāsya bhoti nṛpo cakravartī //

svapnāntare yā pramadā adarśi candraṃ nabhā kukṣim anupraviṣṭaṃ / prasūyate sā naradevagarbhaṃ so bhavati rājā balacakravartī //

svapnāntare yā pramadā adarśi sūryaṃ nabhā kukṣim anupraviṣṭaṃ / prasūyate sā varalakṣitāṃgaṃ so bhavati rājā balacakravartī //

svapnāntare yā pramadā adarśi śvetaṃ gajaṃ kukṣim anupraviṣṭaṃ / prasūyate sā gajasattvasāraṃ so bhavati buddho bodhitārthadharmo //

devī pṛcchīyati // kiṃ dharesi // sā āha // cakravartin ti //

[_mvu_2.14_] kukṣiṃ prabhāsayantaṃ kanakavapuṃ pravaralakṣaṇasamaṅgiṃ / dhāremi cakravartiṃ varapuruṣaṃ rājaśārdūlaṃ //

devā nabhe bhagavato ghoṣam udīrayensuḥ // buddho bhaviṣyati na rājā cakravartī // mahābrahmā gāthāṃ bhāṣati //

gajaṃ ratnaśreṣṭhaṃ madanabalavegāpanayanaṃ pradīpaṃ lokasya tamatimiramohāpanayanaṃ / guṇānāṃ koṣaṃ tvaṃ aparimitaratnākaradharaṃ dharesi rājarṣiṃ apratihatacakraṃ samaruciṃ //

devī āha //

yathā mama na rāgadoṣā prasahanti narendragarbham upalabhya / niḥsaṃśayaṃ bhaviṣyati samaruci yatha niścarati vācā //

bodhisatve khalu punar mātuḥ kukṣigate mātu sukhaṃ gacchati pi tiṣṭhati pi sukhaṃ niṣīdati pi śayyāṃ kalpayati bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punaḥ mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātuḥ kāye śastraṃ na krāmati // na viṣaṃ nāgni na aśanī prasahati bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu puna mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātaraṃ devakanyā divyehi ucchādanaparimardanapariśeṣehi parijāgaranti bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātā divyavastrasaṃvṛtaśarīrā bhavati divyābharaṇadhāriṇī bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punaḥ mātuḥ kukṣigate mātā lābhinī bhavati divyānāṃ gandhānāṃ divyānāṃ mālyānāṃ divyānāṃ vilepānāṃ divyānām ojānāṃ bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana

[_mvu_2.15_] mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātuḥ khalu punaḥ yo asyā abhyantaraparivāro so se atīva śrotavyaṃ śraddhātavyaṃ manyanti bodhisatvasyaiva tejena // kiṃkaraṇīyakapratisaṃyuktehi nimantrenti bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātaraṃ bodhisatvo paśyati // bodhisatve khalu punar mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātur na kocid uparimena gacchati antaso pakṣī pi / alpābādhā bhavati alpātaṅkā / samāye vipākanīyagrahaṇīye samanvāgatā / nāpy atiśītāye nāpy ati-uṣṇāye ṛtupariṇāmāye bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātā lābhinī bhavati praṇītānāṃ khādanīyabhojanīyānāṃ agrarasānāṃ uttamarasānāṃ adhigatarasānāṃ pratyagrarasānāṃ bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātā vigatarāgā bhavati akhaṇḍam acchidram aśabalam akalmāṣaṃ pariśuddhaṃ paripūrṇaṃ brahmacaryaṃ carati / manasāpi tāye pramadottamāye rāgo na utpadyati sarvapuruṣehi antamasato rājñāpi śuddhodanena bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu puna mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātā paṃca śikṣāpadāni samādāya vartati tāni ca sapūrvasamādinnāni bhavanti bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mātuḥ kukṣigate yavattā nāgarājāno nāgādhipatayo aṇḍajā vā jarāyujā vā saṃsvedajā vā aupapādukā vā te sarve niveśanam upasaṃkramitvā divyāni candanacūrṇāni divyāni tamālapatracūrṇāni prakiranti agurucūrṇāni prakiranti divyāni keśaracūrṇāni prakiranti divyāni kusumāni prakiranti / samāptāye ca naṃ arcanāye arcayanti paripūrṇāye ca naṃ arcanāye arcayensuḥ // te divyāni candanacūrṇāni ca prakiritvā divyāni agurucūrṇāni prakiranti divyāni ca keśaracūrṇāni divyāni ca tamālacūrṇāni prakiranti // divyāni muktakusumāni prakiritvā samāptāye ca naṃ

[_mvu_2.16_] arcanāye arcayitvā paripūrṇāye ca naṃ arcanāye arcayitvā bodhisatvamātaraṃ triṣkṛtyo pradakṣiṇīkṛtvā yenakāmaṃ prakramensuḥ bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve punar mātuḥ kukṣigate yāvanto suvarṇarājāno suvarṇādhipatayo evaṃ caturmahārajakāyikā devās trāyastriṃśā yāmā tuṣitā nirmāṇaratino paranirmitavasavartino brahmakāyikā devā te sarve niveśanaṃ upasaṃkramitvā divyāni candanacūrṇāni prakiritvā divyāni agurucūrṇāni prakiranti / divyāni tamālapatracūrṇāni divyāni muktakusumāni prakiritvā samāptāye ca naṃ arcanāye arcayitvā paripūrṇāye ca naṃ arcanāye arcayitvā pariśuddhāye ca naṃ arcanāye arcayitvā bodhisatvamātaraṃ triṣkṛtyo pradakṣiṇīkṛtvā yenakāmaṃ prakramensuḥ bodhisatvasyaiva tejena //

___bodhisatvo khalu punar matuḥ kukṣigato na cātinīcaṃ tiṣṭhati na cāti-uccaṃ tiṣṭhati na cāvakubjako na ottānako na vāmena pārśvena tiṣṭhati na utkuṭuko // atha khalu dakṣiṇe pārśve paryaṃkam ābhuñjitvā tiṣṭhati // bodhisatvo khalu punar mātuḥ kukṣigato na pittena na śleṣmeṇa vā na rudhireṇa vā anyena vā kenacid aśucinā upalipto 'viśuddho tiṣṭhati // atha khalu ucchāditasnāpitaviśadagātro bodhisatvo mātuḥ kukṣismiṃ tiṣṭhati // bodhisatvo khalu punar mātuḥ kukṣigato mātaraṃ paśyati bodhisatvamātāpi taṃ kukṣigataṃ bodhisatvaṃ paśyati vigraham iva jātarūpasya dṛṣṭvā ca bhoti āttamanā [kukṣiṃ obhāsentaṃ vigraham iva jātarūpasya ] / yatha vaiḍūryasya maṇi sphāṭikasamudge kaṭi-utsaṃgasmiṃ / nihito syā evam eva bodhisatvaṃ paśyati mātā / kukṣiṃ obhāsentaṃ vigrahaṃ iva jātarūpasya //

[_mvu_2.17_] bodhisatvaṃ devasaṃghāḥ sukharātriṃ sukhadivasaṃ pṛcchakā āgacchanti prītamanaso tāṃ ca devasaṃghāṃ tathā pṛcchamānāṃ bodhisatvo pratyabhinandati dakṣiṇaṃ karam utkṣipya mātaraṃ ca na bādhati // bodhisatvaṃ mātuḥ kukṣigataṃ devā nāgā yakṣā mārutā rākṣasā piśācā na jahanti divā cā rātrau ca na cātra āsaṃgakathā kathīyati kāmopasahitā vā anyā vā asatyā kathā / nānyatra bodhisatvavarṇam eva bhāṣanti rūpataḥ sattvataḥ tejataḥ varṇataḥ yaśataḥ kuśalamūlāto // bodhisatvasya mātuḥ kukṣigatasya pratipūjā noparamati / divyāni tūryāṇi divyāni agurudhūpāni divyaṃ puṣpavarṣaṃ divyaṃ cūrṇavarṣaṃ // apsarasahasrāṇi ca upagāyanti upanṛtyanti // bodhisatvamātāṃ devakanyāsahasrehi sārdhaṃ abhyābhavati hāsyaṃ ca kathā ca / prasuptāṃ ca bodhisatvamātaraṃ devakanyā mandāravadāmena capalā parivījenti bodhisatvasyaiva tejena // ayaṃ ca punaḥ trisāhasramahāsāhasrāyāṃ lokadhātūyaṃ anuttarā garbhāvakrāntipāramitā //

anyaṃ ca dāni paśyatha āścaryaṃ tasya devaparṣāye / tāva vipulāye yā kathā abhūt paramaharṣasaṃjananī //

na pi kāmakathā teṣāṃ na pi apsarasāṃ kathā na gītakathā / na pi vādyakathā teṣāṃ na pi bhakṣakathā na pānakathā //

nābharaṇakathā teṣāṃ na pi vastrakathā pravartati kācit* / yānodyānakathā vā manasāpi na jāyate teṣāṃ //

sādhū puṇyabalavato dyuti . . . . . sā sadevakaṃ lokaṃ / abhibhavati nāyakasya vikasati eṣā kathā tatra //

[_mvu_2.18_] sādhuṃ garbhokramaṇaṃ karmaṇa anurūpaṃ pāramigatasya / iti vikasati bahuvidhā kathā pariṣāmadhye etasmiṃ //

sādhū ti nirāmiṣehi saṃjñāpadehi kṣapenti tatkālaṃ / varabuddhino ayaṃ api kathā vikasati pariṣāmadhye //

evaṃ bahuprakārāṃ kathāṃ kathayantā ramanti devagaṇāḥ / rūpaṃ varṇaṃ tejaṃ varaṃ ca vīracaryaṃ kathayantā //

sarveṣāṃ bodhisatvānāṃ mātā pratipūrṇe daśame māse prajāyati // subhūtinā śākyena preṣitaṃ rājño / āgacchatu devī iha prajāyiṣyati // rājā pratibodhayati // āgamiṣyati sālabhaṃjakaṃ ca kariṣyati //

lumbinivanaṃ sucapalaṃ apagatatṛṇakhāṇḍapatrasaṃkhāraṃ / varasurabhikusumanikaraṃ karotha gandhodakasugandhaṃ //

lumbinivane va vātā tamālapatragandhavāsitaśarīrā / vāyantu amṛtagandhāṃ madajananā ca palāyantu //

agaruvaradhūpagandhā samonamantu nabhato jaladharā taṃ / lumbinivanaṃ chādetuṃ varacūrṇarasākulaṃ kṣipraṃ //

ekaikaṃ caṅkramavaraṃ dukūlapaṭṭorṇākośikārehi / kalpayatha kalpavṛkṣāṃ yatha divi devapradhānasya //

devā ca devakanyā ca gandhamālyaṃ gṛhya luṃbinīvanam āgacchanti //

[_mvu_2.19_] sphaṭikamaṇikuṇḍaladharā vigalitavasanā pralambamaṇihārā / ādāya gandhamālyaṃ gaganapathagatā praḍīyanti //

mandāravāna bharitā kācit* śaṃgeriyo gṛhītvāna / haricandanasya kācit kāci punaḥ kalpaduṣyāṇāṃ //

sthalajajalajaṃ ca mālyaṃ gṛhītvā apsarā muditacittāḥ / ratanā ābharaṇāni ca jambudvīpe abhimukhīyo //

caturāśītim anūnā chatrasahasrāṇi devakanyāyo / kanakaratanāmayāni ādāya nabhe praḍīyanti //

kūṭāgārasamehi ca sphaṭikamaṇimusālagalvehi citrehi / bharitam api antarīkṣaṃ duṣyaśatasamucchritapatākaṃ //

gajaśvasanasannikāśā śāradameghā khagapathe virocanti / varasurabhikusumagandhā kamalotpalacampakavimiśrāḥ //

bhujagapatino pramuditā meghehi sugandhatoyabharitehi / abhyokiranti nagaraṃ anyāni ca adbhutaśatāni //

avagāhya taṃ vanavaraṃ māyā sakhisaṃvṛtā jinajinetrī / vicarati cittarathe devi amaravadhū yatha ratividhijñā //

sā krīḍārtham upagatā pilakṣaśakhāṃ bhujāya avalambya / pravijṛmbhitā salīlā tasya yaśavato jananakāle //

atha vā navati sahasrā marukanyā āśur eva sannipatitā / {āśu-r-eva} māyāṃ kṛtāṃjalipuṭā idam avaca prasannasaṃkalpā //

[_mvu_2.20_] adya jarāvyādhimathanaṃ janayiṣyasi amaragarbhasukumāraṃ / devī divi bhuvi mahitaṃ hitaṃ hitakaraṃ naramarūṇāṃ //

mā khalu janaya viṣādaṃ parikarma vayaṃ tavaṃ kariṣyāmaḥ / yaṃ kartavyam udīraya dṛśyatu kṛtam eva tatsarvaṃ //

atha caturi lokapālā saparivārā āśu-r-eva sannipatitā / divyapraveṇihastā devim upagatā pradakṣiṇato //

sarve pi devasaṃghā māyāṃ paricārayitva ākāśe / sthitā mālyagandhahastā svaparivāreṇa upaśobhanti //

na khalu punar bodhisatvāmātā bodhisatvaṃ janeti śayānā niṣaṇṇikā vā yathānyāḥ striyo // atha khalu bodhisatvamātā sthitikā eva bodhisatvaṃ saṃjaneti // bodhisatvo smṛto saṃprajāno mātaram abādhayamāno dakṣiṇapārśvena prādurbhavati //

dakṣiṇena hi pārśvena jāyante puruṣottamāḥ / sarve puruṣaśārdūlā bhavanty atravihāriṇaḥ //

kiṃ tan na bhidyate pārśvaṃ vedanā ca na jāyate / tasyā jinajanetrīye janetvā puruṣottamaṃ //

manomayena rūpeṇa prādurbhonti tathāgatā / evaṃ na bhidyate pārśvaṃ vedanā na ca jāyati //

bodhisatvo garbhāvāsapariśrānto sapta padāni kramati //

jātamātro ca vikrame sapta vikramate bhuvi / diśāṃ ca praviloketi mahāhāsaṃ ca ūhati //

[_mvu_2.21_] atra kiṃ kāraṇaṃ uktaṃ yaṃ sapta kramate kramān* / na ca aṣṭa na ca ṣaṣṭi atra āgamanaṃ śṛṇu //

garbhāvāsapariśrānto sarvalokahito muniḥ / paścimo garbhāvāso yaṃ atha vegena prakrami //

taṃ tu saptapade nyaste devasaṃghābhilīyata / sahasā lokapālebhyo aṃkena dhāriye muniḥ //

atha varṣo samutpadye divyakusumaśīkaro / mandāravarajākīrṇṇo divyacandanasaṃkulo //

dīrghakālam udagrāś ca suramukhyā agradhūpanaṃ / pramuṃciṣu vibhūṣārthaṃ tasya uttamabuddhino //

yad arthaṃ ca viloketi diśāṃ apratipudgalo / tatrāpi āgamaṃ vakṣye upadeśaṃ manoramaṃ //

na so vidyate satvānāṃ deveṣu manujeṣu vā / yasyaivaṃ saṃbhavo bhavati garbhokramaṇam eva ca //

khadyotakanakanirbhāsaṃ pārśvaṃ jinajanetriye / āyate yadā sarvajñaḥ āyate carame bhave //

jātamātrasya taccittaṃ āsi pravaravādino / asti kaścit samabuddhi me idaṃ tarkaṃ nivartituṃ //

kecit saṃsāracāreṇa artīyanti yathā ahaṃ / ityarthaṃ puruṣādityaḥ diśāṃ sarvāṃ nirīkṣati //

atha diśāṃ vilokento dṛśyati vadatāṃ varaḥ /

[_mvu_2.22_] devakoṭisahasrāṇi tasmiṃ hāsaṃ pramuñcati //

jātamātrasya me cāhuḥ devatā mārakāyikāḥ / caturdvīpo mahākośo cakravartī bhaviṣyasi //

athāsya hāso saṃbhavati na me satvā vijānatha / sarvajño sarvadarśāvī bhaviṣyaṃ puruṣottamaḥ //

evam etaṃ praśaṃsanti vipākam upadeśakāḥ / tathā hi narasiṃhānāṃ śāsanaṃ suprakāśitaṃ //

yaṃ tiṣṭhantī janaye vīraṃ saṃkusumitehi śālehi / śarīram avalambyamānā taṃ anativaraṃ jinaṃ vande //

saṃpratijāto sugato samehi pādehi dharaṇim avatiṣṭhe / sapta ca padāni agamā sarvāṃ ca diśāṃ viloketi //

taṃ cāsya caṃkramantaṃ anvāgami vījanaṃ ca cchatraṃ ca / mā varaviduno kāye daṃśā maśakā ca nipatensuḥ //

saṃpratijāte sugate devā prathamaṃ jinaṃ pratigṛhṇe / paścāc cainaṃ manuṣyā anativaraṃ aṅke dhārensuḥ //

pratyagrahensu devā sugataṃ dvātriṃśalakṣaṇasamaṃgiṃ /

[_mvu_2.23_] paścāc cainaṃ manuṣyā anativaraṃ aṃke dhārensuḥ //

nirvāyensu pradīpā mānuṣakā obhāsit'; abhūl lokaṃ / saṃpratijāte sugate ulkādhāre naramarūṇāṃ //

saṃpratijāte sugate jñātī udakārthikā vidhāvensuḥ / atha purato udupānā pūrā mukhato viṣyandensuḥ //

duve vāridhārā udgami ekā śītasya ekā uṣṇasya / yatra snapayensu sugataṃ vigrahaṃ iva jātarūpasya //

saṃpratijāte khalu punaḥ sugate bodhisatvamātā akṣatā caiva abhūṣi avraṇā ca bodhisatvasyaiva tejena / bodhisatvamātuḥ kukṣi pratipūrṇā eva abhūṣi anonaddhā ca // saṃpratijāte khalu punar bodhisatve caturṇṇāṃ dvīpakoṭiśatānāṃ madhye pṛthivīmaṇḍapradhānā aśvatthayaṣṭi prādurbhavet* / antaradvīpe candanavanaṃ prādurbhavet* / bodhisatvasya upabhogaparibhogam āgacche bodhisatvasyaiva tejena // tatra devaputrasahasrāṇi apsarasahasrāṇi gandhamālyam ādāya āgacchanti bodhisatvasya pūjārthaṃ // devaputro devaputraṃ pṛcchati // kahiṃ gamiṣyasi // so āha //

eṣā prasūṣyati narendravadhūttamaṃ taṃ vatsaṃ vibuddhavarapuṣkaragauragarbhaṃ / yo prāpsyate dharaṇimaṇḍagatottamārthaṃ māraṃ nihatya sabalaṃ tam upemi vīraṃ //

[_mvu_2.24_] amrakṣitā garbhamalena gātrā jātaṃ jale paṃkajam uttamaṃ vā / vapuṣmanto bālaraviprakāśo sabrahmakān amarān abhibhoti //

tato jātamātro kule śākiyānāṃ atikramya dhīro padānīha sapta / samolokayitvā diśā ūhasāsi ayaṃ dānim eko bhavo paścimo tti //

nabhe tu cchatram eva vibhrājamānaṃ maṇimuktiśreṣṭhaṃ parābhāvibhrājaṃ / vidhūtadāmena mandāravānāṃ bahū devaputrā nabhe dhārayensuḥ //

sabālārkaśaṃkhapratīkāśavarṇaṃ varaṃ hemacchatraṃ nabhe dhārayensuḥ / tato vījanīyo visṛṣṭā bhramensuḥ kareṇa grahetvā jinaṃ vījayensuḥ //

tataḥ puṇyagandhā sukhoṣṇā prabhūtā laghupremaṇīyā hitā mānuṣāṇāṃ / śivā nandanīyā tuṣārānubaddhā duve vāridhārā nabhe udgamensu //

tato meruśṛṅgād anekaprakārā pramuktottarīyā samantormijātā //

[_mvu_2.25_] bhṛśaṃ viśvagandhādhivāsānuvātā dṛḍhāṃ ṣaḍvidhānaṃ mahīṃ kaṃpayensuḥ //

suvarṇasya rūpyamaṇīnāṃ śubhānā vimāneṣu devā satūryā vighuṣṭā / sujātena jātaṃ jinaṃ prekṣamāṇā sacandrārkatāraṃ nabhaṃ śobhayensu //

ayaṃ so sadevaṃ sanāgaṃ sayakṣaṃ mahoghaṃ maharṣī jagaṃ uttaritvā / tataḥ kṣemam ekāṃ diśāṃ prāpsyatīti prahṛṣṭā sya devā nabhe vyāharensuḥ //

saṃpratijāte bodhisatve śākyānāṃ paṃca kumāraśatāni sundaranandapramukhāni / paṃca kanyāśatāni yaśodharāpramukhāni / paṃca dāsakaśatāni cchandakapramukhāni / paṃca aśvaśatāni kaṇṭhakapramukhāni / paṃca hastipotaśatāni candanahastipotakapramukhāni / paṃca nidhiśatāni prādurbhūtāni // paṃcahi rājaśatehi jayasaṃvṛddhaye preṣitā //

___rājā śuddhodano āṇāpeti // ito eva devīṃ nivartayatha // kenacid bodhisatvo abhivahiṣyatīti // viśvakarmeṇa devaputreṇa ratnāmayī śivikā nirmitā // ko imāṃ śivikāṃ vahiṣyatīti // catvāro mahārājā upasthitā / vayaṃ sattvasāraṃ vahiṣyāmaḥ /

[_mvu_2.26_] bodhisatvo ca māyāya mātuḥ sārdhaṃ śivikāsamārūḍho / śakro devānām indro mahābrahmā ca utsāraṇaṃ karonti //

___rājñā śuddhodanena amātyā āṇattā // ita eva kumāraṃ śākyavardhanaṃ devakulaṃ netha abhayāye devīye pādavandanaṃ // tehi amātyehi rājño vacanena kumāro tato eva śākyavardhano devakulaṃ nīto abhayāya devīye pādavande // te dāni abhayāye devīye mūrdhena pādā vandāpayiṣyāmo ti / yena cābhayā devī tena kumārasya pādā prādurbhūtā / abhayā devī kumārasya mūrdhena pādeṣu praṇatā //

naro cetiyeṣu praviṣṭo akāmo mahālokanātho narendrāṇa śāstā / yadā uttamāṅgena vandāpayensuḥ tato tasya pādāni prādurbhavensu //

tato devatā cābhayā ity avocat* na eṣo nurūpo mamaṃ vandamāmo / praṇāmaṃ ca eṣo yad anyasya kuryād dṛḍhaṃ saptadhā asya mūrdhaṃ sphaṭeyāti //

jātamātre kumāre arthasiddhī sukhī sarvasatvā abhū yāvad avīciṃ / praṇāmaṃ ca kurvī devā abhayā ca tasya devī prahṛṣṭā praṇāmaṃ karoti // utthāpanīyā gāthā //

jāte jagapradhāne sarve arthā pradakṣiṇā rājño / tena naralambakasya nāmaṃ sarvārthasiddha iti //

[_mvu_2.27_] rājakulaṃ kumārasmiṃ praviṣte avacat purohitaṃ nṛpatiḥ / lakṣaṇavidhiguṇakuśalāṃ viprāṃ pariyeṣatha śīghraṃ //

taṃ vijñāya ca devā maheśvarā nāma cittavasavarttī / mā lakṣaṇā akuśalā vikalpayiṣyanti dvijasaṃghā //

vigatamadamānadarpā aṣṭa sahasrā maheśvaravarāṇāṃ / devanaraguruṃ kṛtāñjalī saṃpratijātaṃ upagamensuḥ //

te rājakuladvāre śucivastrāmbarasthitā stimitaśabdāḥ / pratihārarakṣam abravīt sumadhurakaraviṃkarutaghoṣāḥ //

śuddhodanaṃ upagamya brūvīhi ime lakṣaṇaguṇavidhijñā / tiṣṭhanti aṣṭa sahasrā praviśensuḥ yadi anumatan te //

sādhū ti pratiśrutvā pratihārarakṣo praviśya rājakulaṃ / abravīt kṛtāṃjalipuṭo prītamanaso pṛthivīpālaṃ //

atulavaradīptayaśasā kāraya rājyaṃ ciraṃ nihataśatru / dvāre te 'marasadṛśā tiṣṭhanti praveṣṭum icchanti //

pratipūrṇavimalanayanā madhurasvara mattavāraṇavicārī / bhavati mama teṣu śaṃkā na te manujā devaputrās te //

paricaṃkramatāṃ teṣāṃ dharaṇīrajo kramavarāṃ na spṛśāti / na ca sānaṃ paśyati padaṃ pṛthivyāṃ idaṃ api āścaryaṃ //

gambhīrastimitaceṣṭā āryākārā praśāntadṛṣṭipathā / vipulāṃ janenti prītiṃ janasya samudīkṣamāṇasya //

[_mvu_2.28_] anyaṃ ca dāni adbhutaṃ śarīracchāyā na dṛśyate teṣāṃ / teṣāṃ ca sandhiśabdo caṃkramatāṃ na śruyate kaścit* //

niḥsaṃśayaṃ upagatā putravaraṃ naravarādhipa draṣṭuṃ / abhinandaṃ abhivādaya paśyāhi ayonijāṃ devāṃ //

varamālyagandhahastāṃ līlāceṣṭāṃ manoramaśarīrāṃ / dīpyantāṃ iva śirīye asaṃśayaṃ pravaramarutas te //

śuddhodano niśāmya vacanam idaṃ harṣakampitaśarīro / abravīt* bhaṇahi sucapalaṃ praviśantu niveśanam udāraṃ //

kiṃkāraṇaṃ na edṛśā prākṛtapuruṣāṇa bhonti ākārāḥ / na pi mānuṣāṇa īdṛśī ṛddhi bhavati yādṛśīṃ bhaṇasi //

atha so pratihārarakṣo upagamya maheśvarāṃ idam avocat* / prahvo kṛtāṃjalipuṭo praṇamya hṛṣṭo muditacitto //

abhinandato narapatiḥ praviśantu bhavanto divyapurakalpaṃ / rājavṛṣabhasya veśmaṃ narādhipatinā anujñātāḥ //

etaṃ śrutvā vacanaṃ aṣṭasahasraṃ maheśvaravarāṇāṃ / praviśanti pārthivakulaṃ anihatakulavaṃśamukhyasya //

śuddhodano pi rājā maheśvarāṃ dūrato niśāmetvā / pratyutthito saparivāro gauravabalabhāvitaśarīro //

tāṃ avaca rājavṛṣabho svāgatam anurāgaṃ bhavi sarveṣāṃ / prītā sma darśanena praśamadamabalena ca bhavatāṃ //

[_mvu_2.29_] saṃvidyante imāni asmākaṃ āsanapradhānāni / āstāṃ tāva bhavanto asmākam anugrahārthāye //

atha te teṣv āsaneṣu bahuratnaviśuddhacitrapādeṣu / vigatamadamānadarpā niṣīdi anavadyakarmāntāḥ //

te kaṃcid eva kālaṃ āgamayitvā narādhipam avocat* / śṛṇvatu bhavān prayojanaṃ yaṃ asmākam iha gamanāye //

sarva-m-anavadyagātro utpanno lokasundaro tuhyaṃ / putro kila manujapate lakṣaṇaguṇapāramīprāpto //

vayam api lakṣaṇakuśalās samarthā guṇadoṣalakṣaṇaṃ jñātuṃ / yadi na gurutvaṃ bhavato paśyema mahāpuruṣarūpaṃ //

so avaca hanta paśyatha suvyapadeśakṣemaṃ mama putraṃ / marumanujaharṣajananaṃ lakṣaṇaguṇapāramīprāptaṃ //

atha sa mṛdukācalindikapraveṇiye guṇadharaṃ grahetvāna / aṃkena vādicandraṃ upanāmayati suravarāṇāṃ //

ālokayitva dūrā maheśvarā parākramaṃ daśabalasya / mūrdhani vigalitamakuṭā nipatanti mahītale hṛṣṭāḥ //

te dāni rājānam ārocenti / lābhā te mahārāja sulabdhā yasya te yaṃ mahāpuruṣo kule utpanno dvātriṃśatīhi mahāpuruṣalakṣaṇehi samanvāgato // tadyathā //

samā heṣṭā ca dīrghā ca āyatā utsaṃgapaṃcamā /

[_mvu_2.30_] eṇi bṛhatpratiṣṭhito kośa nyagrodha te daśa //

mṛdujālā ca pratipūrṇā ekā ūrdhvāgrapaṃcaṃāḥ / ślaksṇacchavi haṃsāntarā ca utsadā ca te daśa //

rasaṃ suvarṇasīho ca samā śuklā ca paṃcaṃā / samā prabhūtā brahṃā ca nīlagopakṣa te daśa / ūrṇā uṣṇīṣaśīrṣaṃ ca nātho dvātriṃśalakṣaṇo //

dakṣiṇāpathe aparo brāhmaṇakumāro ujjenīyaṃ brāhmaṇamahāśālasya putro śyāmo asito varṇena paṇḍito nipuṇo meghavī / tena gurukulāto devā ca mantrā ca śāstrā ca adhīṭā // so dāni adhītavedādhyayano gṛḥāto niṣkramya vindhyaparvataṃ gatvā ṛṣipravrajyāṃ pravrajito mūlaphalapatrabhakṣo rucchavṛttiḥ // tena tahiṃ vindhyaparvate āśramaṃ māpayitvā vāhitakena mārgeṇa yujyantena ghaṭantena vyāyāmantena catvāri dhyānāni niṣpāditāni pañcābhijñā ca sākṣātkṛtā // so caturdhyānalābhī paṃcābhijño bahuśruto vedapārago asito ṛṣi samantena abhijñāto parijñāto / asito ṛṣi divi parighuṣṭo antarīkṣacaro maharddhiko ca mahānubhāvo paṃcamātrehi śiṣyaśatehi sārdhaṃ nālakena ca tahiṃ āśrame prativasati // so taṃ bodhisatvasya jātamātrasya pṛthivīcālaṃ ca dṛṣṭvā mahāntaṃ ca obhāsaṃ dṛṣṭvā manojñāni ca amānuṣyāṇi ca gītavādyaśabdāni śrutvā divyāni puṣpavarṣāṇi patantāni dṛṣṭvā devakoṭīsahasrāṇī ca apsarasahasrāṇi ca divyamālyagandhahastāni khagapathena pūrvāmukham abhipatantāni anyāni ca adbhutaśatāni dṛṣṭvā uddharṣitaromasaṃjāto // kim idaṃ adya jaṃbudvīpasya / iyaṃ adya kasyānubhāvena pṛthivī ca

[_mvu_2.31_] kampati adbhutaśatāni ca prādurbhūtāni // so dāni ṛṣiḥ divyena cakṣuṣā sarvajaṃbudvīpaṃ pratyavekṣati kasya imaṃ tejānubhāvaṃ edṛśaṃ manojñāni ca gītavāditaśabdā niścaranti divyāni tūryaśatāni śruyanti devāś ca devakanyāś ca dṛśyanti divyāni ca puṣpavarṣāṇi pravarṣanti candrādityasahasrāṇi ca dṛśyanti narakasahasreṣu nāgniḥ prajvalati / ekāntasukhasamarpitā ca satvā saṃjātā // so tathā divyena cakṣuṣā adrākṣīt* // purastimena kapilavastusmiṃ nagare rājño śuddhodanasya putro jātā kṛtapuṇyo maheśākhyo mahānubhāvo yasya tejānubhāvena jambudvīpe evaṃrūpāṇi adbhutaśatāni prādurbhūtāni // deśakālena kumāraṃ drakṣyāmi // so dāni kālaṃ ca samayaṃ ca jñātvā kumārasya darśanāya saṃbahulehi śiṣyehi saṃparivṛto vaihāyasena ṛddhiye kapilavastum anuprāpto rājño śuddhodanasya antaḥpuradvāre // amātyā ca pratihāro ca ṛṣiṃ dṛṣṭvā pratyutthitā / kim ājñāpeti bhagavāṃ kenārthaṃ kim āgamanaprayojanaṃ // ṛṣi āha // śuddhodanasya pratihāretha asito ṛṣi darśanakāmo // pratihāreṇa rājño niveditaṃ // asito ṛṣi darśanakāmaḥ // rājā śuddhodano asitasya ṛṣisya āgamanaṃ śrutvā abhijñātasya viśrutasya mahābhāgasya pratihārarakṣam āha // praviśatu ṛṣīti // pratihārarakṣeṇa nirdhāviya ṛṣisya niveditaṃ / praviśatu bhavāṃ //

___ṛṣi praviṣṭo / rājā sāntaḥpuro ṛṣiṃ dṛṣṭvā pratyutthito // abhivādema bhagavantaṃ niṣīdatu bhagavāṃ // ṛṣi rājño jayena vardhāpayitvā niṣaṇṇo // rājā pṛcchati // kiṃ bhagavaṃ āgamanaprayojanaṃ // ṛṣi āha // kumāran te draṣṭukāmo // tasmiṃś ca kāle kumāro anyataraṃ śāntasamādhiṃ samāpanno // teṣām etad abhavat* / prasupto kumāro // tato rājā ṛṣiṃ āha // bhagavaṃ āgamehi muhurtaṃ kuṃāro saṃprati osupto // ṛṣi āha // mahārāja na kumāro osopati // rājā kumārasya

[_mvu_2.32_] mūlaṃ allīno paśyati ca kumāraṃ jāgritaṃ // rājā ṛṣisya vismito / mahābhāgo ṛṣiḥ // rājñā āṇattaṃ / upanāmetha kumāraṃ ṛṣisya // kumāro sūkṣmāyāṃ ajinapraveṇiyaṃ gṛhya ṛṣisya upanāmito // ṛṣi kumārasya dūrato eva kāyena mahāpuruṣalakṣaṇāni dṛṣṭvā aṃjaliṃ mūrdhani kṛtvā pratyusthito // namaskṛtvā kumāro ṛṣiṇā pratigṛhīto // ṛṣiḥ kumārasya dvātriṃśatmaḥāpuruṣalakṣaṇāni pratyavekṣati //

___ṛṣiś ca tatra rājakule kumārasya cakravartiśabdaṃ śṛṇoti / naimittikehi kumāro vyākṛtaḥ rājā cakravartī bhaviṣyati // ṛṣisya bhavati // nāyaṃ cakravartī bhaviṣyati / buddho ayaṃ loke bhaviṣyati // ṛṣis tāni lakṣaṇāni dṛṣṭvā na edṛśāni rājño cakravartisya lakṣaṇāni buddhānām edṛśāni lakṣaṇāni bhavanti / buddho ayaṃ loke bhaviṣyati / ahaṃ ca nacireṇa kālena kālakriyāṃ kariṣyāmi / idaṃ ca ratnaṃ na drakṣyāmi / imasya dharmaṃ na śroṣyāmi gaṇottamaṃ ca na drakṣyāmi // ṛṣi prarodī aśrūṇi ca pravartayati // rājā śuddhodano asitaṃ ṛṣiṃ rudantaṃ dṛṣṭvā sāntaḥpuro udvigno jāto // kiṃ bhagavantaṃ kumāraṃ dṛṣṭvā rodasi / mā kumārasya kāṃcid vipattiṃ paśyasi // kumārasya jātamātrasya pṛthivī kampitā ṣaḍvikāraṃ obhāsaḥ loke prādurbhūtaḥ devasahasrehi pūjito divyāni kusumavarṣāṇi divyāni ca tūryasahasrāṇi saṃpravāditāni śabdā niścarensuḥ // kumāre jātamātre kapilavastusmiṃ paṃca kumāraśatāni jātāni paṃca kanyāśatāni paṃca dāsaśatāni paṃca dāsīśatāni saṃjātāni paṃca hastipotaśatāni paṃca aśvaśatāni paṃca nidhānaśatāni prādurbhūtāni paṃcahi rājaśatehi jayavṛddhīye preṣiṭāyo anyāni pi ca āścaryādbhutāni / bhagavāṃ ca kumāraṃ dṛṣṭvā roditi / evaṃ me bhagavaṃ ākhyāhi mā kumārasya kāṃcid vipattiṃ paśyasi // ṛṣir āha // mahārāja

[_mvu_2.33_] kumārasya na kāṃcid vipattiṃ paśyāmi / edṛśānāṃ mahārāja mahāpuruṣāṇāṃ kadācit kahiṃcil loke prādurbhāvo bhavati / ayaṃ mahāpuruṣo prādurbhūtaḥ buddho loke bhaviṣyati / ahaṃ ca vṛddho na drakṣyāmi / dharmaṃ ca deśayiṣyati aupasamikaṃ cāryaṃ ca nirvāṇikaṃ ca taṃ ca na śroṣyāmi / gaṇavaraṃ cāsya na drakṣyāmi buddhavikurvitāni na drakṣyāmi / tad etāṃ mahārāja ātmano mahāvipattiṃ dṛṣṭvā rodāmi // ṛṣiḥ bodhisatvaṃ caturhi kāraṇehi ekāṃśena vyākaritvā buddho yaṃ loke bhaviṣyatīti prakrānto //

nīvaraṇāni vijahitva ekāgreṇa manasā mama śṛṇotha / yathā asito parideve utpanne śākiyakumāre //

asito nāma maharṣiḥ abhūṣi yo vasati vindhyaviṣayasmiṃ / niyatanicayo mahātmā mahākapila-uttamāṃgaruhaḥ //

āraṇyaśāstrakuśalo lābhī pañcāna so abhijñāna / kailāsaśikharavāsī dhanapatir iva guhyakādhipati //

so vasati kānanamūrdhni mūlaphalam akṛṣṭaṃ rucchāṃ vṛttiṃ / śiṣyeṇa nālakena sārdhaṃ anyehi ca bahūhi //

daśakuśalakarmasevī praśamadamarato pare ca ovadati / devaguṇapāramigato ṛṣiḥ paramaśīlasaṃpanno //

obhāso ca suvipulo prītī lokottara asaṃmuhyantī / satvā caikāntasukhī abhunsu pṛthivī ca kampesi //

so tatra saṃniṣaṇṇo paśyati mandāravāṇi kusumāni / dharaṇītale patitāni divyāni ca kalpapuṣpāṇi //

[_mvu_2.34_] paśyati asito ca nabhe ābharaṇaśaṭāni viprakīrṇāni / sahasrā pradhāvitānāṃ gaganatale devakanyānāṃ //

madhuraṃ ca kiṃnarīṇāṃ śṛṇoti gītasvaraṃ giriguhāsu / girinadiyo kūlavahāṃ śamayati kusumākulajaloghāṃ //

obhāsaṃ pi ca vipulaṃ samantato paśyati daśadiśāsu / sahasā samutpatantaṃ ravitaruṇamarīcisaṃkāśaṃ //

etāni ca anyāni ca bahūni āścaryakāni dṛṣṭvāna / uddharṣitaromakūpo asito cintāmano āsi //

kin tu khu mahī pracalitā gaganatale dundubhino ca nadanti / obhāsito ca loko pravarṣati ca puṣpavarṣāṇi //

na vibhānti candrasūryā lavaṇajalo kṣubhyate asitatoyo / padmottarīyapaṭalā dṛśyanti kusumākulajalaughā //

sarve c'; ime drumavarā akālakusumehi . . . . cchāditā / adya phalakusumabharitā surabhī gandhā pravāyanti //

na ca prajvalate agniḥ nirayasahasreṣu adya divasena / na ca vedayanti duḥkhaṃ lokāntarikā vipadyamānā //

na cāpi kṣudhāpipāsā yathā pure jāyate śarīrasmiṃ / hṛdayaṃ ca me pramuditaṃ kin tu khalu bhaviṣyati adya //

atibalam udīrṇahāsā kiṃ tu khalu purastime diśābhāge / dhāvanti devakanyā candanacūrṇaṃ grahetvāna //

[_mvu_2.35_] ko na khalu mahānubhāvo utpanno adya jaṃbudvīpasmiṃ / kasya yaśena yaśavato ayam edṛśako mahābhāvo //

tahim edṛśaṃ nimittaṃ lokasmiṃ yasya kasyacid bhoti / buddhānām utpāde edṛśakā bhonti ākārāḥ //

pṛthivīya patantānāṃ śṛṇoti ākāśe amarasaṃghānāṃ / utpanno lokanātho buddho hohiṣyati aneyo //

so dāni pramuditamano gaganatale śruṇiya devasaṃghānāṃ / adya naravīragarbho buddho lokasmiṃ utpanno //

so sarvaṃ jambudvīpaṃ olokayi divyalocanehi ṛṣi / addasa śākyāna kule jāto śuddhodanasuto yaṃ //

tasyāpi evaṃ dṛṣṭvā jāto diśāsu bodhiya kaulīno / tatraiṣa buddhaśabdo carati drakṣyāmi taṃ kāle //

te cāpi kuṭhārihastā kṛṣṇājinasukṛta-uttarāsaṃgā / valkalacīrāṃbaradharā ādāya phalodakam āgami //

ākāśe nirālambe vāyupathe . . . . prakrāmi ṛṣiḥ / ṛddhiṃ saṃjanayitvā kṣaṇena āgami kapilavastuṃ //

himavatamūle adarśi nagaraṃ ramyaṃ ādityabandhuguptaṃ / durdharṣaṃ paraśatrubhiḥ taṃ ca suramaṇīyaṃ tridaśāna iva / devānāṃ praviśe ṛṣi puraṃ śākiyadarśanārthāye //

susannibhantaṃ praviśe āpaṇapaṇyakrayaprasaktaṃ pūrṇaṃ /

[_mvu_2.36_] hṛṣṭajanehi pramuditahayagajarathapattisaṃghehi //

so manasā upagacchanto dvāre praviṣṭo śuddhānte . . . . / śuddhodanasya nilayaṃ nilayaṃ yathā devarājasya //

prāsādaharmiyaṃ taṃ gavākṣavaraśaraṇapaṃjaravibuddhaṃ / girikūṭaṃ iva galitaṃ paśyati gagane virocentaṃ //

tasmiṃ vimānamukhye kūṭāgārāṇi rajataśrīmāṇi / śobhanti karṇikāyo hutāśanahutārcisaṃkāśā //

garbhagṛhāṇī śubhāni ca santi viśadaśaṃkhahārakasaṃnibhā / vimalaravisaṃprakāśā dyotanti kṛtā va candrāṇi //

dṛśyanti tatra uptā veruliyasya sukṛtehi phalakehi / gṛhasūcīkāvalīhi vidyughanaprasekavarṇāni //

paśyanti toraṇāni kanakamayā agnijvālasadṛśāni / vimalaravisaṃprakāśā dyotanti kṛtā ca candrāṇi //

kvacitkvacit kālameghasadṛśasamadā pi sṛjanti viya toyaṃ / kvaci* niśritārkasadṛśā satārakā niścaranti kvacit* //

mārjārapotakā pi ca kvacitkvacit sahasāvapatanti tahiṃ / trasyanti ca varhiṇehi kvacitkvacit saṃpatantehi //

madhuraṃ ca paṃjaragatā kvacitkvacit kokilā nikūjanti / śukasārikā kvacitkvacid ābharaṇanidānavibhrāntā //

[_mvu_2.37_] śuddhaṃ daśasu vidiśāsu caturasraṃ nirmitaṃ su-āviddhaṃ / durgharṣiyaṃ arībhiḥ sūtragrahasya samupacīrṇaṃ //

bahuvidharatnasaṃcayāyaṃ anekavicitrasaṃghātabhūmiyāṃ / sīho niṣadyati viṣṭaṃ trasati ca udentam ādityaṃ //

taṃ yugyayānakavigataṃ ceṭīvelāsikāhi ca upetaṃ / kāṣāyakarburavarṇaṃ varṣavarasamākulaṃ praviśe //

preṣyaśatayānakalilaṃ āryajanasamākulaṃ śucisugandhaṃ / praviśe bhavanaduvāraṃ prāpto jaṭilo nyasaṃrodhaṃ //

osaraṇe ca bharitā addaśi pramadā sthitasaṃbhrāntena / pragṛhītakhaḍgahastā ati-r-iva priyadarśanapralāpā //

asito cāsau vyakto gambhīro sarvaśāstrasuvidhijño / pratihārarakṣam avoca nivedaye śākyarājasya //

kālo smi vikhyāto bhāradvājo ham asmi gotreṇa / jāto smi ārya ti viṣaye sikhare vindhyasmiṃ viharāmi //

sādhv ārya tti śrutadharo pratiśruṇiya prāpaye mahīpatino / tad vacanaṃ anavaśeṣaṃ śrutvā ca praveśayitvā ca //

pratibhāṇito praviṣṭo siṃhahanusya svargasadṛśanilayaṃ / indra iva nandanaṃ gato saṃkīrṇaṃ apsaragaṇehi //

[_mvu_2.38_] vardhāpaye jayena phalāni upanāmaye asitanāmo / pratyagrahesi rājā svāgataṃ bhagavato ti ca avocat* //

atha kanakam aṣṭapādaṃ suvicitrakilañjakaṃ maṇivicitraṃ / prakṣaptam āsanavaraṃ tatra niṣīde anujñāto //

paryaṃkasmiṃ niṣaṇṇo paṃcābhijño ṛṣī maharddhīko / bhaktena nimantreti svāmaṃ śuddhodano rājā //

bhaktaṃ kṛtaṃ prabhūtaṃ pratiśruṇu taṃ anāmayan tu te bhagavan* / icchāma te kumāraṃ draṣṭuṃ yadi te anumataṃ syāta //

svāgatam anurāgataṃ te supto tāvat priyadarśi kumāro / drakṣyasi tvaṃ prativibuddhaṃ vigrahaṃ iva jātarūpasya //

pratibuddhaṃ ca kumāraṃ praveṇiyaṃ aṣṭamaṃgalakṛtāyaṃ / upanāmayi mātusmā ghanavivarakṛtaṃ ca ādityaṃ //

dṛṣṭvāna taṃ ṛṣivaro kuṇḍalam iva paṭṭakambalanyastaṃ / abhyutthahitva tvaritaṃ aṃkena pratīcchati kumāraṃ //

aṅkena gṛhya niśāmya dvātriṃśallakṣaṇeṣu upāgataṃ / tathā anuvyaṃjanehi prarodi ākhaṇḍalasamāno //

taṃ aśrupūrṇanayanaṃ rājā śuddhodano idam avocat* / kiṃ dāni te kumāraṃ dṛṣṭvā daurmanasyam utpannaṃ //

yo tadaho jātamātro sapta padān uttarāmukho agami / taṃ tuvaṃ brāhmaṇa dṛṣṭvā kiṃ rodiṣi śrotum icchāmi //

[_mvu_2.39_] yasmiṃ tadaho jāto chatraṃ ca vījanīṃ ca grahetvāna / asthānsu antarīkṣe dṛṣṭvā kiṃ rodiṣi brahma //

yasmiṃ tadaho jāte sarvo obhāsito abhūl loko / taṃ tuvaṃ brāhmaṇa dṛṣṭvā kiṃ rodiṣi śrotum icchāmi //

yasmiṃ tadaho jāte udupānā duve nabhe udgacchensuḥ / taṃ tuvaṃ brāhmaṇa dṛṣṭvā kiṃ rodiṣi śrotum icchāmi //

yasmiṃ tadaho jāte devā chatraṃ nabhasmiṃ dhārensuḥ / taṃ tuvaṃ brāhmaṇa dṛṣṭvā kiṃ rodiṣi śrotum icchāmi //

yasmiṃ tadaho jāte devā mandāravāṇi prakirensuḥ / taṃ tuvaṃ brāhmaṇa dṛṣṭvā kiṃ rodiṣi śrotum icchāmi //

yasmiṃ tadaho jāte acetanā saṃprakampitā vasudhā / taṃ tuvṃ brāhmaṇa dṛṣṭvā kiṃ rodiṣi śrotum icchāmi //

yasmiṃ tadaho jāte lavaṇajalo kṣobhito asitatoyo / taṃ tuvaṃ brāhmaṇa dṛṣṭvā kiṃ rodiṣi śrotum icchāmi //

yasmiṃ tadaho jāte nabhasi gatā dundubhiyo vādyanti / taṃ tuvaṃ brāhmaṇa dṛṣṭvā kiṃ rodiṣi śrotum icchāmi //

yasmiṃ tadaho jāte paṃca śatā jātā śākyaputrāṇāṃ / taṃ tuvaṃ brāhmaṇa dṛṣṭvā kiṃ rodiṣi śrotum icchāmi //

yasmiṃ tadaho jāte paṃca śatā jātā śākyakanyānāṃ //

taṃ tuvaṃ brāhmaṇa dṛṣṭvā kiṃ rodiṣi śrotum icchāmi / yasmiṃ tadaho jāte paṃca śatā jātā mahya dāsānāṃ / taṃ tuvaṃ brāhmaṇa dṛṣṭvā kiṃ rodiṣi śrotum icchāmi //

[_mvu_2.40_] yasmiṃ tadaho jāte paṃca śatā jātā mahya dāsīnāṃ / taṃ tuvaṃ brāhmaṇa dṛṣṭvā kiṃ rodiṣi śrotum icchāmi //

yasmiṃ tadaho jāte mahya turagāṇāṃ paṃca śatā jātā / taṃ tuvaṃ brāhmaṇa dṛṣṭvā kiṃ rodiṣi śrotum icchāmi //

yasmiṃ tadaho jāte paṃca śatā gajapotānāṃ jātā / taṃ tuvaṃ brāhmaṇa dṛṣṭvā kiṃ rodiṣi śrotum icchāmi //

yasmiṃ tadaho jāte paṃca nidhiśatā mukhāni darśenti / taṃ tuvaṃ brāhmaṇa dṛṣṭvā kiṃ rodiṣi śrotumiccḥāmi //

yasmiṃ tadaho jāte maṇḍalino rājāno praṇata mahyaṃ / taṃ tuvaṃ brāhmaṇa dṛṣṭvā kiṃ rodiṣi śrotumiccḥāmi //

yasya rājācāryā brāhmaṇa saṃdarśanāya upayānti / taṃ tuvaṃ brāhmaṇa dṛṣṭvā kiṃ rodiṣi śrotum icchāmi //

yaṃ paśyitvā manujā bhavanti hṛṣṭā sukhī udagrā ca / taṃ tuvaṃ brāhmaṇa dṛṣṭvā kiṃ rodiṣi śrotum icchāmi //

vyapanaya brāhmaṇa śokaṃ bhava muditamano sukhaṃ pratilabhāhi / eṣo bhaviṣyati nṛpo saptaratanavā pṛthivipālo //

evaṃ ukte avacī asito sitasāhvayaṃ idam avocat* / aśrūṇi pramārjanto . . . . . . vyākṛto ṛṣibhiḥ //

ānandahutāsanabahutaruṇārkanibho na so puruṣasiṃho / hohiti narapati rājā hohiti śāstā anabhibhūto //

eṣo hi trīhi kramehi traidhātukaṃ laṃghiyā anavaśeṣaṃ /

[_mvu_2.41_] śivam amaraṃ nirantarāyaṃ adhigamiṣyati uttamaṃ dharmaṃ //

jīrṇo ahaṃ gatavayo daharo ca narottamo acirajāto / kālagato bhaviṣyaṃ ahaṃ yada bodhiṃ prāpsyati kumāro //

buddho ayaṃ bhaviṣyati sarvajño sarvadharmavaśavartī / svākhyātadharmavinaye ahaṃ ca jīrṇo ti rodāmi //

nāpi mahyaṃ maraṇabhayaṃ kahiṃ tu jāto na mrīyate manujo / buddhaṃ tu apratisamaṃ na drakṣyan tena rodāmi //

na khu mahyaṃ maraṇabhayaṃ kahiṃ tu jāto na mrīyate manujaḥ / dharmaṃ tu opasamikaṃ na śroṣyaṃ tena rodāmi //

na khu mahyaṃ maraṇabhayaṃ kahiṃ tu jāto na mrīyate martyo / saṃghaṃ guṇasāgaram ahaṃ na drakṣyan tena rodāmi //

yo buddho bodhayiṣyati prajām imāṃ bhogehi ciraprasuptāṃ / so yaṃ prādurbhūto ahan tu jīrṇo ti rodāmi //

yo mukto mocayiṣyati prajām imāṃ rāgabandhanair baddhāṃ / so yaṃ prādurbhūto ahan tu jīrṇo ti rodāmi //

yo mukto mocayiṣyati prajām imāṃ mohabandhanair baddhāṃ / so yaṃ prādurbhūto ahan tu jīrṇo ti rodāmi //

yo mukto mocayiṣyati prajām imāṃ rāgadoṣamoheṣu / so yaṃ prādurbhūto ahan tu jīrṇo ti rodāmi //

yo ātmanā arogo bhūtvā anyāṃ api kāhiti arogāṃ / so yaṃ prādurbhūto ahan tu jīrṇo ti rodāmi //

[_mvu_2.42_] yo ātmanā aśoko bhūtvā anyāṃ api kāhiti aśokāṃ / so yaṃ prādurbhūto ahan tu jīrṇo ti rodāmi //

yo ātmanā viśalyo bhūtvā anyāṃ api kāhiti viśalyāṃ / so yaṃ prādurbhūto ahan tu jīrṇo ti rodāmi //

sukhitā ime naramarū kāśipure dharmarājaṃ drakṣyanti / cakraṃ pravartayantaṃ ahan tu jīrṇo ti rodāmi //

sukhitā ime naramarū drakṣyante gaṇavarasya madhyagataṃ / amṛtaṃ pratibhajamānaṃ ahan tu jīrṇo ti rodāmi //

vyādhi jarā ca maraṇaṃ antarāyakarā bahū manuṣyāṇāṃ / āśvāstā utpanno ahaṃ anāśvasto rodāmi //

tathā ṛṣi ālapitvā bahūni karuṇāyanto vepitvā / anuśaṃse vācāye naravaradamakaṃ tadā dṛṣṭvā //

prācīnadiśaṃ avoca ihāgato naruttamaṃ gaveṣanto / na hi sulabho utpādo buddhāna adāntadamakānāṃ //

so dāni bodhisatvaṃ bahuśo abhipradakṣiṇaṃ caritvāna / āmantraye narapatiṃ gacchāmi snigdhavatīṃ bhavān detu //

buddhanirghoṣaṃ śrutvā gacchesi vināyakottamasakāśaṃ / carayesi brahmacaryaṃ vacanaparikaro ca tasya syāt* //

sādhu iti pratiśrutvā asitasya nārado idaṃ vacanaṃ /

[_mvu_2.43_] pravrajiya gaṇajyeṣṭho abhūṣi arahā vidhutakleśo //

kātyāyanasya sagotraṃ nāmena nāradaṃ jinasya sutaṃ / vanevāsinaṃ . . . . vandatha parinirvṛtaṃ sthaviraṃ //

taṃ nirvṛtaṃ samaśāntaṃ nirupadhiṃ sarvopadhikṣayavimuktaṃ / sarvaprapañcātītaṃ vandatha parinirvṛtaṃ sthaviraṃ //

caturhi kāraṇehi asitena bodhisatvo ekāṃśena vyākṛto buddho bhaviṣyatīti // katamehi caturhi // lakṣaṇānāṃ vyaktatāyai suvibhaktatatāyai gambhīratāyai akhaṇḍaśreṣṭhatāyai // buddhānāṃ bhagavatām aśīty anuvyaṃjanāni āsi // buddhānāṃ bhagavatāṃ tuṅganakhā tāmranakhā snigdhanakhā vṛttāṃgulī ca citrāṃgulī ca anupūrvacitrāṃgulī ca / nirgranthiśirā ca gūḍhaśirā ca gūḍhagulphā ghanasandhī ca aviṣamasamapādā ca / buddhā bhagavanto pratipūrṇavyaṃjanā ca samantaprabhā ca mṛdugātrā ca visadagātrā ca adīnagātrā ca / anusandhigātrā ca / susaṃhatagātrā ca / suvibhaktāṃgapratyaṃgā ca / nikhilāduṣṭaśarīrā ca / vyapagatatilakālakagātrā ca punar buddhā bhagavanto tūlamṛdupāṇayaś ca / gambhīrapāṇilekhā abhagnapāṇilekhā ca acchinnapāṇilekhā ca / anupūrvapāṇilekhā ca / bimboṣṭhā ca / nābhyāyatanavacanā ca / mṛdutanukaraktajihvā ca / gajagarjitastanitasvarā ca / sukharavaragirā mañjughoṣā ca buddhā bhagavanto / nāgavikrāntagāmī ca / ṛṣabhavikrāntagāmī ca / siṃhavikrāntagāmī ca / abhidakṣiṇagāmī

[_mvu_2.44_] ca / utsadasamā ca samantaprāsādikā ca / śucisamācārā ca / paramaśuciviśuddhalomā ca / vitimirasamantaprabhā ca / buddhā bhagavanto ṛjugātrā ca / mṛdugātrā ca anupūrvagātrā ca / cāpodarā cārūkṣābhagnodarā ca / gambhīranābhī ca / abhagnanābhī ca / acchinnanābhī ca / abhidakṣiṇāvartanābhī ca / pariṇatajānumaṇḍalā ca / buddhā bhagavanto vaṭṭitadāṭhā ca / tīkṣṇadāṭhā ca / abhagnadāṭhā ca / acchinnadāṭhā ca / aviṣamadāṭhā ca / tuṃganāsā ca / nātyāyatanāsā ca / asitanayanā ca / asitasitakamalasadṛśanayanā ca / buddhā bhagavanto asitabhramū ca snigdhalomabhramū ca / aparīttakarṇā ca / aviṣamakarṇā ca / vyapagatakarṇadoṣā ca / anupahatā anupakliṣṭā śāntendriyā ca uttamaśreṣṭhasaṃmitamukhalalāṭā ca buddhā bhagavanto // asitakeśā ca / sahitakeśā ca / citrakeśā ca / vivṛttakeśā ca abhagnakeśā ca / acchinnakeśā ca aparuṣakeśā ca / snigdhakeśā ca surabhikeśā ca / vallitāgrakeśā suśiraso svastikanandyāvatamuktikaśreṣṭhasaṃnikāsā ca buddhānāṃ bhagavantānāṃ keśā //

etāni buddhasya ameyabuddhino kāye aśītiṃ anuvyaṃjanāni / yehi sya kāyo satataṃ alaṃkṛto devātidevasya narottamasya //

praśastāni yasya duve triṃśatiṃ ca aśītiṃ ca kāye anuvyaṃjanāni / samantā ca vyāmaprabhā niścarensuḥ

[_mvu_2.45_] kathaṃ nāma vijñū jine na prasīde //

śatakhutto samādāya yaṃ puṇyaṃ sarvasattvanāṃ / tenāsya lakṣaṇavaraṃ kāye ekaṃ nivartaye //

rājā śuddhodano sāntaḥpuro śārdhaṃ kumāreṇa udyānabhūmiṃ nirdhāvito // bodhisatvo udyānabhūmīye anucaṃkramanto kṛṣigrāmam anuprāpto // tatra paśyati halāni vahantāni / tehi halehi dīrghako ca maṇḍūko ca utkṣiptā / maṇḍūko gṛhīto bhojanārthaṃ / so pi dīrghako kumāreṇa kṣipto // taṃ ca bodhisatvena dṛṣṭaṃ / dṛṣṭvā ca bodhisatvasya mahāntaṃ saṃvegam utpannaṃ //

kāmaṃ śarīraṃ samaṃ tapyati jīvitaṃ ca prāpsyāmi adya amṛtaṃ bhavavipramokṣaṃ / vīryaṃ mayā hi pratisaṃharituṃ na śakyaṃ velāya ca salilavegaṃ yathāṇarvasya //

jambucchāyāyāṃ bodhisatvo niṣaṇṇo pūrvāhṇe parivṛtte divasakare chāyā bodhisatvaṃ na jahāti / savitarkaṃ savicāraṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati // himavantapārśvato paṃca ṛṣayo vaihāyasena vindhyaṃ gacchanti / te tatra bodhisatvasya na śaknonti uparigantuṃ //

vayam iha maṇivajrakūṭaṃ giriṃ merum abhyudgataṃ tiryagatyarthavistārikaṃ /

[_mvu_2.46_] gaja iva sahakāraśākhākulāṃ vṛkṣavṛndāṃ pradāretvā nirdhāvitā naikaśaḥ //

vayam amarapure pi śaktā gatā devagandharveśmāni cordhvaṃ nabhe niśritāḥ / vayam api vanaṣaṇḍam āsādya sīdāma bho kasya lakṣmī nivarteti ṛddher balaṃ //

devā gāthāṃ bhāṣanti //

nṛpatipatikulodito śākyarājātmajo bālasūryaprakāśo vidū / ravitaruṇaprabhātirekehi varṇaprabhaiḥ lakṣaṇair lakṣitāṃgo varaiḥ //

ayam iha vanamāśrito dhyānacintāparaḥ . . . . . . . . . . pārthivaḥ / guṇaśatasamakoṭisaṃvardhitas tasya lakṣmī nivarteti ṛddher balaṃ //

so hi timirāndhakāre prādurbhūto pradīpakaḥ / ayaṃ taṃ prāpsyate dharmaṃ yaj jagaṃ śvāsayiṣyati //

loke kleśāgnisaṃtapte prādurbhūtaḥ mahāmuniḥ / ayan taṃ prāpsyate dharmaṃ yaj jagaṃ hlādayiṣyati //

śokasāgarakāntāre yānaśreṣṭham upasthitaṃ / ayaṃ taṃ prāpsyate dharmaṃ yaj jagaṃ tārayiṣyati //

mahāsansārakāntāre vipranaṣṭaṃ jagattrayaṃ / ayaṃ mārgavaraṃ śreṣṭhaṃ deśayiṣyati cakṣuṃān* //

saṃsāracārake baddhā dīrgharātram iyaṃ prajā / ayaṃ bandhanamokṣaṃ ca dharmarājā kariṣyati //

[_mvu_2.47_] ākruṣṭe śūram icchanti mantreṣu kuśalaṃ sadā / sahāyaṃ arcayante khu annapānena supriyaṃ //

rājā bhaktavelāyāṃ kumāraṃ pṛcchati / kahiṃ kumāro āhāraṃ kariṣyati // rājño śrutvā kaṃcukīyā ca varṣavarā ca kirātā ca vāmanakā ca samantena pradhāvitā kumāraṃ mārgantā // kumāro jambucchāyāyāṃ dhyāyanto kaṃcukīyena dṛṣṭo parivṛtte divasakare jambucchāyā kumāraṃ na jahāti // kaṃcukīyo dṛṣṭvā vismito mahābhāgo kumāro yasya acetanā chāyā na jahāti // kaṃcukīyena rājño śuddhodanasya niveditaṃ //

vyāvṛtte timiranudasya maṇḍalasmiṃ dhyāmābhaṃ śubhavaralakṣaṇāgradhāriṃ / dhyāyantaṃ girim iva niścalaṃ narendra siddhārthaṃ na jahati jambucchāyā //

rājā kaṃcukīyasya śrutvā yena kumāras tenopasaṃkramanto paśyati jambucchāyāntāṃ / rājā vismito āha //

hutāsano vā girimūrdhanasmiṃ śaśīva nakṣatragaṇāvakīrṇo / hlādeti gātrāṇi nirīkṣyamāṇo dhyānasthito tailapradīpakalpo //

rājā āha // mahābhāgo ayaṃ yasya acetanavantā pi tāvā saṃnamanti // rājñā śuddhodanena bodhisatvasya jambucchāyāgatasya pādā vanditā //

[_mvu_2.48_] rājño śuddhodanasya etad abhūṣi // yathā kumārasya śānteṣu dhyāneṣu cittaṃ ramati so khalv eva asitasya ṛṣisya satyo vyākaraṇo bhaviṣyati // tena rājñā kumārasya vistīrṇam antaḥpuram upasthāpitaṃ tathā kumāro gṛhe abhirameya // rājñā kanyānām arthāya vividhaṃ nānāprakāraṃ aśokabhāṇḍaṃ kārāpitaṃ // kapilavastusmiṃ ca nagare ghoṣaṇā kārāpitā / sarvāhi kanyāhi rājakyaṃ udyānaṃ nirdhāvitavyaṃ sarvārthasiddho kumāro kanyānām ābharaṇāni viśrāṇeṣyati // tahiṃ udyāne rājāṇattīye kapilavastuto bahūni kanyāsahasrāṇi nirdhāvitāni // mahānāmasya śākyasya yaśodharā nāma dhītā mahatīye samṛddhīye nirdhāvitā hriyāyantī kumāram allīnā // yadā bhagavān abhiniṣkrānto anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho pravṛttapravaradharmacakro taṃ bhikṣuhi śrutaṃ // bhagavato kumārabhūtasya udyānavanagatasya kanyānām ābharaṇāni viśrāṇentasya yaśodharā hriyāyantī kumārasya allīnā // bhikṣu bhagavantaṃ pṛcchati // kathaṃ bhagavaṃ yaśodharā bhagavato kumārabhūtasya hriyāyantī allīnā // bhagavān āha // na hi bhikṣavaḥ idānīm eva yaśodharā mama hriyāyāntī allīnā / anyadāpi eṣā mama hriyāyantī allīnā // bhikṣū āhansuḥ // anyadāpi bhagavaṃ // bhagavān āha // anyadāpi bhikṣavo //

___bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tītam adhvānaṃ nagare vārāṇasī kāśijanapade brāhmaṇo kauśikasagotro / so kāmeṣu ādīnavaṃ dṛṣṭvā anuhimavantaṃ ṛṣipravrajyāṃ pravrajito // tena tahiṃ anuhimavante gaṃgākūle āśramaṃ māpetvā pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikāyogam anuyuktena viharantena vāhitakena mārgeṇa catvāri dhyānāny utpāditāni paṃcābhijñā sākṣātkṛtā /

[_mvu_2.49_] candramasūryaparimārjako maharddhiko mahānubhāvo ṛṣi saṃvṛtto na ca saṃvibhāgaśīlo // tasya dāni jñātiko kāyasya bhedād gandharvakāyikeṣu deveṣūpapanno paṃcaśikho nāma gandharvaputro // so devabhūto taṃ kauśikaṃ smarati / kahiṃ kauśika ākāśe pravṛttajīvo ti mṛto ti // so samanvāharati / paśyati taṃ kauśikaṃ ṛṣipravrajyāṃ pravrajitaṃ / anuhimavante gaṃgākūle sa āśrame prativasati asaṃvibhāgaśīlo // tena śakrasya devānām indrasya ārocitaṃ // yo mama manuṣyabhūtasya jñāti priyo manāpo so ṛṣipravrajyāṃ pravrajito anuhimavante gaṃgākūle āśramapade prativasati so ca asaṃvibhāgaśīlo / tasya anugrahārthāya upasaṃkramema saṃvibhāgasmiṃ niyojema //

___śakro dāni kauśikasya ṛṣisya anugrahārthaṃ āhāradeśakāle candramasūryehi sārdhaṃ mātalinā ca saṃgrāhakena paṃcaśikhena ca devaputreṇa brāhmaṇaveśam abhinirmiṇitvā . . . . . . kauśikasya ṛṣisya āśramaṃ āhāradeśakāle ekam eko upasaṃkrānto / sa ca sunakho nānāprakārāṇi uccāvacāni varṇāni upadarśeti // kauśika āha //

nāhaṃ kriṇāmi nāpi vikriṇāmi na cāpi me sannidhi asti kiṃcit* / parīttarūpaṃ mama bhojanaṃ imaṃ syāmākaprasthaṃ nalam eṣo duvinnaṃ //

śunakha āha //

alpāto alpakaṃ dadyāt* anumadhyāto madhyimaṃ /

[_mvu_2.50_] bahukāto bahukaṃ dadyāt* adānaṃ nopapadyati //

natvāhaṃ kauśika brūmi bhuṃjāhi ca dadāhi ca / āryamārgasamāpanno ekāṃśaṃ vindate sukhaṃ //

candro pi upasaṃkrānto // kauśiko āha //

nāhaṃ kriṇāmi nāpi vikriṇāmi na cāpi me sannidhi asti kiṃcit* / parīttarūpaṃ mama bhojanaṃ imaṃ syāmākaprasthaṃ nalameṣo trayāṇāṃ //

candra āha vaḍiśaṃ so saṃgilati dīrghasūtraṃ ayomayaṃ / yo atithismiṃ āsīne adattvā bhuṃjati bhojanaṃ //

natvāhaṃ kauśika brūmi bhuṃjāhi ca dadāhi ca / āryamārgasamāpanno ekāṃśaṃ vindate sukhaṃ //

sūryo pi upasaṃkrānto //k auśika āha //

nāhaṃ kriṇāmi nāpi vikriṇāmi na cāpi me saṃnidhi asti kiṃcit* / parīttarūpaṃ mama bhojanaṃ imaṃ syāmākaprasthaṃ nalameṣo caturṇāṃ //

sūrya āha //

moghaṃ tasya hutaṃ bhoti moghaṃ cāpi samāhitaṃ /

[_mvu_2.51_] yo atithismiṃ āsīne adattvā bhuṃjati bhojanaṃ //

natvāhaṃ kauśika brūmi bhuṃjāhi ca dadāhi ca / āryamārgasamāpanno ekāṃśaṃ vindate sukhaṃ //

mātali pi upasaṃkrānto // kauśika āha //

nāhaṃ kriṇāmi nāpi vikriṇāmi na cāpi me saṃnidhi asti kiṃci / parīttarūpaṃ mama bhojanaṃ imaṃ syāmākaprasthaṃ nalameṣo paṃcānāṃ //

mātali āha //

satyaṃ tasya hutaṃ bhoti satyaṃ cāpi samāhitaṃ / yo atithismiṃ āsīne dattvā bhuṃjati bhojanaṃ //

natvāhaṃ kauśika brūmi bhuṃjāhi ca dadāhi ca / āryamārgasamāpanno ekāṃśaṃ vindate sukhaṃ //

śakro pi upasaṃkrānto // kauśika āha //

nāhaṃ kriṇāmi nāpi vikriṇāmi na cāpi me sannidhi asti kiṃcit* / parīttarūpaṃ mama bhojanaṃ imaṃ syāmākaprasthaṃ nalameṣo ṣaṇāṃ //

śakro āha //

sarasvatīṃ so juhoti cāhutāṃ gamaye api /

[_mvu_2.52_] yo atithismiṃ āsīne dattvā bhuṃjati bhojanaṃ //

natvāhaṃ kauśika brūmi bhuṃjāhi ca dadāhi ca / āryamārgasamāpanno ekāṃśaṃ vindate sukhaṃ //

kośika āha //

udāravarṇā iti brāhmaṇā ime ayaṃ ca vo sunakho kisya hetu / uccāvacāṃ varṇanibhāṃ nidarśaye ākhyātha me ko nu bhave bhavanto //

śakra āha //

candro ca sūryo ca ihāgatā te ayaṃ ca so mātali devasārathiḥ / ahaṃ ca śakro tridaśāna īśvaro ayaṃ ca so paṃcaśikho . . . . . ti //

yasyaiṣa pratigṛhṇāti annaṃ ca pānaṃ ca kauśika / pāṇisvaraṃ kumbhathūnaṃ mṛdaṃgānāṃ svarāṇi ca / suptaṃ na pratibodhenti pratibuddho ca nandati //

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . tuvaṃ no jñātī purimāsu jātiṣu tvaṃ kauśikā matsaripāpadharmaḥ / tuhyānukaṃpāya ihāgatā sma mā pāpadharmo nirathaṃ vrajesi //

ye matsarī roṣakapāpadharmā

[_mvu_2.53_] pradveṣakā śramaṇabrāhmaṇānāṃ / pāpāni karmāṇi samācaritvā ito cyutāḥ te nirayaṃ vrajanti //

ye ceha dānāni dadanti paṇḍitā prasannacittāḥ śramaṇabrāhmaṇeṣu / puṇyāni kṛtvā iha jīvaloke ito cyutāste sugatiṃ vrajanti //

kauśika āha //

eṣo adyaivaṃ kariṣyāmi puṇyaṃ dāsyāmi dānaṃ śramaṇabrāhmaṇeṣu / etehi dadyād aham annapānaṃ nāhaṃ adattvā amṛtaṃ pi pāsye //

evaṃ ca me dadato sarvakālaṃ bhogā ca me ca sarvā kṣipihanti / tato ahaṃ sugatiṃ pravrajiṣyaṃ prahāya kāmāni tathādhikāni //

nagottame girivaragandhamādane modenti devavarādhipātmajā / upāgatā ṛṣivara sarvi pūjituṃ supuṣpitāṃ drumavaraśākhāṃ gṛhṇiya //

śuciṃ sugandhāṃ tridaśehi satkṛtāṃ supuṣpitāṃ amaravarehi sevitāṃ /

[_mvu_2.54_] śākhāṃ dadensur nama astu māriṣa yathaiva mo śakra tathaiva so tuvaṃ //

tāṃ yācamānāṃ anudrakṣi brāhmaṇa ityabrīṣi kalahaṃ udīraye / na mahyaṃ puṣpehi ihārtha vidyati yā yeva vo śreyatarā (gṛhṇātu) //

tadiyaṃ tvaṃ eva samīkṣa brāhmaṇa jānāhi mo māriṣa yā nu śreyā / yasyaiva no māriṣa tāṃ dayiṣyasi sā eva no śreyatarā bhaviṣyati //

akāryam etaṃ vacanaṃ sugātrikā sa brāhmaṇo krodhaśabdaṃ viyāhare / gatvāna bhūtādhipatiṃ hi pṛcchatha so eva vo jñāsyati yā nu śreyā //

tadāpi tāyo paramārthadarśino udārikā varṇavareṇa arthikā / gatvāna vocantridaśādhipasya jānāhi mo māriṣa kā nu śreyā //

tān dṛṣṭvā aṇāttamanā puraṃdaro ityabravīt* āttamano sarveṣu / . . . . . yuṣme sadṛśā sugātrikā

[_mvu_2.55_] ko thehapūrvaṃ kalahaṃ udīraye //

yo sarvaloke carati mahāmuniḥ nāmena so nārado satyavikramo / so abravīt parvate gandhamādane gatvāna bhūtādhipatiṃ hi pṛcchatha //

ito so uttarato diśāyāṃ gaṃgāya kūle himavantapārśve / so kauśiko dullabhapānabhojano tasya sudhāṃ preṣayi devasārathiḥ //

agniṃ juhantasya pratiṣṭhato mama prabhaṃkaro lokatamonudo yathā / ādityalokasmiṃ tatheva īryasi kā devatā kisya ihāgato si //

śaṃkhopamaṃ śveta-atulyasannibhaṃ manojñagandhaṃ priyarūpadarśanaṃ / na dṛṣṭapūrvaṃ maya cakṣuṣedṛśaṃ kā devatā kin tu dadāsidaṃ mama //

ahaṃ mahendreṇa maharṣi preṣito sudhāhariṃ tvāṃ tvaritaṃ upāgami / jānāhi māṃ mātaliṃ devasārathiṃ bhuṃjāhimāṃ kāṃkṣiṣu bhogamuttamaṃ //

bhuktvā himāṃ dvādaśa . . . . hi pāpakā kṣudhāpipāsāṃ aratiṃ jvaraṃ kramā /

[_mvu_2.56_] krodhopanāhaṃ ca vivādapaiśūnyaṃ śītoṣṇatandrītarasaṃ ca uttamaṃ //

na mātale kalpati mahya bhuṃjituṃ pūrve adattvā iti bruvan anuttamaṃ / na cāpi ekasya na mahya varṇitaṃ asaṃvibhāgo hi sukhaṃ na vindati //

mitraṃ opāyikaṃ pāripanthikā strīghātakā ye paharanti arthaṃ / sarve pi te matsarine samā matā prāptaṃ adattvā amṛtaṃ pi nāse //

tā preṣitā devarājena ātmajā kanyā catasro tapanīyasannibhā / sudhāṃ pi ādāya pratigrahārhāṃ taṃ āśramaṃ yatra abhūṣi kauśikaḥ //

dṛṣṭvā tu tāḥ arthadarśo matīmāṃ prabhāsayantīyo anantarāśritāḥ / sthitā catasro pramadā caturdiśaṃ so dāni kauśika adhyabhāṣitha //

purimāṃ diśan tiṣṭhasi devate tvaṃ alaṃkṛtā tāravarā ca oṣadhī / pṛcchāmi te kāṃcanavedivigrahe

[_mvu_2.57_] ākhyāhi me tvaṃ katamāsi devatā //

śiro ham asmi manujeṣu saṃmatā akṣudrasattvā parisevino sadā / sukheṣiṇī tuhya sukāśamāgatā taṃ māṃ sudhāye varaprajña bhāgaya //

śīlenupetaṃ caraṇena buddhiye upetasattvaṃ praguṇena karmaṇā / tvayā upeto śirijātimantiyā preṣeti dāsaṃ viya bhogavāṃ sukhī //

atho pi dāse alaso aśilpako sudurgato vāpi naro arūpavāṃ / tvayā upeto śirijātimantiyā tad idam asādhu yad idaṃ tvayā kṛtaṃ //

prabhāsayantī yaśasā yaśasvinī manorameśāhūyanāṃ diśāṃ prati / pṛcchāmi tvāṃ kāṃcanavedivigrahe ācikṣa me tvaṃ katamāsi devatā //

śraddhāham asmi manujeṣu sammatā akṣudrasattvā pratisevinī sadā / sukheṣiṇī tuhya sakāśam āgatā taṃ māṃ sudhāye varaprajña bhāgaya //

bhāryāpi me kho sadṛśā hi satkṛtā

[_mvu_2.58_] kalyāṇadharmā ca pativratā ca / prahāya svakulaṃ dhītarā ca karoti śraddhāṃ puna kumbhakāśiye //

śīlaṃ śrutaṃ cāpi athāpi saṃyamaṃ śraddhā satī yatra . . . . ekadā / naiṣā sāvadyena vighātadarśanā tad idam asādhu yad idaṃ tvayā kṛtaṃ //

sā me va santike api ca vadyase vijāne mūḍhāsi dhūrtānuvartinī / na edṛśī arhati āsanodakaṃ kuto sudhāṃ gaccha na me tvaṃ rocasi //

jahāti rātrī aruṇasmiṃ udgate sā tiṣṭhase tāravarā va oṣadhī / pṛcchāmi te kāṃcanavedivigrahe ācikṣa me tvaṃ katamāsi devatā //

mṛgīva bhrāntā sarabhāya varjitā nirākṛtā mandaṃ mamaṃ avekṣase / kā te sahāyā mṛdugātri lakṣate na bhāyase ekikā tuvaṃ devatā //

na me sahāyā iha āgatā kauśika . . . . . pravarāsmi devatā / āśā sudhāye iha āgatāsmi

[_mvu_2.59_] tan me sudhāye varaprajña bhāgaya //

āśāya kṣetrāṇi kṛṣanti karṣakā saputradārā saṃghaṭanti ekato / naṃ varṣa harati asanī ca utthitā tad idam asādhu yad idaṃ tvayā kṛtaṃ //

āśāye eke manujā dhanārthikā nāvāṃ samāruhya taranti (sāgaraṃ) / ālambane tatra sīdanti athāpi ca duḥkhaṃ nigacchanti vinaṣṭapuṇyāḥ //

sā me va santike api ca vadyase vijāne mūḍhāsi dhūrtānuvartinī / na edṛśī arhati āsanodakaṃ kuto sudhāṃ gaccha na me tvaṃ rocasi //

kā dṛṣṭāsi . . . . . pinaddhamañjarī //

sīhāṃgadā kāṃcipramṛṣṭadhāraṇī / kuśāgraraktā supinaddhakuṇḍalā uśīravarṇā pratibhāya śobhasi //

gate yathā prāvṛṣi atra sārade alaṃkṛtā lohitamālinī . . . . / pṛcchāmi tvāṃ kāṃcanavedivigrahe ācikṣa me tvaṃ katamāsi devatā //

hirīyamasmi manujāna sammatā akṣudrasattvapratisevinī sadā /

[_mvu_2.60_] sukheṣiṇī tuhya sakāśam āgatā na tu tvāṃ śakromi maharṣi yācituṃ //

kāvarṇadhātu iha strī na vidyati jānāmi dharmeṇa sugātri lakṣase / te tāṃ ayācantiye prasavāmy ahaṃ sudhāmahaṃ jīvitaṃ taṃ dadāmi te //

tvām evahaṃ kāṃcanavedivigrahe āmantrayitvāna pravekṣyi āśramaṃ / tvām evahaṃ sarvaguṇena pūjaye tava adattvā amṛtaṃ pi no alaṃ //

taṃ āśramaṃ puṣpavicitrasaṃstṛtaṃ dvijehi ghuṣṭaṃ rucirasvarehi / sā succhavī taṃ ca praviṣṭā āśrama udakupetaṃ phalamūlaśobhitaṃ //

vṛkṣāgraṇīnāṃ bahavo nupuṣpitā sālā piyālā panasā ca tindukā / śobhāṃjanā loghra . . . . . pāṭalā supuṇyagandhā mucilindakā ca //

kuvalā tamālā bahavo nuveśanaṃ aśvatthanyagrodha tathaivudumbarā / tilakā kadambā ca tathaiva campakā prasātikā śyāmaka tatra taṇḍulā //

[_mvu_2.61_] tatrāpinaddhaprāvṛto kuśāmayo supuṇyagandho ajinopasevito / āśītakurvī harate niṣaṇṇo niṣīda kalyāṇasukhena āsane //

tasyetavāye kuṣicāya kauśikaḥ jayettamānaye jaṭāyantaṃ dhanena / nehi pātrehi sudhāṃ svayaṃ dade sā adhyabhāṣi tvaritā mahāmuniṃ //

taṃ saṃprati gṛhyāṇa prītamānasā ityabravī āttamanā jaṭādharaṃ / kṛtā tvayā kauśika mahya pūjā gacchāmi dāni tridaśāna sevituṃ //

sā kauśikenānumatā dyutīmatā jigīṣamāṇā tridaśāṃ upāgami / gatvāna sā avaca sahasradarśanaṃ iyaṃ sudhā vāsava yo hi me jayo //

so tatra yo preṣita eva mātali parivṛtto devasabhāya agrato / hirī sudhāṃ kenabhilabdhe hetunā ityabravī tvaṃ punar evam āhūya //

taṃ so vatārād vinivartayed rathaṃ

[_mvu_2.62_] jāmbūnadaṃ santapanīyasannibhaṃ / prajvālyamānaṃ ravikarasaṃnibhaṃ alaṃkṛtaṃ suvarṇabimbavicitraṃ //

gatāś ca hastikapivyāghradvīpiyo mṛgā ca vaiḍūryamayā upāgatā / taṃ puṣkalā jyotīrasamayā śubhā maṇīvaiḍūryamayā ca īdṛśā //

heṣṭā manesī upariṃ ca kupsaraṃ suvarṇacandrā ca rathe upāgatā / taṃ yānaśreṣṭhaṃ abhiruhya mātali daśa diśāyo abhinandayet* mahīṃ //

nagāṃś ca śailāṃś ca vanaspatīṃ ca sasāgarāṃ kampamānāṃ vasundharāṃ / so kṣipram eva tvaritaṃ upāgami tam āśramaṃ yatra abhūṣi kauśiko //

so mātali . . . . . . . . dūto ahaṃ pṛcchati te puraṃdaro / śirīya śraddhāya ca āśāyāpi ca hirī śreyā kena guṇena manyasi //

. . . . . . . . . . . . . . . śirī me pratibhāti mātali / śraddhā anityā puna devasārathi

[_mvu_2.63_] āśā visaṃvādikasaṃyatā mama //

hirī manāpā pariśuddhakevalā saṃgrāmaśīrṣe na ratā pravarjitā / vipaśyamānā surabhī upadrutā hirir nivāreti svacittamātmano //

hirīha śreṣṭhā manujeṣu mātali dahare kāṃkṣyati mahallike ca / priyaṃ ca bhrātṛvyaṃ karoti caṇḍaṃ hirir nivāreti svacittamātmano //

ko te imāṃ kauśika dṛṣṭam* . . . . ugro hi indro athavā sahāṃpati / indro tava indrasagotra kāṃkṣati tasyaiva bhāvasahavratānuja //

sa kauśikaḥ taṃ jahiyāna ucchrayaṃ śīlopapeto asadhuryabhūto / puṇyāni kṛtvā vipulāni āśrame kāyasya bhedāt svargeṣu modati //

syāt khalu punaḥ bhikṣavo yuṣmākam evaṃ anyo so tena kālena teva samayena nārado nāma ṛṣi kauśikasagotro / na khalv etad evaṃ draṣṭavyaṃ / tat kasya hetoḥ / ahaṃ

[_mvu_2.64_] so bhikṣavas tena kālena tena samayena nārado nāma ṛṣir abhūṣi kauśikagotro // syāt khalu punar bhikṣavo evam asyā anyā sā tena kālena tena samayena śakrasya devānām indrasya hirī nāma dhītā āsi / na khalv etad evaṃ draṣṭavyaṃ / tat kasya hetor bhikṣavo / eṣā eva yaśodharā tena kālena tena samayena śakrasya devānām indrasya hirī nāma dhītā abhūṣi / tadāpi eṣā mama hrīyāyantī allīnā / etarahiṃ pi mama eṣā hrīyāyantī allīnā //

_____samāptaṃ maṃjarījātakaṃ //

bhikṣū bhagavantam āhansuḥ / kathaṃ bhagavaṃ yaśodharā na śakyati toṣayituṃ // bhagavatā kumārabhūtena kanyānām alaṃkārāṃ pi viśrāṇayantena yaśodharāye śatasahasramūlyaṃ hāraṃ dinnaṃ / sā ca āha / ettakamātraṃ arhāmi // kumāreṇa bhūyo śatasahasramūlyaṃ aṃgulīyakaṃ dinnaṃ tathāpi na santuṣyati // kathaṃ yaśodharā atṛptā na śakyati rādhayituṃ // bhagavān āha // eṣā bhikṣavo yaśodharā na idānīm eva atṛptā anyadāpi eṣā atṛptā //

___bhūtapūrvaṃ bhikṣavo atītam adhvāne nagare vārāṇasī kāśijanapade rājā suprabho nāma rājyaṃ kārayesi / tasya kumāro sutejo nāma kṛtapuṇyo maheśākhyo nivāto sukhasaṃsparśo pūrvālāpī priyabhāṣī amātyānāṃ bhaṭṭabalāgrasya śreṣṭhisya naigamasthānāṃ sarvasya iṣṭo bahumataś ca // rājño utpanno / imo sarvajanakāyo kumārasya guṇagṛhīto kadācid ete mama jīvitād vyaparopayitvā kumāraṃ rājye pratiṣṭāpayensuḥ / tena rājñā so kumāro vipravāsito // so dāni kumāro bhāryāya sārdhaṃ anuhimavante

[_mvu_2.65_] anyatarasmiṃ vanakhaṇḍe tṛṇakuṭiṃ ca parṇakuṭiṃ ca kṛtvā prativasati mūlapatraphalodakena yāpento sukhopapannāni ca mṛgavarāhamānsāni paribhuṃjanto // tasya dāni āśramāto [nirgatasya] mārjāreṇa vaṭharāṃ godhāṃ māretvā tasya bhāryāye agrato nikṣipitvā gataṃ // sā tāṃ godhāṃ pāṇināpi ca na spṛśati // kumāro mūlapatraphalāni ādāya āśramaṃ gato paśyati ca āśrame tāṃ godhāṃ raudrāṃ vaṭharāṃ / so tāṃ rājadhītāṃ pṛcchati kuto imā godhā // sā āha // eṣā mārjāreṇa ānītā // kumāro āha // kiṃ dāni eṣā godhā siddhā // sā naṃ āha // gomayo ti kṛtvā na siddhā // kumāro āha // na eṣā godhā abhakṣyā bhakṣyā eṣā manuṣyāṇāṃ // sā dāni godhā tena kumāreṇa nirchavikṛtvā pakvā / pacitvā drumaśākhāyām olaṃbitā // sā cāsya bhāryā ghaṭam ādāya udakahāriṃ gatā / gacchāmi ahaṃ udakam āhariṣyāmi / tataḥ āhāraṃ kariṣyāmi //

___tāyo tāṃ godhāṃ pakvāṃ samānāṃ dṛṣṭā varṇasaṃpannāṃ ca gandhasaṃpannāṃ ca alūhāṃ ca pratyagrāṃ ca abhilāṣam utpannaṃ / kumārasyāpi tāye bhāryāye etad abhūṣi / eṣā rājadhītā imāṃ godhāṃ asiddhāṃ hastenāpi na icchati spṛśayituṃ / yatra ca velāṃ pakvā tataḥ abhinandati bhoktuṃ / yadi etāya mama mūle premā bhave tad eṣā godhā mayā phalahāragatena siddhā bhaveyā / nāsyā ato godhāye kiṃcit saṃvibhajiṣyaṃ godhāṃ paribhuṃjiṣyāmi // tena sā godhā tāye rājadhītare udakahāriṃ gatāye khāditā rājadhītā ca udakaghaṭam ādāya āgatā // sā dāni kumārasyāha // āryaputra kahiṃ sā godhā // kumāra āha // palāyitā // sā cinteti / kathaṃ pakvā godhā vṛkṣaśākhāyām

[_mvu_2.66_] ālagnā palāyitā ti // tasyā rājadhītāye etad abhūṣi / nāhaṃ kumārasya iṣṭā // tasyā taṃ daurmanasyaṃ hṛdayaṃ praviṣṭaṃ //

sarvasatvā mariṣyanti maraṇāntaṃ hi jīvitaṃ / yathākarma kariṣyanti puṇyapāpaphalopagā //

narakaṃ ca pāpakarmāṇo kṛtapuṇyā ca svargatiṃ / apare ca mārgaṃ bhāvetvā nirvāsyanti anāśravāḥ //

so dāni rājā suprabho kāladharmeṇa saṃyukto / amātyehi sutejo kumāro vanāto ānetvā rājye vārāṇasīyaṃ abhiṣikto // rājño sutejasya devīya mūle na kiṃcid aparityaktaṃ / na kiṃcit tatra rājye ratnasaṃmataṃ / sarvaṃ devīye upanāmeti yāni vastrāṇi udārāṇi ābharaṇāni hārārdhahārāṇi tāni devīye upanāmayati na ca śaknoti ārādhayituṃ / tāye ca naṃ godhā hṛdayaṃ gatā // tasya rājño sutejasya bhavati / ahaṃ devīye na sā kiṃcid guṇajātī yāṃ na karomi na sā kiṃcit priyatā yāṃ na darśemi na ca śaknomi toṣayituṃ // so tām āha // devi ahaṃ tava na kiṃcid guṇajātī yāṃ na karomi na sā ca priyatā yāṃ na darśemi na ca śaknomi toṣituṃ na paribuddhyāmi kim atra antaraṃ / jalpatu devī // sā dāni devī taṃ sutejaṃ rājānaṃ gāthayā vādhyabhāṣati //

adyāpi te taṃ vanasmiṃ avabuddhyāmi kṣatriyā yasya te dhanuhastasya sānubaddhakalāpino / olagnā drumaśākhāyāṃ pakvā godhā palāyitā //

rājā āha //

name namantasya bhaje bhajantaṃ

[_mvu_2.67_] kṛtānukāryasya kareya arthaṃ / asaṃbhajantaṃ ca na saṃbhajeya nānarthakāmasya kareya arthaṃ //

tyaje tyajantaṃ satataṃ na gacche apetabhāvena na saṃvaseyā / dvijo drumaṃ kṣīṇaphalaṃ vinditvā anyaṃ parīkṣeya mahāṃ hi loko //

syāt khalu punar bhikṣavaḥ yuṣmākam evam asyād anyo so tena kālena tena samayena sutejo nāma rājā abhūṣi / na khalv evaṃ draṣṭavyaṃ // tat kasya hetoḥ // ahaṃ so tena kālena tena samayena vārāṇasīyaṃ sutejo nāma rājā abhūṣi // anyā sā rājño sutejasya devī abhūṣi agramahiṣī / na khalv etad evaṃ draṣṭavyaṃ / eṣā sā bhikṣavaḥ yaśodharā rājño sutejasya devī agramahiṣī abhūṣi / tadāpi eṣā atṛptā na śakyati toṣayituṃ / etarahiṃ pi eṣā atṛptā na śakyati toṣayituṃ //

_____iti śrīgodhājātakaṃ samāptaṃ //

bhikṣū bhagavantam āhansuḥ / bhagavatā kumārabūtena udyāne kanyānām ābharaṇāni viśrāṇayan tena yaśodharāye eva bahukaṃ dinnaṃ // bhagavān āha // na bhikṣavo idānīm eva mayā yaśodharāye bahukaṃ dinnaṃ // bhikṣū āhansuḥ // anyadāpi bhagavan // bhagavān āha // anyadāpi bhikṣavaḥ //

___bhūtapūrvaṃ bhikṣavo atītamadhvāne nagare vārāṇasī kāśijanapade rājā rājyaṃ kārayati kṛtapuṇyo maheśākho saṃgṛhītaparijano dānasaṃvibhāgaśīlo mahābalo mahākośo mahāvāhano / tasya taṃ rājyaṃ ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇajanamanuṣyaṃ

[_mvu_2.68_] ca sukhibahujanamanuṣyaṃ ca praśāntadaṇḍaḍamaraṃ sunigṛhītataskaraṃ vyavahārasaṃpannaṃ // tasya dāni rājño pañcaśatam antaḥpuraṃ / tasya yā agramahiṣī sā sarvasyāntaḥpurasyātīva prāsādikā ca darśanīyā ca paṇḍitā ca vidhijñā ca sarvakalāsamanvāgatā ca // so rājā abhīkṣṇaṃ antaḥpurasya vastrāṇi ca ābharaṇāni ca viśrāṇeti / tasyāpi rājño śatasahasramūlyo hāro ābaddhako tasya ca hārasya madhye maṇiratnaṃ yatra catvāri mahādvīpā dṛśyanti jambudvīpo pūrvavideho aparagodānīyo uttarakuruḥ sumeruś ca parvarājā / anekaśatasahasramūlyaṃ taṃ maṇiratnaṃ tasya mahāhārasya madhye // tāṃ devīṃ pṛcchati ābharaṇāni viśrāṇento // devi atīva tvaṃ me manaṃ harasi / ko tra upāyo yena devī me manaṃ harati // sā dāni hevī taṃ rājānaṃ gāthayādhyabhāṣati / ceṣṭālīlāsamācārā nimittasya ca grāhaṇaṃ / kautūhālena capalāstribhir ārajyanti pārthiva //

syāt khalu punar bhikṣavaḥ yuṣmākam evam asyād anyaḥ sa tena kālena tena samayena kāśirājā abhūṣi / na khālv etad evaṃ draṣṭavyaṃ / tat kasya hetoḥ / ahaṃ sa bhikṣavas tena kālena tena samayena kāśirājā abhūṣi / anyā sā tena kālena tena samayena kāśirājasyāgramahiṣī / na khalv etad evaṃ draṣṭavyaṃ / tat kasya hetoḥ / eṣā sā bhagavatī yaśodharā tena kālena tena samayena kāśirājasyāgramahiṣī abhūṣi / tadāpi etasyā mayā bahuṃ dinnaṃ //

_____iti śrīyaśodharāye hārapradānajātakaṃ samāptaṃ //

yadā bodhisatvo akāmakānāṃ mātāpitṝṇām aśrukaṇṭānāṃ rudan mukhānāṃ hastoktaṃ

[_mvu_2.69_] ca cakravartirājyam apahāya alūhaṃ ca gṛhavāsam apahāya agārād anagārikāṃ pravrajito tadā yaśodharā devadattenocyate // mama bhrātā pravrajito āgaccha mama agramahiṣī bhavisyasi // sā dāni na icchati bodhisatvam eva abhikāṃkṣati / sundaranandenāpi vuccati / mama bhrātā pravrajito āgaccha mama agramahiṣī bhaviṣyasi / tasyāpi na icchati bodhisatvam evābhikāṃkṣati // yadā bhagavāṃ pravṛttadharmacakro tadāhiṃ etaṃ bhikṣubhi śrutaṃ / bhikṣū bhagavantaṃ pṛcchanti / kathaṃ bhagavaṃ yaśodharā sundaranandena ca devadattena ca prārthayantī na icchati bhagavantam eva prārtheti // bhagavān āha // na bhikṣavo idānīm eva yaśodharāye sundaranandena ca devadattena ca prārthayamānā na icchati mama evābhikāṃkṣati / anyadāpi eṣā etehi prārthayantī na icchati mama evābhikāṃkṣati //

___bhūtapūrvaṃ bhikṣavo atītamadhvāne himavantapādamūle sarveṣāṃ catuṣpaḍānāṃ samāgamo abhūṣi // asmākaṃ rājā nāsti catuṣpadānāṃ rājā sthapīyatu // tahiṃ teṣām utpannaṃ thapīyatu catuṣpadānāṃ rājā tti pravaraṃ // te āhansuḥ // ko dāni catuṣpadānāṃ rājā sthapīṣyatīti // teṣāṃ dāni utpannaṃ / yo asmākam ito saptamaṃ divasaṃ sarvaprathamaṃ himavantaṃ parvatarājaṃ gamiṣyati so catuṣpadānāṃ rājā bhaviṣyati // te evaṃ samayaṃ kṛtvā tato pradeśāto yena himavanto parvatarājā tena pradhāvitā // teṣāṃ sarveṣāṃ pṛṣṭhato kṛtvā vyāghrī himavantaṃ parvatarājānaṃ anuprāptā // vyāghrī himavantaṃ parvatarājānaṃ gatvā catuṣpadānāṃ prati/āleti // catuṣpadā ca sarve himavantaṃ parvatarājam anuprāptā / tatra ca tāṃ vyāghrīṃ paśyanti pratipālentīṃ // te dāni catuṣpadā tāṃ

[_mvu_2.70_] vyāghrīṃ dṛsṭvā ārtasaṃjātā durmanā / istriyā sma parājitā na ca kahiṃcit* istriyo rājā sarvatra puruṣā rājā / yathā asmākaṃ na alikaṃ bhaveya puruṣo ca rājā bhaveya // tehi sā vyāghrī uktā // bhadre yaṃ tuvaṃ patim icchasi so catuṣpaḍānāṃ rājā bhaviṣyatīti // tāṃ vyāghrīṃ ṛṣabho allīno // bhadre mama patiṃ varehi / ahaṃ loke maṃgalabhūto mama gomayena devakulāni upaliṣyanti devakāryāṇi ca kriyanti // sā dāni vāghrī āha // nāhaṃ tava patiṃ iccheya tvaṃ phālehi ca śakaṭehi ca nityabhagnapralagno // hastināgo pi tāṃ vyāghrīṃ upasaṃkrānto āha // bhadre ahaṃ balavāṃś ca saṃvṛddhakāyo ca saṃgrāmehi ca aparājito mama gṛhṇāhi // vyāghrī āha // na hi tvaṃ siṃhe nadamāne na uccāraprasrāvaṃ muṃcamāno palāyasi // siṃho pi mṛgarājo allīno // bhadre mama patiṃ varehi mama sarve mṛgasaṃghā trasanti // vyāghrī āha // mṛgarāja mūrdhne pi patitā pratīcchāmi //

catuṣpadānāṃ sarveṣāṃ mahā āsi samāgamo / ārājakam idam asmākaṃ ko tra rājā bhaviṣyati //

himavantaṃ parvatarājaṃ yo mo prathamo gamiṣyati / ito saptame divase so yaṃ rājā bhaviṣyati //

siṃhā vāghrā mṛgā caiva hastino vṛṣabhā vṛkā / na śaknuvanti anvetuṃ gatā prathamā parvataṃ //

prāsādikaṃ darśanīyaṃ himavantaṃ nagottamaṃ / gatvāna vyāghrī prathamaṃ pravicāreti catuṣpadāṃ //

gatvā catuṣpadā sarve vyāghrīṃ paśyanti te tahiṃ /

[_mvu_2.71_] dṛṣṭvā ca ardditā abhūṣi istriye sma parājitā //

na asti striyo rājāno na ca mo alikaṃ bhavet* / yaṃ vyāghrī patim iccheya so yaṃ rājā bhaviṣyati //

mama gomayena kalpāni devakāryāṇi kriyanti / ṛṣabho avaca tatra mama bhadre patiṃ varet* //

vyāghrī āha //

nityutthitaṃ sadā kilāntaṃ śakaṭehi lāṃgalehi ca / no tādṛśaṃ patim icche manuṣye yadi bhavel loke //

hastināgo āha //

aham anucaropeto saṃgrāme aparājito / hastināgo balī tatra mama bhadre patiṃ varet* //

vyāghrī āha //

siṃhasmiṃ nadamānasmiṃ tuvaṃ bhīto palāyasi / chardagūtham eva sṛjaṃ neccheyaṃ tādṛśaṃ patiṃ //

siṃho āha //

anupūrvasujātaskandho siṃho parvatagocaro hamasmi / mṛgasaṃghā trasanti sarve tvaṃ bhadre mama bhartāraṃ varehi //

[_mvu_2.72_] vyāghrī āha //

saravākāravaropetaṃ giriṃ vā svayam āgataṃ / etādṛśaṃ patim icche mūrdhnenāpi pratīcchitaṃ //

syāt khalu punar bhikṣavo yuṣmākam evaṃ syād anyaḥ sa tena kālena tena samayena siṃho mṛgarājā abhūṣi / naitad evaṃ draṣṭavyaṃ / tat kasya hetoḥ / ahaṃ so bhikṣavo tena kālena tena samayena siṃho mṛgarājā abhūṣi // anyo so tena kālena tena samayena ṛṣabho abhūṣi / na khalv etad evaṃ draṣṭavyaṃ / tat kasya hetoḥ / eṣa bhikṣavaḥ sundaranando tena kālena tena samayena ṛṣabho abhūṣi // syāt khalu punar bhikṣavaḥ yuṣmākam evam asyād anyaḥ sa tena kālena tena samayena hastināgo abhūṣi / na khalv etad evaṃ draṣṭavyaṃ / tat kasya hetoḥ / eṣa bhikṣavo devadatto tena kālena tena samayena hastināgo abhūṣi // syāt khalu punar bhikṣavaḥ yuṣmākam evam asyād anyā sā kālena tena samayena vyāghrī abhūṣi / eṣā sā yaśodharā // tadāpi eṣā etehi prārthayantī na icchati mama evābhikāṃkṣati / etarahiṃ pi eṣā etehi prārthiyantī na icchati mama evābhikāṃkṣati //

_____iti śrīyaśodharāye vyāghrībhūtāye jātakaṃ samāptaṃ //

bodhisatvasya udyāne kanyānāṃ ratnā viśrāṇayantasya yaśodharā sarvapaścā āgatā sarvehi alaṃkārehi viśrāṇiyantehi // [rājñā śuddhodanena amātyā āṇattā / katam atra kanyāye kumārasya cakṣu nipatanti //] kumārasya yaśodharāṃ dṛṣṭvā tāye cakṣu nipatitaṃ // yo kumārasya hāro ābaddhako mahāraho śatasahasramūlyo so hāro kumāreṇa omuñciya yaśodharāye dinno // sārdhaprahisantī āha // iyam ahaṃ ettakaṃ

[_mvu_2.73_] arahāmīti // kumāreṇa prahasantena śatasahasramūlyā aṃgulikā aṃgulīto obhuṃciyāna dinnā // evaṃ kumāro ratanāni kanyānāṃ viśrāṇetvā rājakulaṃ praviṣṭo //

___rājā amātyān pṛcchati // katamāyāṃ kanyāyāṃ kumārasya cakṣu nipatitaṃ // amātyā āhansuḥ // sā mahārāja mahānāmasya śākyasya yaśodharā nāma dhītā / tatra kumārasya cakṣu nipatitaṃ // rājñā mahānāmasya preṣitaṃ / yaśodharāṃ dhītāṃ mama putrasya dehi sarvārthasiddhasya kumārasya // mahānāmo saṃdiśati rājño śuddhodanasya // na śakyāmi yaśodharāṃ kumārasya dātuṃ / yat kāraṇaṃ kumāro antaḥpure saṃvṛddho na kahiṃcid āgato śilpe vā iṣvastre vā hastismiṃ vā dhanutsarusmiṃ vā rājaśāstreṣu vā na kahiṃcit kumāro gatiṃgataḥ // rājño śuddhodanasya śrutvā daurmanasyaṃ jātaṃ / evam etaṃ yathā mahānāmo jalpati / na mayā kumāro kahiṃci śilpe śeṣito atipremnena // so dāniṃ rājā durmanā gṛhaṃ praviṣṭo / kumāreṇa dṛṣṭo pitā // kumāro pitaraṃ pṛcchati / kiṃ tāto durmaṇā // rājā āha / bhavatu putra kiṃ tavaitena // kumāro āha // na hi tāta avaśyaṃ ācikṣitavyaṃ // rājñā kumāraṃ gurukaṃ prekṣya tena bhūyo bhūyaḥ pṛcchamānena ācikṣitaṃ // evaṃ caivaṃ ca mahānāmena śākyena ācikṣito tava arthena yaśodharāṃ yācayamānena / tava putro antepurasaṃvṛddho na kahiṃci śeṣito śilpe vā iṣvastrajñāne vā hastismiṃ vā rathasmiṃ vā dhanusmiṃ vā / nāhaṃ tasya dhītāṃ dadyehaṃ // kumāro pi śrutvā pitaram āha // mā tāto utkaṇṭhatu / nagarajanapade ghoṣaṇāṃ kārāpehi kumāro saptamaṃ divasaṃ darśanaṃ dāsyatīti / yo tatra

[_mvu_2.74_] śikṣito so āgacchatu yadi śilpajñāne yadi iṣvastrajñāne yuddhe vā niyuddhe vā chede vā bhede vā jave vā balāhukke vā hastismiṃ vā aśvasmiṃ vā rathasmiṃ vā dhanusmiṃ vā tharusmiṃ vā upavitarkeṣu vā // rājā śuddhodano śrutvā prīto saṃvṛtto // tena nagare kapilavastusmiṃ janapade ghoṣaṇā kārāpitā yathā kumāro saptamaṃ divasaṃ darśanaṃ dāsyatīti / yo tatra śikṣito so āgacchatu yadi śilpajñāne yadi iṣvastrajñāne // anyehi pi adhiṣṭhānehi dūtā preṣitā / śuddhodanasya sarvārthasiddho kumāro saptamaṃ divasaṃ darśanaṃ dāsyati / yo tatra śikṣito so āgacchatu //

___tahiṃ kapilavastuto janakāyo nirdhāvati janapadeṣv api jano āgacchati / anyehi pi adhiṣṭhānehi kautūhalajātaḥ āgacchati / śākyakumārāṇāṃ vibhavaṃ paśyiṣyāmaḥ balaparākramaṃ ca kumārasya sarvārthasiddhasya paśyiṣyāmaḥ // tahiṃ anekāyo janasahasriyo samāgatāyo kumārā kapilavastuto nirdhāvanti ca // aparo pi bhrānto hastināgo bahirnagarāto kapilavastuṃ praviśati ṣaṣṭihāyano paramena sthāmena ca samanvāgato / devadatto ca kapilavastuto taṃ darśanasthānaṃ nirdhāvati hastiskandhavaragato / tasya so hastināgaḥ bhrānto abhimukho āpatito / tena ruṣitena devadattena so hastināgo ṣaṣṭihāyano talaprahārāya ekāhatyaṃ kṛtvā tatraiva nagaradvāre nihato / so taṃ hastināgaṃ hatvā nirdhāvito taṃ dvāraṃ // tatra mahājanakāyasya saṃpiṇḍā sundaranando ca kumāro anuprāpto // so pṛcchati bho bhaṇe kisyedaṃ nagaradvāre janasaṃpiṇḍā // jano āha // devadattena nirdhāvantena eṣo hastināgo ekāye talaprahārāye

[_mvu_2.75_] hato / tena hastināgena evaṃ nagaradvāram oruddhaṃ na ca taṃ devadatto śaknoti ataḥ nagaradvārato apakarṣayituṃ laṃghayitvā atikrānto // so dāni hastināgo sundaranandena yānāto avataritvā tato dvārato sapta padāṃ kaḍḍhito / dṛṣṭvā mahājanakāyena hakkāro mukto / aho kumārasya sundaranandasya utsāho // sundaranando pi taṃ hastināgaṃ dvārato sapta padāni apakarṣitvā atikrānto // bodhisatvo mahatā samṛddhīye anuprāptaḥ // bodhisatvo pṛcchati / kisya eṣa nagaradvāre mahāṃ janakāyasamāgamo // te āhansuḥ // kumāra devadatto ca kapilavastuto nirdhāvati bhrānto ca hastināgo praviśati nagaradvāraṃ abhimukho devadattasya āpatito / tena ruṣitena so hastināgo ekāya talaprahārāye nihato so eṣo hastināgo nagaradvāraṃ orundhitvā patito ca / devadatto na śaknoti ataḥ nagaradvārato apakarṣituṃ laṃghitvā atikrānto / sundaranandena sapta padāni kaḍḍhito / tad eṣa janakāyo saṃpiṇḍāye kathaṃ pi nirdhāvati // tena kālena tena samayena kapilavastu saptahi prākārehi parikṣipto abhūṣi / bodhisatvena yānāto avataritvā mātāpitṛkena balena taṃ hastināgaṃ ato nagarāto teṣāṃ saptānāṃ prākārāṇāṃ paratareṇa kṣipto // taṃ bodhisatvasya utsāhaṃ dṛṣṭvā anekehi devamanuṣyasahasrehi hakkārā muktāḥ bodhisatvo pi nirdhāvito // rājāpi śuddhodano śākyamaṇḍalaparivṛto mahānāmo pi śākyo nirdhāvato //

___tahiṃ kumāreṇa sarvārthasiddhena darśano dinnaṃ sarvaśilpakarmāyatanāni kumāreṇa saṃdarśitā // siddhārthakumārasya na kocit samasamo tathā yuddhe vā niryuddhe vā na kocit kumārasya samasamo // paścime nidarśane bāṇā vidhyanti // ete daśa krośā tatra sapta tālāṃ / sapta tālā krośāntareṇa nikhatā saptānāṃ purito bherī occhritā //

[_mvu_2.76_] tatra kocit* ekatālaskandhaṃ nistāḍeti koci dve tālaskandhān nistāḍeti / devadattasya śaro dve tālaskandhā nistāḍitvā tṛtīye tālaskandhe lagno / sundaranandasya śaro trayas tālaskandhāṃ nistāḍetvā caturthasya tālaskandhasya antarabhūmyāṃ nipatito // bodhisatvena devakulāto pitāmahasya siṃhahanuṣya rājño dhanus tatra ānāpitaṃ // so dhanu tatra raṃgamadhye nikṣipto // yo śaknoti etaṃ dhanu pūrayituṃ dhāretu // taṃ dhanu hastāto janakāyena jijñāsito na ca śaknoti kocit pūrayituṃ / śākyakumārehi pi sarvehi jijñāsitaṃ na kociś śaknoti pūrayituṃ / koliyakumārehi pi jijñāsituṃ licchavikumārehi pi jijñāsituṃ anyehi pi kumārehi jijñāsituṃ na koci śaknoti pūrayituṃ // paścād bodhisatvena gṛhītaṃ / pitāmahasya gauraveṇa taṃ dhanuṃ bodhisatvena gandhamālyena pūjetvā pūritaṃ // tasya dhanuṣya pūriyantasya sarvakapilavastuṃ śabdena vijñāpituṃ devamanuṣyehi ca hakkāraṃ muktaṃ // evaṃ saptatālaṃ bodhisatvenaikaśareṇa nistāḍetvā sāpi bherī nistāḍitā bherīṃ nistāḍetvā rasātalaṃ praviṣṭo // devamanuṣyehi hakkāraṃ muktaṃ / devatānāṃ sahasrehi ca antarīkṣāto divyaṃ kusumavarṣaṃ osṛṣṭaṃ // kumārasya balaparākramaṃ buddhibalaṃ ca dṛṣṭvā sarvatra gatiṃgato balena ca ṛddhīyena ca jñānena ca sarvaśākyarāṣṭraṃ tathānye pi rājāno prīto saṃvṛttāḥ / sulabdhā lābhā śākyānāṃ rājño ca śuddhodanasya yasya ayam edṛśo mahāpuruṣo utpanno //

___yadā bodhisatvo abhiniṣkrānto anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho pravṛttapravaradharmacakro

[_mvu_2.77_] tadā etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣubhi śrutaṃ // bhikṣu bhagavantam āhansuḥ // bhagavatā cirapraṇaṣṭā śākiyamuṣṭi jñātā // bhagavān āha // na bhikṣavo etarahiṃ yeva maye cirapraṇaṣṭā śākyamuṣṭi jñātā // anyadāpi maye cirapraṇaṣṭā śākyamuṣṭi jñātā // bhagavān āha //

___bhūtapūrvaṃ bhikṣavo atītamadhvāne nagare vārāṇasī kāśijanapade brahmadatto nāma rājā rājyaṃ kārayati / nihatapratyarthiko nihatapratyamitro sunigṛhītajanapado dānasaṃvibhāgaśīlo kṛtapuṇyo maheśākhyo mahābalo mahākośo mahāvāhano / tasya taṃ rājyaṃ ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇajanamanuṣyaṃ ca // tasya rājño purohito brahmāyuḥ nāma trayāṇāṃ vedānāṃ pārago sanirghaṇṭhakaiṭabhānāṃ itihāsapaṃcamānāṃ akṣarapadavyākaraṇe analpako / so yam ācāryaḥ kuśalo brāhmaṇavedeṣu pi śāstreṣu dānasaṃvibhāgaśīlo daśa kuśalakarmapathāṃ samādāya vartati // tasya putro dharmapālo nāma māṇavako // tasya brahmāyusya bhavati / samayo mama putrasya dharmapālasya vedāni adhīyituṃ na caiṣa yukto mama sakāśāto vedāni adhītuṃ / pitṛviśrambheṇāpi nādhīṣyati gurukule naṃ dāsyāmi // ayam api brāhmaṇo vedapārago anuhimavante āśrame paṃca vaṭukaśatāni vedāṃ vāceti / tena so dharmapālo tasya brāhmaṇasya anuparītto vedān adhyāpehīti //

___tasyāpi dāni āśramasya avidūre mahān udakahrado tatra ca udakahrade udakarākṣaso prativasati punarpunaḥ janaṃ snapayantaṃ māreti // so dharmapālo māṇavako tahiṃ udakahrade punarpunaḥ snāpayati // tasya brāhmaṇasya bhavati // atra udakahrade udakarākṣaso prativasati punaḥpunar manuṣyāṃ māreti eṣo ca dharmapālo purohitaputro tatra udakahrade

[_mvu_2.78_] snāpayati / sace dāni tatra snāyanto udakarākṣasena khajjeya purohito asṃākaṃ aparituṣṭo bhaveya kiṃ tumhehi udakahradāto na vārito // so dāni tena upādhyāyena dharmapālako māṇavako śabdāpito ucyati // mā atra udakahrade snāyāhi atra udakahrade rākṣaso dāruṇo prativasati / mā tena udakarākṣasena khajjiṣyasi // tatra ca udakahrade maheśākhyo nāgo prativasati mahāparivāro tasya ca nāgarājño putro dharmapālena māṇavakena sārdhaṃ prīṇayati kathāsamullāpena ramati / tena so māṇavako nāgabhavanāntaḥ tārito // tena māṇavakena sārdhaṃ so nāgakumāro kathāsamullāpena ramati tatra ca nāgabhavane dharmapālo māṇavako daśa kuśalāṃ karmapathāṃ deśayati // aparo ca māṇavako dharmapālasya samavayo sadṛśo ca grāmāntaraṃ tena mārgeṇa gacchanto tahiṃ udakahrade udake snāyate // so tena udakarākṣasena mārito tahiṃ udakahrade ardhakhāditako plavanto apareṇa māṇavakena dṛṣṭo // tena āśramaṃ gatvā upādhyāyasya ārocitaṃ dharmapālo udakarākṣasena khāyito ti // so brāhmaṇo sarvehi tehi paṃcahi vaṭukaśatehi sārdhaṃ taṃ udakahradaṃ gato paśyati ca taṃ māṇavakaṃ udakarākṣasena ardhakhāditakaṃ plavantaṃ / tehi taṃ dṛṣṭvā sarvehi rāvo mukto // tehi tato udakāto utkṣipitvā kāṣṭhāni samāvartayitvā dhyāyito // tāni asthīni ghaṭake kṛtvā saparivāro vārāṇasīṃ gato brahmāyusya mūle / aśrukaṇṭho rudanmukho brahmāyuṣya upasaṃkramitvā āha // sa dharmapālo udakarākṣasena mārito / ibhāni asthīni // brahmāyu brāhmaṇaṃ āha // nāsti etan ti dharmapālo daharo kumāro nāpi asmākaṃ kule daharā mṛtapūrvā // so dāni brahmāyur brāhmaṇo taṃ dharmapālasya upādhyāyaṃ gāthāya adhyabhāṣasi //

[_mvu_2.79_] prāṇaṃ na hiṃseya nadinnamādiye pāpaṃ ca karmaṃ manasāpi na caret* / sarve anārjaṃ parivarjeyāmaḥ tasmā hi asmād daharo na mṛyyati //

na ca mo kadācid asti krodho na cāpi krudhyāma vayaṃ kadācit* / kruddhe pi no cāpi karoma kopaṃ tasmā hi asmād daharo na mṛyyati //

śṛṇoma dharmaṃ asatāṃ satāṃ ca no cāpi dharmaṃ asatāṃ rocayāma / asatāṃ hi tvasatāṃ rocayāmaḥ tasmā hi asmād daharo na mṛyyati //

dadāma dānā bahuśo bahūni no cāpi no apriyo yācamāno / dattvā ca dānā nanutapyamānā tasmā hi asmād daharo na mṛyyati //

ye brāhmaṇā śravaṇaśīlavanto ghoṣeṣiṇo yācanakā upenti / priyaṃ mo teṣāṃ śravaṇadarśanaṃ ca tasmā hi asmād daharo na mṛyyati //

ye brāhmaṇā śravaṇaśīlavanto

[_mvu_2.80_] ghoṣeṣiṇo yācanakā caranti / tān annapānair abhitarpayāmaḥ tasmā hi asmād daharo na mṛyyate //

ye cāpi mo yācanakā upenti andhā anāthā kṛpaṇā anāyakāḥ / tān annapānair abhitarpayāmaḥ tasmā hi asmād daharo na mṛyyate //

vayaṃ ca bhāryāṃ anatikramāmo bhāryā pi asmān na atikramāti / tato vayaṃ dharmacaryaṃ carāmaḥ tasmā hi asmād daharo na mṛyyati //

yo jāyate so bhavate suśīlo susaṃyato suvrato ṛjubhūtaḥ / adhyāpako bhoti samāptapādaḥ tasmā hi asmād daharo na mṛyyati //

mātā pitā bhaginī bhrātaro ca ye cāpi jñātayo ananyapakṣikā / carāma dharmaṃ paralokahetoḥ tasmā hi asmād daharo na mṛyyati //

mātā pitā bhaginī bhrātaro ca ye ca kulapreṣyakarā bhavanti / carāma dharmaṃ paralokadarśī tasmā hi asmād daharo na mṛyyati //

dharmo hi vai rakṣati dharmacāriṃ [_mvu_2.81_] chatraṃ mahantaṃ yatha varṣakāle / eṣo nuśaṃso dharme sucīrṇe na durgatiṃ gacchati dharmacārī //

adharmacārī hi naro pramatto yāṃ yāṃ gatiṃ gacchati adharmacārī / so naṃ adharmo carito hanāti sāmaṃ gṛhīto yatha kṛṣṇasarpo //

na hi dharmo adharmo ca ubhau samavipākinau / adharmo nirayaṃ neti dharmo prāpeti svargatiṃ //

dharmo hi vai rakṣati dharmacāriṃ chatraṃ mahantaṃ yatha varṣakāle / dharmeṇa gupto mama dharmapālo anyasya asthīni sukhī kumāro //

so brāhmaṇo saparivāro bhojayitvā brahmāyunā brāhmaṇena visarjito so ca brāhmaṇo āśramaṃ gato dharmapālaṃ ca māṇavakaṃ tahiṃ āśrame paśyati / te dāni sarve vismitā suṣṭu purohitena jñātaṃ //

___bhagavān āha // syāt khalu punar bhikṣavaḥ yuṣmākam evam asyād anyaḥ sa tena kālena tena samayena brahmāyur nāma brāhmaṇo abhūṣi / na khalv eta devaṃ draṣṭavyaṃ / tat kasya hetoḥ / ahaṃ bhikṣavaḥ tena kālena tena samayena brahmāyur nāma brāhmaṇaḥ // syāt khalu punar bhikṣavo yuṣmākam evam asyād anyaḥ sa tena kālena tena samayena brahmāyusya brāhmaṇasya dharmapālo nāma putro abhūṣi / naitad evaṃ draṣṭavyaṃ / eṣa rāhulo tena kālena tena samayena brahmāyusya

[_mvu_2.82_] dharmapālo nāma putro abhuṣi / tadāpi eṣo mayā jñāto etarahiṃ pi mayā cirapranaṣṭā śākiyamuṣṭiḥ jñātā //

_____iti śrīdharmapālasya jātakaṃ samāptaṃ //

bhikṣū bhagavantaṃ āhansuḥ // dūraṃ bhagavato iṣu kṣiptaṃ // bahgavān āha // na bhikṣavaḥ etarahiṃ eva maye dūraṃ iṣu kṣiptaṃ // anyadāpi bhagavan* // bhagavān āha // anyadāpi hi bhikṣavo //

___bhūtapūrvaṃ bhikṣavo atītam adhvānaṃ nagare vārāṇasī kāśijanapade rājā rājyaṃ kārayati mahābalo mahākośo mahāvāhano kṛtapuṇyo maheśākho / tasya dāni vistīrṇaṃ rājyaṃ yāvat takṣaśilāṃ samājñāpayati // so kanīyasaṃ bhrātaraṃ rājye pratiṣṭhāpayitvā vārāṇasyā takṣaśilāyāṃ āgato // so dāni takṣaśilāyāṃ vasati / anyena ca rājñā vārāṇaseyo caturaṅgena balakāyena veṣṭito // tasya tena bhrātareṇa vārāṇasīto takṣaśilāṃ dūto preṣito / āgacchāhi imo haṃ paracakreṇa uparuddho // tena rājñā takṣaśilāyāṃ sthitena dūtānāṃ sakāśāto śrutvā bhūrjasmiṃ tasya rājño yena vārāṇaseyo veṭhito nāmaṃ likhitvā taṃ bhūrjaṃ kāṇḍe pariveṭhitvā sūtreṇa sunaddhaṃ kṛtvā vārāṇasīṃ kṣiptaṃ // so kāṇḍo tasya rājño pādamūle sthitvā pādaphalakaṃ khaṇḍakhaṇḍīkṛtaṃ / so rājā tasya puruṣasya ca vismito / aho utsāho ca muṣṭisaṃbandho ca yatra nāma vārāṇasyāṃ sthitena kāṇḍaṃ kṣiptaṃ / imaṃ evaṃ dūram āgato mama pādamūle phalake nipatito itthaṃ tena ahaṃ na hato // tena rājñā tataḥ kāṇḍāto muṃcitvā taṃ bhūrjaṃ vācitaṃ tatra ca bhūrje evaṃ likhitaṃ //

[_mvu_2.83_] eṣo te takṣaśilāyāṃ sthito pādaphalakhaṇḍaṇo / yadi si na maritukāmo osakka mama rājyato //

so dāni bhūyasyā mātrayā bhīto trasto / ahaṃ jānāmi vārāṇasīto ayaṃ śaro āgato ti / tenāhaṃ vismayaṃ prāpto / ayaṃ ca takṣaśilāyāṃ sthitena kṣipto // so tatraiva sthāne devaśarasya devakulaṃ kṛtvā taṃ śaraṃ devakule pratiṣṭhāpetvā pujāsatkāraṃ kṛtvā so prakrānto //

___bhagavān āha // syāt khalu punar bhikṣavaḥ yuṣmākam evam asyād anyaḥ sa tena kālena tena samayena kāśirājā abhūṣi yena takṣaśilāyāṃ sthitena vārāṇasīṃ kāṇḍaṃ kṣiptaṃ / na khalv etad evaṃ draṣṭavyaṃ / tat kasya hetoḥ / ahaṃ so bhikṣavo tena kālena tena samayena kāśirājā abhūṣi / tadāpi mayā dūraṃ śaro kṣipto etarahiṃ pi mayā śaro dūraṃ kṣipto //

_____iti śrīśarakṣepaṇaṃ jātakaṃ samāptaṃ //

bhikṣū bhagavantam āhansuḥ // kathaṃ bhagavatā yaśodharā śilpena labdhā // bhagavān āha // na bhikṣavo idāniṃ eva mayā yaśodharā śilpena labdhā anyadāpi mayā yaśodharā śilpena labdhā // bhikṣū āhansuḥ // anyadāpi bhagavan* // bhagavān āha // anyadāpi bhikṣavaḥ //

___bhūtapūrvaṃ bhikṣavo atītam adhvāvaṃ mithilāyā ardhayojanaṃ yavakacchakaṃ nāma grāmaṃ / tasya yavakacchakasya vāhyena ekaṃ karmāragrāmaṃ // tahiṃ karmāragrāmikasya dhītā amarā nāma prāsādikā darśanīyā ca paṇḍitā pratibhānasaṃpannā ca // yavakacchakagrāmikasya mahauṣadho nāma putro prāsādiko darśanīyo kṛtapuṇyo maheśākhyo / tena kṣetrāraṇyaṃ aṇvantena amarā karmāradārikā dṛṣṭā bhaktam ādāya gacchantī // tāṃ

[_mvu_2.84_] mahauṣadho pṛcchati // bhadre kā nāma tvaṃ kin te nāma // amarā āha // yenatathāgataṃ nāma // mahauṣadho āha // bhadre keṣāṃ tvaṃ // sā āha // yehi oṣiṇo teṣām ahaṃ // mahauṣadho āha // bhadre kena gacchasi // sā āha // yacchatraṃ tana gacchāmi // mahauṣadho āha // bhadre kahiṃgami // amarā āha // saṃśritāyāntaṃ tahiṃgami // atha khalu mahauṣadho agrapaṇḍito amarāṃ karmāradārikāṃ gāthayā adhyabhāṣe //

amarā nūnaṃ te nāma karmārasyāsi dārikā / cittena bhūtaṃ prajānāsi kṣetraṃ vo dakṣiṇādiśi //

tasyā dāni dārikāye ca trayo va śīrṣo akṣī ca aṃjitā vastrā ca śuddhā kṣudrāye ca yvāgūye ghaṭikā haste // atha khalu mahauṣadho agrapaṇḍito amarāṃ karmāradārikāṃ gāthāye adhyamāṣe //

kena te aṃjitaṃ śīrṣaṃ kenaṃ akṣī aṃjitā ca te / vastrā ca kena te śuddhā yvāgu kṣudrā ca kena te //

atha khalu amarā karmāradārikā mahauṣadhaṃ mahāprājñaṃ gāthāye adhyabhāṣe //

sutailā . . . . . śīrṣaṃ abhyaṃjanaṃ ca lāsakaṃ / vastra-avastratā śuddhā yvāgū kṣudrā ca nodako //

atha khalu bhikṣavo mahauṣadho mahāprājño amarāṃ karmāradārikāṃ gāthayā adhyabhāṣati //

yadi taṃ nūnaṃ te tailaṃ aṃjanaṃ cāpi lolikā / vastrā ca utsavikā te alpe devena varṣitā //

[_mvu_2.85_] sā dāni karmāradārikā bhaktasya rasakuṇḍaṃ pāṇḍarāye śāṭikāye ochannaṃ varṣeṇa ādāya gacchati // atha khalu mahauṣadho mahāprājño amarāṃ karmāradārikāṃ gāthāye adhyabhāṣati //

tuvaṃ yam etaṃ himapāṇḍareṇa channaṃ kuṇḍaṃ harasi jīvanāye / pṛcchāmi te abhare etam arthaṃ kasya taṃ bhaktaṃ harasi manojñe //

atha khalu bhikṣavo amarā karmāradārikā mahauṣadhaṃ mahāprājñaṃ gāthāye pratyabhāṣe //

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . bhaktaṃ harāmi pādape //

atha khalu bhikṣavo mahauṣadho mahāprājño amarāṃ karmāradārikāṃ gāthāyāṃ pratyabhāṣe //

pitā te varṣatriṃśatko nelāyako pitāmaho / daśavarṣāsi jātīye evaṃ dhāremi dārike //

mahauṣadho āha //

yasmiṃ pravutthe duḥkhitā te mātā bhavati durmanā / te taṃ mātā ca mārgate kahiṃ so amare gato //

atha khalu bhikṣavaḥ amarā karmāradārikā mahauṣadhaṃ mahāprājñaṃ gāthayā pratyabhāṣe //

yatra mṛtāś ca śvasanti dagdho ca puna dahyati / jñātibhir vadhyate jñātis tatra mahyaṃ pitā gato //

[_mvu_2.86_] atha khalu bhikṣavo mahauṣadho mahāprājño amarāṃ karmāradārikāṃ gāthayā pratyabhāṣe //

karmārabhastrāḥ śvasanti aṃgāraṃ puna dahyati / lohaṃ lohena pīḍeti karmāraśālāṃ pitā gato //

mārgaṃ pṛcchitā ākhyāhi kṣemaṃ akuṭilaṃ ṛjuṃ / akaṇṭakaṃ ca no bhadre gaṃsāmi yavakacchakaṃ //

atha khalu bhikṣavo karmāradārikā mahauṣadhaṃ mahāprājñaṃ gāthayā pratyabhāṣe //

yena saptābhiraṃgā ca dviguṇaplāśā ca pādapāḥ / yena aśeśi na tena vrajesi na tena aśesi //

eṣo mārgo yavakacchakasya yadi paṇḍito si jānāhi // atha khalu bhikṣavo mahauṣadho mahāprājño amarāṃ karmāradārikāṃ gāthāye pratyabhāṣe //

yato yavā kadākhyā ca kovidārā ca phullitā / vāmaṃ mārgaṃ grahetvāna gacchāmi yavakacchakaṃ //

atha khalu bhikṣavo amarā karmāradārikā mahauṣadhaṃ mahāprājñaṃ gāthayā pratyabhāṣati //

gaccha brāhmaṇa mārgeṇa bhakto taṃ bhakṣayiṣyasi / pitṝhi putrā sidhyanti teṣāṃ māsena bhokṣyasi //

atha khalu bhikṣavo mahauṣadho mahāprājño amarāṃ karmāradārikāṃ gāthayā pratyabhāṣe //

śuṣkaṃ indhanaṃ veṇūhi karīraṃ tatra sidhyati / teṣāṃ māsena bhokṣyāmi eṣa gaṃsāmi vo gṛhaṃ //

[_mvu_2.87_] atha khalu bhikṣavo amarā karmāradārikā mahauṣadhaṃ maḥāprājñaṃ gāthayā pratyabhāṣati //

vasa brāhmaṇa mo gṛhe yajño yam atra bheṣyati / mātā me devarājena mahāyajñaṃ yajiṣyati //

atha khalu bhikṣavo mahauṣadho mahāprājño amarāṃ karmāradārikāṃ gāthayā pratyabhāṣati //

mātu te devarājasya yaṃ yajitaṃ yajiṣyati / taṃ yajñam anubheṣyāmi eṣa gaṃsāmi te gṛhaṃ //

atha khalu bhikṣavo mahauṣadho mahāprājño amarāṃ karmāradārikāṃ mātāpitṝṇāṃ sakāśāto bhāryārthaṃ yācayati // te amarāye mātāpitarā āhaṃsu // na vayaṃ dārikām akarmārasya dadāma //

___mahauṣadho ca bhikṣavo mahāprājño sarvaśilpehi abhijño / tasya bhavati // kiṃ karmārāṇāṃ sarvacūrṇakarmaṃ / sūcīyo / karmāro yo śaknoti sūcī pi kartuṃ so ācariyo // mahauṣadhena kośaprakṣiptā sūcī kṛtā ekatra kośake sapta sūcīyo prakṣipyanti / te sarve aṣṭa sūcīyo ekā sūcī bhavanti / sāpi ekā aṣṭa sūcīyo bhavati // mahauṣadho tāṃ sūcīm ādāya taṃ karmāragrāmaṃ gato vikriṇituṃ // karmāragrāmikasya pathā gatvā ghoṣeti // sūcī vikreyā yasya kāryaṃ sa kriṇātu //

nikkaṭṭakacchā sukṛtā tīkṣṇāgrā vaṭṭayāsikā / sūcī karmāragrāmasmiṃ vikrīṇāmi vikrītha me //

[_mvu_2.88_] sā dārikā mahauṣadhasya śabdaṃ śrutvā nirdhāvitā / sā mahauṣadhaṃ gāthayā adhyabhāṣe //

atra śaktīyo kriyanti nārācā atha tomarā / ihaiva tāni kriyanti sūcīyo vaḍiśāni ca //

unmattako si puruṣa athavāsi vicittako / yo tvaṃ karmāragrāmasmiṃ sūcī kriṇitum icchasi //

atha khalu mahauṣadho mahāprājño amarāṃ karmāradārikāṃ gāthayā pratyabhāṣi //

sūcī karmāragrāmasmiṃ vikretavyā prajānatā / ācāryā eva jānanti karmaṃ sukaraduṣkaraṃ //

sacet te bhadre jāneyā pitā sūcī mayā kṛtā / svayaṃ va me pravāreyā prattaṃ te ca pitu varaṃ //

atha khalu bhikṣavo amarā karmāradārikā pitaraṃ gāthayā adhyabhāṣati //

imaṃ tāta niśāmehi śilpako yatha bhāṣati / karmāraputro nipuṇo kuśalo sūcikārako //

atha khalu bhikṣavo amarāye karmāradhītāye pitā tāṃ sūciṃ dṛṣṭvā vismayamāpanno // so tāṃ dhītaram ādāya mahauṣadhaṃ mahāprājñaṃ gāthāye adhyabhāṣati //

na me śrutā vā dṛṣṭā vā sūcī etādṛśā mayā / tuṣṭo smi etena karmeṇa imāṃ kanyāṃ dadāmi te //

[_mvu_2.89_] bhagavān āha // syāt khalu punar bhikṣavaḥ yuṣṃākam evaṃ asyād anyaḥ sa tena kālena tena samayena mahauṣadho mahāprājño / na khalv evaṃ draṣṭavyaṃ / tat kasya hetoḥ / ahaṃ so bhikṣavaḥ tena kālena tena samayena mahauṣadho nāma abhūṣi // syāt khalu punaḥ bhikṣavo yuṣmākam evam asyād anyas sa tena kālena tena samayena karmāragrāmiko abhūṣi / na khalu etad evaṃ draṣṭavyaṃ / tat kasya hetoḥ / eṣa bhikṣavaḥ mahānāmaśākyo tena kālena tena samayena so karmāragrāmiko abhūṣi // syāt khalu punar bhikṣavar yuṣmākam evam asyād anyā sā tena kālena tena samayena amarā nāma karmāragrāmikadhītā abhūṣi / na khalv etad evaṃ draṣṭavyaṃ / tat kasya hetoḥ / eṣā sā bhikṣavo yaśodharā tena kālena tena samayena karmāradhītā abhūṣi // tadāpi eṣā mayā śilpena labdhā etarahiṃ pi mayā śilpena labdhā //

_____samāptaṃ amarāye karmāradhītāye jātakaṃ //

bhikṣū bhagavantam āhansuḥ // vīryeṇa bhagavatā yaśodharā labdhā // bhagavān āha // na bhikṣavo etarahiṃ eva mayā yaśodharā vīryeṇa labdhā anyadāpi mayā eṣā vīryeṇa labdhā // bhikṣū bhagavantam āhansuḥ // anyadāpi bhagavan* // bhagavān āha // anyadāpi bhikṣavaḥ //

___bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ atītamadhvāne vāravālinagare brāhmaṇaḥ trayāṇāṃ vedānāṃ pārago sanirghaṇṭhakaiṭhabhānāṃ itihāsapaṃcamānāṃ akṣarapadavyākaraṇe kuśalo so yaṃ ācāryo brāhmaṇavedeṣu paṃca māṇavakaśatāni vedāṃ mantrāṃ vācayati // tasya dāni brāhmaṇasya śirir nāma dhītā prāsādikā darśanīyā paramāye śubhāye varṇapuṣkaratāye samanvāgatā //

[_mvu_2.90_] tasyedāni brāhmaṇasya samudrapaṭṭane yajñaṃ kārayantena yājyena tasya uṣādhyāyasya preṣitaṃ / svayaṃ vāgacche kaṃcid vā preṣehi arthamātraṃ te dāsyāmi // so teṣāṃ paṃcānāṃ vaṭukaśatānām āha // ko vo tra utsahati samudrapaṭṭanaṃ gantuṃ amukasya sārthavāhasya mūlaṃ / yo gamiṣyati tasya śirikāṃ māṇavikāṃ dāsyāmi // tatra māṇavako paṇḍito ca utthānavanto ca vīriyavanto ca / tasya tahiṃ śiriye adhimātraṃ premaṃ / so utsahito upādhyāya ahaṃ gamiṣyāmi // so tena upādhyāyena lekhaṃ dattvā yānapātram aruhiya visarjito //