Mahāvastu-avādana

atha bho jinaputra devī apratimā tathārūpaṃ upāyam ādeśayi yenopāyena rājā jaṭharo viśvasta antaḥpuraṃ rājñaḥ kuśasya praviśi vaśam upāgato devyā apratimāyā // atha sā devī apratimā rājño jaṭharasya hṛdaye padaṃ dakṣiṇaṃ kṛtvā savyaṃ pādaṃ gulphe pratiṣṭhāpya ślokān imān agāsi //

yāṃ puṣpitāṃ vanalatāṃ bhramarāḥ pibanti puṣpāgame kusumareṇuvicitrapakṣā / naiva tvayā kupuruṣa śrutapūrvarūpaṃ nātrāpare madhukarāḥ praṇayaṃ karonti //

yāṃ padminīṃ vanagajo aruhe kadācit* paṃke jalapralulitāṃ madanāturāṅgaḥ / naiva tvayā kupuruṣa śrutapūrvarūpaṃ nātrāpare vanagajāḥ praṇayaṃ karonti //

yā bhūmipālamahitasya ure vitīrṇā muktākalāpa iva saṃramate niśāyāṃ / kamalāṃ tuvaṃ vyavasito anavadyagātrīṃ prāptuṃ mahītalagato iva pūrṇacandram iti //

[_mvu_1.131_] atha khalu bho dhutadharmadhara rājā jaṭharo tasmiṃ kāle vikrośati // prasīda devi śaraṇaṃ prayacchatheti // tāṃ devīm apratimāṃ kuśo rājā uvāca //

abhayaṃ dadāhi devī kāpuruṣasya śaraṇaṃ upagatasya / tasya kṛtāṃjalipuṭasya yāvaṃ eṣu hi satāṃ dharma iti //

bhūtapūrvaṃ bho dhutadharmadhara eṣo bhagavān ugro nāma nāgarājā ahituṇḍikena mantrauṣadhibalair vaśanītaḥ sambādham āpanno babhūva // so ca pramādāt* ahituṇḍiko bhraṣṭamantro babhūva // atha tasya ugrasya nāgarājño etad abhavat* // prāpyo khalv ayaṃ mama kāpuruṣo bhasmīkartum iti / api tu naitad asmākam anurūpaṃ dharmarakṣānuraktānām iti // ślokān uvāca //

yo pi tuvaṃ mama prāpyo bhasmīkartuṃ svatejasā / bhraṣṭamantrasya te demi abhayaṃ jīva me ciram iti //

bhūtapūrvaṃ bho dhutadharmadhara eṣa eva bhagavān siṃho mṛgarājā eṣa cāyaṃ kupuruṣadevadatto lubdhako babhūva // athainaṃ siṃhayogyāvasthopavane vanavicāriṃ ekacaraṃ upāsīnaṃ viśvastaṃ nirviceṣṭaṃ nirvṛtam aparipaśyantaṃ pūrvāśayopacitabaddhavairaḥ lubdhako digdheṣuṇā aviddha // so ca viddhaḥ stimito gambhīradhairyopapannaḥ svabale paryavasthitaḥ asantrasta

[_mvu_1.132_] īṣadunnataśirodharo tadā tam asatpuruṣaṃ bhītaṃ layanam upagataṃ niśāmya cintām āpannaḥ // prāpyo khalv ayaṃ mama adhamapuruṣo giriśikharaguhāvṛkṣarasātalagato pi hantuṃ / api tu na vaireṇa vairāṇi śāmyante iti kṛtvā imaṃ ślokam uvāca //

viṣaliptena viddho 'haṃ śareṇa marmaghātinā / adyaivaṃ na bhavet tasya bhītasya nāsti te bhayam iti //

bhūtapūrvaṃ bho dhutadharmadhara eṣaiva bhagavān sārthavāho babhūva saṃmataḥ // sārtho cānenaiva asatpuruṣeṇa devadattena deśikena sārthacaurair upaskṛtena kāntārādhvānamārgapratipannaḥ // pūrvavairānuṣaṅgapratibaddhamānasas taṃ sārthacaurair ghātāpayitum upasaṃkrāntaḥ // taiś ca vāṇijaiḥ sārthavāhapramukhais te caurā nigṛhītā deśikapūrvaṃgamāś ca vadham upanīyantā vikrośantā aśaraṇāḥ sārthavāham eva śaraṇam upagatāḥ deśikaś ca parādhāparāddhaḥ kṛtāṃjalipuṭaḥ sārthavāham abhayaṃ yāci // tasya bhavaśatasahasraparicitā karuṇāvihāriṇo karuṇā samutthitā prāṇahareṣu api teṣu abhayaṃ dattvā deśikam uvāca //

anuvātaṃ mayā muktaḥ dhūmo deśaṃ vināśayet* / deśikaṃ saha caurebhyaḥ anujānāmi jīvitam iti //

bhūyaś ca bho dhutadharmadhara iminā eva ca bhagavatā rājñā satā agramahiṣyāḥ mahāparādhāparāddhāyā

[_mvu_1.133_] vadhasthānaprāptāyāḥ yācintyā abhayaṃ dattaṃ / pūrvopacitamārdavārjavasaṃpanna agramahiṣīṃ śāntvayitvā imaṃ ślokam uvāca //

hantāsyā āmapātreṇa śastraṃ kāyena pātayet* / abhayan te ahaṃ demi tac ca sthānaṃ yathāpuram iti //

evam ādīni bho dhutadharmadhara duṣkaraśatasahasrāṇi kṛtāni bodhisatvehi ye avaivartikā evaṃ kāyena evaṃ vācā evaṃ manasā // bahuvidhaguṇayuktā saṃsāraṃ saṃsarantā bodhisatvāś ca bhavanti / api tu karmavaśam upāgamya guṇasaṃkṣepakīrtitakriyā te bodhisatvā bhavanti / dṛḍhavikramā dhṛtiyuktāḥ satyapratijñā ārjavā aśaṭhā bhavanti / akṛpaṇāś ca bhavanti / alolāś ca bhavanti / mārdavāś ca bhavanti / sānukrośāś ca vimardasahāś ca aparyādinnacittāś ca alolitacittāś ca durdharṣāś ca durjayāś ca satvayuktāś ca tyāgasaṃpannāś ca pratijñāsaṃpannāś ca bhavanti / pratibhānavantāś ca vicitrapratibhānavantāś ca nayanasaṃpannāś ca atittigāś ca bhavanti / paramārthābhiniviṣṭāś ca bhavanti / saṃgṛhītagrāhiṇaś ca bhavanti / śucisamācārāś ca bhavanti / āniṃjyacittāś ca bhavanti / atīva bahumānayuktāś ca bhavanti / gurujanasajjana-upacārasaṃpannāś ca bhavanti / upāyakuśalāś ca bhavanti / sarvakāryeṣu sandhigrahasaṃyojakāś ca bhavanti / rājakāryeṣu padasandhividuṣaś ca bhavanti / pariṣāskhalitavacanā ugravacanamarṣayitāraś ca bhavanti / jñānaketavo bahujanasaṃgrahakuśalāś ca bhavanti / samacittā anupakruṣṭavṛttidvārāś ca bhavanti / prasiddhakarmāntā abhyupapattikuśalāś ca bhavanti / paraduḥkheṣu parikaraṇakuśalāś

[_mvu_1.134_] ca bhavanti / āsvādādīnaveṣu aśithilamadhurāś ca kutsitadarśaneṣu doṣasamudghātakuśalāś ca bhavanti / parakopīnacchādaneṣu aparikhinnāś ca bhavanti / phalanirvṛtyaparikāṃkṣiṇaḥ rāgadveṣamohavivekakuśalamūlāś ca bhavanti / kleśavyayaśamābhyupakārakuśalāś ca bhavanti / sarvopakāriṣu vicikitsāparivarjitāś ca bhavanti / sarvadharmeṣu aparikhinnasaṃkalpāś ca bhavanti / gambhīrabuddhadharmeṣu īhopasaṃpannāś ca bhavanti / paramārthādhigame anupaliptakāyakarmavākkarmamanokarmāś ca bhavanti / bhavasajjīvatatve aparāmṛṣṭaśubhakarmāś ca bhavanti / jñānaparamā asaṃkliṣṭapratibhānāś ca bhavanti / buddhaviṣayābhilāṣiṇaḥ apratyādeśanaparāś ca bhavanti / jñānaketava akhinnavacanāḥ pravarjanākuśalāś ca bhavanti / aduṣṭasvabhāvagatā parābhavāpagatāś ca bhavanti / vigatasāvadyāś ca bhavanti / trividhauddhatyaparivartijatāś ca bhavanti / sthitalapā akāmakāminaś ca bhavanti / amaithunagāminaḥ sarvasatvasaṃgrahaṇāvidūṣakāś ca lokam anupraviṣṭāḥ kṛtaniścayabalādhānāś ca bhavanti / sarvakarmeṣu nānāsthānāsthānakuśalāś ca bhavanti satvādyāś ca ity evaṃ guṇasaṃpannā bhavanti / puṅgavā asaṃkhyeyaguṇadhīrā satveṣu samabuddhino bhavanti ca / atra ucyate //

na śakyaṃ gaganasya antaṃ gantuṃ sarvavihaṃgamaiḥ / na śakyaṃ sarvasatvehi guṇā jñātuṃ svayambhuvām iti //

ye ca bho dhutadharmadhara lokahitasukhārthaṃ mantrā vā agadā vā satvānām upakārāye

[_mvu_1.135_] kalpenti sarve te bodhisatvehi praṇītā // yāni ca bhaiṣajyāni loke pracaranti satvānāṃ hitasukhārthaṃ sarvāṇi tāni bodhisatvebhyaḥ upaśiṣṭāni // yāni ca śāstrāṇi tattvaniścayayuktāni loke pracaranti sarvāṇi tāni bodhisatvanītāni // yac ceha loke saṃkhyāgaṇanaṃ mudrāsthānāni ca sarvā eṣā bodhisatvānāṃ nīti // yā vā imā loke saṃjñā brāhmī puṣkarasārā kharostī yāvanī brahmavāṇī puṣpalipī kutalipī śaktinalipī vyatyastalipī lekhalipī mudrālipī ukaramadhuradaradacīṇahūṇāpīrā vaṅgā sīphalā tramidā dardurā ramaṭhabhayavaicchetukā gulmalā hastadā kasūlā ketukā kusuvā talikā jajarideṣu akṣabaddhaṃ sarvā eṣā bodhisatvānāṃ nīti // kanakarajatatraputāmrasīsamaṇiratanakṣetrāṇi sarvāṇy etāni bodhisatvānāṃ nītiḥ // yāni yāni ca kāraṇāni lokasya upakārāye kalpenti sarvāṇy etāni bodhisatvanītāni // tatredam ucyate //

lokasya arthaviduṣaḥ puruṣapradhānāḥ saṃsāram apratisamāḥ parivartamānāḥ / śreyaś caranti marumānuṣaguhyakānāṃ paramo hi samudāgama īśvarāṇām iti //

[_mvu_1.136_] evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ye te bho jinaputra avaivartikās teṣāṃ kiṃ cittam utpadyate // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // ye te bho dhutadharmadhara bodhisatvā avaivartikās teṣāṃ saptamāto bhūmito aṣṭamāṃ bhūmiṃ saṃkramantānāṃ mahākaruṇāsaṃprayuktaṃ cittam utpadyate //

___ity eṣā saptamā bhūmi bodhisatvānam ucyate iti //

_____iti śrīmahāvastu-avadāne saptamā bhūmiḥ samāptā //

evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // bhagavatā bho jinaputra samyaksaṃbuddhena śākyamuninā prathamādvitīyātṛtīyācaturthāpaṃcamāṣaṣṭhāsaptamāsu bhūmiṣu vartamānena yeṣu samyaksaṃbuddheṣu kuśalam avaropitaṃ teṣāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ kāni nāmānīti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // yeṣu bho dhutadharmadhara samyaksaṃbuddheṣu bhagavatā śākyarājavaṃśaprasūtena kuśalamūlam upacitaṃ teṣāṃ vipulabalavarakīrtināṃ nāmāni śṛṇu // prathamataḥ satyadharmavipulakīrtiḥ tataḥ sukīrtiḥ lokābharaṇaḥ vidyutprabhaḥ indratejaḥ brahmakīrtiḥ vasundharaḥ supārśvaḥ anupavadyaḥ sujyeṣṭhaḥ sṛṣṭarūpaḥ praśastaguṇarāśiḥ meghasvaraḥ hemavarṇaḥ sundaravarṇaḥ mṛgarājaghoṣaḥ āśukārī dhṛtarāṣṭragatiḥ kokābhilāṣitaḥ jitaśatruḥ supūjitaḥ yaśarāśiḥ amitatatejaḥ sūryaguptaś candrubhānuḥ niścitārthaḥ kusumaguptaḥ padmābhaḥ prabhaṃkaraḥ dīptatejaḥ satvarājā

[_mvu_1.137_] gajadevaḥ kuñjaragatiḥ sughoṣaḥ samabuddhiḥ hemavarṇalambadāmaḥ kusumadāmaḥ ratnadāmaḥ alaṃkṛtaḥ vimuktaḥ ṛṣabhagāmī ṛṣabhaḥ devasiddhayātraḥ supātraḥ sarvabandhaḥ ratnamakuṭaḥ citramakuṭaḥ sumakuṭaḥ varamakuṭaś calamakuṭaḥ vimalamakuṭaḥ lokaṃdharaḥ vipulojaḥ aparibhinnaḥ puṇḍarīkanetraḥ sarvasahaḥ brahmaguptaḥ subrahmaḥ amaradevaḥ arimardanaś candrapadmaḥ candrābhaś candratejaḥ susomaḥ samudrabuddhiḥ ratanaśṛṅgaḥ sucandradṛṣṭiḥ hemakroḍaḥ abhinnarāṣṭraḥ avikṣiptāṃśaḥ puraṃdaraḥ puṇyadattaḥ haladharaḥ ṛṣabhanetraḥ varabāhuḥ yaśodattaḥ kamalākṣaḥ dṛṣṭaśaktiḥ naraṃpravāhaḥ pranaṣṭaduḥkhaḥ samadṛṣṭiḥ dṛḍhadevaḥ yaśaketuś citracchadaś cārucchadaḥ lokaparitrātā duḥkhamuktaḥ rāṣṭradevaḥ rudradevaḥ bhadraguptaḥ udāgataḥ askhalitapravarāgraḥ dhanunāśaḥ dharmaguptaḥ devaguptaḥ śucigātraḥ prahetiḥ prathamaśatam āryapakṣasya // bhagavān dharmadhātuḥ guṇaketuḥ jñānaketuḥ satyaketuḥ puṣpaketuḥ vajrasaṃghātaḥ dṛḍhahanuḥ dṛḍhasandhiḥ atyuccagāmī vigataśatruḥ citramālaḥ ūrdhvasadhniḥ guṇaguptaḥ ṛṣiguptaḥ pralambabāhuḥ ṛṣidevaḥ sunetraḥ sāgaradharapuruṣaḥ sulocanaḥ ajitacakraḥ unnataḥ ajitapuṣyalaḥ purāṣaḥ maṅgalyaḥ mubhujaḥ siṃhatejaḥ tṛptavasantagandhaḥ avadhyaparamabuddhiḥ nakṣatrarājaḥ bahurāṣṭraḥ āryākṣaḥ suguptiḥ prakāśavarṇaḥ samṛddharāṣṭraḥ kīrtanīyaḥ dṛḍhaśāktiḥ harṣadattaḥ yaśadattaḥ nāgabāhuḥ vigatareṇuḥ śāntareṇuḥ dānapraguruḥ udāttavarṇaḥ balabāhuḥ

[_mvu_1.138_] amitaujaḥ dhṛtarāṣṭraḥ devalokābhilāṣitaḥ pratyagrarūpaḥ devarājaguptaḥ dāmodaraḥ dharmarājaḥ caturasravadanaḥ yojanābhaḥ padmoṣṇīṣaḥ sphuṭavikramaḥ rājahaṃsagāmī svalakṣaṇamaṇḍitaḥ śiti cūḍaḥ maṇimakuṭaḥ praśastavarṇaḥ devābharaṇaḥ kalpaduṣyaguptaḥ sādhurūpaḥ akṣatabuddhiḥ lokapadmaḥ gambhīrabuddhiḥ śakrabhānuḥ indradhvajaḥ dānavakulaḥ manuṣyadevaḥ manuṣyadattaḥ somacchatraḥ ādityadattaḥ yāmaguptaḥ nakṣatraguptaḥ sumitrarūpaḥ satyabhānuḥ puṣyaguptaḥ vṛhaspatiguptaḥ gaganagāmī śubhanāthaḥ suvarṇaḥ kanakākṣaḥ prasannabuddhiḥ avipranaṣṭarāṣṭraḥ udagragāmiḥ śubhadantaḥ suvimaladantaḥ suvadanaḥ kulanandanaḥ janakṣatriyaḥ lokakṣatriyaḥ anantaguptaḥ dharmaguptaḥ sūkṣmavastraḥ dvitīyaṃ śatam āryapakṣasya // pratyāsannabuddhiḥ satvasahaḥ manuṣyanāgaḥ upasenaḥ suvarṇacārī prabhūtavarṇaḥ subhikṣākāntaḥ bhikṣudevaḥ prabuddhaśīlaḥ nahīnagarbhaḥ anālambhaḥ ratanamudraḥ hārabhūṣitaḥ prasiddhavedanaḥ sugandhivastraḥ suvijṛmbhitaḥ amitalocanaḥ udāttakīrtiḥ sāgararājaḥ mṛgadevaḥ kusumahesthaḥ ratnaśṛṅgaś citravarṇaḥ padmarajavarṇaḥ samantagandhaḥ udāraguptaḥ praśāntarogaḥ pradakṣiṇārthaḥ saṃkṣiptabuddhiḥ anantacchatraḥ yojanasahasradarśī utpalapadmanetraḥ atipuruṣaḥ anivartikabalaḥ svaguṇaśākhaḥ saṃcitoraḥ mahārājaḥ cārucaraṇaḥ prasiddharaṃgaḥ trimaṅgalaḥ

[_mvu_1.139_] suvarṇasenaḥ vartitārthaḥ asaṃkīrṇaḥ devagarbhaḥ suprītyaratiḥ vimānarājā parimaṇḍanārthaḥ devasatvaḥ vipulatarāṃśaḥ salīlagajagāmī virūḍhabhūmir iti //

_____iti śrīmahāvastu-avadāne aṣṭamā bhūmiḥ samāptā

tato bhūyo dhutadharmadhara ato 'nantaraṃ bhagavāñ citrabhānuḥ cārubhānuḥ dīptabhānuḥ rucitabhānuḥ asitabhānuḥ hemarathaḥ cāmīkaragauraḥ rajakarathaḥ suyakṣaḥ akṣobhyaḥ apariśrotavāhanaḥ devālaṃkṛtaḥ subhūṣitakhaṇḍaḥ śithilakuṇḍalaḥ maṇikarṇaḥ sulakṣaṇaḥ suviśuddhaḥ vimalajendraḥ devacūḍaḥ mandāravagandhaḥ pataṃgacaraś cārugandhaḥ indracūrṇaḥ śailarājaketuḥ arimardanaḥ maṇicakraḥ vimalottarīyaḥ satyābharaṇaḥ dṛḍhavīryaḥ nandiguptaḥ ānandamālaḥ cakravālaguptaḥ dṛḍhamūlaḥ ānandacandraḥ brahmadhvaṃsadevaḥ saumyavatsabāhuḥ samīkṣitavadanaḥ satyāvatāraḥ supratiṣṭhitabuddhiḥ hāraśītalāṃgaḥ sukhaprabhaḥ bhūrisatvaḥ bhadraguptaś candraśubhaḥ bhadratejaḥ iṣṭarūpaś cakravartidattaḥ suvicakṣaṇagātraḥ vaiśrāvaṇarājā samṛddhayajñaḥ saṃmataraśmiḥ darśanakṣamaḥ srajamālādhārī suvarṇaviṣāṇaḥ bhūtārthaketuḥ ratnarudhiraketuḥ mahārṣacūḍaḥ tejaguptaḥ varuṇarājaḥ udāttavastraḥ vajraguptaḥ dhanyabhānuḥ uttaptarāṣṭraḥ viśālaprabhaḥ lokasundaraḥ abhirūpaḥ hiraṇyadhanyaśirikaḥ prabhūtadehakarṇaḥ

[_mvu_1.140_] prāgajitaḥ vicitramakuṭaḥ dānavaguptaḥ rāhuvamī puṇyarāśiḥ salilaguptaḥ śamitaśatruḥ ratnayūpaḥ suvikalpāṅgaḥ ajitabalaḥ satyanāmaḥ aviraktarāṣṭraḥ vaiśvānaraguptaḥ madhuravadanaḥ kusumotpalaḥ uttarakururājaḥ añjalimālādhārī dhanapatiguptaḥ taruṇārkabhānuḥ anurūpagātraḥ ratnakaraṇḍaketuḥ mahākośaḥ bahulakeśaḥ puṣpamaṃjarimaṇḍitaḥ anapaviddhakarṇaḥ anāviddhavarṇaḥ sitāsitalocanaḥ araktapravāḍaḥ siṃhoraskaḥ ariṣṭanemiḥ bahurājā // navamāyāṃ bhūmau prathamaṃ śatam āryapakṣe // bhūmidevaḥ puṇḍarīkākṣaḥ sādhuprabhaḥ jyotiguptaḥ bahuprabhaḥ satyaṃvacaḥ bhavadevaguptaḥ saṃvṛttatejaḥ nirupaghātaḥ jānutrastaḥ ratnaśayanaḥ kusumaśayanaḥ citraśayanaḥ dantaśayanaḥ supratiṣṭhitacaraṇaḥ sarvadevaguptaḥ arajottarīyaḥ svāyaṃbhavendraḥ prasannavarṇaḥ bhavaketuḥ kṣīrapūrṇāmbhyaḥ anantabuddhiḥ kanakanāgarājatejaḥ bandhanāntakaraḥ anugravarṇakṣemaguptaḥ jinakāntāraḥ vimalaḥ marīcijālaḥ ajitasenarājā kanakarāśiḥ gauraḥ padmamālaḥ rājakṣetraguptaḥ samapakṣaś cāturdevaḥ devaguptaḥ puṣkalāṅgaḥ dvijātirājaḥ bahusenaḥ kumudagandhaḥ śavalāśvaḥ ṣaḍviṣāṇapātaḥ surabhicandanaḥ rājā sahasradātā abhayadevaḥ arinihantā vimalaśikharaḥ durārohabuddhiḥ yajñakoṭiguptaḥ ratnacaṃkramaḥ jālāntaraḥ pariśuddhakarmaḥ kāmadevaḥ gururatnaḥ

[_mvu_1.141_] śatasahasramātā śuciprarohaḥ stimitarājā vṛddhadevaḥ gurujanapūjitaḥ jayantadevaḥ sujātabuddhiḥ samīkṣitārthaḥ ujjhitaparaḥ devābhikaḥ asuradevaḥ gandharvagītaḥ vīṇāravaghoṣaḥ śuddhadantaḥ sudantaś cārudantaḥ amṛtaphalaḥ mārgodyotayitā maṇikuṇḍaladharaḥ hemajālaprabhaḥ nāgabhogabāhuḥ kamaladharaḥ aśokasatvaḥ lakṣmīputraḥ sunirmitarūpaḥ īśvaraguptaḥ lokapālarājā sunidhyānaḥ agrapuruṣaḥ anihatavarṇaḥ kundapuṣpagandhaḥ aṅkuśaḥ ārdravallipratirūpaḥ kāryatāvicāraḥ svatejadīptaḥ prakāśadharmaḥ āryavaṃśaketuḥ devarājaprabhaḥ pratyakṣadevaḥ ahibhānurāgaḥ kusumottarīyaḥ avirasaḥ prathamarājā puṇḍarīkarājā subhikṣarājaḥ // dvitīyo āryapakṣaḥ navamāyāṃ bhūmau // snigdhagātraḥ paramārthasatvaḥ aklinnagātraḥ dharmaśūraḥ sutīrthaḥ lokālokanihitamallaḥ kundapuṣpagandhaḥ niraṃkuśaḥ anotaptagātraḥ upādhyāyarājā pravarāgramatiḥ anabhibhūtayaśaḥ anupacchinnālambhaḥ devaguruḥ ratnapuṣpaḥ śuddhasatvaḥ vaiḍūryaśikharaś citramālyaḥ sugandhakāyaḥ anantakośaḥ samamathitaḥ satyaprabhaḥ adīnagāmī suvikrāntaḥ asaṃbhrāntavacanaḥ gurudevaḥ naradevaḥ naravāhanaḥ ratnahastaḥ lokapriyaḥ parinditārthaḥ aviśuṣkamūlaḥ aparitṛṣitaḥ sarvaśilparājaḥ grahakośaḥ anuraktarāṣṭraḥ śivadattamālaḥ śikharadattaḥ citramālaḥ mahāvimānaḥ anotaptagātraś citrahemajālaḥ śāntarajaḥ saṃgṛhītapakṣaḥ aprakṛṣṭaḥ raktacandanagandhaḥ acalitasumanaḥ upacitahanu jvalitayaśā racitamālaḥ śiramakuṭaḥ tejaguptarājā iti //

_____śrīmahāvastu-avadāne navamī bhūmiḥ samāptā //

[_mvu_1.142_] evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ye punar bhojinaputra bodhisatvāḥ paripiṇḍatakuśalamūlāḥ kṛtakarmāṇaḥ navamāṃ bhūmiṃ samatikramya daśamāṃ bhūmiṃ paripūrayitvā tuṣitabhavanam upagamya manujabhavam abhikāṃkṣamāṇāḥ mātuḥ kukṣim avataranti apunāvartam evam ādīni kṛtvā saṃkīrtaya paramapudgalānām āścaryādbhutadharmā asādhāraṇā pratyekabuddhādibhiḥ vaśibhūtagaṇādibhiś ca śaikṣapṛthagjanādibhiś ceti // evam ukte mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // garbhāvakrāntisaṃpannāś ca samyaksaṃbuddhā bhavanti / garbhasthitisaṃpannāś ca jātisaṃpannāś ca / janetrīsaṃpannāś ca bhavanti samyaksaṃbuddhā / abhiniṣkramaṇasaṃpannāś ca bhavanti samyaksaṃbuddhāḥ / vīryasaṃpannāś ca bhavanti samyaksaṃbuddhāḥ / jñānādhigamanasaṃpannāś ca bhavanti samyaksaṃbuddhāḥ //

___kathaṃ bho dhutadharmadhara garbhāvakrāntisaṃpannāḥ samyaksaṃbuddhā bhavanti //

tuṣitabhavanā śirighano purimakuśalamūlasaṃcayo vīraḥ / avalokayati atiśayen'; olokitāni cyavanakāle //

cintayati evaṃ hitakaro cintām arthāvahāṃ naramarūṇāṃ / amaravarasaṃparivṛto devagaṇagurur mahāpuruṣo //

cyavituṃ samayo khu dāni me saṃprati satvā mahāndhakāragatā / hatanayanā kaluṣanayanā māṃ prāpya tasmād vīmucyante //

[_mvu_1.143_] kā dāni śīlasaṃvare evaṃ nārī ratā upaśame ca / agrakulīnā suvacā tyāgarucimārdavavatī ca //

tejasvinī ca . . . . . kā nu khalu hatatamarāgadoṣā ca / rūpaguṇapāramigatā ahīnavṛttā vipulapuṇyā //

kā māṃ samarthā dhārayituṃ daśa māsāṃ kā ca pratyarahasaukhyā / bhave mama kā nu jananī kukṣim aham upaimi kasyādya //

paśyati vilokayanto rājño śuddhodanasya orodhe / nārīm amaravadhunibhāṃ vidyullatānibhāṃ atha māyāṃ //

so tāṃ niśāmya jananīm āmantrayati amarān* cyaviṣyāmi / antimam upetya vāsaṃ garbhe suramānuṣahitārthaṃ //

taṃ avaca devasaṃgho kṛtāṃjalipuṭo varābharaṇadhārī / ṛdhyatu uttamapudgala praṇidhi tava ahīnaguṇapuṇyā //

vayam api lokahitā bahu manoramāṃ ośiritvā kāmaratiṃ / pūjārtham aninditasya manuṣyaloke vasiṣyāmo //

kiṃ cāpi viprayogaṃ tvayā na icchāma bhūtasaṃghaguru / api tu aravindanayanā bhaviṣyasi gatī naramarūṇāṃ //

[_mvu_1.144_] evaṃ khalu bho dhutadharmadhara samyasaṃbuddhā garbhāvakrāntisaṃpannāś ca bhavanti //

___kathaṃ ca bho dhutadharmadhara samyaksaṃbuddhā garbhasthitisaṃpannā bhavanti // bodhisatvāḥ khalu bho dhutadharmadhara mātuḥ kukṣigatā mātur yoniṃ niśrāya tiṣṭhanti / mātuḥ pṛṣṭhaṃ niśrāya tiṣṭhanti / mātur udaraṃ niśrāya tiṣṭhanti / mātuḥ pārśvaṃ niśrāya tiṣṭhanti // viṣṭambhitayā bho dhutadharmadhara kusūtraṃ pravāḍavaiḍūryamaṇim upālambya na kvacid upalabhyate pradeśas tu asti sarvaśas tathā bodhisatvā mātuḥ kukṣau na tiṣṭhanti tiṣthanti ca / bodhisatvaṃ punaḥ khalu bho dhutadharmadhara mātuḥ kukṣigataṃ devasaṃghāḥ upasaṃkramya pṛcchanti prahvāḥ kṛtāṃjalipuṭāḥ sumuhūrtaṃ sudivasaṃ prītamanasaḥ / tāṃ ca devasaṃghān tathā pṛcchamānāṃ bodhisatvā pratyabhinandanti dakṣiṇakaram utkṛṣya mātaraṃ ca na bādhanti // na kho punar bho dhutadharmadhara bodhisatvā mātuḥ kukṣigatā utkuṭakena pārśvena vā yathā kathaṃcid vā sthitā bhavanti / atha khalu bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ paryaṅkam ābhuṃjitvā niṣaṇṇā bhavanti mātaraṃ ca na bādhanti // bodhisatvāḥ kho punar bho dhutadharmadhara mātuḥ kukṣigatā ca santo bhavavādikathāṃ kathayanti kuśalamūlata iti // bodhisatvasya khalu punar bho dhutadharmadhara mātuḥ kukṣigatasya pūjārthaṃ satatasamitaṃ divyāni tūryāṇi vādyanti na kadācid divā vā rātrau vā tiṣṭhanti // bodhisatvaṃ ca bho dhutadharmadhara

[_mvu_1.145_] mātuḥ kukṣigataṃ pūjārthaṃ apsaraśatasahasrāṇi sandarśayanti divyaṃ puṣpavarṣaṃ divyaṃ cūrṇavarṣaṃ noparamante kadācit* // mātuḥ kukṣim ādau kṛtvā bodhisatvānāṃ yāvat parinirvṛtā daśabalā ca divyā ca agurudhūpā noparamanti // na khalu bho dhutadharmadhara bodhisatvā mātāpitṛnirvṛttā bhavanti / atha khalu svaguṇanirvṛttā upapādukā bhavanti // tatredam ucyate //

atha sā kamaladalanayana anubaddhā gandharvabahubhi śyāmā / sahitaṃ pi taṃ sumadhuraṃ śuddhodanam abravīt* māyā //

eṣā samādiyāmi prāṇehi ahiṃsaṃ brahmacaryaṃ ca / viramāmi cāpy adinnā madyād anibaddhavacanāc ca //

paruṣavacanāc ca naravara prativiramāmi tathaivaṃ paiśunyā / anṛtavacanāc ca narapati viramāmi ayaṃ mama chando //

parakāmeṣu ca īrṣyāṃ na saṃjaneṣyaṃ nāpi abhidrohaṃ / bhūteṣu maitracittā mithyādṛṣṭiṃ ca vijahāmi //

ekādaśaprakāraṃ śīlaṃ sevāmy ahaṃ pṛthivīpāla / rajanīm imām anūnām evaṃ me jāyate chando //

api ca khalu bhūmipālā kāmavitarko mā māṃ pratikāṃkṣi / prekṣasva mā ti adharmo bhaveya mayi brahmacāriṇiye //

saṃkalpaṃ prapūreṣyan ti pārthivo bhāriyām idam avocat* /

[_mvu_1.146_] abhirama bhavanavaragatā ahaṃ ca rājyaṃ ca te vaśyaṃ //

sā strīsahasram agryaṃ anuraktaṃ gṛhya taṃ vimānavaraṃ / abhiruhya sanniṣīde manāpaparipūrṇaparivārā //

sā kaṃcid eva kālaṃ tasmiṃ himapāṇḍupuṇḍarīkanibhe / śayane praśamadamaratā tuṣṇībhāvena kṣepayate //

atha kautūhalamano saṃjaniyā bahudevakanyā varamālyadharāḥ / jinamātuḥ upagatā draṣṭumanā prāsādasundarāgreṇa sthitā //

upasaṃkramitva śayanopagatāṃ māyāṃ niśāmya varavidyunibhāṃ/ prītisukhaṃ vipulaṃ saṃjaniyā atha saṃpravarṣi divijaṃ kusumaṃ//

mānuṣyakaṃ pi kila īdṛśakaṃ rūpaṃ sujātam idam āścaryaṃ / kiṃcit kālaṃ sthihiya antarato nāyaṃ samā maruvadhūhi bhave //

līlāṃ niśāmayatha he sakhikā pramadāye yādṛśīṃ yathopayikāṃ / śayane virocati manaṃ harati vibhrājate kanakarītiḥ iva sā //

iyaṃ taṃ dhareṣyati mahāpuruṣaṃ atyantadānadamaśīlarataṃ /

[_mvu_1.147_] sarvāśravāntakaraṇaṃ virajaṃ kiṃ hāyate tava narendravadhū //

cāpodare karatalapratime vararomarājini citrastavane / iha vāsam abhyupagato varado avimrakṣito aśucinā bhagavāṃ //

anurūpā tvaṃ ca pramadā pravarā mātā sa caiva puruṣapravaro / putro bhavāntakaraṇo bhagavāṃ kiṃ hāyate tava narendravadhū iti //

yasyāṃ khalu bho dhutadharmadhara jātīyāṃ bodhisatvamātaro caramabhavikaṃ bodhisatvaṃ dhārayanti tasyāṃ jātau pramadāvarāṇāṃ pariśuddhaṃ paripūrṇam akhaṇḍaṃ brahmacaryaṃ bhavati // manasāpi tāsāṃ pramadottamānāṃ rāgo notpadyate sarvapuruṣeṣu bhartāram ādau kṛtvā // bodhisatve ca bho dhutadharmadhara mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātā divyavastrasaṃvṛtaśarīrā ca bhavati divyābharaṇadhāriṇī ca susnātocchādanaparimardanapariṣekaṃ ca apsarogaṇāḥ bodhisatvamātuḥ pratijāgaranti // bodhisatve mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātuḥ devakanyāśatasahasrehi sārdhaṃ hāsyaṃ bhavati // tathā prasuptāṃ ca bodhisatvamātaraṃ devakanyā mandāravapuṣpadāmaiḥ parivījayanti agrayauvanamaṇḍaprāptā // yadā ca tasyā pramadottamāyāḥ bodhisatvaḥ kukṣim avatarati na bodhisatvamātā kānicid duḥkhāny anubhavati yathānyā pramadā // tuṣitabhavanam ādau kṛtvā sarveṣāṃ bodhisatvānāṃ paṃca nīvaraṇāni

[_mvu_1.148_] viṣkambhitāni bhavanti aprāpte dharmarājye // paripūrṇehi ca daśahi māsehi sarve bodhisatvāḥ mātuḥ kukṣau prādurbhavanti dakṣiṇena pārśvena na ca taṃ pārśvaṃ bhidyate / na cātra kiṃcid vilambaṃ bhavati jāta ity evaṃ bhavati // tatredam ucyate //

atha pratipūrṇe daśame māse mātā prabhūtapuṇyasya / śuddhodanaṃ upagamya idam abravīt* dṛṣṭasaṃkalpā //

udyānagamanabuddhī utpannā me narādhipā śīghraṃ / sajjehi vāhanaṃ me yathocitāṃ caivam ārakṣāṃ //

etaṃ śrutvā vacanaṃ rājā śuddhodano suprītamano / ālapati sābhilāṣaṃ parivāravaraṃ pṛthivipālo //

śīghraṃ gajaturagavatīṃ senāṃ padātisamākulāṃ vipulāṃ / prāsaśaraśakticitrāṃ sajjiya prativedayadhvaṃ mama //

catughoṭāna tatha aśvarathāna daśaśatasahasrā yujyantu / pravarā kāñcanaghaṇṭāravāṇi madhurānunādāni //

aṃjanaghanasadṛśānāṃ nāgānāṃ varmadhāriṇāṃ śīghraṃ / pratidheyatha adhimātrā sajjāni daśaśatasahasrāṇi //

āyuktavarmakavacā śūrā sajjībhavantu anivartyā / sajjībhavantu capalaṃ viṃśatsāhasriyo teṣāṃ //

[_mvu_1.149_] vipula sakiṃkiṇiraṇitaṃ sahemajālaṃ uḍāra-aśvarathaṃ / varamālyavastradhāriṇo pramadā dhārentu devīye //

lumbinivanaṃ ca śīghraṃ vyapagatatṛṇareṇupatrasaṃkāraṃ / suśodhitaṃ manojñaṃ kuruta devīye devabhuvanaṃ vā //

ekaikaṃ ca drumavaraṃ kukūlapaṭṭorṇakośikārehi / kalpayatha kalpavṛkṣāṃ yathā divi devapravarasya //

sādhū ti pratiśrutvā tasya vacanena narendragarbhasya / nacireṇa yathājñaptaṃ kṛtam iti prativeditaṃ rājñaḥ //

sā salīlacāruvadanā mātā mārabalasaṃpramathanasya / abhirūhi saparivārā tāni manojñāni yānāni //

sā vividhābharaṇavatī pādaugharathaughasaṃkulā . . . . / śobhati susaṃprayātā senā manujapradhānasya //

avagāhya tad vanavaraṃ māyā sakhisaṃvṛtā jinajanetrī / vicarati citrarathe iva amaravaravadhū ratividhijñā //

sā krīḍārtham upagatā plākṣṇā śākhāṃ bhujebhiḥ avalambya / pravijṛmbhitā salīlaṃ tasya yaśavato jananakāle // {senart: pratijṛmbhitā}

atha viṃśa sahasrāṇi apratimāni tadā apsaravarāṇāṃ / daśanakhakṛtāṃjalipuṭā māyām abhinandiya bhaṇanti //

[_mvu_1.150_] adya jarājātimathanaṃ janayiṣyasi amaragarbhasukumāraṃ / devī divi bhuvi mahitaṃ hitaṃ hitakaraṃ naramarūṇāṃ //

mā khu janayī viṣādaṃ parikarma vayaṃ tavaṃ kariṣyāmaḥ / yat kartavyam udīraya dṛśyatu kṛtam eva mā cintā //

mātaram abādhamāno prādurbhūto manāpo māyāye / dakṣiṇapārśvena muniḥ susaṃprajāno paramavādī //

atha vividharatananicayā nagaranagarā anekasahasrāṇi / prajvali prabhā ca vimalā prādurbhūte naravarendre ti //

na khalu bho dhutadharmadhara so asti satvo satvanikāye yo caramāṃ jātiṃ samanantarajātaṃ bodhisatvaṃ samartho vyākartuṃ anyatra śuddhāvāsebhyo devebhyaḥ // tatredam ucyate //

aṃśukasuveṣṭitaśirā aṣṭa sahasrā maheśvaravarāṇāṃ / brāhmaṇaveṣadhārāṇāṃ abhigacchi puraṃ kapilavastu //

te rājakuladvāre varavasanadharā varābharaṇadhārī / apagamya muditamanasā pratihāram uvāca satvavarā //

śuddhodhanam upagamya brūvīhi ime lakṣaṇaguṇavidhijñā / tiṣṭhanti aṣṭasahasraṃ praviśed iti yady anumatante //

etaṃ śrutvā vacanaṃ pratihārarakṣo upetya rājavaraṃ /

[_mvu_1.151_] kṛtāṃjalipuṭaḥ praṇamya idaṃ uvāca narādhipatiṃ //

sukhaṃ atulabala dīptida kāraya rājyaṃ ciraṃ nihataśatruḥ / dvāre te amarasadṛśā tiṣṭhanti praveṣṭum icchanti //

pratipūrṇavimalanayanā madhurasvaramattavāraṇavicārī / bhavanti mama teṣu saṃkā na te manuṣyā marusutās te //

parikaṃkramatāṃ teṣāṃ dharaṇirajaḥ kramavarā na saṃkirati / na ca teṣu sandhiśabdaś caṃkramatā śruyyati kadācit* //

gambhīramadhuraceṣṭā āryakārā praśāntadṛṣṭipathā / vipulāṃ janenti prītiṃ janasya samudīkṣamāṇasya //

niḥsaṃśayaṃ naravarā putravaraṃ upagatā tavaṃ draṣṭuṃ / devagaṇapuruṣapradevaṃ abhivādya nandituṃ narasiṃhaṃ //

etaṃ śrutvā vacanaṃ pratihārarakṣaṃ narādhipovāca / mayi bho kṛtābhyanujñā praviśantu niveśanam udāraṃ //

amarapravaragaṇas te gaganasamanibhā viśuddhākarmāntā / praviśensuḥ pārthivakulam ahīnakulavaṃśamukhyasya //

śuddhodano pi rājā maheśvarāṃ dūrato niśāmetvā /

[_mvu_1.152_] pratyutthita āsanāto saparijano gauravabalena //

abhivādate narapatiḥ svāgatam anurāgataṃ ca sarveṣāṃ / prītā sma darśanena praśamadamabalena ca bhavatāṃ //

saṃvidyante imāni varāsanāni vararūpavikṛtāni / āstāṃ tāva bhavanto asmākam anugrahārthāya //

atha teṣv āsanavareṣu kanakarajatavarṇacitrapādeṣu / vigatamadamānadarpāḥ te tatra sukhaṃ niṣīdensuḥ //

te kaṃcid eva kālaṃ niṣaṇṇamātrā narādhipam uvāca / śṛṇvatu bhavāṃ prayojanaṃ yaṃ asmākam iha gamanāya //

sarvānavadyagātro putras tavaṃ anujāto . . . . . . / lakṣaṇapāramiprāpto . . . . . . . . . . . . . . . . //

vayam api lakṣaṇakuśalā doṣaguṇāṃ lakṣaṇair vijānāma / yadi na guru tava sutan te paśyema mahāpuruṣarūpaṃ //

so vadati etha paśyatha suvyapadeśakṣemaṃ mama putraṃ / marumanujakīrtiyaśasaṃ lakṣaṇaguṇapāramiprāptaṃ //

atha mṛdukakācalindikapraveṇiśayitaṃ ca kanakavarṇābhaṃ / upanayati pārthivavaro naramaruparivanditaṃ sugataṃ //

ālokayitva dūrā maheśvarāḥ kramavarān naravarasya /

[_mvu_1.153_] mūrdhnā vigalitamakuṭā dharaṇivaratale praṇipatensuḥ //

gokṣīravimalacandraṃ mahītale mūrdhnaṃ pratiṣṭhāpetvā / daśabalam abhinandantāḥ sthitā sucirakālam abhikāṃkṣitaṃ iti //

jātā khalu bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ sarvāṇi mānuṣyakāni śilpāni anācāryakā py anutiṣṭhanti //

___na khalu bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ tuṣitabhavanāt prabhṛti kāmāṃ pratisevanti // bho jinaputra ko hetuḥ kaḥ pratyayaḥ yaṃ aprahīṇehi kleśehi bodhisatvāḥ kāmāṃ na pratisevanti rāhulaś ca katham utpanna iti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // paripiṇḍatvāt kuśalasya bodhisatvā kāmāṃ na pratisevanti kalyāṇādhyāśayatvāt* agrādhyāśayatvāt praṇītādhyāśayatvāc ca bodhisatvā kāmāṃ na pratisevanti / akāmakāmitvāt* jñānadhvajatvāt* atatparāyaṇatvāt spṛhānupasthitatvāt bodhisatvāḥ kāmāṃ na pratisevanti / āryatvāt* anīcatvāt kuśalaparibhāvitatvāc ca bodhisatvāḥ kāmān na pratisevante paramapuruṣasaṃbhāvitatvāc ca lokasya samyaksaṃbuddho bhaviṣyatīti // atha rāhulas tuṣitakāyāc cyavitvā mātuḥ yaśodharāyāḥ kṣatriyakanyāyāḥ kukṣim avatīrṇa iti // evam anuśruyate bho dhutadharmadhara // rājānaś cakravartinaḥ aupapādukā babhūvu // tadyathā kusumacūḍaḥ hemavarṇaḥ gāndharvaḥ sumālaḥ ratnadaṇḍaḥ suvimānaḥ

[_mvu_1.154_] ārjavaḥ māndhātā sunayaḥ suvastraḥ bahupakṣaḥ toragrīvaḥ maṇivirajaḥ pavanaḥ marudevaḥ supriyaḥ tyāgavāṃ śuddhavaṃśaḥ durāroha iti ity evam ādayaś cakravartigaṇāḥ aupapādukā āsan na tathā rāhulabhadra iti //

___kathaṃ bho dhutadharmadhara bodhisatvā abhiniṣkramaṇasaṃpannā bhavanti // bhūtapūrvaṃ bho jinaputra bodhisatvo abhiniṣkrāntaḥ // rājakulagataś chandakaṃ gāthayādhyabhāṣate //

kṣipraṃ chandaka kaṇṭhakam upanītvā mā ciraṃ vilambāhi / saṃgrāmam ahaṃ durjayaṃ jayiṣye adya bhava vūdagro //

so vāṣpapūrṇavadano pariniḥśvasanto chandakaḥ saśokaravitāni samutthitāni / vāṣpāṇi muñcati imāni prabodhanārthaṃ suptasya pārthivajanasya . . . . . . //

kiṃ dāni āvigalitā varakośabhārā vāṣpaughasaṃstaragatā madanābhibhūtā / lālasyasokaparidevitakāla eva suptā idāni yada jāgraṇadeśakālaḥ //

devī pi nāma suciraṃ pratijāgaritvā saudāmanīpratimarūpanibhā śayānā / niryāṇakālasamaye naralambakasya varasurapure suravadhūpratimā salīlā //

[_mvu_1.155_] sā dāni tasya mahiṣī manujeśvarasya mātā savatsalaviśālasucārunetrā / saṃpaśyamāna karuṇaṃ priyaviprayogaṃ nidrābhibhūta na vijānati ālapantaṃ //

sā dāni kuñjaravarāśvasamāptayodhā nārācaprāsaśaraśaktivicitravarmā / senā kahiṃ vasati kaṃ vā guṇaṃ karoti yā śākyapuṅgavaṃ na budhyati niṣkramantaṃ //

kaṃ bodhayāmi mama ko nu bhave sahāyo kiṃ vā karomi divase api vipranaṣṭe / hā hemakāñcananibhena kila vihīno rājā jahiṣyati sabandhujano śarīraṃ //

taṃ devasaṃgha avacī madhurapralāpī kiṃ chandakā lapasi kiṃ ti vihanyitena / naitasya mārakaputrāṇy api udyatāni vighnaṃ samartha janayeyu kuto punas tvaṃ //

bherimṛdaṅga yadi śaṃkhasahasraśabdaṃ kuryāt kocit kapilavastuni bodhanārtha / naitad vibuddhi amareśvara-m-ādikehi taṃ sopitaṃ puravaraṃ hi samṛddhavāraṃ //

paśyāsi tāva gagane maṇiratnacūḍā

[_mvu_1.156_] devā divi gurukṛtasya vasānuvartī / prahvā kṛtāṃjalapuṭā praṇipatya mūrdhnā tvaṃ bandhu tvaṃ ca śaraṇaṃ ti namasyamānā //

tat sādhu kaṇṭhakam upānaya nāyakasya gokṣīrahemavapuṣaṃ sahajaṃ turaṃgaṃ / na hy asti so bhuvi divi naralambakasya yo vighnaṃ kuryā upanehi turaṃgaśreṣṭhaṃ //

so taṃ praphullakumudākarakundagauraṃ saṃpūrṇacandravapuṣaṃ sahajaṃ turaṃgaṃ / tasya mahāguṇadharasya vacābhitunno suśrūṣakāri upanāmayate rudanto //

eṣo ti nātha varalakṣaṇabhūṣitāṅgo sajjaḥ sudyotacaraṇo lalitāgragāmī / yaṃ dāni te 'dhyavasitaṃ vararūpadhāri tan te samṛdhyatu viśālabhujāntarāṃśā //

śatruś ca te 'grabala durbalabhagnaśūko śīghraṃ tapetu tava tejavarābhibhūtaḥ / āsā ca te naralambaka mahārthayuktā saṃpūryatāṃ kanakaparvatasannikāśā //

ye tubhya vighrakarā te tu apakramantu

[_mvu_1.157_] śreyāvahā tu ti balaṃ vipulaṃ labhantu / yaṃ ca vrataṃ samupagacchasi tasya pāraṃ gacchāsi mattavaravāraṇakhelagāmi //

maṇikuṭṭimā ca vasudhā rājakule kaṇṭhakasya pādehi / samanihatā rasati madhuraṃ niśāṃ sphurati adbhutaṃ śabdaṃ //

caturaś ca lokapālā vigalitamakuṭā pralambavaramālāḥ / kaṇṭhakapādeṣu karāṃ nyasanti raktotpalasakāśāṃ //

agrato vajravaradharo tridaśagurū ābaddhamaṇīcūḍo / indro sahasranayano gacchati purato naravarasya //

saṃjñākṛtamātram idaṃ kaṇṭhako vahatīti vādiśārdūlaṃ / devā pravarakarahṛtaṃ vahanti aṃśupravaravarṣaṃ //

niṣkramya nagaravarāto avalokayi puravaraṃ puruṣasiṃho / na taṃ punar ahaṃ pravekṣyam aprāpya jarāmaraṇapāram iti //

evam abhiniṣkramaṇasaṃpannā khalu dhutadharmadhara samyaksaṃbuddhā iti // na pratibalo khalv ahaṃ bho dhutadharmadhara bodhisatvasya garbhāvakrāntim ādau kṛtvā yāvad abhiniṣkramaṇato vistareṇa bhāṣituṃ kalpaṃ kalpāvaśeṣaṃ vā na ca guṇā samantā śakyam abhigantuṃ //

___ity api bahuguṇasaṃpannā samyaksaṃbuddhā iti //

[_mvu_1.158_] bodhimūlam upagamya cāprāptāyāṃ sarvākārajñatāyāṃ paṃcacakṣusamanvāgatā bhavanti // evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // vistareṇa bho jinaputra paṃca cakṣūṇi parikīrtaya avahitaśrotā devamanuṣyasaṃkulā pariṣā sarvabhūtagaṇā iti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // paṃca imāni bho dhutadharmadhara samyaksaṃbuddhānāṃ cakṣūṇi bhavanti // katamāni paṃca // mānsacakṣuḥ divyacakṣuḥ prajñācakṣuḥ dharmacakṣuḥ buddhacakṣuḥ // imāni bho dhutadharmadhara paṃca cakṣūṇi samyaksaṃbuddhānāṃ bhavanti asādhāraṇāni pratyekabuddhebhyaḥ arhantebhyaḥ śaikṣebhyaḥ sarvabālapṛthagjanebhya iti // tatra bho dhutadharmadhara mānsacakṣus tathāgatānāṃ // yāye prabhāye samanvāgataṃ yāye śūkṣmadarśanāye samanvāgataṃ yāye tattvadarśanāye samanvāgataṃ tan mānsacakṣu anyasya satvasya satvakāye nāsti // prāpte ca sarvadarśitve bodhisatvā yāvattakam avakāśam avalokayitum icchanti taṃ darśanaṃ tatra apratihataṃ pravartate // kiṃ kāraṇaṃ // vipulakuśalasaṃcitatvāt* // tadyathāpi nāma ṛddhibalena rājā cakravarti sārdhaṃ caturaṃginīyā senāye vaihāyasaṃ dvīpāto dvipaṃ saṃkrāmati tathedaṃ pi draṣṭavyaṃ // samyaksaṃbuddhānāṃ carite ṛddhibalena anākāṃkṣamāṇānāṃ niścalāṃ vasumatiṃ pratikramantānāṃ unnatā ca onamati onatā ca unnamati tathaitad api draṣṭavyam ity evam ādinā

[_mvu_1.159_] lakṣaṇamātreṇa samyaksaṃbuddhānāṃ mānsacakṣuḥ nirupadiśyate // na ca kalpena samyaksaṃbuddhānāṃ mānsacakṣusya śakyaṃ guṇaparyantam adhigantuṃ // kiṃ kāraṇaṃ // nahi kiṃcit samyaksaṃbuddhānāṃ lokena samaṃ // atha khalu sarvam eva maharṣiṇāṃ lokottaraṃ // tathā hi samyaksaṃbuddhānāṃ samudāgamaḥ so pi lokottaro // tac ca samyaksaṃbuddhānāṃ mānsacakṣuṣaḥ varṇaṃ pravṛttaṃ sthānaṃ ca yathānyeṣāṃ satvānāṃ satvakāye // yena cakṣuṣā bhaumyā devāś ca yakṣāś ca rākṣasāś ca kāmāvacarāś ca rūpāvacarāś ca devāḥ viśiṣṭataraṃ ca vipulataraṃ ca sphuṭataraṃ ca samyaksaṃbuddhānāṃ divyacakṣuḥ // tat pravṛttaṃ manomayeṣu rūpeṣu //

___yeneha prajñācakṣuṣā samanvāgatā cakṣutvaparīkṣayā aṣṭamakādikā pudgalā yāvad arhatpudgalā iti ato parivyaktataraṃ samyaksaṃbuddhānāṃ prajñācakṣuḥ // tatra katamaṃ samyaksambuddhānāṃ dharmacakṣuḥ // sa daśānāṃ balānāṃ manovibhutā // tatra katamāni daśabalāni // tadyathā sthānāsthānaṃ vetti prathamaṃ balaṃ aprameyabuddhīnāṃ / sarvatragāminīṃ ca pratipadaṃ vetti balaṃ dvitīyaṃ //

nānādhātukaṃ lokaṃ vidanti khyātaṃ balaṃ tṛtīyaṃ / adhimuktinānātvaṃ vetti caturthaṃ balaṃ bhavati //

parapuruṣacaritakuśalāni vetti tat paṃcamaṃ balaṃ ca /

[_mvu_1.160_] karmabalaṃ pratijānanti śubhāśubhaṃ tad balaṃ ṣaṣṭhaṃ //

kleśavyavadānaṃ vetti saptamaṃ balaṃ dhyānasamāpattiṃ vetti / aṣṭamaṃ balaṃ pūrvanivāsaṃ vetti bahuprakāraṃ //

balaṃ navamaṃ bhavati pariśuddhadivyanayanā bhavanti / sarvakleśavināśaṃ prāpnonti daśamaṃ balaṃ bhavati //

etāni manovibhubalāni yaiḥ sarvadarśī divi bhuvi ca jātakīrtiḥ daśabala ity evam ākhyāto // yaṃ eteṣu daśabaleṣu manovibhujñānaṃ idam ucyate dharmacakṣur iti // tatra katamaṃ buddhacakṣuḥ // aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ // tadyathā atīte aṃśe tathāgatasya apratihataṃ jñānadarśanaṃ / anāgate aṃśe apratihataṃ jñānadarśanaṃ / pratyutpanne aṃśe apratihataṃ jñānadarśanaṃ / sarvaṃ kāyakarma jñānapūrvaṃgamaṃ jñānānuparivarti / sarvaṃ vācākarma jñānapūrvaṃgamaṃ jñānānuparivarti / sarvaṃ manokarma jñānapūrvaṃgamaṃ jñānānuparivarti / nāsti chandasya hāniḥ / nāsti vīryasya hāniḥ / nāsti smṛtiye hāniḥ / nāsti samādhīye hāniḥ / nāsti prajñāye hāniḥ / nasti vimuktiye hāniḥ / nāsti khalitaṃ / nāsti ravitaṃ / nāsti muṣitasmṛtitā / nāsti asamāhitaṃ cittaṃ / nāsti apratisaṃkhyāya upekṣā / nāsti nānātvasaṃjñā // yaṃ imeṣu aṣṭādaśasvāveṇikeṣu buddhadharmeṣu jñānam idam ucyate buddhacakṣur iti //

[_mvu_1.161_] evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // kiṃ punar bho jinaputra bhavato etad adhivacanaṃ yādṛśānāṃ bhūmīnāṃ vyākaraṇaṃ utāho samyaksaṃbuddhānām etad iti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // ekasmiṃ samaye bho dhutadharmadhara bhagavāṃ vārāṇasyāṃ vijahāra ṛṣivadane mṛgadāve aṣṭāviṃśatīnāṃ vaśībhūtaśatānāṃ puraskṛtaḥ // tatra bhagavatā aṣṭādaśa buddhadharmā vibhaktāḥ atīte aṃśe apratihataṃ jñānadarśanam eva samyaksaṃbuddhānāṃ bhavatīti daśa bhūmayo samutkīrtaye // śākyamuniṃ samyaksaṃbuddhaṃ ādau kṛtvā daśa bhūmayo deśitā // tatredam ucyate //

priyāṇi vastūni dadāti cakṣumāṃ ciraṃ prasannena manena saṃsaran* / tato priyaṃ budhyati jñānam uttamaṃ svayaṃ mahīmaṇḍagato tathāgato //

vicitravastrābharaṇair alaṃkṛtāḥ striyo dadāti parituṣṭamānaso / vicitram asya pratijñānam adbhutaṃ udīryate tasya phalena karmaṇaḥ //

na śaktinārāca na prāsatomarā / prāsesi satveṣu bhaveṣu saṃsaran* / tathāsya mārgo 'tṛṇakhaṇḍakaṇṭako

[_mvu_1.162_] aghāti grāmāṃ nagarāṃ ca saṃsaran* //

svakasya dāsasya pi dharmavādinaḥ śṛṇoti satkṛtya kathāṃ na cchindati / tato sya dharmaṃ bruvato mahājane na kaści no ramyati no ca tuṣyati //

praṇītadānāni dadāti . . . . . vineti kāṃkṣāñ ca tata eva saṃśayaṃ / tato sya kāyāt* jvalanārcisannibhā prabhā samuttiṣṭhati śītalaprabhā //

na kasyacid yācanakasya yācanā bhavanti bandhyā naradevaveśitā / tato abandhyā bhavi tasya deśanā tad adbhutaṃ mārabalapramardane //

manoramāṃ kāñcanatālaparṇiyo jineṣu denti parituṣṭamānasāḥ / tato anālokiyā lokabāndhavā sadā ca lokeṣu .. etad adbhutaṃ //

upānahā ratnamayā ca pādukā dadāti nityaṃ parituṣṭamānasaḥ /

[_mvu_1.163_] tataḥ sadā caṃkramate narottamaḥ asaṃspṛśanto caturaṃgulaṃ mahīṃ //

parehi ukto paruṣaṃ punaḥ punaḥ prabhuḥ samāno kṣamate na ūhate / tato piyaṃ caṃkramato saparvatā samunnatāntonamati vasundharā //

karoti dīnāna nayena saṃgrahaṃ patantam abhyuddharate mahājanaṃ / tato sya ratnāmayaratnasaṃcayā samonatā unnamate vasuṃdharā //

svaguṇaparikīrtanena ca samyaksaṃbuddhena buddhānusmṛtir nāma dharmaparyāyo bhāṣitaḥ // tasya paryavasāne āyuṣmatā vāgīsena samyaksaṃbuddho saṃmukham abhistuto //

namo 'stu te buddha anantadarśana samantacakṣuḥ śatapuṇyalakṣaṇa / hitānukampī paramārthakovida namāmi tvāṃ valgugirāhi gautama //

tāresi tīrṇo janatāṃ mahāmune na bhāyasi kṣemakarāgrapudgala /

[_mvu_1.164_] yathātathaṃ sthānam abhiprakāśayaṃ vinesi satye amṛte bahuṃ janaṃ //

śīlaṃ maharṣisya anantadarśinaḥ gambhīram āryaṃ vipulaṃ subhāṣitaṃ / śīle viśiṣṭo tvam aripramardanaḥ imasmiṃ loke parataś ca suvrataḥ //

akhaṇḍam acchidram akācam avraṇaṃ anāśravan te caraṇaṃ mahāmune / śuci viśuddhiṃ paramāṃ gato sadā virocase nagaśikhare yathānalo //

cittasthititve asi pāramiṃgato vaśī samādhismi tathāpi pudgala / citte vaśī tvaṃ vaśitāṃ parāṃ gataḥ vaṃkāvakāśā vigato virocase //

yathecchakaṃ araṇasamādhi śāntara . . . . . devanareṣu arcita / niṣevase kāñcanadāmaprabhaḥ {senart: niveśasan*} namo 'stu te gautama satyavikrama //

virocano nabhasi yathā mahāprabho śuddhe nabhe paṃcadaśīya candramā /

[_mvu_1.165_] tathā samādhismi sthito virocase suvarṇam uttaptam ivātra pudgalā //

ākāṃkṣamāṇā vimanā11 vipaṇḍitā {senart vigatā} satvā na jānanti samanta udyamāṃ / sukhaṃ samādhiṃ araṇāni sevato namo 'stu te devamanuṣyapūjita //

yadā ca ālokasi nāgagāmi yadā ca āgata maraṇāya pāraṃ / matīsmṛtīmāṃ vimalena cetasā tadā ayaṃ bhūtadharā prakampate //

satyā abhisametiya darśanaṃ tathā svayaṃ abhijñāye anuśrutaṃ purā / imāṃ girāṃ vyāhara agrapudgala sahasranetro maghavāṃ va śobhase //

idaṃ samāptaṃ vyasanaṃ mahadbhayaṃ ito na bhoti agre asya saṃbhavo / tasyāvarodhanam adho pravartate nirvāti vātāna svaro va pākaḥ //

vimukticittasya vimuktidarśanā acintiyā tarkapathena niśritā /

[_mvu_1.166_] asaṃkiyā vīragirā virocate yā sā suvelā mṛdu satyasaṃbhavā //

anuddhatāṃ tāṃ ca girāṃ prakāśaya tvaṃ . . . . . . hi janasya sannidhau / te tuhya śrutvā madhurāṃ subhāṣitāṃ pibanti tṛṣṇārta ivāmbhasārṇave //

hateṣu tvaṃ prāṇiṣu maitraṃ cintaya aiśvarya-ṛddhiṃ pratibhānam uttamaṃ / śreṣṭheṣu dharmeṣu hi pāramīgato yathā na kocī iha lokadhātuye //

prajñā ca te asti anuttarā mune sarvasmi loke 'pratimā anopamī / tvam eva śreṣṭho sakalasya prāṇino śiloccayānāṃ yatha meruparvataḥ //

na te 'sti tulyo sadṛśo samāno kutottaro guṇeṣu guṇaṃdharasya / tvam eva śreṣṭho paramārthapudgalo dharmāṇa nirvāṇam ivācalaṃ sukhaṃ //

rāgaṃ ca mohaṃ ca prahāya doṣaṃ mānaṃ ca mrakṣaṃ tasiṇāṃ ca jālinīṃ /

[_mvu_1.167_] virājase doṣavimuktamānaso yathā śaśī pūrṇa iva nabhe śubhe //

yad atra satyaṃ tuvaṃ mārgase ṛjuḥ setur mahā satpuruṣeṇa sevitaḥ / imāṃ giraṃ vyāhara agrapudgala sahasranetro maghavāṃ ca śobhase //

kleśair vimuktaṃ vimalaṃ suśāntaṃ niṣeva satvaśaraṇaṃ samādhiṃ / hitāya bhūtāna 'bhibhur virājase ravī yathā devamanuṣyapūjitaḥ //

aniśritaḥ tvaṃ iha ca paratra ca dhyāyanto dhyāne ramase pratiṣṭhitaḥ / vandanti devā bahavo samāgatā namaskṛtaṃ prāṃjaliyo mahāmuniṃ //

bahudhā bahuprakāraṃ cakṣuṃ bhavate viśuddhacakṣūṇāṃ / jarāmaraṇamardanāna buddhāna adāntadamakānāṃ //

lokottarā bhagavato caryā lokottaraṃ kuśalamūlaṃ / gamanaṃ sthitaṃ niṣaṇṇaṃ śayitaṃ lokottaraṃ munino //

yat tat sugataśarīraṃ bhavate bhavasya bandhanakṣayakaraṇaṃ / [_mvu_1.168_] lokottaraṃ tad api bho ity atra na saṃśayaḥ kāryo //

cīvaradharaṇaṃ munino lokottaraṃ atra saṃśayo nāsti / āhārāharaṇam atho lokottaram eva sugatasya //

deśanā naranāgānāṃ sarvalokottarā matā / yathātathaṃ pravakṣyāmi māhātmyaṃ varabuddhiṇāṃ //

deśakālavaśaṃ prāpya paripākaṃ ca karmaṇaḥ / satyaṃ vā abhinirvṛtaṃ dharmaṃ deśenti nāyakāḥ //

lokānuvartanāṃ buddhā anuvartanti laukikīṃ / prajñaptim anuvartanti yathā lokottarām api //

īryāpathāṃ darśayanti catvāraḥ puruṣottamāḥ / no ca pariśramas teṣāṃ jāyate śubhakarmiṇāṃ //

pādāṃ ca nāma dhovanti na caiṣāṃ sajjate rajaḥ / pādāḥ kamalapatrābhā eṣā lokānuvartanā //

snāyanti nāma saṃbuddhā na caiṣāṃ vidyate malo / bimbe kanakabimbābhe eṣā lokānuvartanā //

dantadhovañ ca sevanti mukhaṃ ca utpalagandhikaṃ / nivasanaṃ nivāsenti prāvāraṃ ca tricīvaraṃ //

cailaṃ vātāni vāyitvā vikopenti na dehakaṃ /

[_mvu_1.169_] vastraṃ puruṣasiṃhānāṃ eṣā lokānuvartanā //

chāyāyāṃ ca niṣīdanti ātapaś ca na bādhati / buddhānāṃ śubhaniṣyandānāṃ eṣā lokānuvartanā //

auṣadhaṃ pratisevanti vyādhi caiṣāṃ na vidyate / nāyakānāṃ phalaṃ mahantaṃ eṣā lokānuvartanā //

prabhūś ca karma vārayituṃ karmaṃ darśayanti ca jinā / aiśvaryaṃ vinigūhanti eṣā lokānuvartanā //

karonti nāma āhāraṃ na caiṣāṃ bādhate kṣudhā / janatāyā upadārthaṃ eṣā lokānuvartanā //

pibanti nāma pānīyaṃ pipāsā ca na bādhate / tad adbhutaṃ maharṣiṇāṃ eṣā lokānuvartanā //

cīvarāṇi nivāsenti sadā ca prāvṛto jinaḥ / yathārūpo bhave devo eṣā lokānuvartanā //

keśāṃ ca orūpayanti na caiṣāṃ chindate kṣuraḥ / keśāṃ nīlāñjananibhāṃ eṣā lokānuvartanā //

jarāṃ ca upadeśenti na caiṣāṃ vidyate jarā / jinā jinaguṇopetā eṣā lokānuvartanā //

kalpakoṭīm asaṃkhyeyāṃ puṇyeṣu pāramiṃgatā / ārabdham upadeśenti eṣā lokānuvartanā //

[_mvu_1.170_] na ca maithunasambhūtaṃ sugatasya samucchritaṃ / mātāpitṛñ ca deśenti eṣā lokānuvartanā //

dīpaṃkaram upādāya vītarāgas tathāgataḥ / rāhulaṃ putraṃ darśeti eṣā lokānuvartanā //

kalpakoṭīm asaṃkhyeyāṃ prajñāpāramitāṃ gatā / bālabhāvaṃ ca darśenti eṣā lokānuvartanā //

asanmantrā vibhāṣitvā asmiṃ loke sadevake / punaḥ paryeṣanti tīrthe eṣā lokānuvartanā //

bodhyitvā-m-atulāṃ bodhiṃ sarvasatvāna kāraṇā / alpotsukatvaṃ pradeśenti eṣā lokānuvartanā //

paramaguṇasaṃpannā vacanasaṃpannāś ca sarve samyaksaṃbuddhā // ṣaṣṭibhiḥ guṇaiḥ samyaksaṃbuddhānāṃ vācā samanvāgatā bhavati // katamehi ṣaṣṭibhiḥ //

gītaravamadhuravādī naravaravacanā viniścarati vācā / vīṇāravaveṇuravā haṃsaravarutā sugatavācā //

jīmūtarasitamadhurā parabhṛtarathanemitulyanirghoṣā / sāgaranarditasārasaprabhāvā varabuddhino vācā //

kinnarakalaviṃkarutā meghavarasvararavā varagajarutā /

[_mvu_1.171_] ṛṣabhamṛgarājarasitā vācā varalakṣaṇadharāṇāṃ //

dundubhiravagambhīrā vanadeva-anilavidhūtasvaraprapātā / bhūmīvikṣobhanaravā girā naramarupradhānānāṃ //

paṃcāṃgikatulyaravā pralulitakalahaṃsabarhiṇanivātā / bimboṣṭhasutanujihvā jinavadanā niścarati vācā //

gandharvagītamadhurā jaladhārāṇāṃ nipātatulyaravā / avistarapiṇḍitaravā girā guṇavaraprādhānānāṃ //

varakiṃkaṇīkasalīlasusaṃcitā hemajālatulyaravā / ābharaṇaghaṭṭitaravā bhuvi divi ca girā pradhānānāṃ //

nātidrutā anamantī anupacchinnā vivartate madhurā / galitapadasaṃcayavatī vācā varalakṣaṇadharāṇāṃ //

sarvām eva anucarati pariṣāṃ yadi lokadhātunayutāni / vijñāpayate sarvāṃ pariṣāṃ sumadhurā vācā daśabalānāṃ //

śakayāvanacīṇaramaṭhapahlavadaradeṣu dasyupariṣāyāṃ / ekavidham ucyamānā sarvaviṣayacāriṇī bhavati //

pariṣāṃ na atikramate niścaramāṇā girā naravarāṇāṃ /

[_mvu_1.172_] na vardhate na ca hāyati girā sthitalayā daśabalānāṃ //

na ca bhidyate na nudyati na ca upatapyate . . . . . . . . . / na ca vikhalakhalakhalāyati abhisvararutā sugatavācā //

na ca sā apaśabdavatī śabdabhraṣṭā aśeṣaṃ anuyuktaśabdā / śabdeṣu kuśalākuśalāṃ sarvāṃ janatāṃ praharṣayati //

vadanā suvimaladaśanā niścarati girā yadā guṇadharāṇāṃ / mādyanti śakunasaṃghā gaganatalagatā vanagatāś ca //

yo yasya svara abhimataḥ sā taṃ pūrayati tasya saṃkalpaṃ / sugatavacanaprabhūtā vācā pariṣadi vicaramāṇā //

varavāsanasahitaghoṣā girinadinirghoṣasannibhā śuddhā / utkrośakurararutanayā prabhavati vācā vararutānāṃ //

śakuntajīvaṃjīvaka jinavācā kanakatālapatraravā / paṭupaṭahapravadamṛdaṃgacāṭusvaratulyanirg hoṣā //

ājñeyā vijñeyā gambhīrabhīṣmarūpā karṇasukhā / hṛdayaṃgamā ca nityaṃ vācā varapāramigatānāṃ //

vallakīśravaṇīyā ca premaṇiyā ca girā guṇadhārīṇāṃ / vipulaśubhasaṃcayānāṃ sarveṣāṃ anantayaśasānām iti //

[_mvu_1.173_] yathābhūtaṃ deśitā vācā // samyaksaṃbuddhā evaṃ dharmaṃ deśayanti // nāhaṃ bhikṣavo ye dharmā anityās te nityato deśayāmi / nāpi ye dharmā nityā te anityato deśayāmi / nāpi ye dharmā duḥkhāḥ te sukhāto deśayāmi / nāpi ye dharmā sukhā te duḥkhāto deśayāmi / nāpi ye dharmā anātmīyā te ātmato deśayāmi / nāpi ye dharmā ātmīyās te anātmato deśayāmi / nāpi ye dharmā aśubhāḥ te śubhato deśayāmi / nāpi ye dharmāḥ śubhās te aśubhāto deśayāmi / nāpi ye dharmā rūpiṇas te arūpiṇo deśayāmi / nāpi ye dharmāḥ kuśalās te akuśalāḥ te deśayāmi / nāpi ye dharmā akuśalās te kuśalāto deśayāmi / nāpi ye dharmā anāśravāḥ te sāśravā ti deśayāmi / nāpi ye dharmāḥ sāśravāḥ te anāsravā ti deśayāmi / nāpi ye dharmāḥ vyākṛtās te avyākṛtā iti deśayāmi / nāpi ye dharmā avyākṛtās te vyākṛtā iti deśayāmi / nāpi ye dharmā hīnās te praṇītā iti deśayāmi / nāpi ye dharmā praṇītās te hīnā iti deśayāmi / nāpi ye dharmāḥ gṛhāśritās te naiṣkramyāśritā iti deśayāmi / nāpi ye dharmā naiṣkramyāśritās te gehāśritā iti deśayāmi // atha khalu bho dhutadhamadhara samyaksaṃbuddhāḥ satyavādi kālavādi bhūtavādi arthavādi tathāvādi ananyathāvādi avitathavādi dharmavādi vinayavādi iti //

[_mvu_1.174_]___bhūtapūrvaṃ bho dhutadharmadhara tuṣitabhavanakāyiko devaputro śikharadharo nāma bodhisatvaḥ samyaksaṃbuddhaṃ ṛṣivadanagataṃ vārāṇasyāṃ vanavare varacakrapravartanadivase bhagavantaṃ saṃmukhābhir adhyabhāṣe sagauravaḥ sapratīsaḥ prahvaḥ kṛtāṃjalipuṭaḥ //

sādhu te sādhurūpasya vācā na pratihanyate / sādhu arthānvitā sādhyā vācā tava manoramā //

sādhu susvarasaṃyogā varṇasandhiguṇānvitā / sādhu satyāni catvāri pravadase mahāmune //

sādhu te devagandharvā pibanti madhurāṃ girāṃ / sādhv ihāpratimaṃ cakraṃ pravartasi anuvartikaṃ //

tubhyaṃ loke samo nāsti rūpe varṇe kule bale / īryāpathe ca vīrye ca dhyāne jñāne śame dame //

adya hṛṣṭā daśa vīra koṭyo te prathame phale / vinītā devaputrāṇāṃ śāsane prathame mune //

triṃśa koṭyo prabho vīra vinesi prathame phale / dvitīye śāsane nara devaputrāṇa eva ca // {senart aiva ca}

pañcāśa koṭīyo bhūyo śāsane tṛtīye mune / vinītā devaputrāṇāṃ apāyehi vimocitā //

[_mvu_1.175_] aśīti koṭīyo bhūyo śrotāpattiphale vibhū / caturthe śāsane dametvā durgatīhi vimokṣitāḥ //

tasmāt te sadṛśo nāsti maitrāya puruṣottama / karuṇāye kāruṇako bhūto bhūyo nararṣabha //

hṛṣṭā puruṣaśārdūlā utpannā lokasundarā / hitāya sarvasatvānāṃ vicaranti mahāmune //

aticirasya rājasuta utpanno si nararṣabha / praṇetā vipranaṣṭānāṃ ārttānāṃ nayanandanaṃ //

mā ca kadācid bhūtaguru nātho antarahāyatu / aparyantaṃ tava sthānaṃ bhavati lokabāndhava //

apāyā tanukībhūtā svayambhū tava tejasā / anokāśā kṛtā svargā tvāṃ prāpya puruṣottama //

yasya mithyātvaniyato rāśiḥ puruṣapudgala / eṣa vāniyataṃ rāśiṃ tvāṃ prāpya pūrayiṣyate //

yasyāpy aniyato rāśiḥ tvāṃ prāpya suravandita / pūrayiṣyati so rāśiṃ samyaktejakulodita //

adbhutānāṃ ca dharmāṇāṃ viśuddhiḥ upalabhyate / tvāṃ prāpya puruṣāditya tamontakaram acyutaṃ //

[_mvu_1.176_] tasya te bhāṣamāṇasya bhūtāṃ dharmāṃ jinarṣabha / abhinandanti vākyan te sendrā lokā mahāmune //

iti stuvanti devagaṇā varadaṃ prītimānasā / anantaguṇasaṃpannaṃ saṃstavārhaṃ narottamam iti //

upacāravidhisaṃpannā bho dhutadhamadhara samyaksaṃbuddhā kālajñānasamarthakā viśuddhanetrā anuccāvacadarśanā pūrvāntanayasaṃpannā ucchrāpitadharmadhvajā niṣpratimānadhvajā kalaharaṇaniśātakā pravacanaviduṣo anavasānajñānāḥ samaye ca āvusādayanto anayanānāṃ pravartakāḥ apamārgakakutsakā iti // tatredam ucyate //

sarvākāraguṇopetā sarve sarvārthaniścitā / pranetāro vinetāro buddhā budhajanārcitāḥ //

asaṃkīrṇena jñānena viśuddhena manena ca / triṣu lokeṣu bhrājante pūrṇacandra iva nabhe //

caraṇena manojñena satāṃ kāntena nāyakāḥ / nadanti ca mahānādaṃ samyakkuśalasaṃbhavāḥ //

śāsanti janatāṃ vīrā upacāreṣu niścitāḥ / vivādaṃ parasatvānāṃ mathanti tattvadarśinaḥ //

loke jātā naraśreṣṭhā na ca lokena lipyatha / prajñaptisamatikrāntā gambhīraviṣayā vibhūḥ //

[_mvu_1.177_] guruṃ dhuraṃ samāropya na viṣīdanti paṇḍitā / yathāvādītathākārī anupakruṣṭacāraṇā //

dṛṣṭiviṣaṃ taṃ ghoraṃ ca dagdhvā jñānāgninā prabhūḥ / anuttrāsitāsantrastā paraṃ pradanti prāṇināṃ //

kāntāraṃ samatikramya kṣemaṃ prāpya nararṣabhāḥ / āhvāyanti janadhīrā ihaiva nirbhayaṃ idaṃ //

jarāmaraṇarogāṇāṃ utpatti neha vidyate / iha āyāsaśokānāṃ pravṛttir nopalabhyate //

te tasya vacanaṃ śrutvā madhuraṃ devamānuṣā / anuśāstiṃ tathā kṛtvā pratipadyanti tatsukhaṃ //

tenāsti kīrtivistīrṇāḥ triṣu lokeṣu cottamāḥ / caranti arcitā sadbhi na caiva praśamanti te iti //

paropahārāṃś ca bho dhutadharmadhara upaharanti samyakasṃbuddhāḥ satvānām anugrahārthaṃ // tadyathā kaliṃgarājñaḥ kusumāye devyā paropahāraṃ bhagavāṃ dhruvasya śreṣṭhino vacanopahāraṃ bhagavāṃ vṛttavāṃ //

tathaiva ca rājagṛhe purottame paropahāraṃ bhagavāṃ pravṛttavāṃ /

[_mvu_1.178_] samutkarṣesi svavidhānakovido upālino taṃ vacanopahāraṃ //

tathā paraṃ merutaṭe samāgatāṃ sa vādisiṃho vaśināṃ vaśī vaśī / paropahāraṃ bhagavāṃ sa bhikṣu- saṃghasya taṃ idam avacā mahāmunir iti //

etāṃ sarvāṃ pravakṣyāmi upahārāṃ manoramāṃ / tasya satvapradhānasya śṛṇu vikrīḍitaṃ śubhaṃ //

utpanne puruṣaśreṣṭhe dharmacakre pravartite / kaliṃgarājā kārayati rājyaṃ sphītam akaṇṭakaṃ //

nāmena abhayo nāma tasyedaṃ darśanaṃ abhūt* / śubhāśubhānāṃ karmāṇāṃ phalaṃ nāstīti niścayaḥ //

paraloko tathā nāsti dānaphalaṃ kvacid yatra / vītarāgo vītadoṣo vītamoho na vidyate //

so taṃ ca darśanaṃ prāpya janatāṃ sannipātayet* / svakāṃ dṛṣṭiṃ samākhyāti paścāc ca na nivartate //

yadi mahyaṃ pitā bruyāt pratyakṣaṃ mama agrataḥ / svayam upagamya evan tac chraddadhe tadā tathā //

sarvadā sa tadā āsi śīlavāṃ maitramānaso /

[_mvu_1.179_] yadi tasya phalam asti tasya devapuraṃ gatiḥ //

devabhūto mama jñātvā imāṃ dṛṣṭiṃ vimocayet* / ity uktvāsti paraloko dṛṣṭiṃ muñcāhi pāpakāṃ //

yasya ca paralokasya pravṛttir nopalabhyate / tasmāt pitā mamāgatvā saṃpraharṣayatu mānasaṃ //

tato lokānukampārthaṃ kāruṇo mahadviśāradaḥ / kaliṃgarājasya rūpaṃ nirmaṇati svayaṃ muniḥ //

prāsādavaraṃ āruhya antaḥpuragato tathā / antaḥpurasya darśeti yat taṃ prakṛtidarśanaṃ //

tato sa nirmito rājā antarīkṣagatasthitaḥ / rājānam abhayaṃ dhīro uvāca puruṣottamaḥ //

parityajya svakāryāṇi parakāryeṣu vyāpṛtaḥ / mithyādarśanasaṃyuktaṃ arājyaṃ rājyasaṃjñitaṃ //

adya bhave gatī tubhyaṃ narako dāruṇo mahat* / ye ca te darśayiṣyanti teṣām api ca sā gati //

anyān* hi vihato hanti naṣṭo nāśayate parāṃ / andhīkaroti anyā pi svayam andhavyapatrapo //

sumuṣṭo muṣase anyā mṛto ca mārase parāṃ / sukhitān api satvā tvaṃ duḥkhāpayasi durmate //

nimagno kāmapaṃkasmiṃ gṛddhu kām eṣu mūrcchitaḥ /

[_mvu_1.180_] paralokaṃ draṣṭukāmo dharmāṇāṃ nayanaṃ nṛpaḥ //

asthānam etaṃ bhūmipati yas tvaṃ kāmaparāyaṇaḥ / asamartho tahiṃ gantuṃ paralokam imaṃ prabho //

āsvādaṃ pi tu kāmeṣu buddhvā doṣān tathaiva ca / kāme niḥsaraṇajñasya te vai jāne paraṃparāṃ //

etac chrutvā naraśreṣṭho abhayo kampito bhayāt* / prahvo idam uvāca taṃ antarīkṣe sudarśanaṃ //

śraddadhāmi taṃ te deva evam etaṃ nānyathā / prasīda bhava me nātha abhayaṃ parimocaya //

tadvasāntaḥpurāmātyaḥ śāstā me apratipudgalaḥ / vinayavaśī tavāsmi tathānyā janatā bahu //

paropahāra iti eṣas tena paramabuddhinā / vṛtto anugrahārthāya satvānāṃ varabuddhinā //

devī kusumbharājasya kusumā iti viśrutā / iṣṭā kusumbharājasya strīsahasrāṇam uttamā //

tasya mātā pitā caiva jīrṇā daṇḍaparāyaṇā / dhītaram evam āhansu kusume putri he śṛṇu //

vayaṃ jīrṇā tuvaṃ bālā kāmapralulitā asi /

[_mvu_1.181_] icchema pratisṛjyantau icchema maraṇam ātmanaḥ //

etac ca vacanaṃ śrutvā kusumā labhate mataṃ / avarṇo yaṃ mama asyā yady ambātāto praghātyate //

dāsyāmi viṣasaṃyuktaṃ bhaktam eṣāṃ sudāruṇaṃ / bhuktvā yena ubhāv etau mariṣyanti na saṃśayaḥ //

yadāsyā niścitā buddhi mātāpitṛṣu dāruṇā / tato utpādaye śāstā kāruṇyaṃ kusumāṃ prati //

tataḥ kusumāye śāstā mātaraṃ pitaraṃ tathā / apanāmayati saṃbuddho anyau sthāpeti nirmitau //

kusumā viṣasaṃyuktaṃ taṃ bhojanam āpadyati / nirmitān āha bhuṃjantu ambā tāto ca bhojanaṃ //

avikampamānā bhuṃjanti bhojanaṃ jinanirmitāḥ / na caiṣāṃ bādhate kiṃcit kāyaṃ nirmitakā hi te //

dvitīyaṃ divasaṃ caiva tṛtīyaṃ caturthaṃ paṃcamaṃ / viṣasaṃyuktaṃ bhuktvāna sudhāṃ va yāpenti nirmitau //

tataḥ kṛtāṃjalī bhūtvā kusumā nirmitāṃ bravīt* / ātmānaṃ me nivedayatha anugrāhyā yadi ahaṃ //

tāṃ yācamānāṃ prāñjalikāṃ kusumāṃ nirmitā bravīt* /

[_mvu_1.182_] yā tavāpatti jānātha tathā ca anutiṣṭhatha //

buddhaḥ puruṣaśārdūlaḥ dvātriṃśavaralakṣaṇaḥ / utpannaḥ kulasaṃpannaḥ sarvavidyāguṇānvitaḥ //

tasya sarvaṃ guṇābhūtaṃ atītānāgatasthitaṃ / viditaṃ vādisiṃhasya atra vijaha saṃśayaṃ //

prāsādavaram āruhya sastryāgāro sa pārthivaḥ / yāced darśanam icchāma vayaṃ sarvārthadarśinaḥ //

taṃ sarvaguṇasaṃpannaṃ vanditvā śaraṇaṃ vraje / tato asmākaṃ yaṃ tatraiva pṛcchasi vakṣyate jino //

sādhū ti pratiśrutvāna nirmitāṃ prati so tadā / rājā sāntaḥpuro śīghraṃ prāsādam abhirūḍhavāṃ //

satvaraṃ sa prahvo rājā sastryāgāro kṛtāṃjaliḥ / imāṃ vyāharate rājā vācāṃ kusumayā saha //

ye sarvaguṇasaṃpannā lokānām anukampakā / gṛhītā atyantaṃ teṣāṃ sāñjalī saumanasyakā //

tato amantraye śāstā śrāvakāṃ śāsane ratāṃ / cāruvarṇaṃ siṃhahanuṃ dṛḍhabāhuṃ aninditaṃ //

kīrtimantaṃ mahānāgaṃ ca cāturantaṃ mahābalaṃ / nīlakeśaṃ ca buddhaṃ ca śāntaṃ sāstraviśāradaṃ //

tathā śārasam atulyaṃ guptakāmam aninditaṃ /

[_mvu_1.183_] siṃhanandiṃ viśālākṣaṃ lakṣaṇeyam anuttamaṃ //

eṣa bhikṣavo gacchāmi śāstāram anubandhatha / kusumāṃ pramukhāṃ kṛtvā vineṣyāmi bahuṃ janaṃ //

sādhū ti te pratiśrutvā vaśībhūtā svayaṃbhuvaḥ / parivārayitvā saṃbuddhaṃ idaṃ vacanam āhu te //

asmākaṃ pi pādo vīrā vihaṃgamadhyam akramaḥ / anuyāsyāma saṃbuddhaṃ yatra gacchati cakṣumāṃ //

nimeṣāntareṇa saṃprāpto bhagavāṃ śiṣyasaṃvṛtaḥ / nagaraṃ kusumāyās tu anukampāya prāṇināṃ //

ākāraṃ vajrapāṇisya nāyako abhinirmiṇe / devasaṃghaṃ ca manasā dhyāye dhyānaviśāradaḥ //

prabhāmaṇḍalam utsṛje yojanāni caturdaśa / devatā ca abhivādenti yātrāṃ paramabuddhinaḥ //

tato ca kusumā devī prahvī sugatam abravīt* / eṣā te prāñjalī nātha pādāṃ icchāmi vanditaṃ //

tataḥ pratiṣṭhito śāstā prāsādavaramūrdhani / prabhayā ca diśā sarvā abhibhūya yaśaskaraḥ //

tato ca kusumā devī saha rājñā jinakramāṃ / vandate parivāro ca deviye narapuṅgavaṃ //

śaraṇaṃ tvāṃ naraśreṣṭha gacchāma suravandita / mātaraṃ pitaraṃ hatvā kīdṛśaṃ labhate phalaṃ //

[_mvu_1.184_] śṛṇohi kusume satyaṃ mātāpitṛvadhe phalaṃ / anantaraṃ mahāvīciṃ narakaṃ upapadyate //

tato buddhānubhāvena śāstā vadathakovidaḥ / kusumāyā mahāvīciṃ upadarśeti nāyakaḥ //

tato ca kusumā devī nirayaṃ trasya dāruṇaṃ / aśruvegaṃ pramuñcantī idaṃ vacanam abravīt* //

mātāpitṛbhyāṃ kāruṇikā duṣṭacittasya kidṛśaṃ / paraloke phalaṃ bhavati yat satyaṃ tad udīraya //

duṣṭacittasya kusume taṃ cittaṃ syād amuñciyaṃ / tad eva paralokasmiṃ phalaṃ sadyaṃ ca hiṃsayā //

tato ca pratiniḥsṛjati kusumā dāruṇaṃ manaṃ / purato dharmarājasya prītisukhasamarpitā //

tato kāmāna āsvādaṃ bhāṣate sarvakovidaḥ / ādīnavaṃ ca kāmānāṃ bhāṣate puruṣottamaḥ //

tato kāmānāṃ niḥsaraṇaṃ bhāṣate cintyavikramaḥ / guṇān vadati nirvāṇe adbhutāṃ bhūtadarśimān //

kusumāṃ pramukhāṃ kṛtvā koṭīyo dvādaśa muniḥ / mānuṣāṇāṃ vinayati upahāro ayaṃ iti //

dhruvo nāma abhūc chreṣṭhī nagare kāśivardhane / tasyedaṃ darśanaṃ pāpaṃ mātāpitṛsamāgame //

yo mātaraṃ ca pitaraṃ ca jīrṇakaṃ gatayauvanaṃ /

[_mvu_1.185_] jñātipakṣaṃ samānetvā bhakṣyabhojyena tarpayet* //

agniskandhe ca jvalite dāhayeya pitṝn ubhau / upahāro vidhātavyo tasya puṇyam anantakaṃ //

rākṣasīnāṃ sahasrāṇi nāyako abhinirmiṇi / prāsādavarasuptasya dhruvasya purataḥ sthitā //

daṇḍahastā kaśāhastā śaktihastā tathaiva ca / kuṭhārahastā asihastā ulkāhastā tathaiva ca //

atha tomarahastā ca nārācaśatapāṇiyo / kuntamudgarahastāś ca śreṣṭhisya purataḥ sthitāḥ //

dhikkṛtāṃ dhikkṛtāṃ dṛṣṭiṃ prāpto 'si puruṣādhamā / dhikkṛtaṃ mithyātvam āsādya na śraddadhitum arhasi / ye te duṣkarakartāraḥ ye te pūrvopakāriṇaḥ / maitracittā āpanneṣu teṣu tvaṃ vadham icchasi //

yeṣāṃ na śakyaṃ pratikartuṃ apatyena kathaṃcana / sarvaratnaṃ pi dadatā teṣāṃ tvaṃ vadham icchasi //

jīvitāt te mṛtaṃ śreyo na ca darśanam īdṛśaṃ / yaḥ tvaṃ supuruṣācīrṇaṃ darśanaṃ pratibādhase //

adya te jīvitaṃ nāsti sabhāryasya sabandhunaḥ / sabhṛtyasya saputrasya pretya ca nirayaṃ gatiḥ //

imaṃhi nāma evaṃ vā māriṣa bhadram astu vaḥ / mithyādarśanasampannaṃ mūḍḥāpaṇḍitamānasaṃ //

[_mvu_1.186_] parāṃ anyāṃ pi janatāṃ grāhentaṃ pāpadarśanaṃ / dhruvaṃ śreṣṭhiṃ vināśema āryadarśanakutsakaṃ //

etan tu vacanaṃ śrutvā dhruvo udvignamānasaḥ / sasvinnagātro prahvaś ca babhūva trastamānasaḥ //

bhrāntacitto diśovekṣī trasto bhavati mānasaḥ / kṛtāñjalipuṭo bhūtvā idaṃ vacanam abravīt* //

rakṣogaṇo prasīdaṃtu parivārasya mahya ca / yuṣme gatiś ca lenaś ca mama śaraṇam eva ca //

ājñāpayatha kiṃ kṛtvā mahyādya abhayaṃ bhave / mama sabandhuvargasya na cāgaccheya durgatiṃ //

te ca bravīnsu bhūtagaṇā dhruvaṃ śreṣṭhiṃ nabhe sthitā / mā asmākaṃ śaraṇaṃ gaccha tam eva śaraṇaṃ vraja //

hitaiṣiṇaṃ sarvabhūtānāṃ buddhaṃ dhutajanārcitaṃ / sarvalokottaraṃ vādiṃ śākyasiṃhaṃ manoramaṃ //

kahin nu so . . . . . . . bhagavāṃ bhūtavandito / vayaṃ pi taṃ naraśreṣṭhaṃ gacchema śaraṇaṃ muniṃ //

eṣo sarvaguṇopetaḥ pure ratanakholake / nānākusumasaṃcchanne udyāne gandhamādane //

vaśībhūtasahasrāṇāṃ navatīhi puraskṛto / vihārakuśalo dhīro tatra viharate muniḥ //

[_mvu_1.187_] taṃ tvaṃ śaraṇaṃ gacchāhi sarvehi jñātibhiḥ saha / taṃ ca paśya narādityaṃ tāṃ ca dṛṣṭiṃ parityaja //

yaṃ ca so deśate dharmaṃ dṛṣṭāntavihitaṃ śubhaṃ / taṃ ca prajñāya paśyāhi evan te jīvitaṃ bhavet* //

agatvā ca tuvaṃ śreṣṭhi na dhruvaṃ pratipatsyase / idan te maraṇaṃ sadyaṃ taṃ śraddhāno samācara //

tataḥ śreṣṭhi sabandhujano bhūtvā sudīnamānaso / mūrdhinā patito bhūmau yato so puruṣottamaḥ //

sarvākāraguṇopeto mahākāruṇiko muni / sabandhupakṣo śaraṇaṃ upemi tvā mahāyaśā //

bhītasya bhayāntakara abhayaṃ dātum arhasi / sapakṣo bho mahāsatva ahaṃ bhayaparāyaṇo //

icchāmi caraṇaṃ śāstuḥ vandituṃ vādināṃ vara / draṣṭum icchāmi satpuruṣaṃ anugrāhyā yadi vayaṃ //

tato abhyudgato śāstā vaśībhūtapuraskṛtaḥ / nimeṣāntareṇa saṃprāpto satvānukampāya nāyakaḥ //

taṃ dṛṣṭvā gagaṇe sthitaṃ dāntaṃ kṣāntaṃ puraskṛtaṃ /

[_mvu_1.188_] saumanasyaṃ samutpannaṃ śreṣṭhisya saha bandhubhiḥ //

śaraṇaṃ vādiśārdūlaṃ śreṣṭhī tatra upāgataḥ / sujātadarśanatvaṃ ca śreṣṭhī paryadhigacchasi //

tasyātyayaṃ naraśreṣṭho parigṛhya tathāgato / satyavādī udīreti satyāni caturā muniḥ //

śubhāśubhānāṃ karmāṇāṃ phalaṃ vistaraśo vibhuḥ / prakāśaye narādityo siṃho vā nadate vane //

siṃhanādaṃ imaṃ śrutvā śreṣṭhi parijanaiḥ saha / prāpnoti madhuraṃ satyaṃ phalaṃ prathamake kṣaṇe //

yat tasya parikarma tat kṛtaṃ pana maharṣiṇā / tam āhur upahāro ti sarvadharmaviśāradāḥ //

tarur nāma abhū rājā dvīpe kasmiṃ ci sāgare / tasya darśanam utpannaṃ pāpakaṃ bāliśapriyaṃ //

yo brāhmaṇaṃ vā śramaṇaṃ vā anyaṃ vāpi vanīyakaṃ / āmantretvā na bhojayate tam āhuḥ śreṣṭhalakṣaṇaṃ //

mahājanaṃ nimantretvā bahuṃ ca śūdrabrāhmaṇāṃ / yo bubhukṣāyam āneti kṛtvā kārānibandhanaṃ //

[_mvu_1.189_] uttarāgamane kulavā maheśākhyo mahāyaśāḥ / prabhūtavastrābharaṇo tatra so copapadyate //

grāheti janatāṃ rājā evaṃ pāpena cetasā / te tasya vacanaṃ śrutvā śraddadhāti mahājanaḥ //

etaṃ darśanaṃ vijñāya devagandharvavanditaḥ / paṃca bhikṣusahasrāṇi kṣaṇena nirmiṇe muniḥ //

te taṃ dvīpam upāgamya tarur yatra janādhipaḥ / rājyaṃ pālayate tatra caṃkramiṣu vaśīgaṇā //

te tu narādhipo dṛṣṭvā nirmitā bhikṣuvarṇitā / vāhanato taritvāna vanditvā pādam abravīt* //

nimantrayāmi ṛṣayo prīto bhaktena tattvataḥ / adhivāsensu me ṛṣayo anugrāhyā yadi vayaṃ //

adhivāsitaṃ viditvā tato nirdhāvate punaḥ / pādāṃ vanditvā ṛṣīṇāṃ gato rājakulaṃ svakaṃ //

rātriṃ prabhātāṃ vijñāya rājapuruṣam abravīt* / gaccha tvaṃ ṛṣayopagamya siddhena tvaṃ nimantraya //

te ca praveśitā rājñā ṛṣi veśam atyadbhutaṃ / śaraṇyaṃ guṇasaṃpannaṃ dṛḍhārgalasuyantritaṃ //

saptāhe samatikrānte rājā tāṃ pratyavekṣate /

[_mvu_1.190_] adīnamukhavarṇāś ca dhyāyante bhikṣuvarṇitā //

so bhūyaḥ parivarjetvā nirmitā manujādhipaḥ / dvitīyaṃ samatikramya dvitīye pratyavekṣate //

tṛtīye ca caturthe ca paṃcame ṣaṣṭhasaptame / navame daśame saptāhe idaṃ vacanam abravīt* //

devā ca nāgā gandharvā yakṣā ca guhyakāsurā / āgatā ṛṣirūpeṇa mama saṃvegakāraṇāt* //

nivedayatha ātmānam anugrāhyā yadi vayaṃ / athāsmākam anugrāhyo ātmānaṃ parivedaye //

anugrāhyo 'si bhūmipate idaṃ vacanam uvāca te / yad vayaṃ vacanaṃ brūma tathā tam anutiṣṭhata //

eṣo kāśīpure śāstā vārāṇasyāṃ vane śubhe / pāragaḥ sarvadharmāṇāṃ sarvasaṃśayasūdanaḥ //

prāsādavaram āruhya yāce prahvaḥ sabāndhavaḥ / icchāma puruṣaśreṣṭhaṃ draṣṭum apratipudgalaṃ //

sa etat vacanaṃ śrutvā tatheti udapādayi / atha vaihāyasaṃ śāstā taṃ dvīpam upasaṃkramīt* //

vaśībhūtāś ca catvāro kuṃjaro karabhogajaḥ /

[_mvu_1.191_] vāraṇo 'tha mahādhyāyī manāpo 'tha samāgatā //

te paśyitūna saṃbuddhaṃ virocantaṃ śaśiprabhaṃ / tathā stuvanti prāṃjaliyo bhūtadharmaguruṃ guru //

prasannacittā sumanā sarvākāraguṇānvitā / nātha marumanuṣyāṇāṃ namas te naralambaka //

ko nāma tvaṃ mahāsatva mahātejā mahādyute / mahābuddhi mahābāhu yathātatham udīraya //

rājavaṃśasamutpanno dharmarājyapratiṣṭhitaḥ / śaraṇaṃ sarvabhūtānāṃ ahaṃ buddha iti viduḥ //

ahaṃ marumanuṣyāṇāṃ nātho netā cikitsakaḥ / ahaṃ saṃśayāntakaraḥ saṃbuddho devavanditaḥ //

etat śrutvā taru rājā saṃbuddham idam abravīt* / namas te vādiśārdūla sarvasaṃśayasūdana //

prāsādavaram āruhya sabandhupakṣo sajjanā / sarāṣṭro śaraṇaṃ gacchāmi tasya no śaraṇaṃ bhava //

svakaṃ ca darśanaṃ rājā samākhyāti maharṣiṇaḥ / tac chrutvā naraśārdūlo rājānam idam abravīt* //

na te lābhā bhūmipate yas tvaṃ durgatigāminaṃ /

[_mvu_1.192_] pāpaṃ śraddadhase mārgantāṃ dṛṣṭiṃ pratiniḥsṛja //

tāṃ dṛṣṭiṃ pratiniḥsṛjya rājā vacanam abravīt* / dharmam ākhyāhi māṃ dhīra yatra duḥkhaṃ nirudhyate //

tasya ca dharmasaṃyuktaṃ bhāvaye puruṣottamaḥ / kuśalaṃ sarvasatvānāṃ buddhadharmaviśāradaḥ //

so taṃ dharmaṃ vijānitvā rājā parijanaiḥ saha / trīṇi saṃyojanāṃ tyaktvā prāptavāṃ prathamaṃ phalaṃ //

asaṃkhyeyā ca janatā prāptavān prathamaṃ phalaṃ / paśya satpuruṣā rājaṃ maitriyā balam uttamaṃ //

ye tatra nirmitā bhikṣūḥ na caite bhikṣuṇo matā / upahāraṃ vadanty etaṃ jinā śāstraviśāradāḥ //

asthānam eva jinaputra yadā sthūlāhi bhūmihi / tat pure adhigaccheyuḥ sarvajñatvaṃ tathāgatāḥ //

kālaṃ va nātināmenti paripūrṇāhi bhūmihi / darśensu vādiśārdūlā ity evaṃ puruṣottamā //

vārāṇasīṃ vanaṃ gatvā buddhadharmapuraskṛto / vistareṇa prakāśayati nāyako bhūmayo daśa //

nayānayajñāḥ saṃbuddhāḥ sarvaparamataṃ viduḥ / adhyāśayaṃ parīkṣanti jātakā sarvaprāṇināṃ //

madhureṇa sugītena nayena guṇadarśinaḥ /

[_mvu_1.193_] suvinītā bahu janatā saṃbuddhena prajānatā //

na jāyanti na jīryanti na mṛyanti kathaṃcana / paramaṃ mitram āsādya vinītā varabuddhinā //

gambhīracaritaṃ dhīrā prajānanti parasparaṃ / anantapratibhānaṃ ca sarve sarvāṅgaśobhanā iti //

_____iti śrīmahāvastu-avadāne abhiṣekavatī nāma daśamā bhūmiḥ samāptā //

śikhare gṛddhakūṭasmiṃ pañcānāṃ vaśībhūtaśatānāṃ samavāye daśabhūmikaṃ nāma upadeśamukhaṃ bhāṣitaṃ // samāptaṃ daśabhūmikaṃ // ye satvā buddhatvāya praṇidhenti tehi uddeśitavyaṃ daśabhūmikaṃ bodhisatvānāṃ ca dṛṣṭasatyānāṃ śraddadhānānāṃ dātavyaṃ nānyeṣāṃ ete hy atra śraddadhānā anye vicikitseyuḥ //

___samāptā ādibhūmi yāvad daśamā daśabhūmayaḥ mahāvastuparisaraṃ //

dīpaṃkaravastusyādiḥ // ito mahāmaudgalyāyana aparimite asaṃkhyeye kalpe rājā arcimāṃ nāma abhūṣi cakravartī kṛtapuṇyo maheśākhyo saptaratnasamanvāgato cāturdvīpo vijitāvī anuraktapaurajānapado dhārmiko dharmarājā daśa kuśalā karmapathā samādāyavartī // tasya sapta ratanāni abhūt* / tadyathā cakraratnaṃ hastiratanaṃ aśvaratnaṃ maṇiratanaṃ strīratanaṃ gṛhapatiratnaṃ pariṇāyakaratanaṃ evaṃ saptaratnaṃ // pūrṇaṃ cāsya putrasahasraṃ abhūṣi śūrāṇāṃ vīrāṇāṃ varāṅgarūpiṇāṃ parasainyapramardakānāṃ // so imāṃ catvāri mahādvīpāṃ sāgaragiriparyantāṃ akhilāṃ akaṇṭakāṃ adaṇḍeṇāśāstreṇānutpīḍena dharmeṇemāṃ abhinirjiṇitvā adhyāvasi // arcimato khalu punaḥ mahāmaudgalyāyana

[_mvu_1.194_] rājño dīpavatī nāma rājadhānī abhūṣi dvādaśa yojanāni āyāmena purastimena ca paścimena ca sapta yojanāni vistāreṇa dakṣiṇena ca uttareṇa ca saptahi prākārehi parikṣiptā abhūṣi sauvarṇehi suvarṇapracchannehi // dīpavatī khalu punar mahāmaudgalyāyana rājadhānī saptahi tālapaṃktihi parikṣiptā abhūṣi citrāhi darśanīyāhi saptāṇāṃ ratnānāṃ suvarṇasya rūpyasya muktāyā vaiḍūryasya sphaṭikasya musāragalvasya lohitikāyāḥ // sauvarṇasya tālaskandhasya rūpyamayaṃ patraṃ ca phalaṃ ca abhūṣi / rūpyamayasya tālaskandhasya muktāyā patrā ca phalā ca abhūṣi / muktāmayasya tālaskandhasya vaiḍūryamayā patrā ca phalā ca abhūṣi / vaiḍūryamayasya tālaskandhasya sphaṭikasya patrā ca phalā ca abhūṣi / sphaṭikamayasya tālaskandhasya musāragalvamayā patrā ca phalā ca abhūṣi / musāragalvamayasya tālaskandhasya lohitikāmayā patrā ca phalā ca abhūṣi / lohitikāmayasya tālaskandhasya muktāmayā patrā ca phalā ca abhūṣi // teṣāṃ khalu punaḥ mahāmaudgalyāyana tālānāṃ vāteritānāṃ vātasaṃghaṭṭitānāṃ ghoṣo niścarati valgu manojñaḥ āsecanako apratikūlo śravaṇāya // tadyathā api nāma paṃcāṅgikasya tūryasya kuśalehi vādakehi samyaksupravāditasya ghoṣo niścarati valgu manojño āsecanakaḥ apratikūlo śravaṇāya // evam eva . . . . . . . . . bho mahāmaudgalyāyana tena kālena tena samayena dīpavatīye rājadhānīye manuṣyā abhūṣi śuṇḍāpeyā te tena tālapatranirghoṣeṇa paṃcahi kāmaguṇehi samarpitā samaṅgībhūtā krīḍensu ramensu pravicārensu //

___dīpavatī khalu punar mahāmaudgalyāyana rājadhānī saptahi vedikājālehi parikṣiptā abhūṣi citrāhi darśaṇīyāhi saptānāṃ varṇānāṃ suvarṇasya rūpyasya muktāyā vaiḍūryasya sphaṭikasya musāragalvasya lohitikāyā // sauvarṇasya pādakasya rūpyamayī sūcikā

[_mvu_1.195_] ālambanamadhiṣṭhānakaṃ cābhūṣi / rūpyamayasya pādakasya muktāmayā sūcikā ālambanam adhiṣṭhānakaṃ ca abhūṣi / muktāmayasya vaiḍūryamayī vaiḍūryamayasya sphaṭikamayī sphaṭikamayasya musāragalvamayī musāragalvamayasya lohitikāmayī / lohitikāmayasya pādakasya sauvarṇikā sūcikā ālambanam adhiṣṭhānakaṃ ca abhūṣi // te ca khalu punar mahāmaudgalyāyana vedikājālā dvihi hemajālehi praticchannā abhūṣi suvarṇamayena ca hemajālena rūpyamayena ca // sauvarṇasya hemajālasya rūpyamayīyo kiṃkiṇīyo abhūṣi / rūpyamayasya hemajālasya sauvarṇikā kiṃkiṇikā abhūṣi // dīpavatīyaṃ khalu punaḥ rājadhānīyaṃ samantato trīṇi trīṇi dvārāṇi abhūṣi citrāṇi darśanīyāni saptānāṃ ratnānāṃ suvarṇasya rūpyasya muktāyā vaiḍūryasya sphaṭikasya musāragalvasya lohitikāyāḥ // teṣāṃ khalu punar mahāmaudgalyāyana dvārāṇāṃ dvinnāṃ varṇānāṃ vyāmotsaṃgā abhūṣi suvarṇasya ca rūpyasya ca / dvinnāṃ varnānāṃ tulā abhūnsuḥ suvarṇasya ca rūpyasya ca / dvinnāṃ varṇānāṃ anuvargā abhūnsuḥ suvarṇasya ca rūpyasya ca / dvinnāṃ varṇānāṃ phaṭikaphalakāni abhūnsuḥ suvarṇasya ca rūpyasya ca / dvinnāṃ varṇānāṃ phalakastārā abhūnsuḥ suvarṇasya ca rūpyasya ca / caturṇāṃ varṇānāṃ paṭimodakā abhūnsuḥ suvarṇasya ca rūpyasya muktāyā vaiḍūryasya // teṣāṃ khalu punar mahāmaudgalyāyana dvārāṇāṃ dvinnāṃ varṇānāṃ elūkā abhūnsuḥ suvarṇasya rūpyasya ca // teṣāṃ khalu punar mahāmaudgalyāyana dvārāṇāṃ caturṇāṃ varṇānāṃ indrakīlakā abhūnsu suvarṇasya ca rūpyasya ca muktāyā vaiḍūryasya ca / dvinnāṃ varṇānāṃ kapāṭāni abhūnsuḥ suvarṇasya ca rūpyasya ca / dvinnāṃ varṇānāṃ argalapāśā abhūnsuḥ suvarṇasya ca rūpyasya

[_mvu_1.196_] ca // teṣāṃ khalu punar mahāmaudgalyāyana dvārāṇāṃ purato iṣikāni māpitāni abhūnsuḥ tripauruṣanaikhānyāni tripauruṣaparigohyāni dvādaśapauruṣā udvedhena citrāṇi darśanīyāni saptānāṃ varṇānāṃ suvarṇasya rūpyasya muktāyā vaiḍūryasya sphaṭikasya musāragalvasya lohitikāyāḥ // te khalu punar mahāmaudgalyāyana dvārā dvihi dvihi hemajālehi praticchannā abhūnsuḥ sauvarṇikena hemajālena rūpyamayena hemajālena // suvarṇasya hemajālasya rūpyamayīyo kiṃkiṇīyo abhūnsuḥ rūpyamayasya hemajālasya sauvarṇikā kiṃkiṇīyo abhūnsuḥ // teṣāṃ khalu punar mahāmaudgalyāyana hemajālānāṃ vāteritānāṃ vātasaṃghaṭṭitānāṃ ghoṣo niścarati valgu manojñaḥ āsecanako apratikūlo śravaṇāya / . . . . . . . . . . evam eva mahāmaudgalyāyana teṣāṃ hemajālānāṃ vāteritānāṃ vātasaṃghaṭṭitānāṃ ghoṣo niścarati valgu manojñaḥ āsecanako apratikūlo śravaṇāya // dīpavatī khalu punar bho mahāmaudgalyāyana rājadhānī aśūnyā abhūṣi imehi evaṃrūpehi śabdehi sayyathāpi hastiśabdehi rathaśabdehi pattiśabdehi bherīśabdehi mṛdaṅgaśabdehi paṇavaśabdehi śaṃkhaśabdehi veṇuśabdehi vīṇāśābdehi gītaśabdehi vāditraśabdehi aśnutha khādatha pibatha detha dānāni karotha puṇyāni dharme caratha śramaṇabrāhmaṇeṣu bhadram astu vaḥ ti śabdehi // dīpavatīyaṃ khalu punaḥ rājadhānīyaṃ madhye valguyā nāma yaṣṭi abhūṣi citrā darśanīyā saptānāṃ varṇānāṃ suvarṇasya rūpyasya muktāyā vaiḍūryasya sphaṭikasya musāragalvasya lohitikāyā dvādaśayojanāni udvedhena catvāri yojanāni abhiniveśena //

___arcimato khalu punaḥ mahāmaudgalyāyana rājñaḥ sudīpā nāma agramahiṣī abhūṣi prāsādikā darśanīyā akṣudrāvakāśā paramāye śubhāye varṇapuṣkalatāye samanvāgatā //

___dvādaśehi mahāmaudgalyāyana varṣehi dīpaṃkaraḥ bodhisatvo tuṣitabhavanāto cyaviṣyati

[_mvu_1.197_] śuddhāvāsā devā pratyekabuddhānām ārocayanti // bodhisatvo cyaviṣyati riṃcatha buddhakṣetraṃ //

tuṣitabhavanād atiyaśo cyaviṣyati anantajñātadarśāvī / riṃcatha buddhakṣetraṃ . . . . varalakṣaṇadharasya //

te śrutva buddhaśabdaṃ pratyekajināḥ maheśvaravarāṇāṃ / nirvāṃsu muktacittā svayaṃbhuno cittavaśavartī //

dvādaśehi mahāmaudgalyāyana varśehi dīpaṃkaro bodhisatvo tuṣitabhavanāto cyaviṣyati śuddhāvāsā devā brāhmaṇaveṣaṃ nirmiṇitvā mantrāṃś ca vedāṃś ca dvātriṃśac ca mahāpuruṣalakṣaṇāni brāhmanānāṃ vācenti yathā bodhisatve ihāgate vyākarensuḥ //

___atha khalu mahāmaudgalyāyana bodhisatvo cyavanakāle tuṣitabhavanāto catvāri mahāvilokitāni vilokayati / tadyathā kālavilokitaṃ deśavilokitaṃ dvīpavilokitaṃ kulavilokitaṃ // dvihi kulehi mahāmaudgalyāyana bodhisatvā jāyanti kṣatriyakule brāhmaṇakule vā // yasmiṃ kule mahāmaudgalyāyana bodhisatvā jāyanti taṃ kulaṃ ṣaṣṭīhi aṅgehi samanvāgataṃ bhavati // katamehi ṣaṣṭīhi aṅgehi samanvāgataṃ bhavati // abhijñātaṃ ca mahāmaudgalyāyana taṃ kulaṃ bhavati / parijñātaṃ ca taṃ kulaṃ bhavati / akṣudrāvakāśaṃ ca taṃ kulaṃ bhavati / jātisampannaṃ ca bhavati / gotrasampannaṃ ca pūrvapuruṣayugasampannaṃ ca / abhijñātapūrvayugasampannaṃ ca / maheśākhyapūrvayugasampannaṃ ca / bahustrīkaṃ ca / bahupuruṣaṃ ca / alolaṃ ca / alubdhaṃ ca / abhītaṃ ca / adīnaṃ ca / prajñāvantaṃ ca / śīlavantaṃ ca / svāpateyam aprekṣamāṇaṃ ca / taṃ kulaṃ bhogāṃ ca bhuṃjati / dṛḍhamitraṃ ca taṃ kulaṃ bhavati / kṛtajñaṃ ca / vidhijñaṃ ca / acchandagāmi ca / adoṣagāmi

[_mvu_1.198_] ca / amohagāmi ca / abhayagāmi ca / avadyabhīru ca / sthūlabhikṣaṃ ca / puruṣakāramatiṃ ca / dṛḍhavikramaṇaṃ ca / cetiyapūjakaṃ ca / devapūjakaṃ ca / pūrvapitṛpūjakaṃ ca / kriyādhimuktaṃ ca / tyāgādhimuktaṃ ca / vratādhimuktaṃ ca / labdhapūrvāparaṃ ca / abhidevaghoṣaghuṣṭaṃ ca / kulajyeṣṭhaṃ ca / kulaśreṣṭhaṃ ca / kulapravaraṃ ca / kulavaśiprāptaṃ ca / maheśākhyaṃ ca / mahāparivāraṃ ca / aśramaparivāraṃ ca / anuraktaparivāraṃ ca / abhedyaparivarañ ca / mātṛjñaṃ ca / pitṛjnaṃ ca / śrāmaṇyaṃ ca / brāhmaṇyaṃ ca / kulajyeṣṭhāpacāyakaṃ ca / prabhūtadhanadhānyaṃ ca / prabhūtakośakoṣṭhāgāraṃ ca / prabhūtahastyaśvagaveḍakaṃ ca / prabhūtadāsīdāsakarmakarapauruṣeyaṃ ca / duṣpradharṣaṃ ca tat kulaṃ bhavati parehi pratyarthakehi pratyamitrehi // yasmiṃ kule mahāmaudgalyāyana bodhisatvā jāyanti tat kulaṃ imehi ṣaṣṭīhi aṃgehi samanvāgataṃ bhavati // ye te satvā kulasaṃpannā bhavanti evaṃrūpā satvā mahākaruṇāṃ pratilabhanti //

___atha mahāmaudgalyāyana bodhisatvo cyavanakāle mahāsaṃvidhānaṃ karoti // devaputrasahasrāṇi devaputreṇa uktā // ṣoḍaśahi mahājanapadehi madhyadeśehi upapadyatha kṣatriyamahāśāleṣu ca kuleṣu gṛhapatimahāśāleṣu kuleṣu ca rājakuleṣu ca rājāmātyakuleṣu ca / yuṣmehi vinītehi mahājanakāyo vinayaṃ āgamiṣyati //

___bodhisatvo cyavanakāle avalokayati kahim upapadyāmi // ayaṃ arcimo rājā katapuṇyo maheśākhyo ca cakravartī caturdvīpādhipatiḥ eṣo mama pitā yogyo // mātaram

[_mvu_1.199_] anveṣati yā prāsādikā bhaveya kulīnā ca śucigātrā ca mandarāgā ca alpāyuṣkā ca yasyā śeṣā sasaptarātrā daśa māsā āyuṣpraṃāṇato avaśiṣṭā bhavensuḥ //

sarveṣāṃ bodhisatvānāṃ janetvā puruṣottamāṃ / carame saptame divase mātā jahati jīvitaṃ //

atra kiṃ kāraṇaṃ bhavati yadi sarvajñamātaro / janetvā puruṣaśreṣṭhaṃ śīghraṃ jahanti jīvitaṃ //

vasanto tuṣite kāye bodhisatvo mahāsmṛtiṃ / labhate śubhakarmeṇa parīkṣanto janetriyaṃ //

yasyeha pariśeṣaṃ syā nārīye jīvitaṃ bhavet* / divasāni sapta māsā ca daśa tasyā uram otaret* //

kiṃ kāraṇaṃ ayuktaṃ hi asmadvidham anuttaraṃ / dhāretvā uttare kāle maithunaṃ parisevituṃ //

athāpi pratiseveyuḥ kāmāṃ sugatamātari / na pitā devasaṃghānāṃ bhinnavṛtto ti vakṣyate //

bhagavāṃ ca nāma kāmānāṃ doṣāṃ satataṃ bhāṣati / atha ca lokanāthasya mātā kāmāṃ niṣevati //

ye ca nṛpatināṃ veśmasthāni ratnakaraṇḍakā / ratanaṃ puruṣaśreṣṭhā bhājanaṃ jinamātara iti //

samanveṣanto mahāmaudgalyāyana bodhisatvo adrākṣīt* // dīpavatīye rājadhānīye

[_mvu_1.200_] rājño arcimasya sudīpā devī prāsādikā ca kulīnā śucigātrā ca mandarāgā ca alpāyuṣkā ca sasaptarātrāṇi cāsyā daśa māsāni āyuṣpramāṇato avaśiṣṭā //

paśyati vilokayanto lokaṃ atha arcimasya orodhe / nārīṃ amaravadhunibhāṃ vidyullatānibhāṃ iva sudīpāṃ //

so tāṃ niśāmya jananīṃ āmantrayate amarāṃ cyaviṣyāmi / antimam upeṣyi vāsaṃ garbhe marumānuṣasukhārthaṃ //

taṃ avaca devasaṃgho kṛtāṃjalipuṭo varābharaṇadhārī / ṛdhyatu uttamapudgala tava praṇidhi ahīnaguṇarūpa //

vayaṃ api lokahitāya manoramām ośiritva kāmaratiṃ / pūjārthaṃ tava atideva manuṣyaloke vasiṣyāmo //

te vimalaruciravarṇaṃ mandāravapuṣpavarṣam ākāśe / pravarṣinsu udagracittāḥ śuciṃ sumadhurāhi vācāhi //

yam amaravasanā praśamanamanoramā śokaduḥkhavinimiśrā/ na nandasi na ca niṣevasi kāmān idam adbhutaṃ tubhyaṃ //

yaṃ pi abhibhūya marugaṇaṃ jambūnadaparvatopamaprakāśo / udyotayasi daśa diśāṃ surarṣabha idaṃ āścaryaṃ //

abhibhavasi devasaṃghāṃ samaheśvaradānavāṃ samāragaṇāṃ / tārāgaṇāṃ khagacarāṃ amitamati idaṃ pi āścaryaṃ //

kiṃ cāpi viprayogaṃ tvayā na icchāma bhūtasaṃghaguru /

[_mvu_1.201_] api tu aravindanayanā bhaviṣyasi gatir naramarūṇāṃ //

atha cyavanakālasamaye viśuddhaśatapatrapadmanayanasya / ānandito marugaṇaḥ ghoṣeti diśāhi sarvāhi //

eṣā ca vartati kathā tuṣitapure sā ca apratimā sudīpā / rājño 'rcimasya mahiṣī rājānam upetya idam āha //

sā hariṇavatsanayanā viśuddhagandharvavadhunibhā śyāmā / sahitam idaṃ arcimasya sumadhuram idam abravi sudīpā //

ābharaṇastambhitabhujā pravaravasanadhāriṇī sakhīhi saha / tvayā vinā rājarṣabha rajanīm imāṃ kṣapayituṃ chando //

śataraśmisya naravarā prāsādavarasya uttamāṃ bhūmiṃ / śayanavaram āruhe yatra kumudavasanasannibhaṃ vimalaṃ //

tena vacanena tuṣṭo devīye arcimāṃ manāpena / āmantrayati naravaro parivāram udagrasaṃkalpo //

prativedayantu me laghu śataraśmiṃ pravarakusumasaṃcchannaṃ / muktakusumāvakīrṇaṃ karotha divi devabhuvanaṃ vā //

osaktapaṭṭadāmaṃ śataraśmiṃ śobhatāṃ capalam eva / varahemajālacchannaṃ sumeruvaraśṛṃgasaṃkāśaṃ //

caturaṃginī ca senā saśūlanārācatomaravicitrā / parivārayatāṃ capalaṃ śataraśmimanojñasaṃghātaṃ //

osṛṣṭā yevājñā narapatinā sajjaṃ eva ca sarva / kṛtvā tatra svakulaṃ rājānam upetya idam āhu //

[_mvu_1.202_] varṣasahasram anūnaṃ āyuḥ paripāletu mahīpālo / sajjaṃ ti vimānavaraṃ śobhati tava harṣasaṃjananaṃ //

atha sā amaravadhunibhā devī utthāya āsanavarāto / abravīt* mahīpativaraṃ āditye astamitamātre //

eṣā samādiyāmi prāṇiṣu avihiṃsaṃ brahmacariyaṃ ca / viramāmi cāpy adinnān madyād anibaddhavacanāc ca //

akhilavacanāc ca naravara prativiramāmi tathaivaṃ paiśūnyāt* / paruṣavacanāc ca narapati viramāmi ayaṃ mama cchando //

parakāmeṣu ca īrṣyāṃ na saṃjaneṣyaṃ nāpi abhidrohaṃ / bhūteṣu upajaneṣyaṃ viparītamatiṃ ca vijahāmi //

ekādaśaprakāraṃ śīlaṃ sevāmy ahaṃ pṛthivīpāla / rajanīm imām anūnām evaṃ mama jāyate chandaḥ //

api ca kkhu bhūmipālā kāmavitarko mā māṃ pratikāṃkṣi / preṣaya mā te apuṇyaṃ bhaveya mama brahmacāriṇiye //

sarve tava saṃkalpāṃ paripuremīti pārthivo avaci / abhirama bhavanavaragatā ahaṃ ca rājyaṃ ca te vaśyaṃ //

sā strīsahasram agryaṃ anuraktaṃ gṛhya taṃ vimānavaraṃ / abhiruhya abhiniṣīde manāpaparipūrṇasaṃkalpā //

sā kañcid eva kālaṃ tasmiṃ himakumudapuṇḍarīkanibhe / śayane prasamadamaratā tuṣṇīṃbhāvena kṣepayati //

[_mvu_1.203_] sā dāni dakṣiṇena pārśvena parinyāse śarīravaraṃ / kusumalatā va drumavaraṃ śayanaṃ parivelliyāśāyitā //

atha tāṃ niśāmya śayanopagatāṃ devīṃ divi pramadārūpanibhāṃ / tuṣitālayā cyaviya devagaṇāḥ prāsādamūrdhni pratisthihiṃsu //

te mūrdhanā abhinatā sarve hṛṣṭā kṛtāṃjalipuṭāḥ amarā / vandanti tāṃ vipulapuṇyadharāṃ devīṃ jinasya jananīṃ śayane //

atha kautūhalaparaṃ saṃjaniyā bahudevakanyā śucimālyadharā / jinamātur upagatā draṣṭumanā prāsādamūrdhni pratiṣṭhihiṃsu //

upasaṃkramitvā śayanopagatāṃ devīṃ niśāmya varavidyunibhāṃ / prītisukhaṃ vipulaṃ saṃjaniyā atha saṃpravarṣi divijaṃ kusumaṃ //

mānuṣyakaṃ pi kila edṛśakaṃ rūpaṃ sujātam idam āścaryaṃ / kaṃcit kālaṃ sthihiya-m-antarato nāyaṃ samā maruvadhūhi bhave //

līlāṃ niśāmayatha he sakhikā pramadāy'; imasya yatha opayikāṃ / śayane virocati manaṃ harati vibhrājate kanakamarīcir iva //

ayan taṃ dhareṣyati mahāpuruṣaṃ atyantadānadamaśīlarataṃ / sarvāśravāntakaraṇaṃ virajaṃ kiṃ hāyate tava narendravadhū //

cāpodare karatalapratime vararomarājivicitre rucire / iha so bhaviṣyati anantamatiḥ satataṃ alipta aśubhena śuci //

bahudīrgharātranicitaṃ kuśalaṃ pramadāy'; imasya vipulaṃ paramaṃ /

[_mvu_1.204_] yā taṃ dhareṣyati anantaguṇaṃ cirarātrasannicitapuṇyabalaṃ anurūpā tvaṃ ca pramadā pravarā mātā sa caiṣa puruṣapravaro / putro prahīnavanatho virajo kiṃ hāyate tava narendavadhū //

atha rākṣasā vividharūpadharā āṇattā divi parito capalaṃ / tiṣṭhantu bho pravaraśastradharāḥ sarvadiśā kurutha asaṃvaraṇā //

teṣām anantara dvijihvagaṇā ārakṣahetu diśatāsu sthitāḥ / vātaṃ pi yeṣa calitaṃ śruṇiya krodhaṃ samutpatati agnisamo //

teṣām anantaragatās thapitā yakṣāḥ pradīptaśikharā vikṛtā / ye duṣṭacittā vinivārayātha mā ca vadhaṃ kurutha kasya cāpi //

teṣām anantarasthitā balavāṃ gandharvasaṃgho śubharūpadharāḥ / ārakṣahetu śubhacāpadharā varalakṣaṇā vipulabuddhimato //

catvāri lokapatino sthapitā gagane svayaṃparivāreṇa saha / adya cyaviṣyati kila bhagavāṃ lokasya arthasukhavṛddhikaro //

tridaśehi sārdhaṃ tridaśapravaro sthitu antarīkṣe varacakradharo / aciraṃ cyaviṣyati cyutiṃ caramāṃ ākāṃkṣamāṇa sukhaṃ apratimaṃ //

devīya mūle bahu devagaṇā kṛtvā daśāṃguliṃ natābhimukhā / samudīrayanti vacanaṃ madhuraṃ ullokayanti tuṣiteṣu jinaṃ //

vyavadānasannicitapuṇyabalā samayo khu antimam upetu bhavaṃ / sajjā tāva bhavati te jananī anukampa dāni duḥkhitāṃ janatāṃ //

[_mvu_1.205_] eṣo cyavāmi iti muṃci girāṃ śubhaṃ vacanaṃ udīrayi . . . . . . / atha supinaṃ janani jinasya tasmiṃ kṣaṇe paśyate varavipākaphalaṃ //

himarajatanibho se ṣaḍviṣāṇo sucaraṇacārubhujo suraktaśīrṣo / udaram upagato gajapradhāno lalitagatiḥ anavadyagātrasandhiḥ //

na khalu punar mahāmaudgalyāyana bodhisatvā kālapakṣe mātuḥ kukṣim avakrāmanti / atha pūrṇāyāṃ pūrnamāsyāṃ puṣyanakṣatrayogayuktāyāṃ bodhisatvā mātuḥ kukṣim avakrāmanti // upoṣadhikāyāṃ ārohasampannāyāṃ pariṇāhasampannāyāṃ vyaktāyāṃ agrayauvanamaṇḍaprāptāyāṃ vinītāyāṃ bahuśrutāyāṃ smṛtāyāṃ samprajānāyāṃ sarvākārapradakṣiṇacittāyāṃ sarvākārapratirūpāyāṃ pramadottamāyāṃ bodhisatvā mātuḥ kukṣim avakrāmanti // bodhisatvena mahāmaudgalyāyana tuṣitabhavanagatena cyavanakāle prabhā osṛṣṭā yāye prabhāye sarvaṃ buddhakṣetraṃ obhāsitaṃ //

___devaputro devaputraṃ pṛcchati //

kiṃ kāraṇaṃ suravareṇa prabhā pramuktā candrāṃśuśītalatarā kanakāvadātā / yenāsureśvaragaṇā manujeśvarāś ca prahlāditā ca narakā jvalanārcikalpā //

so dāni āha //

ye tatra tatra janatāṃ pratipālayanti saṃsārapaṃjaragatāṃ madanābhibhūtāṃ / teṣāṃ vimokṣakaraṇena mahāyaśena āmantraṇārthaṃ anaghena prabhā pramuktā //

[_mvu_1.206_] bodhisatvo āha //

muṃcatha amarā purāṇi na kila prāmodyasya ayaṃ kālaḥ / jarāmaraṇapuraṃ bhettuṃ kālo jñānaprahāreṇa //

bodhisatvo smṛto saṃprajāno pradakṣiṇacitto mātuḥ kukṣim avakrānto iti //

so nadiya siṃhanādaṃ narasiṃho cyavanakālasamayasmiṃ / antarahito kṣaṇena narendrabhavane samutpadye //

yo so tuṣitaṃ kāyaṃ obhāseti śubhena varṇena / devapurāc cyavamāno anativaro lokapradyotaḥ //

sabrahmakaṃ ca lokaṃ saśramaṇabrāhmaṇā prajā sarvā / varṇen'; obhāseti anativaraḥ lokapradyoto //

āścaryam adbhutam idaṃ paśyatha yāvat* maharddhikaḥ śāstā/ smṛtimāṃ susaṃprajāno mātuḥ kukṣismiṃ okrānto //

yāvac ca naravarapravara uttamalakṣaṇasamaṃgi asthāsi / mātāye kukṣismiṃ smṛtimatimāṃ saṃprajāno ca //

samanantaraukrānte ca mahāmaudgalyāyana bodhisatve mahāsatve mātuḥ kukṣismiṃ iyaṃ mahāpṛthivī atīva ṣaḍvikāraṃ kampe saṃkampe prakampe saṃharṣaṇīyaṃ ca kampe darśanīyaṃ ca harṣanīyaṃ ca modanīyaṃ ca premanīyaṃ ca prahlādanīyaṃ ca nirvarṇanīyaṃ ullokanīyaṃ ca

[_mvu_1.207_] āsecanakaṃ ca apratikūlaṃ ca prāsādikaṃ ca prasaraṇīyaṃ ca nirudvegaṃ ca niruttrāsaṃ ca // kampamānā ca punar na kaṃcit satvaṃ vyābādhati yam idaṃ jaṃgamaṃ sthāvaraṃ vā //

tato ayaṃ sāgaramerumaṇḍalā prakampitā ṣaḍvidham āsi medinī / kṛto ca loko vimalo manoramo mahāndhākārāpanudasya tejasā //

so 'yaṃ mahānubhāvo smṛtiṃāṃ tuṣitabhavanāc cyavitvāna / pāṇḍaravarāhakanibho bhavitva gajarūpī ṣaḍḍanto //

vīrāsane śayantiye poṣadhikāye viśuddhavasanāye / {senart: vīraśayane} smṛto saṃprajāno kuśalo mātuḥ kukṣismiṃ okrāntaḥ //

sā ca rajanīprabhāte ākhyāsi bhartuno manāpasya / rājavara pāṇḍaro me gajarājā kukṣim okrānto //

taṃ śṛṇuya bhartu rājā vaipaṃcanikāṃ samāgatāṃ avaci / supinasmiṃ asyā sarve bhaṇātha bhūtaṃ phalavipākaṃ //

te tatrāpi avaciṃsu nimittikā pṛcchitā svayaṃ rājñā / dvātriṃśallakṣaṇadharo kukṣiṃ devīya okrānto // {senart: -lakṣadharo}

hṛṣṭo bhavāsi naravara yasya tava kulasmiṃ pratyutpanno / pṛthivīdhara varagarbho anupamasatvo mahāsatvo //

yatha maya paurāṇānām ācāryāṇāṃ svayaṃ samupāhṛtaṃ /

[_mvu_1.208_] dve 'sya gatayo ananyā bhavanti naravīraśārdūla //

yadi āsiṣyati agāre mahīpati hoti saratano maharddhiko / nityānubaddhavijayo rājaśatasahasraparivāro //

atha khalu pravrajiṣyati cāturdvīpāṃ mahīṃ vijahiyāna / hohiti ananyaneyo buddho tenā naramarūṇāṃ //

yāvattakā nāgarājāno nāgādhipatayo te sarve bodhisatvasya rakṣāvaraṇaguptīye autsukyam āpadyensuḥ // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate yāvanto suvarṇarājāno suvarṇādhipatayo te sarve bodhisatvasya rakṣāvaraṇaguptīye autsukyam āpadyensuḥ // catvāro pi mahārājāno bodhisatvasya rakṣāvaraṇaguptīye autsukyam āpadyensuḥ //

caturo pi lokapālā rakṣām akarinsu lokanāthasya / mā kocī ahitaiṣī namucibalanudaṃ vihiṃseya //

śakro devānām indro suyāmo pi devaputro saṃtuṣito pi devaputro sunirmito pi devaputro vaśavartī pi devaputro mahābrahmā pi śuddhāvāso pi devaputro bodhisatvasya mātuḥ kukṣigatasya rakṣāvaraṇaguptīye autsukyam āpadyensuḥ //

sahasrāṇi devānām arcimapuram upagatāni tuṣṭāni / ārakṣārthaṃ . . . . . varabuddhino amarapuram iva //

manoramaṃ dīpavatīpuram uttamaṃ kṛtam anuviśantehi / manomayavikramagatehi amaragaṇehi abhivirocati //

[_mvu_1.209_] devīṃ parivāretvā maheśvaragaṇānāṃ kila sahasrāṇi / aṣṭau gagaṇatalagatā ākāśagatā abhiniṣaṇṇā //

teṣāṃ dāniṃ pṛṣṭhato indrasahasrāṇi vimalaśikharāṇi / subahūni bahuguṇasya ārakṣārthaṃ niṣaṇṇāni //

teṣāṃ dāniṃ pṛṣṭhato devendrāṇāṃ sahasranayutāni / kāmāvacarā devā niṣaṇṇā gagane nirālambe //

teṣāṃ devagaṇānāṃ pṛṣṭhato asurā asurāṇāṃ ca dvijihvagaṇā //

yakṣāś ca vikṛtarūpā rākṣasasaṃghāś ca sanniṣāṇṇā //

etāye vidhiye gagaṇaṃ amaraśatasahasrasaṃkulaṃ śrīmaṃ / atyantasupariśuddhaṃ kuśalam upacitaṃ hi virajena //

mahābrahmā āha svapnāntare yā pramadā dadarśa sūryaṃ nabhā kukṣim anupraviṣṭaṃ / prasūyate sā varalakṣanāṃgaṃ so bhavati rājā balacakravarti //

svapnāntare yā pramadā dadarśa candraṃ nabhā kukṣim anupraviṣṭaṃ / prasūyate sā naradevagarbhaṃ so bhavati rājā varacakravartī //

svapnāntare yā pramadā dadarśa śvetaṃ gajaṃ kukṣim anupraviṣṭaṃ / prasūyate sā gajasattvasāraṃ so bhavati buddho budhitārthadharmo //

[_mvu_1.210_] devīṃ sa pṛcchati // kiṃ dharesi // sā āha // cakravartin ti //

kukṣiṃ prabhāsayantaṃ kanakavapuṃ pravaralakṣaṇasamaṃgiṃ / dhāremi cakravartiṃ varapuruṣaṃ rājaśārdūlaṃ //

devā nabhe bhagavato ghoṣam udīrayensuḥ // buddho bhaviṣyati na rājā balacakravartī // mahābrahmā gāthāṃ bhāṣati //

gajaṃ ratnaśreṣṭhaṃ madanabalavegāpanayanaṃ pradīpaṃ lokasya tamatimiramohāpanayanaṃ / guṇānāṃ koṣaṃ tvaṃ aparimitaratnākaradharaṃ dharesi rājarṣi apratihatacakraṃ amararuciṃ //

devī āha yathā mama na rāgadoṣā prasahanti narendragarbham upalabhya / niḥsaṃśayaṃ bhaviṣyati samaruci yatha niścarati vācā //

bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātā sukhaṃ gacchati tiṣṭhati pi niṣīdati pi śayyām api kalpayati bodhisatvasyaiva tejena / śastraṃ kāye na kramati na viṣaṃ nāgnir nāśaniḥ prasahati bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātaraṃ devakanyā divyehi ucchādanaparimardanapariṣkārehi parijāgaranti // divyavastrasaṃvṛtaśarīrā divyābharaṇadhāriṇī bhavati bodhisatvasyaiva tejena // lābhinī bhavati divyānāṃ gandhānāṃ divyānāṃ mālyānāṃ divyānāṃ vilepanānāṃ divyānāṃ ojānāṃ bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve

[_mvu_1.211_] khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate yo 'syā abhyantaraparivāro so 'syā atīva śuśrūṣitavyaṃ śrotavyaṃ manyati bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātaraṃ ye paśyanti te tām upasaṃkramitvā kiṃkaraṇīyakapratisaṃyuktehi va nimantrenti bodhisatvasya eva tejena // na kiṃcid uparimena gacchati antamaśato pakṣī pi bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātā alpābādhā bhavati alpātaṃkā / samāye vipākanīyagrahaṇīye samanvāgatā nāpy atiśītāye nāpy ati-uṣṇāye sammāpariṇāmāye bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātā lābhinī praṇītānāṃ khādanīyabhojanīyānām agrarasānāṃ pratyagrarasānāṃ bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātā vītarāgā bhavati / akhaṇḍam acchidram aśabalam akalmāṣaṃ pariśuddhaṃ paripūrṇaṃ brahmacaryaṃ carati // manasāpi tasyāḥ pramadottamāyā rāgo na utpadyati sarvapuruṣehi antamasato rājñāpi arcimatā // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātā pañca śikṣāpadāni samādāya vartate / tāni ca sapūrvasamādinnāni bhavanti / bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate yāvatā nāgarājāno nāgarājādhipatayo aṇḍajā vā jarāyujā vā saṃsvedajā vā aupapādukā vā te niveśanam upasaṃkramitvā divyāni candanacūrṇāni prakiranti // evam agurucūrṇāni muktakusumāni ca prakirensuḥ samāptāye ca naṃ arcanāye arcayensuḥ paripūrṇāye ca nam arcanāye arcayensuḥ pariśuddhāye ca nam arcanāye arcayensuḥ // te divyāni candananacūrṇāni prakiritvā keśaracūrṇāni tamālapatracūrṇāni muktakusumāni prakirenti /

[_mvu_1.212_] samāptāye naṃ arcayensuḥ paripūrṇāye ca nam arcanāye arcayensu pariṣuddhāye ca naṃ arcanāye arcayensuḥ // paripūrṇāye arcanāye arcayitvā pariśuddhāye arcanāye arcayitvā divyehi candanacūrṇehi prakiritvā divyehi agurucūrṇehi keśaracūrṇehi tamālapatracūrṇehi muktakusumehi okaritvā adhyokiritvā abhiprakiritvā bodhisatvamātāṃ trikhuttaṃ abhipradakṣiṇaṃ kṛtvā yenakāmaṃ prakraminsuḥ bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate yāvatā suvarṇarājāno suvarṇādhipatayo aṇḍajā vā jarāyujā vā saṃsvedajā vā upapādukā vā te niveśanaṃ praviśitvā divyāni candanacūrṇāni prakiranti divyāny anekacūrṇāni prakiranti divyāni keśaracūrṇāni prakiranti divyāni tamālapatracūrṇāni prakiranti divyāni kusumacūrṇāni prakiranti / samāptāye ca naṃ arcanāye arcayensu paripūrṇāye ca naṃ arcanāye arcayensu pariśuddhāye ca naṃ arcanāye arcayensuḥ // divyāni cūrṇāni prakiritvā agurucūrṇāni keśaracūrṇāni tamālapatracūrṇāni prakiritvā divyāni ca muktakusumāni prakiritvā bodhisatvamātāṃ triṣkhuttaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā yenakāmaṃ prakramensuḥ bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātāṃ caturmahārājakāyikā devāḥ trāyastriṃśā yāmā tuṣitā nirmāṇaratiparanirmitavaśavartī brahmakāyikā śuddhāvāsakāyikā devā tasya niveśanaṃ praviśitvā divyehi candanacūrṇehi prakirensuḥ divyehi agurucūrṇehi tamālapatracūrṇehi divyehi ca muktakusumehi prakirensuḥ samāptāye ca naṃ arcanāye arcayensuḥ saṃparipūrṇāye ca

[_mvu_1.213_] nam arcanāye arcayensuḥ pariśuddhāye ca naṃ arcanāye arcayensuḥ // te divyehi candanacūrṇehi okiritvā divyehi agurucūrṇehi divyehi keśaracūrṇehi divyehi tamālapatrehi divyehi muktakusumehi prakiritvā samāptāye ca naṃ arcanāye arcayitvā paripūrṇāye ca naṃ arcanāye arcayitvā pariśuddhāye ca naṃ arcanāye arcayitvā bodhisatvamātāṃ triṣkṛtvo pradakṣiṇīkṛtya yenakāmaṃ prakramensuḥ bodhisatvasyaiva tejena //

___bodhisatvo khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigato na cātinīcaṃ tiṣṭhati na ca ati-uccaṃ tiṣṭhati na ca avakubjako na uttānako na vāmapārśve tiṣṭhati na utkuṭiko // atha khalu mātur dakṣiṇe pārśve paryaṅkam ābhuṃjitvā tiṣṭhati // bodhisatvo khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigato na pittena vā śleṣmeṇa vā rudhireṇa vā anyena vā puna kenacid aśucināpariśuddho tiṣṭhati // atha khalu ucchāditasnāpitaviśadagātro bodhisatvo mātuḥ kukṣismiṃ tiṣṭhati // bodhisatvo khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigato mātaraṃ paśyati // bodhisatvamātāpi kukṣigataṃ bodhisatvaṃ paśyati vigraham iva jātarūpasya dṛṣṭvā ca bhavati āttamanā [kukṣiṃ obhāsentaṃ vigraham iva jātarūpasya] // yathā veruliyasya maṇi sphāṭikasamudgasmiṃ nihito asyā evam eva bodhisatvaṃ paśyati mātā kukṣim obhāsentaṃ vigraham iva jātarūpasya //

[_mvu_1.214_] bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate devasaṃghāḥ sukharātriṃ sukhadivasaṃ pṛcchakā āgacchanti / tāṃ ca bodhisatvo abhinandati dakṣiṇakaram utkṣipya mātaram abādhamāno // bodhisatvaṃ khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigataṃ devā nāgā yakṣā dānavā rākṣasā piśācā na jahanti divā vā rātriṃ vā na cātra āsaṃgakathā kathīyati kāmopasaṃhitā vā anyā vā asatyā kathā / nānyatra bodhisatvavarṇam eva bhāṣanti rūpataḥ sattvatas tejataḥ varṇataḥ yaśataḥ kuśalamūlataḥ // bodhisatvasya mātuḥ kukṣigatasya pūjā noparamati // divyāni tūryāṇi vādyanti divyāni agurudhūpani dhūpenti divyaṃ puṣpavarṣaṃ varṣati divyaṃ cūrṇaṃ varṣati // apsarasahasrāṇi ca upagāyanti upanṛtyanti pi // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātāṃ devakanyāsahasrehi sārdhaṃ abhyābhavati hāsyaṃ ca kathā ca // prasuptāṃ ca punar bodhisatvamātaraṃ devakanyā māndāravadāmena parivījenti bodhisatvasya tejena // ayaṃ ca punar mahāmaudgalyāyana trisāhasramahāsahasrāyāṃ lokadhātūyam anuttarā garbhāvakrāntipāramitā //

anyaṃ ca dāni paśyatha āścaryaṃ tasyā devaparṣāye / tāva vipulāye yā kathā abhū paramaharṣasaṃjananī //

na ca kāmakathānyā vā nāpy apsarasāṃ kathā na gītakathā / na ca vādyakathā teṣāṃ na pi bhuktakathā na pānakathā //

nābharaṇakathā teṣāṃ na pi vastrakathā pravartati kadācit* /

[_mvu_1.215_] yānodyānakathā vā manasāpi na jāyate teṣāṃ // {yā nodyānakathā?} sādhū puṇyabalavato dyutī anupamā sadevakaṃ lokaṃ / abhibhavati nāyakasya vikasati eṣā kathā tatra //

sādhuṃ garbhāvakramaṇām anopamaṃ rūpapāramigatasya / iti vikasati bahuvidhā kathā pariṣāmadhye etasmiṃ //

sādhūhi nirāmiṣehi saṃjñāpadehi kṣapenti taṃ kālaṃ / varabuddhino iyaṃ api kathā vikasati pariṣāmadhye //

evaṃ ca bahuprakārāṃ kathāṃ kathentā ramanti devagaṇā / rūpaṃ varṇaṃ tejaṃ balaṃ ca virajasya kathayantā //

sarveṣāṃ bodhisatvānāṃ mātaro paripūrṇe daśame māse prasūyanti // daśame māse pūrṇe sudīpā nāma devī rājānam arcimaṃ āha // deva abhiprāyo me padmavanaṃ udyānaṃ nirgantuṃ // rājā devīye sudīpāye śrutvā amātyān āha // padmavanam udyānaṃ sāntaḥpuro niṣkramiṣyāmi krīḍārtham iti //

padminivanaṃ sucapalaṃ apagatatṛṇakhaṇḍapatrasaṃskāraṃ / varasurabhikusumanikaraṃ karotha gandhodakasugandhaṃ //

padminivane ca vātā tamālapatragandhavāsitaśarīrā / siñcantu amṛtagandhāṃ madajananā ca palāyantu //

agaruvaradhūpagarbhā samonamantu nabhato jaladharā taṃ / padminivanaṃ chādetuṃ varacūrṇarasākulaṃ kṣipraṃ //

[_mvu_1.216_] ekaikaṃ ca drumavaraṃ dukūlapaṭṭorṇakośikārehi / kalpayatha kalpavṛkṣān* yatha divi devapradhānasya //

devā ca devakanyā ca gandhamālyā gṛhya padminivana-udyānam arcimato āgacchanti //

sphaṭikamaṇikuṇḍaladharā vigalitavasanā pralambamaṇihārā / ādāya gandhamālyaṃ gaganapathagatā olīyanti //

māndāravāṇa bharitā kācit saṃgeriyo bharitvāna / haricandanasya kācit kāci punaḥ kalpaduṣyāṇāṃ //

sthalajajalajaṃ ca mālyaṃ gṛhītvā apsarā muditacittā / ratanā ābharaṇāni ca jambudvīpaṃ abhimukhīyo //

caturāśītim anūnaṃ chatrasahasrāṇi devakanyāyo / kanakaratanāmayāni ādāya nabhe pralīyanti //

kūṭāgāraśatehi sphaṭikamaṇicitrehi lepanalepitaiḥ / bharitam api antarīkṣaṃ duṣyaśatasamucchritapatākaṃ //

gajaśvasanasannikāśā śāradameghā cābhivirocanti / varasurabhikusumagandhā kamalotpalacampakavimiśrā //

bhujagapatino pi muditā meghehi sugandhatoyabharitehi / abhyokiranti gagaṇaṃ anyāni ca adbhutaśatāni //

atha mahāmaudgalyāyana rājā arcimo mahātā rājānubhāvena mahatā rāja-ṛddhiye mahatīye vibhūṣāye sāntaḥpuro padminīvanam udyānaṃ niryāsi //

[_mvu_1.217_] avagāhya taṃ vanavaraṃ devī sakhiparivṛtā jinajanetrī / vicarati citrarathe devī amaravadhu yathā ratividhijñā //

atha mahāmaudgalyāyana sudīpā devī sakhīhi saṃparivṛtā padminīye purimapaścimavedihi vitatavitānehi vicitraduṣyaparikṣiptehi osaktapaṭṭadāmakalāpehi lepanalepitehi dhūpanadhūpitehi muktapuṣpāvakīrṇehi vedikājālasaṃpratikṣiptehi ucchritacchatradhvajapatākehi nāvāyānehi prakrīḍitā // atha sudīpāye devīye nāvāyānena kaḍḍhīyantiye kila cittaṃ utpannaṃ / nāvāto otariṣyāmīti // bodhisatvānubhāvena ca madhye taḍāgasya dvīpo prādurbhūto samo aviṣamo suvarṇavālikāsaṃstṛto tṛṇāni ca jātāni mṛdūni nīlāni tūlasaṃsparśopamāni mayūragrīvāsannikāśāni caturaṅgulaṃ pṛthivīto nikṣipte pade onamanti vṛkṣāṇi cātra prādūrbhūtāni phalopetāni sumanojñāni // devī tamhi dvīpe pratiṣṭhitā // na khalu punar mahāmaudgalyāyana bodhisatvamātā śayānā niṣaṇṇikā vā bodhisatvaṃ janeti / na khalu mahāmaudgalyāyana bodhisatvamātā bodhisatvaṃ pittena vā śleṣmeṇa vā rudhireṇa vā anyatarānyatareṇa vā aśucināpariśuddhaṃ janeti atha khalu ucchāditasnāpitaviśadagātraṃ yeva bodhisatvaṃ janeti //

sā parikilantakāyā drumasya śākhāṃ bhujāya avalambya / pravijṛmbhitā salīlā tasya yaśavato jananakāle //

atha viṃśatiṃ sahasrā marukanyā āśu-r-eva sannipatitā /

[_mvu_1.218_] devīṃ kṛtāṃjalipuṭāḥ idam avaca prasannasaṃkalpāḥ //

adya jarāvyādhimathanaṃ janayiṣyasi amaragarbhasukumāraṃ / devī divi bhuvi mahitaṃ hitaṃ hitakaraṃ naramarūṇāṃ //

mā khu janayī viṣādaṃ parikarma vayaṃ tavaṃ kariṣyāmaḥ / yaṃ kartavyam udīraya dṛśyatu kṛtam eva tat sarvaṃ //

atha caturi lokapālā saparivārā āśu-r-eva sannipatitā / divyapraveṇihastā devim upagatā pradakṣiṇato //

sarve pi devasaṃghā devīṃ parivārayitva ākāśe / sthitā mālyagandhahastā svaparivāreṇopaśobhanti //

bodhisatvo smṛto saṃprajāno mātaram abādhamāno dakṣiṇena pārśvena prādurbhavati //

dakṣiṇena hi pārśvena jāyante puruṣottamāḥ / sarve puruṣaśārdūlā bhavanty atravihāriṇaḥ //

kin taṃ na bhidyate pārśvaṃ tasyā jinajanetriye / janentiye naraśreṣṭhaṃ vedanā ca na jāyati //

manomayena rūpeṇa prādurbhonti tathāgatā / evaṃ na bhidyate pārśvaṃ vedanā ca na jāyate //

garbhāvāsapariśrānto saptadhā vikramate bhuvi / diśāṃ ca praviloketi mahāhāsaṃ ca ūhati //

atra kiṃ kāraṇam uktaṃ yaṃ sapta kramate kramān* / na ca aṣṭa na ca ṣaṣṭi atra āgamanaṃ śṛṇu //

[_mvu_1.219_] garbhāvāsapariśrānto sarvalokahito muniḥ / paścimo garbhāvāso yaṃ atha vegena prakrami //

bhūmau saptakrame nyaste devasaṃghā nilīyatha / sahasā lokapālānām aṃkehi dharito muniḥ //

atha varṣaṃ samutpadyi divyakusumaśīkaraḥ / mandāravarajākīrṇaṃ divyacandanasaṃkulaṃ //

dīrghakālaṃ udagrāś ca suramukhyāgradhūpanaṃ / pramuṃciṣu vibhūṣārthaṃ tasya uttamabuddhinaḥ //

yad arthañ ca viloketi diśāṃ apratipudgalaḥ / tatrāham āgamaṃ vakṣye upadeśaṃ manoramaṃ //

na so vidyati satvānāṃ deveṣu manujeṣu ca / yasyaivaṃ saṃbhavo bhavet* garbhokramaṇam eva ca //

khadyotakanakanirbhāsaṃ pārśvaṃ jinajanetriye / jāyate yadā sarvajñaḥ jāyanto carame bhave //

jātamātrasya tac cittaṃ abhūt pravaravādino / asti kaścit samabuddhi me cc'; etaṃ tarkaṃ nivartituṃ //

kecit saṃsārapāśena arttiyante yathā ahaṃ / ityarthaṃ puruṣādityo diśāṃ sarvāṃ nirīkṣati //

atha diśā vilokento paśyati vadatāṃ varo / devakoṭisahasrāṇi tasmāt* hāsaṃ pramuṃcati //

[_mvu_1.220_] taṃ jātamātram ity āhu devatā mārakāyikā / cāturdvīpo mahākośo cakravartī bhaviṣyasi //

athāsya hāso saṃbhavati na mama satvābhijānatha / sarvajño sarvadarśī ca bhaviṣyaṃ puruṣottamaḥ //

evam etaṃ praśaṃsanti viśeṣā upadeśakāḥ / tathā hi narasiṃhānāṃ śāsanaṃ saṃprakāśitaṃ //

yaṃ tiṣṭhantī janaye vīraṃ saṃkusumiteṣu śāleṣu / śarīram avalambyamānā taṃ anativaraṃ jinaṃ vande //

saṃpratijāto sugato samehi padehi dharaṇiṃ avatiṣṭhet* / sapta ca padāni agamā sarvāṃ ca diśāṃ vilokesi //

taṃ sāmaṃ caṃkramantam anvāgami vījanaṃ ca cchatraṃ ca / mā varaviduno kāye daṃśā maśakā ca nipatensuḥ //

saṃpratijātaṃ sugataṃ devā prathamaṃ jinaṃ pratigṛhṇe / paścāc ca taṃ manuṣyāḥ anativaraṃ aṅke dhārensuḥ //

pratyagrahensu devāḥ sugataṃ dvātriṃśalakṣaṇapradarśiṃ / paścāc ca taṃ manuṣyā anativaraṃ aṃke dhārensuḥ //

nirvāyensu pradīpā mānuṣakā obhāsita 'bhūl lokaṃ / saṃpratijāte sugate ulkādhāre naramarūṇāṃ //

saṃpratijāte sugate udakārthikā pradhāvinsuḥ / atha purato udupānā pūrā mukhato viṣyandensu //

[_mvu_1.221_] dvi vāridhārā udgami ekā śītasya ekā uṣṇasya / yatra snapayensu sugataṃ vigrahaṃ iva jātarūpasya //

saṃpratijāte sugate bodhisatvamātā akṣatā caiva abhūṣi avraṇā bodhisatvasyaiva tejena // sampratijāte khalu punar mahāmaudgalyāyana bodhisatve bodhisatvamātuḥ kukṣi pratipūrṇā yeva abhūṣi anārabdhā ca bodhisatvasyaiva tejena // saṃpratijāte khalu punar mahāmaudgalyāyana bodhisatve antaradvīpe candanavanaṃ prādurbhave bodhisatvasya upabhogaparibhogam āgacche bodhisatvasyaiva tejena // tatra devaputraśatasahasrāṇi saha gacchanti gandhamālyahastā bodhisatvasya pūjārthaṃ // devaputro devaputraṃ pṛcchati kahiṃ gamiṣyasīti // so tān āha //

eṣā prasūṣyati narendravadhūttamaṃ taṃ vatsaṃ vibuddhavarapuṣkaragarbhagauraṃ / yo prāpsyate dharaṇimaṇḍagatottamārthaṃ māraṃ nihatya sabalaṃ tam upemi vīraṃ //

amrakṣitā garbhamalena gātrā jātaṃ jale paṃkajam uttamaṃ vā / vapuṣmato bālaraviprakāśo sabrahmakān amarān abhibhoti //

tato jātamātro kule arcimasya atikramya dhīro padāni iha sapta / samolokayitvā diśāṃ ūhasāsi ayaṃ dānim eko bhavo paścimo ti //

[_mvu_1.222_] tataś ca cchatraṃ ekaṃ vibhrājamānaṃ maṇīmuktaśreṣṭhaṃ parābhāvibhrājaṃ / vidhūtena dāmena mandāravāṇāṃ bahū devaputrā nabhe dhārayensuḥ //

sabālārkaśaṃkhapratīkāśavarṇaṃ varaṃ hemacchatraṃ nabhe dhārayensuḥ / tato vījanīyo visṛṣṭā bhramensuḥ kareṇa gṛhītvā jinaṃ vījayensuḥ //

tato puṇyagandhā sukhoṣṇā prabhūtā lahuṃ premaṇīyā hitā mānuṣāṇāṃ / śivā nandanīyā tuṣārānubaddhā duve vāridhārā nabhe udgatāsuḥ //

tato meruśṛṃgād anekaprakārā pramuktottarīyā samantormijātā / bhṛśaṃ viśvagandhādhivāsānuvātā dṛḍhaṃ ṣaḍvikāraṃ mahīṃ kampayensuḥ //

suvarṇasya rūpyamaṇīnāṃ śubhānā vimāneṣu devā satūryāvighuṣṭā / sujātānujātaṃ jinaṃ prekṣamāṇā sacandrārkatāraṃ nabhaṃ śobhayensuḥ //

ayaṃ so sadevaṃ sanāgaṃ sayakṣaṃ

[_mvu_1.223_] mahoghaṃ maharṣī jagaṃ uttaritvā / tataḥ kṣemam ekāṃ diśaṃ prāpsyatīti prahṛṣṭā 'sya devā nabhe vyāharensuḥ //

rājā arcimo āṇāpesi // kumāraṃ imāye va devīye pādavandanaṃ netha // kīdṛśena yānena kumāro abhiniṣīdatīti // devehi ratanāmayī śivikā nirmitā // ko imāṃ śivikāṃ vahiṣyatīti // catvāro mahārājā upasthitā // vayaṃ satvasāraṃ vahiṣyāma bodhisatvaṃ sudīpāṃ ca devīṃ dhātrīṃ ca bodhisatvasya // śivikām ārūḍhā śakro ca devānām indro mahābrahmā ca utsāraṇaṃ karonti // evaṃ bodhisatvo mahatīye vibhūṣāye mahatīye samṛddhīye mahatīye deva-ṛddhīye mahatīye rāja-ṛddhīye padminīvanāto udyānāto dīpavatīṃ rājadhānīṃ praveśīyati devīye kalam upanītaḥ //

naro cetiyeṣu praviṣṭo akāmo mahālokanātho narendrāṇa śāstā / yadā uttamāṃgena vandāpayensuḥ tato asya pādāni prādurbhavensu //

tato devatā devatāṃ ity avocat~ na eṣo 'nurūpo mamaṃ vandamāno / praṇāmaṃ ca eṣo yady anyasya kuryāt* dṛḍhaṃ saptadhā asya mūrdhnaṃ phaleyā iti //

jātamātre kumāre 'rthasiddhī sukhī sarve satvā abhūd yāvad avīciṃ / praṇāmaṃ ca kurvī devāḥ / tasya sarve prahṛṣṭāḥ //

[_mvu_1.224_] rājakulaṃ ca kumāre praviṣṭe uvāca purohitaṃ nṛpatiḥ / lakṣaṇavidhiguṇakuśalāṃ viprān paryeṣatha śīghraṃ //

taṃ vijñāya ca devā maheśvarā nāma cittavaśavartī / mā lakṣaṇā akuśalā vikalpayiṣyanti dvijasaṃghā //

vigatamadamānadarpāḥ aṣṭa sahasrā maheśvaravarāṇāṃ / devagaṇehi gurukṛtaṃ saṃpratijātaṃ upagamensuḥ //

te rājakuladvāre śucivasanavarasthitā stimitaśabdā / pratihārarakṣam abravīt sumadhurakaraviṃkarutaghoṣāḥ //

rājavaraṃ upagamya brūvīhi ime lakṣaṇaguṇavidhijñāḥ / tiṣṭhanti aṣṭasahasraṃ praviśensuḥ yadi anumatan te //

sādhū ti pratiśrutvā pratihārarakṣo praviśya rājakulaṃ / abravīt kṛtāṃjalipuṭo prītimanaso pṛthivīpālaṃ //

atulabala dīptayaśasā kāraya rājyaṃ ciraṃ nihataśatruḥ / dvāre te amarasadṛśās tiṣṭhanti praveṣṭum icchanti //

pratipūrṇavimalanayanā madhurasvaramattavāraṇavicārī / bhavati mama teṣu saṃkā na te manujā devaputrā te //

paricaṃkramatāṃ teṣāṃ dharaṇirajo kramavarā na saṃkirati / na ca sāna paśyāmi padaṃ pṛthivyām idaṃ api āścaryaṃ //

gambhīrastimitaceṣṭā āryākārā praśāntadṛṣṭipathā / vipulāṃ janenti prītiṃ janasya samudīkṣamānasya //

anyaṃ ca dāni adbhutaṃ śarīracchāyā na dṛśyate teṣāṃ /

[_mvu_1.225_] na ca teṣu sandhiśabdo caṃkramatāṃ śrūyate kaścit* //

niḥsaṃśayaṃ upagatā putravaraṃ tava naravarādhipa draṣṭuṃ / abhinandya ca abhivandya ca paśyāsi ayonijāṃ devāṃ //

varamālyagandhahastā līlāceṣṭā manoramaśārīrā / dīpyantā iva śiriye asaṃśayaṃ pravaramarutas te //

taṃ arcimo niśāmya vacanam idaṃ harṣakampitaśarīro / abravīd bhaṇe sucapalaṃ praviśantu niveśanam udāraṃ //

kiṃ kāraṇaṃ na edṛśāḥ prākṛtapuruṣāṇa bhonti ākārāḥ / na pi mānuṣāṇa edṛśī ṛddhi bhavati yādṛśīṃ bhaṇasi //

atha so pratihārarakṣo upagamya maheśvarān idam avocat* / prahvo kṛtāṃjalipuṭo praṇamya hṛṣṭo muditacitto //

abhinandate narapatiḥ praviśantu bhavanto devapurakalpaṃ / rājavṛṣabhasya veśmaṃ narādhipatinā anujñātāḥ //

etaṃ śrutvā vacanaṃ aṣṭasahasraṃ maheśvaravarāṇāṃ / praviśanti pārthivakulaṃ anihatakulavaṃśamukhyasya //

atha arcimo pi rājā maheśvarāṃ dūrato niśāmetvā / pratyutthito saparivāro gauravabalabhāvitaśarīro //

tān avaca rājavṛṣabho svāgatam anurāgataṃ vaḥ sarveṣāṃ / prīto 'smi darśanena praśamadamabalena ca bhavatāṃ //

saṃvidyante imāni asmākaṃ āsanapradhānāni / āstāṃ tāva bhavanto asmākam anugrahārthāya //

atha te teṣv āsaneṣu bahuratanaviśuddhacitrapādeṣu /

[_mvu_1.226_] vigatamadamānadarpā niṣīdi anavadyakarmāntāḥ //

te kaṃcid eva kālaṃ āgamayitvā narādhipam avocat* / śṛṇvatu bhavāṃ prayojanaṃ yaṃ asmākam iha gamanāye //

sarvānavadyagātraḥ utpanno lokasundaro tuhyaṃ / putro kila manujapate lakṣaṇaguṇapāramīprāpto //

vayam api lakṣaṇakuśalāḥ samarthā guṇadoṣalakṣaṇaṃ jñātuṃ / yadi na gurutvaṃ bhavato paśyema mahāpuruṣarūpaṃ //

so avaca haṃta paśyatha suvyapadeśakṣemaṃ mama putraṃ / marumanujaharṣajananaṃ lakṣaṇaguṇapāramiprāptaṃ //

atha sa mṛdukācilindikapraveṇiyaṃ guṇadharaṃ grahetvāna / aṃkena vādicandraṃ upanāmayati suravarāṇāṃ //

ālokayitva dūrāt* maheśvarāḥ varakramān daśabalasya / mūrdhani vigalitamukuṭā nipatensu mahītale hṛṣṭā //

te dāni rājānam ārocenti // lābhā te mahārāja sulabdhā yasya te yaṃ mahāpuruṣo kule utpanno dvātriṃśatīhi mahāpuruṣalakṣaṇehi samanvāgato // tadyathā //

samā heṣṭā ca dīrghā ca āyatā ca ucchaṃga paṃcamā / eṇi vṛhac ca tiṣṭhanto kośa nyagrodha te daśā //

mṛdu jālā ca pratipūrṇā ekā ūrdhvāgra paṃcamā / ślakṣṇacchavi haṃsāntarā ca utsadā ca te daśa //

[_mvu_1.227_] rasaṃ suvarṇa sīho ca samā śuklā ca paṃcamā / samā prabhūtā brahmā ca nīlā gopakṣma te daśa //

ūrṇā uṣṇīṣa śīrṣaṃ ca nātho dvātriṃśalakṣaṇo / te dāni brāhmaṇā rājñā arcimena ucyanti // yaṃ kumārasya nāmaṃ anurūpaṃ taṃ karotha // te brāhmaṇā āhansu // mahārāja kumāre jāyamāne dīpo prādurbhūto mahāṃ obhāso tasmāt kumāro dīpaṃkaro nāma bhavatu // evaṃ kumārasya śuddhāvāsehi devehi brāhmaṇaveśaṃ nirmiṇitvā dīpaṃkaro ti nāma kṛtaṃ //

___tasya sadṛśīyo dhātrīyo kumāraṃ upasthihanti saṃvardhayanti // yadā ca bodhisatvo yauvanaprāpto rājñā trayo prāsādā kāritā kumārasya krīḍārthaṃ paricārārthaṃ vistīrṇaṃ ca antaḥpuraṃ upasthāpitaṃ // bodhisatvo mahatā rājānubhāvena mahatā rāja-ṛddhīye mahatā rājavibhūṣāye sāntaḥpuro padminīvanam udyānabhūmiṃ nirgato krīḍārthaṃ // rājñā arcimenāntaḥpuram āṇattaṃ // suṣṭhu kumāraṃ krīḍāpetha // bodhisatvo nāvāyānehi purimapaścimavedihi vedikājālehi vedikājālaparikṣiptehi vitatavitānehi citraduṣyaparikṣiptehi osaktapaṭṭadāmakalāpehi dhūpanadhūpitehi muktapuṣpāvakīrṇehi hārārdhahāracandrasucitrehi ucchritacchatradhvajapatākehi nāvāyānehi niṣpuruṣe taṭe otarati // kilāntaṃ antaḥpuram āsuptaṃ kāci hanukām upragrahiyāṇa kācit paṇavam upaguhya kācid veṇuṃ kācid vīṇāṃ kācid vallakīṃ kācit sughoṣakīṃ kācin nūpuraṃ kācit* mṛdaṃgaṃ kācil lālāgharan ti // bodhisatvasya tāṃ dṛṣṭvā śmaśānasaṃjñā prādurbhūtā // madhye puṣkaraṇīye padmaṃ prādurbhūtaṃ rathacakramātrāhi karṇikāhi aparehi padmasahasrehi anuparivāritaṃ //

[_mvu_1.228_] bodhisatvo tat padume paryaṅkena niṣaṇṇo taṃ ca padumaṃ saṃkucitaṃ kūṭāgāre saṃsthitaṃ // bodhisatvasya sarvaṃ gṛhiliṃgam antarhitaṃ kāṣāyāṇi prādurbhūtāni // atha khalu mahāmaudgalyāyana dīpaṃkaro bodhisatvo viviktaṃ kāmehi viviktaṃ pāpakair akuśalair dharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharesi // savitarkavicārāṇāṃ vyupasamād adhyātmasaṃprasādāc cetasaḥ ekotībhāvād avitarkam avicāraṃ samādhijaṃ prītisukhaṃ dvitīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharesi // sa prīter virāgād upekṣakaś ca viharati smṛtaḥ saṃprajānaṃ sukhaṃ ca kāyena pratisaṃvedayati / yat taṃ āryā ācakṣate upekṣakaḥ smṛtimāṃ sukhavihārī niṣprītikaṃ tṛtīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati // sukhasya ca prahāṇā duḥkhasya ca prahāṇāt pūrvaṃ ca saumanasyadaurmanasyayor astaṃgamāt* aduḥkhāsukham upekṣāsmṛtipariśuddhaṃ caturthaṃ dhyānam upasaṃpadya viharesi // so tathā samāhitena cittena pariśuddhena paryavadātena anaṃgaṇena vigatopakileśena mṛdunā karmaṇyena sthitenāniṃjyaprāptena rātrīye purime yāme divyacakṣudarśānapratilābhāya cittam abhinirharesi nirṇāmesi //

___so divyena cakṣuṣā satvān paśyati cyavantāṃ upapadyantāṃ suvarṇāṃ durvarṇāṃ sugatāṃ durgatān yathākarmopagān satvān prajānāti // so tathā samāhitena cittena pariśuddhena paryavadātena anaṃgaṇena vigatopakleśena mṛdunā karmaṇyena sthitenāniṃjyaprāptena rātrīye madhyame yāme anekavidhaṃ pūrvanivāsaṃ samanusmaret* / sayyathīdaṃ ekāṃ vā jātiṃ dvau vā jātiṃ trayo vā jātiṃ catvāri vā jātiṃ paṃca vā jātiṃ daśa vā viṃśad vā triṃśac catvāriṃśaṃ vā paṃcāśaṃ vā jātīśataṃ vā jātīsahasraṃ vā anekāni ca jātīśatāni

[_mvu_1.229_] anekāni jātīsahasrāṇi anekāny api jātīśatasahasrāṇi saṃvartakalpāṃ vā vivartakalpāṃ vā saṃvartavivartakalpāṃ vā anekāṃ pi saṃvartāṃ anekāṃ pi vivartāṃ anekā pi saṃvartavivartāni kalpāni // amutrāhaṃ āsiṃ evaṃnāmo evaṃgotro evaṃjātyo evamāhāro evamāyuḥparyanto evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedī iti sākāraṃ soddeśaṃ anekavidhaṃ pūrvanivāsaṃ samanusmarati // so tathā samāhitena cittena pariśuddhena paryavadātena anaṃgaṇena vigatopakileśena sthitena aniṃjyaprāptena rātrīye paścime yāme nandīmukhāyāṃ rajanyāṃ aruṇopaghāṭakālasamaye yat kiṃcit puruṣanāgena puruṣasiṃhena puruṣarṣabheṇa puruṣapadumena puruṣapuṇḍarīkeṇa puruṣadhaureyeṇa puruṣeṇa satpuruṣeṇa puruṣājāneyena anuttareṇa puruṣadamyasārathinā gatimena smṛtimena dhṛtimena matimena sarvaśo sarvatratāye jñātavyaṃ prāptavyaṃ boddhavyaṃ abhisaṃboddhavyaṃ sarvantam ekacittakṣaṇasamāyuktayā prajñayā anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho // iyaṃ ca mahāpṛthivī ṣaḍvikāraṃ kampe saṃprakampe bhūmyā ca devā ghoṣam udīrayensuḥ śabdaṃ nabhe śrāvayensu // eṣa māriṣa bhagavāṃ dīpaṃkaro anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho bhaviṣyati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukaṃpāya mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca // bhūmyānāṃ devānāṃ ghoṣaṃ śrutvā antarīkṣecarā devā trāyastriṃśā yāmā tuṣitā nirmāṇaratayaḥ paranirmitavaśavartina iti tat kṣaṇaṃ tan muhūrtaṃ yāvad brahmakāyaṃ ghoṣam abhyudgacchet* // eṣa māriṣa bhagavāṃ dīpaṃkaro samyaksaṃbuddho bhaviṣyati taṃ bhaviṣyati bahujanhitāya bahujanasukhāya lokānukaṃpāya mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca // aprameyasya udārasya mahato 'vabhāsasya loke prādurbhāvo abhūṣi // yāvatā loke lokāntarikā andhakārā andhakārārpitā tamisrā tamasārpitā aghā

[_mvu_1.230_] aghasaṃbhūtapūrvā yatra ime pi candramasūryā evaṃ maharddhikā evaṃ mahānubhāvā ābhayā ābhāṃ nābhisaṃbhuṇanti ālokena vā ālokaṃ na spharanti te pi tena obhāsena sphuṭā abhūnsuḥ // ye pi tatra satvā upapannā te pi anyamanyaṃ saṃjānensuḥ anye pi kila iha bho satvā upapannā anye pi kila bho satvā upapannā anye pi kila bho satvā upapannāḥ // ekāntasukhasamarpitā ca punas tat kṣaṇaṃ taṃ muhūrtaṃ sarve satvā abhūnsu // ye pi avīce mahānarake upapannā atikrame va devānāṃ devānubhāvaṃ nāgānāṃ nāgānubhāvaṃ yakṣāṇāṃ yakṣānubhāvaṃ // dhyāmāni ca abhūnsuḥ mārabhavanāni niṣprabhāṇi nistejāni nirabhiramyāṇi // krośikāny api tatra khaṇḍāni prapatensu dvikośikāny api tatra khaṇḍāni prapatensu trikrośikāny api tatra khaṇḍāni prapatensu yojanikāny api tatra khaṇḍāni prapatensu dhvajāgrāṇy api prapatensu // māro ca pāpīṃāṃ duḥkhī durmano vipratisārī antośalyaparidāghajāto abhūṣi //

___tatraiva ca maudgalyāyana padmakūṭāgāre bhagavāṃ dīpaṃkaro caturhi mahārājehi śakreṇa ca devānām indreṇa suyāmena ca devaputreṇa saṃtuṣitena ca devaputreṇa vaśavartinā ca devaputreṇa mahābrahmaṇā ca anekadevasaṃghaparivārehi saṃvṛto // bhagavato dīpaṃkarasya udārā pūjā kṛtā // divyehi mandāravehi kusumehi mahāmandāravehi karṇikārehi rocamānehi bhīṣmehi mahābhīṣmehi samantagandhehi mahāsamantagandhehi candanacūrṇehi agurucūrṇehi keśaracūrṇehi tamālapatracūrṇehi bhagavantaṃ dīpaṃkaraṃ okiritvā prakiritvā abhiprakiritvā divyehi tūryasahasrehi saṃpūjayitvā tatraiva mahābrahmaṇā yācito anuttaraṃ dharmacakraṃ pravartanāya // adhivāsayati mahāmaudgalyāyana bhagavāṃ dīpaṃkaro mahābrahmaṇo tuṣṇībhavena // devā adhivāsanāṃ viditvā hṛṣṭā tuṣṭā āttamanā pramuditaprītisaumanasyajātā

[_mvu_1.231_] bhagavato dīpaṃkarasya pādāṃ śirasā vanditvā triṣkṛtyo pradakṣiṇīkṛtvā tatraivāntarhāyensu //

___bhagavān tasyaiva rātryā atyayena pratisaṃlayanād vyutthāya janapadeṣu cārikāṃ prakramet* //

ādityo varavarṇo bālo abhyudgato yathākāśe / yojanaśataṃ prabhāye dīpaṃkaro bharitva asthāsi //

bhagavāṃ dīpaṃkaro cārikāṃ caramāṇo mahato janakāyasya devānāṃ manuṣyāṇāṃ ca arthacaryāṃ caramāṇo aśītihi bhikṣusahasrehi sārdhaṃ dīpavatīṃ rājadhānīṃ āgacchati pituḥ arcimato jñātīnāṃ ca anukampārthaṃ // rājñā arcimena śrutaṃ // bhagavāṃ dīpaṃkaro aśītihi bhikṣusahasrehi sārdhaṃ dīpavatīṃ rājadhānīṃ āgacchati jñātīnām anukampāyḥti // te ca yāvad dīpavatī yāva ca padminīvanam udyānaṃ daśakrośamārgaṃ pratijāgṛhansuḥ aṣṭāpadasamaṃ aviṣamaṃ pāṇitalasamaṃ siktaṃ saṃmṛṣṭaṃ vitatavitānaṃ vicitraduṣyaparikṣiptaṃ osaktapaṭṭadāmakalāpaṃ dhūpanadhūpitaṃ daśadiśehi ca naṭanartaka-ṛllamallapāṇisvaryālaṃkṛtaṃ cakravartipuraṃ bhūyasya ca śatapatrālaṃkṛtaṃ // rājñā arcimena prabhūtaṃ gandhamālyaṃ gṛhītaṃ tathā gṛhītaṃ mahājanakāyena samantād dvādaśayojanāto gandhamālyaṃ samudānītaṃ // rājā aśītihi koṭṭarājasahasrehi sārdhaṃ anyāye ca janatāye bhagavantaṃ dīpaṃkaraṃ pratyudgato //

___aparo śrotriyo ṣaḍaṅgavit trayāṇāṃ vedānāṃ pārago sākṣaraprabhedānām itihāsapaṃcamānāṃ sanighaṇṭakaiṭabhānāṃ māṇavakānāṃ ācāryo kuśalo brāhmaṇakeṣu deveṣu paṃca māṇavakaśatāni vedamantrā vācayati // tahiṃ dve māṇavakā saṃmodikā priyamāṇā

[_mvu_1.232_] megho ca nāma māṇavako meghadatto ca // meghamāṇavako paṇḍito dhīro medhāvī tīkṣṇabuddhiko // tena nacirasyaiva sarve mantrā adhītā // so dāni adhītavedādhyayano anuhimavantā janapadaṃ okasto ācāryasya ācāryadhanaṃ paryeṣayiṣyāmi iti // yaṣṭikamaṇḍalucchatraṃ upānahāṃś ca snānaśāṭiṃ ādāya yasya grāmasya vā nagarasya vā nigamasya vā sīmām ākrāmati taṃ nirītikaṃ nirupadravaṃ ca bhavati meghasya māṇavakasya tejodhātubhāvena // tena yāyinā puruṣo vijñapto // tenaivaṃ paṃca purāṇaśatāni dinnāni // tasya dāni etat abhūṣi // yaṃ nūnāhaṃ āgatako yena dīpavatī rājadhānī cakravartipuraṃ saptaratanāmayaṃ abhiramaṇīyaṃ paśyeyan ti // so dāni dīpavatīṃ rājadhanīṃ praviṣṭo paśyati ca dīpavatīṃ rājadhānīṃ alaṃkṛtāṃ // tasyaitad abhūṣi // kim idaṃ adya dīpavatīye rājadhānīye parvaṃ vā prayogaṃ vā utsavaṃ vā // atha rājño arcimasya śrutaṃ megho māṇavako adhītavedādhyayano anuhimavantāto janapadam okasto so dīpavatīṃ rājadhānīṃ āgamiṣyati / tato imaṃ nagaravaram alaṃkṛtaṃ ti // so puregāmī yo jano praviśati so taṃ kaṃcit pṛcchati // tahiṃ aparā māṇavikā prāsādikā darśanīya acapalā anuddhatā apragalbhā udakaghaṭam ādāya sapta ca utpalāni gacchati // sā tena pṛcchitā bhavati // adya nagare utsavo // atha khalu prakṛti māṇavikā meghaṃ māṇavakaṃ gāthābhiḥ adhyabhāṣe //

api tu nāsi māṇavā ito anyapurād asi tvaṃ ihāgato / yo lokahitaṃ prabhaṃkaraṃ dīpavatīṃ prāptaṃ na budhyase //

[_mvu_1.233_] dīpaṃkara lokanāyako arcimato tanayo mahāyaśo / buddho nagaraṃ pravekṣyati tasya kṛte nagaraṃ alaṃkṛtaṃ //

sā tena pṛcchitā // kathaṃ bhavati imā utpalāni krītāni // sā taṃ āha // paṃcahi purāṇaśatehi paṃca utpalāni krītāni dve ca me maitrāya labdhāni // megho māṇavo āha // ahan te paṃca purāṇaśatāni demi dehi me tāni paṃca utpalāni / ahaṃ etehi paṃcahi utpalehi bhagavantaṃ dīpaṃkaraṃ pūjayiṣyāmi / tvaṃ hi dvīhi pi arcaya // sā āha // samayato te paṃca utpalāni dadehaṃ / yadi mama bhāryām upādiyasi yatra yatra upapadyasi ahaṃ ca tava bhāryā bhaveyaṃ tvaṃ ca mama svāmiko bhavesi // megho māṇavo āha // anuttarāye samyaksambodhaye cittam utpādayiṣyāmi kathaṃ saṃyoge cittam utpādayiṣyāmi // sā āha // utpādehi tuvaṃ tava nāntarāyaṃ kariṣyāmi // tena meghena māṇavakenābhyupagatā // upādiyāmi tava bhāryā teṣām utpalānām arthāye // bhagavantaṃ dīpaṃkaraṃ pūjayiṣyāmi anuttarāye ca samyaksambodhaye cittam utpādayiṣyāmi // tena paṃca pūrāṇaśatāni dattvā paṃcotpalāni gṛhītā udāraṃ ca se prītiprāmodyaṃ kāye utpannaṃ buddhaśabdaṃ prakṛtiye māṇavikāye śrutvā //

yad'; icchasi pūjituṃ lokanāyakaṃ jalajehi mālyehi manoramehi / upādiyāhi mamam adya bhāryāṃ premṇānuraktā satataṃ ti bheṣyaṃ //

udumbarasya yatha puṣpaṃ dullabhaṃ kadācid utpadyati loke māṇava /

[_mvu_1.234_] em'; eva buddhāna mahāyaśāna kadācid utpādaṃ tathagatānāṃ //

pūjehi buddhaṃ naradamyasārathiṃ jalajehi mālyehi manoramehi / bodhāya te bheṣyati hetubhūtaṃ bhāryā ca te bheṣyi ahaṃ tahiṃ tahiṃ //

megha āha //

upādiyāmi tava adya bhāryāṃ jalajāna arthāya manoramāṇāṃ / pūjeṣyi buddhaṃ naradamyasārathiṃ bodhāya me bheṣyati hetubhūtaṃ //

sā hṛṣṭā saṃvṛttā adāsi utpalāṃ snehena premṇānugataṃ viditvā / gacchantam enaṃ anugacchi cārikāṃ śṛṃgāṭake yatra sthito hi māṇavo //

bhagavān aśītihi bhikṣusahasrehi parivṛto rājñā ca arcimena aśītihi ca koṭṭarājāna sahasrehi anekehi ca kṣatriyamahāśālasahasrehi śramaṇabrāhmaṇatīrthakarehi dīpavatīṃ rājadhānīṃ saṃprasthito //

gamanasamaye bhagavato devasahasrāṇi sannipatitāni / saptaratanāmayāni cchatrasahasrāṇi ādāya //

atha so mahāguṇadharo saṃprasthito agrato gaṇavarasya / mattagajakhelagāmī marīcijālāvatatakāyo //

[_mvu_1.235_] verulikasphāṭikamayakāṃcanaghanakanakasukṛtadaṇḍāni / chatrāṇi devaputrā dhārenti viśuddhadevasya //

devābhinirmitāni nabhe taruṇādityamaṇḍalanibhāni / tapanīyakiṃkiṇīyārucirā varanandighoṣāṇi //

saptaratanāmayaṃ pi ca divyaṃ divyakusumamaṇḍitacchatraṃ / chatrādharasya loke dhārayi cchatraṃ tridaśarājā //

trisahasrādhipatiṃ pi ca kāṃcanaghanakanakasukṛtadaṇḍāye / varacāmarāye virajaṃ vījentiṃ narendraṃ ca anugatāḥ //

atyunnatā ca namati natāpi atyunnatā bhavati bhūmiḥ / praviśantasya bhagavato samaṃ daśabalānubhāvena //

samanantaraṃ ca bhagavāṃ dakṣiṇam eva caraṇaṃ kanakakamalaṃ / pariharati indrakīle tatra bhavati adbhuto ghoṣo //

āḍambarā mṛdaṅgā paṭahā asaṃghaṭṭitā pravādyanti / śaṃkhā paṇavā ca veṇu praviśantasmiṃ naravarasmiṃ //

yāni ratanāni nagare nihitāni peṭakakaraṇḍagatāni / tāni pi saṃghaṭṭensuḥ ratanavaravidusmiṃ praviśante //

atha mahārahāṇi mṛdūni vastrayugā mārge saṃstarayensu / bhagavato nānāvidhāni raṃgaraktā kāśikadukūlā //

alaṃkṛto lokanāyako kośikārakaṃ kṣaumaṃ yaṃ tūlā kācilindika ajinapraveṇiṃ

[_mvu_1.236_] ca vanarustā tamakūṭātapakoṭṭavakasubhūmi toṣalakolamacirāvokodbhava āmaṃ raktaka paṃcavidhā naya llaṃ //

yāva ca agrodyānaṃ yāva ca antaḥpuraṃ mahipatisya / śobhati narendramārgo duṣyaśatasahasrasaṃstīrṇo //

atha ca vanakhaṇḍaragatā pramadā adhyokiranti narasiṃhaṃ / kusumanikarakaṃ grahetva kanakagirinibhaṃ abhikiranti //

yathayatha mahānubhāvo dīpavatīm abhyupeti kāruṇiko / tathātathā kusumanikaraṃ muṃcanti yaśasvino bhavato //

tāni ca karapramuktā surabhīṇi paṃcavarṇo . . . . . / saṃsthihati puṣpakaṃcuko bhagavato lokanāthasya //

gaganapathe nirālambe abhyantarakaṇṭakāni surabhīṇi / sthātu prādakṣaṇiye abhidakṣiṇaṃ kurvi kusumāni // {prādakṣiṇīye?}

gacchati anugacchanti tiṣṭhanti sthāti lokapradyote / īryāpatham ṛddhimato sarvābhibhuno na vijahante //

saṃvartakā pi vātā yadi vivahensuḥ imāṃ trisāhasrāṃ / na vikopaye kuto puna vahensu taṃ puṣpakaṃcukakaṃ //

bhagavantaṃ kanakanibhaṃ kanakavaram ucchusamavarṇaṃ dṛṣṭvā / divi marūṇa gaṇā tada udīrayensuḥ aho dharmaṃ //

[_mvu_1.237_] pramuktapuṣpāvakīrṇaṃ ca ambaraṃ dharaṇiyaṃ ca kusumoghā / śobhanti jānumātrā puṣpaṃ ca kañcukam ākāśe //

hikkārā tūryamiśrā samantato vartanti aho dharmaṃ / onādenti puravaraṃ naravṛṣabhasmiṃ praviśantasmiṃ //

haṃsakaraviṃkavarhiṇaparabhṛtasuravā ca bhṛṃganirghoṣā / dīpavatīye niśāmyati nidhiratanadhvanitavimiśrā //

addaśāsi mahāmaudgalyāyana megho māṇavo bhagavantaṃ dīpaṃkaraṃ dūrato yeva āgacchantaṃ dvātriṃśatīhi mahāpuruṣalakṣaṇehi samanvāgatam aśītihi anuvyaṃjanehi upaśobhitaśarīraṃ aṣṭādaśehi āveṇikehi buddhadharmehi samanvāgataṃ daśahi tathāgatabalehi balavaṃ caturhi vaiśāradyehi samanvāgataṃ / nāgo viya kāritakāraṇo antogatehi indriyehi avahirgatamānasena sthito dharmāvasthāprāptaḥ śāntendriyo śāntamānaso uttamadamaśamathapāramiprāpto gupto nāgo jitendriyo hradam iva accho anāvilo viprasanno prāsādiko darśanīyo āsecanako apratikūlo darśanāye yojanagatāye prabhāye obhāsayanto // dṛṣṭvā ca punar asya advayasaṃjñā udapāsi // aham api buddho loke bhaviṣyāmi // atha khalu maudgalyāyana megho māṇavo tāye velāye imāṃ gāthām abhāṣi //

cirasya cakṣuṃ udapāsi loke cirasya utpādo tathāgatānāṃ / cirasya mahyaṃ praṇidhiḥ samṛddhā buddho bhaviṣyāmi na me 'tra saṃśayaḥ //

[_mvu_1.238_] atha mahāmaudgalyāyana megho māṇavo udāraṃ harṣasaṃvegaṃ udāraṃ prītiprāmodyaṃ saṃjanayitvā tāni paṃcotpalāni bhagavato dīpaṃkarasya kṣipi / tāni pi prabhājālaṃ mukhamaṇḍalam anuparivāretvā asthāsu // prakṛtiye pi māṇavikāye tāni duve utpalāni kṣiptāni / tāni pi antarīkṣe asthānsu // trīhi prātihāryehi buddhā bhagavanto satvāṃ vinenti ṛddhiprātihāryeṇa ādeśanāprātihāryeṇa anuśāsanīprātihāryeṇa // bhagavato dīpaṃkarasya yā ca meghena māṇavena paṃca utpalāni kṣiptā yā ca prakṛtīye māṇavikāye yā ca anyāye janatāye kṣiptā taṃ bhagavato puṣpavitānam adhiṣṭhitaṃ satvānāṃ vaineyavaśena meghasya māṇavasya prītiprāmodyasaṃjananārthaṃ prāsādiko darśanīyo catuḥsthūṇo catuḥdvāro osaktapaṭṭadāmakalāpo //

___meghasya tāni jalajāni bhagavato prabhāmaṇḍalasyopari samantena sthitāni dṛṣṭvā prāsādikāni prasadaniyāni prītiprāmodyaṃ kāye utpadye udāro ca cetanāprādurbhāvo // so kamaṇḍalum ekānte nikṣipitvā ajinaṃ ca prajñapetvā bhagavato dīpaṃkarasya krameṣu praṇipatitvā keśehi pādatalāni saṃparimārjanto evaṃ cittam utpādeti // aho punar ahaṃ pi bhaveyaṃ anāgatam adhvānaṃ tathāgato 'rhaṃ samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca yathāyaṃ bhagavāṃ dīpaṃkaro etarahiṃ // evaṃ dvātriṃśatīhi mahāpuruṣalakṣaṇehi samanvāgato bhaveyaṃ aśītihi anuvyaṃjanehi upaśobhitaśarīro aṣṭādaśāhi āveṇikehi buddhadharmehi samanvāgato daśahi tathāgatabalehi balavāṃ caturhi vaiśāradyehi suviśārado yathāyaṃ bhagavāṃ dīpaṃkaro etarahiṃ // evaṃ ca anuttaraṃ dharmacakraṃ pravarteyaṃ yathāyaṃ bhagavāṃ dīpaṃkaro etarahiṃ // evaṃ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ parihareyaṃ // evaṃ ca devamanuṣyāḥ śrotavyaṃ

[_mvu_1.239_] śraddhātavyaṃ manyensuḥ / evaṃ tīrṇo tārayeyaṃ mukto mocayeyaṃ āśvasto āśvāsayeyaṃ yathāyaṃ bhagavāṃ dīpaṃkaro etarahi // bhaveyaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya mahato janakāyasya arthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca maṣuṣyāṇāṃ ca // atha mahāmaudgalyāyana bhagavān dīpaṃkaro meghasya māṇavasya anuttareṇa buddhajñānena mahāsamudāgamanaṃ ca jñātvā kuśalamūlasambhāraṃ ca cetopraṇidhānaṃ jñātvā akhaṇḍam acchidram akalmāṣam avraṇaṃ anuttarāye samyaksaṃbodhaye vyākārṣīt* // bhaviṣyasi tvaṃ māṇava anāgatam adhvānaṃ aparimite asaṃkhyeye kalpe śākyānāṃ kapilavastusmiṃ nagare śākyamuniḥ nāma tathāgato 'rhaṃ samyaksambuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca yathāpy aham etarhiṃ dvātriṃśatīhi mahāpuruṣalakṣaṇehi samanvāgato aśītihi anuvyaṃjanehi upaśobhitaśarīro aṣṭādaśehi āveṇikehi buddhadharmehi samanvāgato daśahi tathāgatabalehi balavāṃ caturhi vaiśāradyehi suviśārado // evaṃ tīrṇo tārayiṣyasi mukto mocayiṣyasi āśvasto āśvāsayiṣyasi parinirvṛto parinirvāpayiṣyasi yathāpi aham etarhi / evaṃ cānuttaraṃ dharmacakraṃ pravartayiṣyasi / evaṃ ca samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ parihariṣyasi / evaṃ ca devamanuṣyā śrotavyaṃ śraddhātavyaṃ maniṣyanti / yathāpi aham etarhiṃ taṃ bhaviṣyasi bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukaṃpāya mahato janakāyasya arthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca // samanantaravyākṛto ca mahāmaudgalyāyana bhagavatā dīpaṃkareṇa megho māṇavo anuttarāye samyaksaṃbodhaye tālamātraṃ vaihāyasam abhyudgamya ekāṃśīkṛto prāñjalīkṛto bhagavantaṃ dīpaṃkaraṃ saśrāvakasaṃghaṃ namasyamāno // iyaṃ ca mahāpṛthivī tatkṣaṇaṃ tanmuhūrtaṃ atīva ṣaḍvikāraṃ kampe saṃkampe / bhūmyā ca devā ghoṣam udīrayensu śabdam anuśrāvayensuḥ //

[_mvu_1.240_] evaṃ megho māṇavo bhagavatā dīpaṃkareṇa anuttarāye samyaksaṃbodhaye vyākṛto tad bhaviṣyati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca // bhūmyānāṃ devānāṃ ghoṣaṃ śrutvā antarīkṣecarā devā cāturmahārājikā devā trāyastriṃśā yāmā tuṣitā nirmāṇaratino paranirmitavaśavartino iti hi tatkṣaṇaṃ tanmuhūrtaṃ yāva brahmakāyaṃ ghoṣam abhyudgame // evaṃ mārṣa megho māṇavo bhagavatā dīpaṃkareṇa anuttarāye samyaksaṃbodhaye vyākṛto taṃ bhaviṣyati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ c // aprameyasya ca udārasya mahato obhāsasya loke prādurbhāvo āsi // yā pi tā loke lokāntarikā andhakārā andhakārārpitā tamisrā tamisārpitā aghā aghasaṃbhūtapūrvā yatra ime pi candramasūryā evaṃ maharddhikā evaṃ mahānubhāvā ābhayā ābhāṃ nābhisaṃbhuṇanti ālokena vā ālokaṃ na spharanti te pi tena obhāsena sphuṭā abhūnsuḥ / ye pi tatra satvā upapannāḥ te pi anyonyaṃ saṃjānensuḥ // anye pi kila bho iha satvā upapannāḥ anye pi kila bho satvāḥ ihopapannāḥ // ekāntasukhasamarpitā ca tatkṣaṇaṃ tanmuhūrtaṃ sarvasatvā abhūnsu / ye pi avīce mahānarake upapannā atikrame ca devānāṃ devānubhāvaṃ nāgānāṃ nāgānubhāvaṃ yakṣāṇāṃ yakṣānubhāvaṃ // dhyāmāni ca abhūnsuḥ mārabhavanāni niṣprabhāṇi nistejāni nirabhiramyāṇi / krośikāny apy asya khaṇḍāni prapatensu / dvikrośikāny apy asya khaṇḍāni prapatensu / trikrośikāny apy asya khaṇḍāni prapatensu / yojanikāny apy asya khaṇḍāni prapatensu / dhvajāgrāṇy apy asya prapatensuḥ / māro ca pāpīmāṃ duḥkhī durmanā vipratisārī antośalyaparidāghajāto abhūṣi //

[_mvu_1.241_] ajinaṃ prajñapayitvā kamaṇḍaluṃ nikṣipayitva ekānte / kṣipiyān'; utpalahastaṃ nipate kramavarehi cakṣumato //

tāni ca karapramuktā surabhīṇi paṃcavarṇo . . . . . . / saṃsthihati puṣpakaṃcuko bhagavato lokanāthasya //

gaganapathe nirālambe abhyantarakaṇṭakāni surabhīṇi / sthātu prādakṣiṇiye abhidakṣiṇaṃ kṛtva kusumāni //

gacchati anugacchanti tiṣṭhanti sthāti lokapradyote / īryāpatham ṛddhimato sarvābhibhuno na vijahante //

saṃvartakā pi vātā yadi vivahensuḥ imā trisāhasrāṃ / na vikopaye kṛto puna vahensu taṃ puṣpakaṃcukakaṃ // {senart: kuto puna}

bhagavantaṃ kanakanibhaṃ kanakavaram ucchusamavarṇaṃ dṛṣṭvā / divi marūṇa gaṇā tada udīrayensuḥ aho dharmaṃ //

atha sāgarāmbaramahī saṃkampe ca divi devasaṃgheṣu / vyākaraṇasmiṃ vyākṛte abhyudgami adbhuto ghoṣo //

eṣo megho bhavatā ekāntasubhāṣitocchritadhvajena / dīpaṃkareṇa muninā vyākṛto bhaviṣyasi jino tuvaṃ //

taṃ hitasukhāya kāhasi sabrahmasurāsurasya lokasya / hāyiṣyanti apāyā narakā maru saṃvivardhanti //

[_mvu_1.242_] dīpaṃ ca lenaṃ ca parāyaṇaṃ ca dīpaṃkaro nāma abhūṣi śāstā / ito asaṃkhyeyatarasmiṃ kalpe svākhyātadharmmo bhagavāṃ nareśo //

so uttamārthaṃ abhigamya paṇḍito viśāradaṃ vartayi dharmacakraṃ / satye ca dharme ca smṛto pratiṣṭhito mahadbhayād viṣamād uddhare prajāṃ //

megho 'ddaśā śramaṇagaṇasya nāyakaṃ dīpaṃkaraṃ paramavicitralakṣaṇaṃ / cittaṃ prasādetva jinaṃ avandi ca so vandamāno praṇidhiṃ akāsi //

evaṃ ahaṃ lokam imaṃ careyaṃ yathā ayaṃ carati asaṃgamānaso / cakraṃ pravarteyam ananyasādṛśaṃ susaṃskṛtaṃ devamanuṣyapūjitaṃ //

arthaṃ careya loke devamanuṣyā deśeyaṃ dharmaṃ / evaṃ vineya satvā yathā ayaṃ lokapradyoto //

praṇidhiṃ ca jñātvāna asaṃgasaṃgataṃ sarvehi hetūhi upasthitaṃ jino / akhaṇḍam acchidram akalmāṣāvraṇaṃ matimāṃ . . . vyākare arthadarśī //

[_mvu_1.243_] buddho tuvaṃ bheṣyasi megha māṇava anāgate aparimitasmiṃ kalpe / kapilāhvaye ṛṣibhavanasmiṃ śākiyo tadā tvaṃ pi praṇidhivipākam eṣyasi //

tena aparāṇi paṃca purāṇaśatāni preṣitāni ācāryasya // niryātetvā evaṃvidhaṃ sarvaṃ meghadattasya ācikṣati // evaṃ maye bhagavāṃ dīpaṃkaraḥ pūjito anuttarāye samyaksaṃbodhaye vyākṛto // gacchāma tarhiṃ bhagavato dīpaṃkarasya santike brahmacaryaṃ cariṣyāma tāṃ ca samitim anubhaviṣyāmaḥ // so āha // ahaṃ tāva asamāptavedo tatra na śakyāmi gantuṃ //

yathā kāṣṭhaṃ vivahyate mahante udakārṇave / saṃghaṭṭito vinaśyati evaṃ priyasamāgamo //

megho gatvā bhagavato dīpaṃkarasya santike pravrajito // te tādṛśā kalyāṇamitrāṇy āgamya buddhasahasrakoṭiyo aparimeyāṃ asaṃkhyeyāṃ ārādhetvā pūjayitvā ca saśrāvakasaṃghāṃ aprameyāni ca pratyekabuddhakoṭiniyutā pūjayitvā divyamānuṣikāṃ saṃpattim anubhavanti yāvat anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhā // yo rūpaṃ naradamyasārathiṃ śrutvā na rūpaṃ na upādi gacche 'haṃ upāde 'haṃ ca // so tv āha // śiraḥpraṇāmāye eṣa atīva pravaṇo megho vartate // meghasya māṇavasya sakāśāto buddhaśabdaṃ śruṇitvā na hṛṣṭo / pāpamitrasamaṃgitāye paṃcānantaryāṇi kṛtāni // paradāre prasakto tatra kāle vā vikāle

[_mvu_1.244_] vā gacchati // taṃ mātā putrasnehena nivāreti mā tatra pāradāriko ti kṛtvā ghātayiṣyati //

rakto arthaṃ na jānāti rakto dharmaṃ na paśyati / andhakāre tadā bhavati yaṃ rāgo sahate naraḥ //

so tāṃ mātaraṃ ghātayitvā tasyā istrikāye sakāśaṃ gato yatra prasakto hasyaiva tāṃ prakṛtim ācikṣati // evaṃ tvaṃ mama iṣṭā yaṃ mayā tava kāraṇā mātā jīvitād vyaparopitā // sā strī udvignā saṃvṛttā // tāya ukto // mā me bhūyo āgacchasi // aparamātaraṃ prasakto // tato taṃ sā aparamātā āha // etha pitaraṃ jīvitād vyaparopehi tvaṃ ca me svāmiko bhaviṣyasīti // tena dāni so pitā jīvitād vyaparopito // so tatra adhiṣṭhāne jugupsito saṃvṛtto // mitrajñātikā parivarjenti // so tato adhiṣṭhānāto anyam adhiṣṭhānaṃ saṃkrānto atra me na koci jāniṣyati // tasya yo mātāpitṝṇāṃ bhikṣu kulopako āsi arahā mahānubhāvo so janapadacārikāṃ caramāṇo tam adhiṣṭhānam anuprāpto // tena dāni so dānapatiputro bhikṣuṇā tahiṃ adhiṣṭhāne dṛṣṭo // so pi taṃ bhikṣuṃ dṛṣṭvā śaṃkī saṃvṛtto mā me bhikṣu imaṃhi adhiṣṭhānaṃhi dūṣayatīti // tena dāni so pi arahā bhikṣu jīvitād vyaparopito // so dāni yo tadā āsi samyaksaṃbuddho tasya śāsane pravrajito // tena dāni śāsane pravrajitvā saṃgho ca bhinno buddhasya rudhiraṃ utpāditaṃ // etāni paṃcānantaryāṇi karmāṇi kṛtvā mahānarakeṣu upapanno //

___so aṣṭasu mahānarakeṣu ṣoḍaśotsadeṣu suciraṃ dīrgham adhvānaṃ saṃdhāvitvā saṃsaritvā

[_mvu_1.245_] yadā bhagavatā śākyamuninā anuttarā samyaksaṃbodhiḥ abhisaṃbuddhā dharmacakro pravṛttaḥ so mahāsamudre timitimiṃgilo nāma matsyajāti āyāmato bhahuyojanaśatikena ātmabhāvena // yadā thapakarṇi gṛhapati sayānapātro paṃcaśataparivāro tena mahāsamudraṃ okasto tadā tena makarabhūtena bubhukṣitena mukhaṃ ucchvāsitaṃ bhojanārthikena // tato yānapātrāṇi sthapakarṇikasya gṛhapatisya yena taṃ makaramukhaṃ tena pradhāvitā // niryātamukha āha // gṛhapati imāni yānapātrāṇi baḍavāmukhe patitāni yaṃ dāni karaṇīyaṃ taṃ karotha nāsti dāni vo jīvitaṃ // te dāni devadevatāṃ namasyanti svakasvakāni / kecic chivaṃ kecid vaiśravaṇaṃ kecit skandhaṃ kecid varuṇaṃ kecid yamaṃ kecid dhṛtarāṣṭraṃ kecid virūḍhakaṃ kecid virūpākṣaṃ kecid indraṃ kecid brahmaṃ kecit samudradevatāṃ // yāvad āyuṣmāṃ pūrṇako samanvāharati paśyati sthapakarṇikaṃ gṛhapatiṃ paṃcaśataparivāraṃ saṃśayaprāptaṃ // so tuṇḍaturikāto parvatāto vaihāyasam abhyudgamya mahāsamudre thapakarṇikasya yānapātraṃ upari vaihāyasam antarīkṣe asthāsi // te sarve paṃca vāṇijaśatāni prāñjaliṃ kṛtvā utthitā bhagavaṃ bhagavaṃ tava śaraṇagatā sma // sthaviro āha // nāhaṃ bhagavāṃ śrāvako 'ham asmi // sarve ekakaṇṭhā namo buddhasyeti udīretha // tehi sarvehi pañcehi vaṇijaśatehi namo buddhasyeti vighuṭṭhaṃ // tasya timitimiṃgilasya buddhaśabdaṃ karṇapathaṃ gato // tasya taṃ śabdaṃ śrutvā yo aprameye asaṃkhyeye kalpe meghasya māṇavasya sakāśāto dīpaṃkarabuddhaśabdo śruto taṃ mahāsamudre timitimiṃgilabhūtasya āmukhībhūto // amogho buddhaśabdo ti // tasya dāni timitimiṃgilasya bhūtasya etad abhūṣi // buddho loke prādurbhūto vayaṃ ca apāyagatā // tena dāni saṃvignena punar api mukhaṃ saṃmīlitaṃ // anāhāro kālagato taṃ buddhaśabdaṃ samanusmaranto samanantarakālagato śrāvastyāṃ mahānagaryāṃ

[_mvu_1.246_] brāhmaṇakule upapanno tena kālena tena samayena prajāto dārako jāto // yathoktaṃ bhagavatā nāhaṃ bhikṣavo karmato 'nyad vademi iti //

___tasya dāni dārakasya dharmaruci nāma kṛtaṃ // yadā mahanto saṃvṛtto tadā bhagavataḥ śāsane pravrajito // prayujyantena ghaṭantena vyāyamantena tisro vidyā ṣaḍabhijñā balavaśībhāvaṃ sākṣātkṛtaṃ // trikhutto divasasya bhagavataḥ pādavandane upasaṃkramati // yattakam upasaṃkramati tattakaṃ bhagavāṃ codeti smāreti cirasya dharmaruci sucirasya dharmaruci // so pi āha // evam etaṃ bhagavaṃ evam etaṃ sugata / cirasya bhagavaṃ sucirasya sugata // bhikṣu saṃśayena bhagavantaṃ pṛcchanti // trikhutto divasasya dharmarucir bhagavantam upasaṃkramati bhagavāñ ca tam evam āha cirasya dharmaruci sucirasya dharmarucīti bhagavantam evam āha evam etaṃ bhagavaṃ evam etaṃ sugata cirasya bhagavaṃ sucirasya sugata na ca punar bhagavaṃ vayam imasya bhāṣitasya artham ājānāma // teṣāṃ bhagavāṃ bhikṣūṇāṃ etāṃ prakṛtiṃ vistareṇārocayati dīpaṃkaram upādāya // ahaṃ ca megho māṇavo nāmena āsi eṣo ca dharmaruci meghadatto // evaṃ bhikṣavo amogho buddhaśabdo yāvad duḥkhakṣayāya saṃvartati //

tena samayena sthaviro dharmaruci upāgamesi śāstāraṃ / pādau jinasya vandati āha pi sucirasya dharmaruci //

sucirasya lokanāyaka dharmaruci pratibhaṇāti śāstāraṃ / jānantaṃ pṛcchati jino kiṃkāraṇaṃ brusi sucirasya //

so punar āha pure ahaṃ lavaṇajale timitimiṃgilo āsi / kṣudhādaurbalyaparigato viparimuṣaṃ bhojanārthāye //

[_mvu_1.247_] tatra bahu prāṇanayutā praviśensus tada śarīradehaṃ me / vāṇijakaśatāni paṃca praviśensu tathaiva yānena //

pātre ca praviśamāne atrāṇabhayārditā vyasanaprāptā / sarve ekavācam avaci namo daśabalasya buddhasya //

buddheti śrutva ghoṣaṃ aśrutapūrvam abhūṣim ahaṃ prīto / hṛṣṭo udagracitto tvaritaṃ saṃmīlayesi mukhaṃ //

sunensu prāṇanayutāni tiryagyonigatā vaṇijaśatāna / ghoṣeṇa daśabalasya vyutthito tadāham apāyeṣu //

tena kuśalena bhagavaṃ idaṃ me āropitaṃ manuṣyatvaṃ / sucaritaphalena tena dharmarucīti mama samājñā //

tenaivāhaṃ hetunā pravrajito tava svayaṃbhu prāvacane / nacirasya pravrajitvā abhūṣi arahāṃ dhutakleśo //

bahukalpakoṭinayutā saṃsāraṃ saṃsaritvāna anantaṃ / anusmārento sugataṃ bhaṇāmi sucirasya lokahita //

sucirasya dharmacakṣur viśodhitaṃ dharmasaṃśayaṃ chinnaṃ mohatimirāvanaddhaṃ uṣito 'smi ciraṃ apāyeṣu //

tena kuśalena timiraṃ prahīnaṃ rāgadveṣā ca ūhatā / aśeṣā bhavanetrisaritā ucchoṣitā ayam iha jātiḥ //

asya pi timitimiṃgilasya buddhaśravaṇaṃ mahatphalaṃ āsi / kiṃ puna idāni bhagavaṃ idaṃ śrutaṃ nāvahed amṛtaṃ //

[_mvu_1.248_] tasmād vivarjayitvā nīvaraṇā paṃca cetasāvaraṇā / śrotavyaṃ buddhavacanaṃ dullabhasaṃjñām upajanetvā //