Tổ đình Ba La Mật366 Nguyễn Sinh Cung, TP. Huế
← Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST)Trang 3/3

Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Kinh tạng › Kinh Đại thừa

Mahāyānasūtrālaṃkāra

Tác giả
Asaṅga
Thông tin
GRETIL — S. Bagchi: Mahāyānasūtrālaṅkāra of Asaṅga, Darbhaga 1960 [or a reprint of 2000?] (Buddhist Sanskrit Texts, 13).CC BY-NC-SA 4.0

yadi darśanādiṣu prayatna ākasmiko yato darśanādīni | na tarhi teṣāṃ pudgalaḥ karteti kathamasau draṣṭā bhavati yāvadvijñātā sati vākasmikatve nirapekṣatvāt na kadācitprayatno na syādanityo na syāt | nitye ca prayatne darśanādīnāṃ yugapacca nityaṃ ca pravṛttiḥ syāditi doṣaḥ | tasmānna yujyate darśanādiṣu prayatnasya svayaṃbhūtvaṃ |

tathā sthitasya naṣṭasya prāgabhāvādanityataḥ | tṛtīyapakṣābhāvācca pratyayatvaṃ na yujyate ||

atha pudgalapratyayaḥ prayatnaḥ syāt | tasya tathā sthitasya pratyayatvaṃ na yujyate | prāgabhāvāt | sati hi tatpratyayatve na kadācitpudgalo nāstīti | kimarthaṃ prāk prayatno na syādyadā notpannaḥ | vinaṣṭasyāpi pratyayatvaṃ na yujyate pudgalasyānityatvaprasaṅgāt | (msa_bagchi 152) tṛtīyaśca kaścitpakṣo nāsti yanna sthito na vinaṣṭaḥ syāditi | tatpratyayo 'pi prayatno na yujyate | evaṃ tāvadyuktimāśritya dravyataḥ pudgalo nopalabhyate |

sarve dharmā anātmānaḥ paramārthena śūnyatā | ātmopalambhe doṣaśca deśito yata eva ca ||

dharmoddāneṣu hi bhagavatā sarve dharmā anātmāna iti deśitaṃ paramārthaśūnyatāyāmasti karmāsti vipākaḥ kārakastu nopalabhyate ya imāṃśca skandhānnikṣipati anyāṃśca skandhānpratisaṃdadhāti | anyatra dharmasaṃketāditi deśitaṃ | pañcakeṣu pañcādīnavā ātmopalambha iti deśitā | ātmadṛṣṭirbhavati jīvadṛṣṭiḥ nirviśeṣo bhavati tīrthikaiḥ | unmārgapratipanno bhavati | śūnyatāyāmasya cittaṃ na praskandati na prasīdati na saṃtiṣṭhate nādhimucyate | āryadharmā asya na vyavadāyante | evamāgamato 'pi na yujyate | pudgalo 'pi hi bhagavatā tatra tatra deśitaḥ | parijñātāvī bhārahāraḥ śraddhānusāryādipudgalavyavasthānata ityasati dravyato 'stitve kasmāddeśitaḥ |

saṃkleśe vyavadāne ca avasthācchedabhinnake | vṛttisaṃtānabhedo hi pudgalenopadarśitaḥ ||

avasthābhinne hi saṃkleśavyavadāne chedabhinne ca | pudgalaprajñaptimantareṇa tadvṛttibhedaḥ saṃtānabhedaśca deśayituṃ na śakyaḥ | tatra parijñāsūtre parijñeyā dharmāḥ saṃkleśaḥ parijñā vyavadānaṃ | bhārahārasūtre | bhāro bhārādānaṃ ca saṃkleśaḥ | bhāranikṣepaṇaṃ vyavadānaṃ | tayorvṛttibhedaḥ saṃtānabhedaścāntareṇa parijñātāvibhārahārapudgalaprajñaptiṃ na śakyeta deśayituṃ | bodhipakṣāśca dharmā bahudhāvasthāḥ prayogadarśanabhāvanāniṣṭhāmārga viśeṣabhedataḥ | teṣāṃ vṛttibhedaḥ saṃtānabhedaścāntareṇa śraddhānusāryādipudgalaprajñaptiṃ na śakyeta deśayituṃ | yenāsati dravyato 'stitve pudgalo deśita ityayamatra nayo veditavyaḥ | itarathā hi pudgaladeśanā niṣprayojanā prāpnoti | na hi tāvadasāvātmadṛṣṭyutpādanārthaṃ yujyate yasmāt

ātmadṛṣṭiranūtpādyā

pūrvamevotpannatvāt | nāpi tadabhyāsārthaṃ yasmādātmadṛṣṭer

abhyāso 'nādikālikaḥ |

yadi cātmadarśanena mokṣa ityasau deśyeta | evaṃ sati syāt

ayatnamokṣaḥ sarveṣāṃ

tathā hi sarveṣāṃ na dṛṣṭasatyānāmātmadarśanaṃ vidyate | naiva vā mokṣo 'stīti prāpnoti | na hi pūrvamātmānamanātmato gṛhītvā satyābhisamayakāle kaścidātmato gṛhṇāti | (msa_bagchi 153) yathā duḥkhaṃ duḥkhataḥ pūrvamagṛhītvā paścādgṛhṇātīti yathāpūrvaṃ tathā paścādapi mokṣo na syāt | sati cātmanyavaśyamahaṃkāramamakārābhyāmātmatṛṣṇayā cānyaiśca tannidānaiḥ kleśairbhavitavyamiti ato 'pi mokṣo na syāt | na vā pudgalo 'stīti abhyupagantavyaṃ | tasminhi sati niyatamete doṣāḥ prasajyante |

evamebhirguṇairnityaṃ bodhisattvāḥ samanvitāḥ | ātmārthaṃ ca na riñcanti parārthaṃ sādhayanti ca || msa_18.104 ||

hīdhṛtiprabhṛtīnāṃ guṇānāṃ samāsena karma nirdiṣṭam |

|| mahāyānasūtrālaṃkāre bodhipakṣādhikāraḥ [aṣṭādaśaḥ] samāptaḥ ||

ekonaviṃśatyadhikāraḥ

āścaryavibhāge trayaḥ ślokāḥ |

svadehasya parityāgaḥ saṃpatteścaiva saṃvṛttau | durbaleṣu kṣamā kāye jīvite nirapekṣiṇaḥ || msa_19.1 ||

vīryārambho hyanāsvādo dhyāneṣu sukha eva ca | niṣkalpanā ca prajñāyāmāścaryaṃ dhīmatāṃ ga[ma]taṃ || msa_19.2 ||

tathāgatakule janmalābho vyākaraṇasya ca | abhiṣekasya ca prāptirbodheścāścaryamiṣyate || msa_19.3 ||

atra dvābhyāṃ ślokābhyāṃ pratipattyāścaryamuktaṃ ṣaṭpāramitā ārabhya | dānena hi svadehaparityāga āścaryaṃ śīlasaṃvaranimittamudārasaṃpattityāgaḥ | śeṣaṃ gatārthaṃ | tṛtīyena ślokena phalāścaryamuktaṃ catvāri bodhisattvaphalānyārabhya prathamāyāmaṣṭamyāṃ daśamyāṃ trīṇi śaikṣāṇi phalāni | buddhabhūmau caturthamaśaikṣamatra phalaṃ |

anāścaryavibhāge ślokaḥ |

vairāgyaṃ karuṇāṃ caitya bhāvanāṃ paramāmapi | tathaiva samacittatvaṃ nāścaryaṃ tāsu yuktatā || msa_19.4 ||

tāsviti pāramitāsu | vairāgyamāgamya dāne prayogo nāścaryaṃ | karuṇāmāgamya śīle kṣāntau ca | paramāṃ bhāvanāmāgamyāṣṭamyāṃ bhūmau nirabhisaṃskāranirvikalpo vīryādiprayogo nāścaryam | ātmaparasamacittatāmāgamya sarvāsveva pāramitāsu prayogo nāścaryamātmārtha iva parārthe khedābhāvāt |

samacittatāyāṃ trayaḥ ślokāḥ |

na tathātmani dāreṣu sutamitreṣu bandhuṣu | sattvānāṃ pragataḥ sneho yathā sattveṣu dhīmatāṃ || msa_19.5 ||

arthiṣvapakṣapātaśca śīlasyākhaṇḍanā dhruvaṃ | kṣāntiḥ sarvatra sattvārthaṃ[sarvārthaṃ]vīryārambho mahānapi || msa_19.6 ||

dhyānaṃ ca kuśalaṃ nityaṃ prajñā caivāvikalpikā | vijñeyā bodhisattvānāṃ tāsveva samacittatā || msa_19.7 ||

ekaḥ ślokaḥ sattveṣu samacittatāyāṃ | dvau pāramitāsu | na hi sattvānāmātmādiṣu snehaḥ samatayā anugato na cātyantaṃ | tathā hyātmānamapi kadācinmārayanti | bodhisattvānāṃ tu sarvasattveṣu samatayātyantaṃ ca pāramitāsu punardāne samacittatvamarthiṣvapakṣapātāt | śīle 'ṇumātrasyāpi nityamakhaṇḍanā | kṣāntiḥ sarvatreti deśakāle satveṣvabhedanā | vīrye sattvārthaṃ[sarvārthaṃ]vīryārambhātsvaparārthaṃ samaṃ prayogātsarvakuśalārthaṃ ca | śeṣaṃ gatārtham |

upakāritvavibhāge ṣoḍaśa ślokāḥ |

sthāpanā bhājanatve ca śīleṣveva ca ropaṇaṃ | marṣaṇā cāpakārasya arthe vyāpāragāmitā || msa_19.8 ||

āvarjanā śāsane 'smiṃśchedanā saṃśayasya ca | sattveṣu upakāritvaṃ dhīmatāmetadiṣyate || msa_19.9 ||

ābhyāṃ ślokābhyāṃ ṣaḍbhiḥ pāramitābhiryathopakāritvaṃ bodhisattvānāṃ tatparidīpitaṃ | dānena hi sattvānāṃ bhājanatve sthāpayanti kuśalakriyāyāḥ | dhyānenāvarjayanti prabhāvaviśeṣayogāt | śeṣaṃ gatārthaṃ | śeṣaiḥ ślokaiḥ mātrādisādharmyeṇopakāritvaṃ darśitam |

samāśayena sattvānāṃ dhārayanti sadaiva ye | janayantyāryabhūmau ca kuśalairvardhayanti ca || msa_19.10 ||

duṣkṛtātparirakṣanti śrutaṃ vyutpādayanti ca | pañcabhiḥ karmabhiḥ sattvamātṛkalpā jinātmajāḥ || msa_19.11 ||

sattvānāṃ mātṛbhūtāḥ sattvamātṛkalpā | mātā hi putrasya pañcavidhamupakāraṃ karoti | garbheṇa dhārayati | janayati | āpāyayati poṣayati saṃvardhayati | apāyādrakṣate | abhilāpaṃ ca śikṣayati | tatsādharmyeṇaitāni pañcabodhisattvakarmāṇi veditavyāni | āryabhūmirāryadharmā veditavyāḥ |

śraddhāyāḥ sarvasattveṣu sarvadā cāvaropaṇāt | adhiśīladiśikṣāyāṃ vimuktau ca niyojanāt || msa_19.12 ||

buddhādhyeṣaṇataścaiṣāmāvṛteśca vivarjanāt | pañcabhiḥ karmabhiḥ sattvapitṛkalpā jinātmajāḥ || msa_19.13 ||

pitā hi putrāṇāṃ pañcavidhamupakāraṃ karoti | bījaṃ teṣāmavaropayati | śilpaṃ śikṣayati | pratirūpairdārairniyojayati | sanmitreṣupanikṣipati | anṛṇaṃ karoti yathā na (msa_bagchi 156) paitṛkamṛṇaṃ dāpyate | tatsādharmyeṇa bodhisattvānāmetāni pañca karmāṇi veditavyāni | śraddhā hi sattvānāmāryātmabhāvapratilambhasya bījaṃ | śaikṣāḥ śilpaṃ | vimuktirbhāryā vimuktiprītisukhasaṃvedanā[t?]buddhāḥ kalyāṇamitrāṇi | avaraṇamṛṇasthānam |

anarhadeśanāṃ ye ca sattvānāṃ gūhayanti hi | śikṣāvipattiṃ nindanti śaṃsantyeva ca saṃpadam || msa_19.14 ||

avavādaṃ ca yacchanti mārānāvedayanti hi | pañcabhiḥ karmabhiḥ sattvabandhukalpā jinātmajāḥ || msa_19.15 ||

bandhavo hi bandhūnāṃ pañcavidhamupakāraṃ kurvanti | guhyaṃ gūhayanti | kuceṣṭitaṃ vigarhanti | suceṣṭitaṃ praśaṃsanti | karaṇīyeṣu sāhāyyaṃ gacchanti | vyasanasthānebhyaśca nivārayanti | tatsādharmyeṇaitāni bodhisattvānāṃ pañca karmāṇi veditavyāni | anarhebhyo gambhīradharmedeśanāvinigūhanāt śikṣāvipattisaṃpattyoryathākramaṃ nindanātpraśaṃsanācca | adhigamāyāvavādāt mārakarmavedanācca |

saṃkleśe vyavadāne ca svayamaśrāntabuddhayaḥ | yacchanti laukikīṃ kṛtsnāṃ saṃpadaṃ cātilaukikīm || msa_19.16 ||

sukhe hite cābhinnā[akheditvādabhinnā] ye sadā sukhahitaiṣiṇaḥ | pañcabhiḥ karmabhiḥ sattvamitrakalpā jinātmajāḥ || msa_19.17 ||

taddhi mitraṃ yanmitrasya hite ca sukhe cāviparyastaṃ | sukhaṃ copasaṃharati hitaṃ cābhedyaṃ ca bhavati | hitasukhaiṣi ca nityaṃ | tathā bodhisattvāḥ sattvānāṃ pañcabhiḥ karmabhirmitrakalpā beditavyāḥ | laukikī hi saṃpat sukhaṃ | tayā sukhānubhavāt | lokottarā hitaṃ | kleśavyādhipratipakṣatvāt |

sarvadodyamavanto ye sattvānāṃ paripācane | samyagniryāṇavaktāraḥ kṣamā vipratipattiṣu || msa_19.18 ||

dvayasaṃpattidātārastadupāye ca kovidāḥ | pañcabhiḥ karmabhiḥ sattvadāsakalpā jinātmajāḥ || msa_19.19 ||

dāso hi pañcabhiḥ karmabhiḥ samyag vartate | utthānasaṃpanno bhavati | kṛtyeṣu avisaṃvādako bhavati | kṣamo bhavati paribhāṣaṇatāḍanādīnāṃ | nipuṇo bhavati sarvakāryakaraṇāt | (msa_bagchi 157) vicakṣaṇaśca bhavati upāyajñaḥ | tatsādharmyeṇaitāni pañca karmāṇi bodhisattvānāṃ veditavyāni | dvayasaṃpattirlaukikī lokottarā ca veditavyā |

anutpattikadharmeṣu kṣāntiṃ prāptāśca ye matāḥ | sarvayānāpadeṣṭāraḥ siddhayogāniyojakāḥ || msa_19.20 ||

sumukhāḥ pratikāre ca vipāke cānapekṣiṇaḥ | pañcabhiḥ karmabhiḥ sattvācāryakalpā jinātmajāḥ || msa_19.21 ||

pañcavidhena karmaṇā[cāryaḥ?]śiṣyāṇāmupakārī bhavati | svayaṃ suśikṣito bhavati | sarvaṃ śikṣayati | kṣipraṃ śikṣayati | sumukho bhavati suratajātīyaḥ | nirāmiṣacittaśca bhavati | tatsādharmyeṇaitāni bodhisattvānāṃ pañca karmāṇi veditavyāni |

sattvakṛtyārthamudyuktāḥ saṃbhārānpurayanti ye | saṃbhṛtānmocayantyāśu vipakṣaṃ hāpayanti ca || msa_19.22 ||

lokasaṃpattibhiścitrairalokairyojayanti ca | pañcabhiḥ karmabhiḥ sattvopādhyāyakalpā jinātmajāḥ || msa_19.23 ||

upādhyāyaḥ pañcavidhena karmaṇā sārdhaṃ vihāriṇāmupakārī bhavati | pravrājayati upasaṃpādayati | anuśāsti doṣaparivarjane | āmiṣeṇa saṃgṛhṇāti dharmeṇa ca | tatsādharmyeṇaitāni bodhisattvānāṃ pañca karmāṇi veditavyāni |

pratikāravibhāge dvau ślokau |

asaktyā caiva bhogeṣu śīlasya ca na khaṇḍanaiḥ | kṛtajñatānuyogācca pratipattau ca yogataḥ || msa_19.24 ||

ṣaṭsu pāramitāsveva vartamānā hi dehinaḥ | bhavanti bodhisattvānāṃ tathā pratyupakāriṇaḥ || msa_19.25 ||

tatheti yathā teṣāṃ bodhisattvā upakāriṇaḥ | tatra bhogeṣvanāsaktyā dāne vartante | śīlasyākhaṇḍanena śīle | kṛtajñatānuyogāt kṣāntau | upakāribodhisattvasya kṛtajñatayā te hi kṣāntipriyā iti | pratipattiyogato vīryadhyānaprajñāsu yena ca pratipadyante yatra ceti kṛtvā |

āśāstivibhāge ślokaḥ |

vṛddhiṃ hāniṃ ca kāṅkṣanti sattvānāṃ ca prapācanaṃ | viśeṣagamanaṃ bhūmau bodhiṃ cānuttarāṃ sadā || msa_19.26 ||

pañca sthānāni bodhisattvāḥ sadaivāśaṃsante | pāramitāvṛddhiṃ | tadvipakṣahāniṃ | sattvaparipācanaṃ | bhūmiviśeṣagamanaṃ | anuttarāṃ ca samyaksaṃbodhim |

abandhyaprayogavibhāge ślokaḥ |

trāsahānau samutpāde saṃśayacchedane 'pi ca | pratipattyavavāde ca sadābandhyā jinātmajāḥ || msa_19.27 ||

caturvidhe sattvārthe bodhisattvānāmabandhyaḥ prayogo veditavyaḥ | gambhirodāradharmatrāsa[ā?]yoge | bodhicittasamutpāde | utpāditabodhicittānāṃ saṃśayopacchedane | pāramitāpratipattyavavāde ca |

samyakprayogavibhāge dvau ślokau |

dānaṃ niṣpratikāṅkṣasya niḥspṛhasya punarbhave | śīlaṃ kṣāntiśca sarvatra vīryaṃ sarvaśubhodaye || msa_19.28 ||

vinā[ā?]rūpyaṃ tathā dhyānaṃ prajñā copāyasaṃhitā | samyakprayogo dhīrāṇāṃ ṣaṭsu pāramitāsuhi || msa_19.29 ||

yathoktaṃ ratnakūṭe | vipāko 'pratikāṅikṣaṇo dāneneti vistaraḥ |

parihāṇiviśeṣabhāgīyadharmavibhāge dvau ślokau |

bhogasaktiḥ sacchidratvaṃ mānaścaiva sukhallikā | āsvādanaṃ vikalpaśca dhīrāṇāṃ hānihetavaḥ || msa_19.30 ||

sthitānāṃ bodhisattvānāṃ pratipakṣeṣu teṣu ca | jñeyā viśeṣabhāgīyā dharmā etadviparyayāt || msa_19.31 ||

ṣaṇāṃ pāramitānāṃ vipakṣā hānabhāgīyāḥ | tatpratipakṣā viśeṣabhāgīyā veditavyāḥ |

pratirūpakabhūtaguṇavibhāge dvau ślokau | ekaḥ paṭpādaḥ |

pravā[tā]raṇāpi kuhanā saumukhyasya ca darśanā | lobhatvena tathā vṛttiḥ śāntavākkāyatā tathā || msa_19.32 ||

suvākkaraṇasaṃpacca pratipattivivarjitā | ete hi bodhisattvānāmabhūtatvāya deśitāḥ | viparyayātprayuktānāṃ tadbhūtatvāya deśitāḥ || msa_19.33 ||

ṣaṇāṃpāramitānāṃ pratirūpakāḥ ṣaḍ bodhisattvaguṇāḥ pravā[tā]raṇādayo veditavyāḥ | śeṣaṃ gatārtham |

vinayavibhāge ślokaḥ |

te dānādyupasaṃhāraiḥ sattvānāṃ vinayanti hi | ṣaṭprakāraṃ vipakṣaṃ hi dhīmantaḥ sarvabhūmiṣu || msa_19.34 ||

ṣaṭprakāro vipakṣaḥ | ṣaṇāṃ pāramitānāṃ mātsaryadauḥśīlyakrodhakausīdyavikṣepadauṣprajñyāni yathāṃkramaṃ | śeṣaṃ gatārtham |

vyākaraṇavibhāge trayaḥ ślokāḥ |

dhīmadvyākaraṇaṃ dvedhā kālapudgalabhedataḥ | bodhau vyākaraṇe caiva mahāccānyadudāhṛtaṃ || msa_19.35 ||

notpattikṣāntilābhena mānābhogavihānitaḥ | ekībhāvagamatvācca sarvabuddhajinātmajaiḥ || msa_19.36 ||

kṣetreṇa nāmnā kālena kalpanāmnā ca tatpunaḥ | parivārānuvṛttyā ca saddharmasya tadiṣyate || msa_19.37 ||

tatra pudgalabhedena vyākaraṇaṃ gotrasthotpāditacittasaṃmukhāsamakṣapudgalavyākaraṇāt | kālabhedena parimitāparimitakālavyākaraṇāt | punarbodhau vyākaraṇaṃ bhavati | vyākaraṇe vā evaṃnāmā tathāgata evamamuṣminkāle vyākariṣyatīti | anyatpunarmahāvyākaraṇaṃ yadaṣṭamyāṃ bhūmāvanutpattikadharmakṣāntilābhataḥ | ahaṃ buddho bhaviṣyāmīti mānaprahāṇataḥ | sarvanimitta[ā?]bhogaprahāṇataḥ | sarvabuddhabodhisatvai[tva]śca sārdhamekībhāvopagamanataḥ | tadātmasaṃtānabhedādarśanāt | punaḥ kṣetrādibhirvyākaraṇamīdṛśe buddhakṣetre evaṃnāmā iyatā kālena buddho bhaviṣyati | evaṃnāmake kalpe īdṛśaścāsya parivāro bhaviṣyati | etāvadantaraṃ kālamasya saddharmānuvṛttirbhaviṣyatīti |

niyatipātavibhāge ślokaḥ ṣaṭpādaḥ |

saṃpattyutpattinaiyamyapāto 'khede ca dhīmatāṃ | bhāvanāyāśca sātatye samādhānācyutāvapi | kṛtyasiddhāvanābhoge kṣāntilābhe ca sarvathā || msa_19.38 ||

ṣaṭpāramitādhikāreṇa ṣaḍvidho niyatipāta eṣa nirdiṣṭaḥ | saṃpattiniyatipāto nityamudārabhogasaṃpattilābhāt | upapattiniyatipāto nityaṃ yatheṣṭopapattiparigrahāt | akhedaniyatipāto n(msa_bagchi 160) ityaṃ saṃsāraduḥkhairakhedāt | bhāvanāsātatyaniyatipāto nityaṃ bhāvanāsātatyāt | samādhānācyutau kṛtyasiddhau ca niyatipāto nityaṃ samādhyaparihāṇitaḥ sattvakṛtyasādhanataśca | anābhogānutpattikadharmakṣāntilābhe niyatipātaśca nityamanābhoganirvikalpajñānavihārāt |

avaśyakaraṇīyavibhāge ślokaḥ ṣaṭpādaḥ |

pūjā śikṣāsamādānaṃ karuṇā śubhabhāvanā | apramādastathāraṇye śrutārthātṛptireva ca | sarvabhūmiṣu dhīrāṇāmavaśyakaraṇīyatā || msa_19.39 ||

ṣaṭpāramitā adhikṛtyeyaṃ ṣaḍvidhāvaśyakaraṇīyatā gatārthaḥ ślokaḥ |

sātatyakaraṇīyavibhāge dvau ślokau |

kāmeṣvādīnavajñānaṃ skhaliteṣu nirīkṣaṇā | duḥkhādhivāsanā caiva kuśalasya ca bhāvanā || msa_19.40 ||

anāsvādaḥ sukhe caiva nimittānāmakalpanā | sātatyakaraṇīyaṃ hī dhīmatāṃ sarvabhūmiṣu || msa_19.41 ||

ṣaṭpāramitāpariniṣpādanārthaṃ ṣaṭ sātatyakaraṇīyāni | gatārthau ślokau | pradhānavastuvibhāge ślokaḥ ṣaṭpādaḥ |

dharmadānaṃ śīlaśuddhirnotpattikṣāntireva ca | vīryārambho mahāyāne antyā sakaruṇā sthitiḥ | prajñā pāramitānāṃ ca pradhānaṃ dhīmatāṃ matam || msa_19.42 ||

ṣaṭsu pāramitāsvetat ṣaḍvidhaṃ pradhānaṃ | tatra śīlaviśuddhirāryakāntaṃ śīlam | antyā sakaruṇā sthitiścaturthaṃ dhyānaṃ karuṇāpramāṇayuktaṃ | śeṣaṃ gatārtham |

prajñaptivyavasthānavibhāge catvāraḥ ślokāḥ |

vidyāsthānavyavasthānaṃ sūtrādyākārabhedataḥ | jñeyaṃ dharmavyavasthānaṃ dhīmatāṃ sarvabhūmiṣu || msa_19.43 ||

punaḥ satyavyavasthānaṃ saptadhā tathatāśrayāt | caturdhā ca tridhā caiva yuktiyānavyavasthitiḥ || msa_19.44 ||

yoniśaśca manaskāraḥ samyagdṛṣṭiḥ phalānvitā | pramāṇairvicayo 'cintyaṃ jñeyaṃ yukticatuṣṭayam || msa_19.45 ||

āśayāddeśanāccaiva prayogātsaṃbhṛterapi | samudāgamabhedācca trividhaṃ yānamiṣyate || msa_19.46 ||

caturvidhaṃ prajñaptivyavasthānaṃ | dharmasatyayuktiyānaprajñaptivyavasthānabhedāt | tatra pañcavidyāsthānavyavasthānaṃ dharmavyavasthānaṃ veditavyaṃ sūtrageyādibhirākārabhedaiḥ | tadantarbhūtānyeva hi tadanyāni vidyāsthānāni mahāyāne bodhisattvebhyo deśyante | satyavyavasthānaṃ tu saptavidhāṃ tathatāmāśritya pravṛttitathatāṃ lakṣaṇatathatāṃ vijñaptitathatāṃ saṃniveśatathatāṃ mithyāpratipattitathatāṃ [viśuddhitathatāṃ?]samyakpratipattitathatāṃ ca | yuktiprajñaptivyavasthānaṃ caturvidham | apekṣāyuktiḥ | kāryakāraṇayuktiḥ | upapattisādhanayuktiḥ | dharmatāyuktiśca | yānaprajñaptivyavasthānaṃ trividhaṃ | śrāvakayānaṃ | pratyekabuddhayānaṃ | mahāyānaṃ ca | tatrāpekṣāyuktistriṣvapi yāneṣu yoniśomanaskāraḥ | tamapekṣya tena pratyayena lokottarāyāḥ samyagdṛṣṭerutpādāt | kāryakāraṇayuktiḥ samyagdṛṣṭiḥ saphalā | upapattisādhanayuktiḥ pratyakṣādibhiḥ pramāṇaiḥ parīkṣā | dharmatāyuktiracintyaṃ sthānaṃ | siddhā hi dharmatā na punaścintyā | kasmād- yoniśomanaskārāt samyagdṛṣṭirbhavati | tato vā kleśaprahāṇaṃ phalamityevamādi | yānatrayavyavasthānaṃ pañcabhirākā rairveditavyaṃ | āśayato deśanātaḥ prayogataḥ saṃbhārataḥ samudāgamataśca | tatra hīnāmāśayadeśanāprayogasaṃbhārasamudāgamāḥ śrāvakayānaṃ madhyāḥ pratyekabuddhayānamuttamā mahāyānaṃ | yathāśayaṃ hi yathābhiprāyaṃ dharmadeśanābhibhavati | yathā deśanaṃ tathā prayogaḥ | yathāprayogaṃ saṃbhāraḥ | yathāsaṃbhāraṃ ca bodhisamudāgama iti |

paryeṣaṇāvibhāge ślokaḥ | āgantukatvaparyeṣā anyonyaṃ nāmavastunoḥ | prajñapterdvividhasyātra tanmātratvasya vaiṣaṇā || msa_19.47 ||

caturvidhā paryeṣaṇā dharmāṇāṃ | nāmaparyeṣaṇā vastuparyeṣaṇā | svabhāvaprajñaptiparyeṣaṇā | viśeṣaprajñaptiparyeṣaṇā ca | tatra nāmno vastunyāgantukatvaparyeṣaṇā nāmaparyeṣaṇā veditavyā | vastūno nāmnyāgantukatvaparyeṣaṇā vastuparyeṣaṇā veditavyā | tadubhayābhisaṃbandhe svabhāvaviśeṣaprajñaptyoḥ prajñaptimātratvaparyeṣaṇā svabhāvaviśeṣaprajñaptiparyeṣaṇā veditavyā |

yathābhūtaparihāra[jñāna]vibhāge daśa ślokāḥ |

sarvasyānupalambhācca bhūtajñānaṃ caturvidhaṃ | sarvārthasiddhyai dhīrāṇāṃ sarvabhūmiṣu jāyate || msa_19.48 ||

caturvidhaṃ yathābhūtaparijñānaṃ dharmāṇāṃ nāmaparyeṣaṇāgataṃ | vastuparyeṣaṇāgataṃ | svabhāvaprajñaptiparyeṣaṇāgataṃ | viśeṣaprajñaptiparyeṣaṇāgataṃ ca | tacca sarvasyāsya nāmādikasyānupalambhādveditavyaṃ | uttarārdhena yathābhūtaparijñānasya karmaṇāṃ mahātmyaṃ darśayati |

pratiṣṭhābhogabījaṃ hi nimittaṃ bandhanasya hi | sāśrayāścittacaittāstu badhyante 'tra sabījakāḥ || msa_19.49 ||

tatra pratiṣṭhānimittaṃ bhājanalokaḥ | bhoganimittaṃ pañca rūpādayo viṣayāḥ | bījanimittaṃ yatteṣāṃ bījamālayavijñānaṃ | yatra[atra]trividhe nimitte sāśrayāścittacaittā vadhyante | yacca teṣāṃ bījamālayavijñānam | āśrayāḥ punaścakṣurādayo veditavyāḥ |

purataḥ sthāpitaṃ yacca nimittaṃ yatsthitaṃ svayaṃ | sarvaṃ vibhāvayandhīmān labhate bodhimuttamām || msa_19.50 ||

tatra purataḥ sthāpitaṃ nimittaṃ yacchrutacintābhāvanāprayogenālambanīkṛtaṃ parikalpitaṃ | sthitaṃ svayameva yatprakṛtyālambanībhūtamayatnaparikalpitaṃ | tasya vibhāvanādhi[vi]gamo 'nālambanībhāvaḥ | akalpanā tadupāyo nimittapratipakṣaḥ | taccobhayaṃ kramādbhavati | pūrvaṃ hi sthāpitasya paścāt svayaṃsthitasya | tatra caturviparyāsānugataṃ pudgalanimittaṃ vibhāvayanyogī śrāvakabodhiṃ pratyekabodhiṃ vā labhate | sarvadharmanimittaṃ vibhāvayan mahābodhim | etena yathā tattvaṃ parijñāya mokṣāya saṃvartate yathābhūtaṃ parijñānaṃ | tatparidīpitam |

tathatālambanaṃ jñānaṃ dvayagrāhavivarjitaṃ | dauṣṭhulyakāyapratyakṣaṃ tatkṣaye dhīmatāṃ matam || msa_19.51 ||

etena yathāsvabhāvatrayaparijñānāt paratantrasvabhāvakṣayāya saṃvartate | tatparidīpitaṃ | tathatālambanatvena pariniṣpannaṃ svabhāvaṃ parijñāya | dvayagrāhavivarjitatvena kalpitaṃ | dauṣṭhulyakāyapratyakṣatvena paratantraṃ | tasyaiva kṣayāya saṃvartate dauṣṭhulyakāyasyālayavijñānasya tatkṣayārthaṃ tatkṣaye |

tathatālambanaṃ jñānamanānākārabhāvitaṃ | sadasattārthe pratyakṣaṃ vikalpavibhu cocyate || msa_19.52 ||

anānākārabhāvitaṃ nimittatathatayoranānātvadarśanāt | etena śrāvakānimittādvodhisattvānimittasya viśeṣaḥ paridīpitaḥ | te hi nimittānimittayornānātvaṃ paśyantu | (msa_bagchi 163) sarvanimittānāmamanasikārādanimittasya ca dhātormanasikārādanimittaṃ samāpadyante | bodhisattvāstu tathatāvyatirekeṇa nimittapaśyanto nimittamevānimittaṃ paśyantyatasteṣāṃ tajjñānamanānākārabhāvitaṃ | sattārthe ca tathatāyāmasattārthe ca nimitte pratyakṣaṃ vikalpavibhu cocyate | vikalpavibhutvalābhādyathāvikalpaṃ sarvārthasamṛddhitaḥ |

tattvaṃ saṃcchādya bālānāmatattvaṃ khyāti sarvataḥ | tattvaṃ tu bodhisattvānāṃ sarvataḥ khyātyapāsya tat || msa_19.53 ||

etena yathā bālānāṃ svarasenātattvameva khyāti nimittaṃ na tattvaṃ tathatā | evaṃ bodhisattvānāṃ svarasena tattvameva khyāti nātatvamityupadarśitam |

akhyānakhyānatā jñeyā asadarthasadarthayoḥ | āśrayasya parāvṛttirmokṣo 'sau kāmacārataḥ || msa_19.54 ||

asadarthasya nimittasyākhyānatā sadarthasya tathatāyāḥ khyānatā āśrayaparāvṛttirveditavyā | tayā hi tadakhyānaṃ khyānaṃ ca | saiva ca mokṣo veditavyaḥ | kiṃ kāraṇaṃ | kāmacārataḥ | tadā hi svatantro bhavati svacittavaśavartī prakṛtyaiva nimittāsamudācārāt |

anyonyaṃ tulyajātīyaḥ khyātyarthaḥ sarvato mahān | antarāyakarastasmātparijñāyainamutsṛjet || msa_19.55 ||

idaṃ kṣetrapariśodhano[nau]pāye[ya]yathābhūtaparijñānaṃ | bhājanalokā[ko ']rtho mahānanyonyo vartamānastulyajātīyaḥ khyāti sa evāyamiti | sa caivaṃ khyānādantarāyakaro bhavati buddhakṣetrapariśuddhaye | tasmādantarāyakaraṃ parijñāyainamutsṛjedevaṃ khyātaṃ |

aprameyavibhāge ślokaḥ |

paripācyaṃ viśodhyaṃ ca prāpyaṃ yogyaṃ ca pācane | samyaktvadeśanāvastu aprameyaṃ hi dhīmatām || msa_19.56 ||

pañcavidhaṃ hi vastu bodhisattvānāmaprameyaṃ | paripācyaṃ vastu sattvadhāturaviśeṣeṇa viśodhyaṃ lokadhāturbhājanalokasaṃgṛhītaḥ | prāpyaṃ dharmadhātuḥ | paripācanayogyaṃ vineyadhātuḥ | samyagdeśanāvastu vinayopāyadhātuḥ |

deśanāphalavibhāge dvau ślokau |

bodhisattva[citta]sya cotpādo notpādakṣāntireva ca | cakṣuśca nirmalaṃ hīnamāśravakṣaya eva ca || msa_19.57 ||

saddharmasya sthitirdīrghā vyutpatticchittibhogatā | deśanāyāḥ phalaṃ jñeyaṃ tatprayuktasya dhīmataḥ || msa_19.58 ||

deśanāyāṃ prayuktasya bodhisattvasyāṣṭavidhaṃ deśanāyāḥ phalaṃ veditavyaṃ | śrotṛṣu kecidbodhicittamutpādayanti | kecidanutpattikadharmakṣāntiṃ pratilabhante | kecidvirajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣurutpādayanti hīnayānasaṃgṛhītaṃ | keccidāśravakṣayaṃ prāpnuvanti | saddharmaśca cirasthitiko bhavati paraṃparādhāraṇatayā | avyutpannānāmarthavyutpattirbhavati | saṃśayitānāṃ saṃśayacchedo bhavati | viniścitānāṃ saddharmasaṃbhogo bhavati anavadyo prītirasaḥ |

mahāyānamahattvavibhāge dvau ślokau |

ālambanamahatvaṃ ca pratipatterdvayostathā | jñānasya vīryārambhasya upāye kauśalasya ca || msa_19.59 ||

udāgamamahattvaṃ ca mahattvaṃ buddhakarmaṇaḥ | etanmahattvayogāddhi mahāyānaṃ nirucyate || msa_19.60 ||

saptavidhamahattvayogānmahāyānamityucyate | ālambanamahattvenāpramāṇavistīrṇasūtrādidharmayogāt | pratipattimahattvena dvayoḥ pratipatteḥ svārthe parārthe ca | jñānamahattvato dvayorjñānātpudgalanairātmyasya dharmanairātmyasya ca prativedhakāle | vīryārambhamahattvena trīṇi kalpāsaṃkhyeyāni sātatyasatkṛtyaprayogāt | upāyakauśalyamahattvena saṃsārāparityāgāsaṃkleśataḥ | samudāgamamahattvena balavaiśāradyāveṇikabuddhadharmasamudāgamāt | buddhakarmamahattvena ca punaḥ punarabhisaṃbodhimahāparinirvāṇasaṃdarśanataḥ |

mahāyānasaṃgrahavibhāge dvau ślokau |

gotraṃ dharmādhimuktiśca cittasyotpādanā tathā | dānādipratipattiśca nyāyā[mā]vakrāntireva ca || msa_19.61 ||

sattvānāṃ paripākaśca kṣetrasya ca viśodhanā | apratiṣṭhitanirvāṇaṃ bodhiḥ śreṣṭhā ca darśanāt[darśanā] || msa_19.62 ||

etena daśavidhena vastuna kṛtsnaṃ mahāyānaṃ saṃgṛhītaṃ | tatra satvānāṃ paripācanaṃ bhūmipratiṣṭha[praviṣṭa]sya yāvatsaptamyāṃ bhūmau veditavyaṃ | kṣetrapariśodhanamapratiṣṭhitanirvāṇaṃ cāvinivartanīyāyāṃ bhūmau trividhāyāṃ | śreṣṭhā bodhirbuddhabhūmau | tatraiva cābhisaṃbodhimahāparinirvāṇasaṃdarśanā veditavyā | śeṣaṃ gatārtham |

bodhisattvavibhāge daśa ślokāḥ |

ādhimokṣika ekaśca śuddhādhyāśayiko 'paraḥ | nimitte cānimitte ca cāryapyanabhisaṃskṛte | bodhisattvā hi vijñeyāḥ pañcaite sarvabhūmiṣu || msa_19.63 ||

tatra nimittacārī dvitīyāṃ bhūmimupādāya yāvat ṣaṣṭhayāṃ | animittacārī saptamyām | anabhisaṃskāracārī pareṇa | śeṣaṃ gatārtham |

kāmeṣvasaktastriviśuddhakarmā krodhābhibhūmyaṃ guṇatatparaśca | dharme 'calastattvagabhīradṛṣṭirbodhau spṛhāvān khalu bodhisattvaḥ || msa_19.64 ||

etena ṣaṭpāramitāpratipattito mahābodhipraṇidhānataśca bodhisattvalakṣaṇaṃ paridīpitam |

anugraheccho 'nupaghātadṛṣṭiḥ paropaghāteṣvadhivāsakaśca | dhīro 'pramattaśca bahuśrutaśca parārthayuktaḥ khalu bodhisattvaḥ || msa_19.65 ||

tatra dhīra ārabdhavīryo duḥkhairaviṣādāt | apramatto dhyānasukheṣvasaktaḥ | śeṣaṃ gatārtham |

ādīnavajñaḥ svaparigraheṣu bhogeṣvasakto hyanigūḍhavairaḥ | yogī nimitte kuśalo 'kudṛṣṭiradhyātmasaṃsthaḥ khalu bodhisattvaḥ || msa_19.66 ||

tatra bhogeṣvasakto yastānvihāya pravrajati | nimittakuśalaḥ śamathādinimittatrayakauśalyāt | adhyātmasaṃstho mahāyānāvikampanāt | mahāyānaṃ hi bodhisattvānāmadhyātmaṃ | śeṣaṃ gatārtham |

dayānvito hrīguṇasaṃniviṣṭo duḥkhādhivāsātsvasukheṣvasaktaḥ | smṛtipradhānaḥ susamāhitātmā yānāvikāryaḥ khalu bodhisattvaḥ || msa_19.67 ||

tatra smṛtipradhāno dhyānavān smṛtibalena cittasamādhānāt | susamāhitātmā nirvikalpajñānaḥ | śeṣaṃ gatārtham |

duḥkhāpaho duḥkhakaro na caiva duḥkhādhivāso na ca duḥkhabhītaḥ | duḥkhādvimukto na ca duḥkhakalpo duḥkhābhyupetaḥ khalu bodhisattvaḥ || msa_19.68 ||

tatra duḥkhādvimukto dhyānavān kāmadhātuvairāgyād duḥkhaduḥkhatāmokṣataḥ | duḥkhābhyupetaḥ saṃsārābhyupagamāt | śeṣaṃ gatārtham |

dharmerato 'dharmarataḥ [dharme 'rato 'dharmarataḥ] prakṛtyā dharme jugupsī dharamābhiyuktaḥ | dharme vaśī dharmanirandhakāro dharmapradhānaḥ khalu bodhisattvaḥ || msa_19.69 ||

atra dharme jugupsī akṣāntijugupsanāt | dharme vaśī samāpattau | dharmapradhāno mahābodhiparamaḥ | dharma evātra dharama ukto vṛttānuvṛttyā | śeṣaṃ gatārtham |

bhogāpramatto niyamāpramatto rakṣāpramattaḥ kuśalāpramattaḥ | sukhāpramatto dharamāpramatto yānāpramatto khalu bodhisattvaḥ || msa_19.70 ||

ratra rakṣāpramattaḥ kṣāntimān svaparacittānurakṣaṇāt | dharmāpramatto yathābhūtadharmaprajñānāt | śeṣaṃ gatārtham |

vimānalajjāstanudoṣalajja amarṣalajjaḥ parihāṇilajjaḥ | viśāla[visāra]lajjastunadṛṣṭilajjaḥ yānānyalajjaḥ khalu bodhisattvaḥ || msa_19.71 ||

tatra vimānalajjo yo 'rthino na vimānayati | tanudoṣalajjo 'ṇumātreṣvavadyeṣu bhayadarśī tanudṛṣṭilajjo dharma nairātmyaprativedhī | śeṣaṃ gatārthaṃ | sarvairebhiḥ ślokaiḥ paryāyāntareṇa ṣaṭpāramitāpratipattito mahābodhipraṇidhānataśca bodhisattvalakṣaṇaṃ paridīpitam |

ihāpi cāmutra upekṣaṇena saṃskārayogena vibhutvalābhaiḥ | śamopa[samaupa]deśena mahāphalena anugrahe vartati bodhisattvaḥ || msa_19.72 ||

ihaiva sattvānāmanugrahe vartate dānena | amutra śīlenopapattiviśeṣaṃ prāpya | saṃskārayogeneti vīryayogena | mahāphaleneti buddhatvena | śeṣaṃ gatārtham | etena ṣaḍbhiḥ pāramitābhirmahābodhipraṇidhānena ca yathā sattvānugrahe bodhisattvo vartate tatparidīpitam |

bodhisattvasāmānyanāmavibhāge aṣṭau ślokāḥ |

bodhisattvo mahāsattvo dhīmāṃścaivottamadhyutiḥ | jinaputro jinādhāro vijetātha jināṅkuraḥ || msa_19.73 ||

vikrāntaḥ paramāścaryaḥ sārthavāho mahāyaśāḥ | kṛpāluśca mahāpuṇya īśvaro dhārmikastathā || msa_19.74 ||

etāni ṣoḍaśa sarvabodhisattvānāmanvarthanāmāni sāmānyena |

sutattvabodhaiḥ sumahārthabodhaiḥ sarvāva[rtha]bodhairapi nityabodhaiḥ | upāyabodhaiśca viśeṣaṇena tenocyate hetuna bodhisattvaḥ || msa_19.75 ||

pañcavidhena bodhaviśeṣeṇa bodhisattva ityucyate | pudgaladharma nairātmyabodhena | sarvākārasarvārthabodhena akṣayāvabodhena parinirvāṇasaṃdarśane 'pi | yathā vineyaṃ ca vinayopāyabodhena |

ātmānubodhāttanudṛṣṭibodhādvicitravijñaptivibodhataśca | sarvasya cābhūtavikalpabodhāttenocyate hetuna bodhisattvaḥ || msa_19.76 ||

atra punaścaturvidhabodhaviśeṣaṃ darśayati cittamanovijñānabodhataḥ | teṣāṃ cābhūtaparikalpatvāvabodhataḥ | tatra cittamālayavijñānaṃ | manastadālambanamātmadṛṣṭyādisaṃprayuktaṃ | vijñānaṃ ṣaḍvijñānakāyāḥ |

abodhabodhādanubodhabodhādabhāvabodhātprabhavānubodhāt | abodhabodhapratibodhataśca tenocyate hetuna bodhisattvaḥ || msa_19.77 ||

atra punaḥ pañcavidhaṃ bodhaviśeṣaṃ darśayati | avidyābodhāt | vidyābodhāt | parikalpitādisvabhāvatrayabodhācca | tatrābodhatvena bodhapratibodhāt pariniṣpannasvabhāvabodho veditavyaḥ |

anarthabodhātparamārthabodhātsarvāva[rtha]bodhātsakalārthabodhāt | boddhavyabodhāśrayabodhabodhāttenocyate hetuna bodhisattvaḥ || msa_19.78 ||

atra pañcavidhaṃ bodhaviśeṣaṃ darśayati | paratantralakṣaṇabodhāt | pariniṣpannalakṣaṇabodhāt | [parikalpitalakṣaṇabodhāt?] sarvajñeyasarvākārabodhāt | bodhyabodhakabodhi[dha]trimaṇḍalapariśuddhibodhācca |

niṣpannabodhātpadabodhataśca garbhānubodhāt kramadarśanasya | bodhādbhṛśaṃ saṃśayahānibodhāt tenocyate hetuna bodhisattvaḥ || msa_19.79 ||

tatra niṣpannabodho buddhatvaṃ | padabodho yena tuṣitabhavane vasati | garbhānubodho yena mātuḥ kukṣimavakrāmati | kramadarśane bodho yena garbhānniṣkramaṇaṃ kāmaparibhogaṃ pravrajyāṃ duṣkaracaryāmabhisaṃbodhiṃ ca darśayati | bhṛśaṃ saṃśayahānibodho yena sarvasaṃśayacchedāya sattvānāṃ dharmacakraṃ pravartayati |

lābhī hyalābhī dhīsaṃsthitaśca boddhānuboddhā pratideśakaśca | nirjalpabuddhirhatamānamānī hyapakvasaṃpakvamatiśca dhīmān || msa_19.80 ||

atraikādaśavidhenātītādinā bodhena bodhisattvaḥ paridīpitaḥ | tatra lābhī alābhī dhīsaṃsthitaścātītānāgatapratyutpannairbodhairyathākramaṃ | boddhā svayaṃbodhāt | anuboddhā parato bodhādetenādhyātmikabāhyaṃ bodhaṃ darśayati | pratideśako nirjalpabuddhirityaudārikasūkṣmaṃ | mānī hatamānīti hīnapraṇītam | apakvasaṃpakvamatiśceti dūrāntikaṃ bodhaṃ darśayati |

|| mahāyānasūtrālaṃkāre guṇādhikāraḥ [ekonaviṃśatitamaḥ?] samāptaḥ ||

viṃśatitamaekaviṃśatitamaścādhikāraḥ

liṅgavibhāge dvau ślokau |

anukampā priyākhyānaṃ dhīratā muktahastatā | gambhīrasaṃdhinirmokṣo liṅgānyetāni dhīmatāṃ || msa_20.1 ||

parigrahe 'dhimuktyāptāvakhede dvayasaṃgrahe | āśayācca prayogācca vijñeyaṃ liṅgapañcakaṃ || msa_20.2 ||

tatraprathamena ślokena pañca bodhisattvaliṅgāni darśayati | dvitīyena teṣāṃ karma samāsa saṃgrahaṃ ca | tatrānukampā bodhicittena sattvaparigrahārthaṃ priyākhyānaṃ sattvānāṃ buddhaśāsanādhimuktilābhārthaṃ dhīratā duṣkaracaryādibhirakhedārthaṃ muktahastatā gambhīrasaṃdhinirmokṣaṇaṃ ca dvayena saṃgrahārthamāmiṣeṇa dharmeṇa ca yathākramam | eṣāṃ pañcānāṃ liṅgānām anukampā āśayato veditavyā | śeṣāṇi prayogataḥ |

gṛhipravrajitapakṣavibhāge trayaḥ ślokāḥ |

bodhisattvā hi satataṃ bhavantaścakravartinaḥ | prakurvanti hi sattvārthaṃ gṛhiṇaḥ sarvajanmasu || msa_20.3 ||

ādānalabdhā pravrajyā dharmatopagatā parā | nidarśikā ca pravrajyā dhīmatāṃ sarvabhūmiṣu || msa_20.4 ||

aprameyairguṇairyuktaḥ pakṣaḥ pravrajitasya tu | gṛhiṇo bodhisattvāddhi yatistasmādviśiṣyate || msa_20.5 ||

ekena ślokena yādṛśe gṛhipakṣe sthito bodhisattvaḥ sattvārthaṃ karoti tatparidīpitaṃ | dvitīyena yādṛśe pravrajitapakṣe | tatra trividhā pravrajyā veditavyā | samādānalabdhā | dharmatālabdhā | nidarśikā ca nirmāṇaiḥ | tṛtīyena gṛhipakṣāt pravrajitapakṣasya viśeṣaḥ paridīpitaḥ |

adhyāśayavibhāge ślokaḥ ṣaṭpādaḥ |

paratreṣṭaphalecchā ca śubhavṛttāvihaiva ca | nirvāṇecchā ca dhīrāṇāṃ sattveṣvāśaya iṣyate | aśuddhaśca viśuddhaśca suviśuddhaḥ sarvabhūmiṣu || msa_20.6 ||

etena samāsataḥ pañcavidho 'dhyāśayaḥ paridīpitaḥ | sukhādhyāśayaḥ | paratreṣṭaphalecchāhitādhyāśayaḥ ihaiva kuśalapravṛttīcchā nirvāṇecchā tadubhayādhyāśaya eveti nānyo veditavyaḥ | aśuddhādikāstrayo 'dhyāśayā apraviṣṭānāṃ | bhūmipraviṣṭānāṃ | avinivartanīyabhūmiprāptānāṃ ca yathākramaṃ veditavyāḥ |

parigrahavibhāge ślokaḥ |

praṇidhānātsamāccittādādhipatyātparigrahaḥ | gaṇasya karṣaṇatvācca dhīmatāṃ sarvabhūmiṣu || msa_20.7 ||

caturvidhaḥ sattvaparigraho bodhisattvānāṃ praṇidhānaparigraho veditavyo bodhicittena sarvasattvaparigrahaṇāt | samacittatāparigraha ātmaparasamatālābhādabhisamayakāle | ādhipatyaparigrahaḥ svāmibhūtasya yeṣāmasau svāmī | gaṇaparikarṣaṇaparigrahaśca śiṣyagaṇopādanāt |

upapattivibhāge ślokaḥ |

karmaṇaścādhipatyena praṇidhānasya cāparā | samādheśca vibhutvasya cotpattirdhīmatāṃ matā || msa_20.8 ||

caturvidhā bodhisattvānāmupapattiḥ karmādhipatyena yādhimukticaryābhūmisthitānāṃ karmavaśenābhipretasthānopapattiḥ praṇidhānavaśena yā bhūmipraviṣṭānāṃ sarvasattvaparipācanārthaṃ tiryagādihīnasthānopapattiḥ | samādhyādhipatyena yā dhyānāni vyāvartya kāmadhātāvupapattiḥ | vibhutvādhipatyena yā nirmāṇaistuṣitabhavanādyupapattisaṃdarśanāt |

vihārabhūmivibhāge triṃśat [udāna] ślokāḥ |

lakṣaṇātpudlācchikṣāskandhaniṣpattiliṅgataḥ | nirukteḥ prāptitaścaiva vihāro bhūmireva ca || msa_20.9 ||

lakṣaṇavibhāgamārabhya pañca ślokāḥ |

śūnyatā paramātmasya karma[ā?]nāśe vyavasthitiḥ | vihṛtya sasukhairdhyānairjanma kāme tataḥ param || msa_20.10 ||

tataśca bodhipakṣāṇāṃ saṃsāre pariṇāmanā | vinā ca cittasaṃkleśaṃ sattvānāṃ paripācanā || msa_20.11 ||

upapattau ca saṃcitya saṃkleśasyānurakṣaṇā | ekāyanapathaśliṣṭānimittaikāntikaḥ pathaḥ || msa_20.12 ||

animitte 'pyanābhogaḥ kṣetrasya ca viśodhanā | sattvapākasya niṣpattirjāyate ca tataḥ param || msa_20.13 ||

samādhidhāraṇīnāṃ ca bodheścaiva viśuddhatā | etasmācca vyavasthānādvijñeyaṃ bhūmilakṣaṇam || msa_20.14 ||

ekādaśa vihārā ekādaśa bhūmayaḥ | tepāṃ lakṣaṇaṃ | prathamāyāṃ bhūmau paramaśūnyatābhisamayo lakṣaṇaṃ pudgaladharma nairātmyābhisamayāt | dvitīyāyāṃ karmaṇāmavipraṇāśavyavasthānaṃ kuśalākuśalakarmapathatatphalavaicitryajñānāt | tṛtīyāyāṃ sātiśayasukhairbodhisattvadhyānairvihṛtyāparihīnasyaiva tebhyaḥ kāmadhātāvupapattiḥ | caturthyā bodhipakṣabahulavihāriṇo 'pi bodhipakṣāṇāṃ saṃsāre pariṇāmanā | pañcabhyāṃ caturāryasatyabahulavihāritayāvinātmanaścittasaṃkleśena sattvānāṃ paripācanāyāṃ nānāśāstraśilpapraṇayanāt | ṣaṣṭhyāṃ pratītyasamutpādabahulavihāritayā saṃcityabhavopapattau tatra saṃkleśasyānurakṣaṇā | saptamyāṃ miśropamiśratvenaikāyanapathasyāṣṭamasya vihārasya śliṣṭa ānimittikaikāntiko mārgaḥ | aṣṭabhyāmanimitte 'pyanābhogo nirabhisaṃskārānimittavihāritvād buddhakṣetrapariśodhanā ca | navamyāṃ pratisaṃvidvaśitayā sattvaparipākaniṣpattiḥ sarvākāraparipācanasāmarthyāt | daśamyāṃ samādhimukhānāṃ dhāraṇīmukhānāṃ ca viśuddhatā | ekādaśyāṃ buddhabhūmau bodhiviśuddhatā lakṣaṇāṃ [ṇaṃ]sarvajñeyāvaraṇaprahāṇāt |

bhūmiṣṭhe ca [ṣvevaṃ] pudgalavibhāgamārabhya dvau ślokau |

viśuddhadṛṣṭiḥ suviśuddhaśīlaḥ samāhito dharmavibhūtamānaḥ | saṃtānasaṃkleśaviśuddhibhede nirmāṇa ekakṣaṇalabdhabuddhiḥ || msa_20.15 ||

upekṣakaḥ kṣetraviśodhakaśca syātsattvapāke kuśalo maharddhiḥ | saṃpūrṇakāyaśca nidarśane ca śakto 'bhiṣiktaḥ khalu bodhisattvaḥ || msa_20.16 ||

daśasu bhūmiṣu daśa bodhisattvā vyavasthāpyante | prathamāyāṃ viśuddhadṛṣṭiḥ pudgaladharmadṛṣṭipratipakṣajñānalābhāt | dvitīyāyāṃ suviśuddhaśīlaḥ sūkṣmāpattiskhalitasamudācārasyāpyabhāvāt | tṛtīyāyāṃ samāhito bhavatyacyutadhyānasamādhilābhāt | caturthyāṃ dharmavibhūtamānaḥ sūtrādidharmanānātvamānasya vibhūtatvāt | pañcamyāṃ saṃtānabhede nirmāṇo daśabhiścittāśayaviśuddhisamatābhiḥ sarvasaṃtānasamatāpraveśāt | ṣaṣṭhyāṃ saṃkleśavyavadānabhede nirmāṇaḥ pratītyasamutpādatathatābahulavihāritayā kṛṣṇaśuklapakṣābhyāṃ tathatāyāḥ saṃkleśavyavadānādarśanāt | prakṛtiviśuddhitāmupādāya | saptamyāmekacittakṣalabdhabuddhirnirnimittavihārasāmarthyāt pratikṣaṇaṃ saptatriṃśadbodhipakṣabhāvanātaḥ | aṣṭamyāmupekṣakaḥ kṣetraviśodhakaścānābhoganirnimittavihāritvād miśropamiśraprayogataścāvinivartanīyabhūmipraviṣṭairbodhisattvaiḥ | navamyāṃ sattvaparipākakuśalaḥ (msa_bagchi 171) pūrvavat | daśamyāṃ bodhisattvabhūmau bodhisattvo maharddhikaśca vyavasthāpyate mahābhijñālābhāt | saṃpūrṇadharmakāyaścāpramāṇasamādhidhāraṇīmukhasphuraṇādāśrayasya nidarśane ca śakto vyavasthāpyate tuṣitabhavanavāsādinirmāṇanidarśanāt | abhiṣiktaśca buddhatve sarvabuddhebhyastatrābhiṣekalābhāt |

śikṣāvyavasthānamārabhya pañca ślokāḥ |

dharmatāṃ pratividhyeha adhiśīle 'nuśīkṣaṇe | adhicitte 'pyadhiprajñe prajñā tu dvayagocarā || msa_20.17 ||

dharmatattvaṃ tadajñānajñānādyā vṛttireva ca | prajñāyā gocarastasmād dvibhūmau tadvyavasthitiḥ || msa_20.18 ||

śikṣāṇāṃ bhāvanāyāśca phalamanyaccaturvidham | animittasaṃskāro vihāraḥ prathamaṃ phalam || msa_20.19 ||

sa evānabhisaṃskāro dvitīyaṃ phalamiṣyate | kṣetraśuddhiśca sattvānāṃ pākaniṣpattireva ca || msa_20.20 ||

samādhidhāraṇīnāṃ ca niṣpattiḥ paramaṃ phalaṃ | caturvidhaṃ phalaṃ hyetat caturbhūmisamāśritam || msa_20.21 ||

prathamāyāṃ bhūmau dharmatāṃ pratividhya dvitiyāyāmadhiśīlaṃ śikṣate | tṛtīyāyāmadhicittaṃ | caturthīpañcamīṣaṣṭhīṣvadhiprajñaṃ | bodhipakṣasaṃgṛhītā hi prajñā caturthyāṃ bhūmau | sā punardvayagocarā bhūmidvaye | dvayaṃ punardharmatattvaṃ ca duḥkhādisatyaṃ | tadajñānajñānādikā ca vṛttiranulomaḥ [pratilomaḥ?] pratītyasamutpādaḥ | tadajñānādikā hi vṛttiravidyādikā | tajjñānādikā ca vṛttirvidyādikā | tasmādbhūmidvaye 'pyadhiprajñavyavasthānaṃ | ataḥ paraṃ caturvidhaṃ śikṣāphalaṃ caturbhūmisamāśritaṃ veditavyaṃ yathākramaṃ | tatra[prathamaṃ phalam animittovihāraḥ sasaṃskāraḥ?] dvitīyaṃ phalaṃ sa evānimitto vihāro 'nabhisaṃskāraḥ kṣetrapariśuddhiśca veditavyaṃ | śeṣaṃ gatārtham |

skandhavyavasthānamārabhya dvau ślokau |

dharmatāṃ pratividhyeha śīlaskandhasya śodhanā | samādhiprajñāskandhasya tata ūrdhvaṃ viśodhanā || msa_20.22 ||

vimuktimuktijñānasya tadanyāsu viśodhanā | caturvidhādāvaraṇāt pratighātāvṛterapi || msa_20.23 ||

tadanyāsviti saptamyāṃ yāvad buddhabhūmāvubhayorvimuktivimuktijñānayorviśodhanā | sā punarvimuktiścaturvidhaphalāvaraṇācca veditavyā | pratighātāvaraṇācca buddhabhūmau | yenānyeṣāṃ jñeye jñānaṃ pratihanyate | buddhānāṃ tu tadvimokṣāt sarvatrāpratihataṃ jñānaṃ | śeṣaṃ gatārtham |

niṣpattivyavasthānamārabhya trayaḥ ślokāḥ |

aniṣpannāśca niṣpannā vijñeyāḥ sarvabhūmayaḥ | niṣpannā apyaniṣpannā niṣpannāśca punarmatāḥ || msa_20.24 ||

niṣpattirvijñeyā yathāvyavasthānamanasikāreṇa | tatkalpanatājñānādavikalpanayā ca tasyaiva || msa_20.25 ||

bhāvanā api niṣpattiracintyaṃ sarvabhūmiṣu | pratyātmavedanīyatvāt buddhānāṃ viṣayādapi || msa_20.26 ||

tatrādhimukticaryābhūmiraniṣpannā | śeṣā niṣpannā ityetāḥ sarvabhūmayaḥ | niṣpannā api punaḥ saptāniṣpannāḥ | śeṣā niṣpannā nirabhisaṃskāravāhitvāt | yatpunaḥ pramuditādibhūmirniṣpannā pūrvamuktā tatra niṣpattiryathāvyavasthāpitabhūmimanasikāreṇa | tasya bhūmivyavasthānasya kalpanāmātrajñānāt tadavikalpanā[nayā] ca veditavyā | yadā tadbhūmivyavasthānaṃ kalpanāmātraṃ jānīte | tadapi ca kalpanāmātraṃ na vikalpayatyevaṃ grāhyagrāhakāvikalpajñānalābhādbhūmipariniṣpattiruktā bhavati | api khalu bhūmīnāṃ bhāvanā ca niṣpattiścobhayamacintyaṃ sarvabhūmiṣu | tathā hi tadbodhisattvānāṃ pratyātmavedanīyaṃ buddhānāṃ ca viṣayo nānyeṣām |

bhūmipratiṣṭha[viṣṭa]sya liṅgavibhāgamārabhya dvau ślokau |

adhimuktirhi sarvatra sālokā liṅgamiṣyate | alīnatvamadīnatvamaparapratyayātmatā || msa_20.27 ||

prativedhaśca sarvatra sarvatra samacittatā | aneyānunayopāyajñānaṃ maṇḍalajanma ca || msa_20.28 ||

etadbhūmipraviṣṭasya bodhisattvasya daśavidhaṃ liṅgaṃ sarvāsu bhūmiṣu veditavyaṃ | yāṃ bhūmiṃ praviṣṭastatra sāloko yāṃ na praviṣṭastatrādhimuktirityetadekaṃ liṅgam | alīnatvaṃ paramodāragambhīreṣu dharmeṣu | adīnatvaṃ duṣkaracaryāsu | aparapratyayatvaṃ svasyāṃ bhūmau | sarvabhūmiprativedhaśca tadabhinirhārakauśalyataḥ sarvasattveṣvātmasamacittatā | aneyā varṇāvarṇaśabdābhyāṃ | ananunayaścakravartītyādisaṃpattiṣu | upāyakauśalyamanupalambhastasya[lambhasya] buddhatvopāyajñānāt | buddhaparṣanmaṇḍaleṣu cotpattiḥ sarvakālamityetāni aparāṇi liṅgāni bodhisattvasya |

bhūmiṣu pāramitālābhaliṅgavibhāge dvau ślokau |

nācchando na ca lubdhahrasvahṛdayo na krodhano nālaso nāmaitrīkarūṇāśayo na kumatiḥ kalparvikalparhataḥ | no vikṣiptamatiḥ sukhairna ca hato duḥkharna vā [vyā]vartate satyaṃ mitramupāśritaḥ śrutaparaḥ pūjāparaḥ śāstari || msa_20.29 ||

sarvaṃ puṇyasamuccayaṃ suvipulaṃ kṛtvānyasādhāraṇaṃ saṃbodhau pariṇāmayatyaharaharyo hyuttamopāyavit | jātaḥ svāyatane sadā śubhakaraḥ krīḍatyabhijñāguṇaiḥ sarveṣāmuparisthito guṇanidhirjñeyaḥ sa buddhātmajaḥ || msa_20.30 ||

daśapāramitālābhino bodhisattvasya ṣoḍaśavidhaṃ liṅgaṃ darśayati | ṣoḍaśavidhaṃ liṅgaṃ | sadā pāramitāpratipatticchandenāvirahitatvaṃ | ṣaṭpāramitāvipakṣaiśca rahitatvaṃ pratyekam | anyayānamanasikāreṇāvikṣiptatā | saṃpattisukheṣvasaktatā | vipattiduṣkaracaryāduḥkhaiḥ prayogānirvartitā | kalyāṇamitrāśrayaḥ | śrutaparatvaṃ | śāstṛpūjāparatvaṃ | samyakpariṇāmanā upāyakauśalyapāramitayā | svāyatanopapattiḥ praṇidhānapāramitayā buddhabodhisattvāvirahitasthānopapatteḥ | sadāśubhakaratve[tvaṃ]balapāramitayā tadvipakṣadharmāvyavakiraṇāt | abhijñāguṇavikrīḍanaṃ ca jñānapāramitayā | tatra maitrī vyāpādapratipakṣaḥ sukhopasaṃhārāśayaḥ | karuṇā vihiṃsāpratipakṣo duḥkhāpagamāśayaḥ | svabhāvakalpanaṃ kalpaḥ | viśeṣakalpanaṃ vikalpo veditavyaḥ |

tatraivānuśaṃsavibhāge ślokaḥ |

śamathe vipaśyanāyāṃ ca dvayapañcātmako mataḥ | dhīmatāmanuśaṃso hi sarvathā sarvabhūmiṣu || msa_20.31 ||

tatraiva pāramitālābhe sarvabhūmiṣu bodhisattvānāṃ sarvaprakāro 'nuśaṃsaḥ pañcavidho veditavyaḥ | pratikṣaṇaṃ sarvadauṣṭhulyāśrayaṃ drāvayati | nānātvasaṃjñāvigatiṃ ca dharmārāmaratiḥ pratilabhate | aparicchinnākāraṃ ca sarvato 'pramāṇaṃ dharmāvabhāsaṃ saṃjānīte | avikalpitāni cāsya viśuddhibhāgīyāni nimittāni samudācaranti | dharmakāyaparipūripariniṣpattaye ca uttarāduttarataraṃ hetusaṃparigrahaṃ karoti | tatra prathamadvitīyau śamathapakṣe veditavyau | tṛtīyacaturthau vipaśyanāpakṣe | śeṣamubhayapakṣe |

bhūminiruktivibhāge nava ślokāḥ |

paśyatāṃ bodhimāsannāṃ sattvārthasya ca sādhanaṃ | tīvra utpadyate modo muditā tena kathyate || msa_20.32 ||

atra na kiṃcidvyākhyeyaṃ |

dauḥ śīlyābhogavaimalyādvimalā bhūmirucyate |

dauḥ śīlyamalasyānyayānamanasikāramalasya cātikramādvimaletyucyate | tasmāttarhyasmābhistulyābhinirhāre sarvākārapariśodhanābhinirhāra eva yogaḥ karaṇīya iti vacanāt | mahādharmāvabhāsasya karaṇācca prabhākarī || msa_20.33 || tathā hi tasyāṃ samādhibalenāpramāṇadharmaparyeṣaṇadhāraṇāt mahāntaṃ dharmāvabhāsaṃ pareṣāṃ karoti |

arcirbhūtā yato dharmā bodhipakṣāḥ pradāhakāḥ | arciṣmatīti tadyogātsā bhūmirdvayadāhataḥ || msa_20.34 ||

sā hi bodhipakṣātmikā prajñā dvayadahanapratyupasthānā tasyāṃ bāhulyena | dvyaṃ punaḥ kleśāvaraṇaṃ jñeyāvaraṇaṃ cātra veditavyam |

sattvānāṃ paripākaśca svacittasya ca rakṣaṇā | dhīmadbhirjīyate duḥkhaṃ durjayā tena kathyate || msa_20.35 ||

tatra sattvaparipākābhiyukto 'pi na saṃkliśyate | sattvavipratipattyā taccobhayaṃ duṣkaratvād durjayam |

ābhimukhyād dvyasyeha saṃsārasyāpi nirvṛteḥ | uktā hyabhimukhī bhūmiḥ prajñāpāramitāśrayāt || msa_20.36 ||

sā hi prajñāpāramitāśrayeṇa nirvāṇasaṃsārayorapratiṣṭhānāt saṃsāranirvāṇayorabhimukhī |

ekāyanapathaśleṣādbhūmirdūraṃgamā matā |

ekāyanapathaḥ pūrvaṃ nirdiṣṭastadupaśliṣṭatvāt dūraṃ gatā bhavati prayogaparyantagamanāt | dvayasaṃjñāvicalanādacalā ca nirucyate || msa_20.37 || dvābhyāṃ saṃjñābhyāṃ avicalanāt | nimittasaṃjñayā[nimittābhogasaṃjñayā]animittābhogasaṃjñayā ca |

pratisaṃvinmatisādhutvādbhūmiḥ sādhumatī matā |

pratisaṃvinmateḥ sādhutvāditi pradhānatvāt | dharmameghā dvayavyāpterdharmākāśasya meghavat || msa_20.38 || dvayavyāpteriti samādhimukhadhāraṇīmukhavyāpanānmeghenevākāśasthalīyasyāśrayasaṃniviṣṭasya śrutadharmasya dharmameghetyucyate |

vividhe śubhanirhāre ratyā viharaṇātsadā | sarvatra bodhisattvānāṃ vihārabhūmayo matāḥ || msa_20.39 ||

vividhakuśalābhinirhāranimittaṃ sadā sarvatra ratyā viharaṇādvodhisattvānāṃ bhūmayo vihārā ityucyante |

bhūyo bhūyo 'mitāsvāsu ūrdhvaṃgamanayogataḥ | bhūtāmitābhayārthāya ta eveṣṭā hi bhūmayaḥ || msa_20.40 ||

bhūyo bhūyo 'mitāsvāsūrdhvaṃgamanayogādbhūtāmitābhayārthāya ta eva vihārāḥ punarbhūmaya ucyante | amitāsviti daśasu bhūmiṣu ekaikasyāpramāṇatvāt | ūrdhvaṃgamanayogāditi uparibhūmigamanayogāt | bhūtāmitābhayārthamityamitānāṃ bhūtānāṃ bhayaprahāṇārtham |

prāptivihāre[vibhāge]ślokaḥ |

bhūmilābhe[bho]'dhimukteśca cariteṣu ca vartanāt | prativedhācca bhūmīnāṃ niṣpatteśca caturvidhaḥ || msa_20.41 ||

caturvidho bhūmīnāṃ lābhaḥ | adhimuktilābho yathoktādhimuktito 'dhimukticaryābhūmau | caritalābho daśasu dharmacariteṣu vartanāttasyāmeva | paramārtha [prativedha] lābhaḥ paramārthaprativedhato bhūmipraveśe | niṣpatilābhaścāvinivartanīyabhūmipraveśe |

caryāvibhāge ślokaḥ ṣaṭpādaḥ |

mahāyāne 'dhimuktānāṃ hīnayāne ca dehināṃ | dvayorāvarjanārthāya vinayāya ca deśitāḥ | caryāścatasro dhīrāṇāṃ yathāsūtrānusārataḥ || msa_20.42 ||

tatra pāramitācaryā mahāyānādhimuktānāmarthe deśitā | bodhipakṣacaryā śrāvakapratyekabuddhayānādhimuktānām | abhijñācaryā dvayorapi mahāyānahīnayānādhimuktayoḥ prabhāveṇāvarjanārthaṃ | sattvaparipākacaryā dvayoreva paripācanārthaṃ | paripācanaṃ hyatra vinayanam |

buddhaguṇavibhāge bahavaḥ ślokāḥ | apramāṇavibhāge tad buddhastotramārabhyaikaḥ |

anukampakasattveṣu saṃyogavigamāśaya | aviyogāśaya saukhyahitāśaya namo 'stute || msa_20.43 ||

[atra] anukampakatvaṃ sattveṣu hitasukhāśayatvena saṃdarśitaṃ | sukhāśayatvaṃ punaḥ sukhasaṃyogāśayatvena maitryā | duḥkhaviyogāśayatvena ca karuṇayā | sukhāviyogāśayatvena ca muditayā | hitāśayatvamupekṣayā | sā punarniḥ saṃkleśatāśayalakṣaṇā veditavyā |

vimokṣābhibhvāyatanakṛtsnāyatanavibhāge ślokāḥ |

sarvāvaraṇanirmukta sarvalokābhibhū mune | jñānena jñeyaṃ vyāptaṃ te muktacitta namo 'stute || msa_20.44 ||

atra vimokṣaviśeṣaṃ bhagavataḥ sarvakleśajñeyāvaraṇanirmuktatayā darśayati | abhibhvāyatanaviśeṣaṃ sarvalokābhibhutvena svacittavaśavartanādyatheṣṭālambananirmāṇapariṇāmanatādhiṣṭhānataḥ | kṛtsnāyatanaviśeṣaṃ sarvajñeyajñānāvyāghātataḥ [jñānavyāptaḥ] | ata eva vimokṣādiguṇavipakṣamuktatvāt muktacittaḥ |

araṇāvibhāge ślokaḥ |

aśeṣaṃ sarvasattvānāṃ sarvakleśavināśaka | kleśaprahāraka kliṣṭasānukrośa namo 'stute || msa_20.45 ||

atrāraṇāviśeṣaṃ bhagavataḥ sarvasattvakleśavinayanādutpāditakleśeṣvapi ca tatkleśapratipakṣavidhānāt kliṣṭajanānukampayā saṃdarśayati | anye hyaraṇāvihāriṇaḥ sattvānāṃ kasyacideva tadālambanasya kleśasyotpattipratyayamātraṃ pratiharanti | na tu kleśasaṃtānādapanayanti |

praṇidhijñānaviśeṣe[vibhāge]ślokaḥ |

anābhoga nirāsaṅga avyāghāta samāhita | sadaiva sarvapraśnānāṃ visarjaka namo 'stu te || msa_20.46 ||

atra pañcabhirākāraiḥ praṇidhijñānaviśeṣaṃ bhagavataḥ saṃdarśayati | anābhogasaṃmukhībhāvataḥ | asaktisaṃmukhībhāvataḥ | sarvajñeyāvyāghātataḥ | sadā samāhitatvataḥ | sarvasaṃśayacchedanataśca sattvānāṃ | anye hi praṇidhijñānalābhino nānābhogān [bhogenā] praṇidhāya praṇidhījñānaṃ saṃmukhīkurvanti | na cāsaktaṃ samāpattipraveśāpekṣatvāt | na cāvyāhataṃ pradeśajñānāt | na ca sadā samāhitā bhavanti na ca sarvasaṃśayāṃśchindanti |

pratisaṃvidvibhāge ślokaḥ |

āśraye 'thāśrite deśye vākye jñāne ca deśike | avyāhatamate nityaṃ sudeśika namo 'stute || msa_20.47 ||

atra samāsato yacca deśyate yena ca deśyate tatra nityamavyāhatamatitvena bhagavataścatasraḥ pratisaṃvido deśitāḥ | tatra dvayaṃ deśyate āśrayaśca dharmaḥ | tadāśritaścārthaḥ | dvayena deśyate vācā jñānena ca | sudeśikatvena tāsāṃ karma saṃdarśitam |

abhijñāvibhāge ślokaḥ |

upetya vacanaisteṣāṃ carijña āgatau gatau | niḥ sāre caiva sattvānāṃ svavavāda namo 'stu te || msa_20.48 ||

atra ṣaḍbhirabhijñābhiḥ samyagavavādatvaṃ bhagavato darśitam | upetya vineyasakāśamṛdhdyabhijñayā | teṣāṃ bhāṣayā divyaśrotrābhijñayā cittacaritraṃ jñātvā cetaḥparyāyābhijñayā yathā pūrvāntādihagatiryathā cāparānte gatiryathā ca saṃsārānniḥ saraṇaṃ | tatrāvavādaṃ dadātyavaśiṣṭābhistisṛbhirabhijñābhiryathākramam |

lakṣaṇānuvyañjanavibhāge ślokaḥ |

satpauruṣyaṃ prapadyante tvāṃ dṛṣṭvā sarvadehinaḥ | dṛṣṭamātrātprasādasya vidhāyaka namo 'stu te || msa_20.49 ||

atra lakṣaṇānuvyañjanānāṃ bhagavati mahāpuruṣatvasaṃpratyayena darśanamātrātpareṣāṃ prasādajanakatvaṃ karma saṃdarśitam |

pariśuddhivibhāge ślokaḥ |

ādanasthānasaṃtyāganirmāṇapariṇāmane | samādhijñānavaśitāmanuprāpta namo 'stu te || msa_20.50 ||

atra bhagavataścaturvidhayā vaśitayā sarvākāraścatasraḥ pariśuddhayaḥ paridīpitāḥ | āśrayapariśuddhirātmabhāvasyādānasthānatyāgavaśitayā | ālambanapariśuddhirnirmāṇapariṇāmanavaśitayā | cittapariśuddhiḥ sarvākārasamādhivaśitayā | prajñāpariśuddhiḥ sarvākārajñānavaśitayā |

balavibhāge ślokaḥ |

upāye śaraṇe śuddhau sattvānāṃ vipravādane | mahāyāne ca niryāṇe mārabhañja namo 'stu te || msa_20.51 ||

atra caturṣvartheṣu sattvānāṃ vipravādanāya māro yastadbhañjakatvena bhagavato daśānāṃ balānāṃ karma saṃdarśitaṃ | yaduta sugatidurgatigamanādyupāyavipravādane | aśaraṇe devādiṣu śaraṇavipravādane | sāśravaśuddhimātreṇa śuddhivipravādane | mahāyānaniryāṇavipravādane ca | (msa_bagchi 178) sthānāsthānajñānabalena hi bhagavānprathame 'rthe mārabhañjako veditavyaḥ | karmavipākajñānabalena dvitīye | dhyānavimokṣasamādhisamāpattijñānabalena tṛtīye | indriyaparāparatvādijñānabalena caturthe | hīnānīndriyādīni varjayitvā śreṣṭhasaṃniyojanāt |

vaiśāradyavibhāge ślokaḥ |

jñānaprahāṇaniryāṇavighnakārakadeśika | svaparārthe 'nyatīrthyānāṃ nirādhṛṣya namo 'stu te || msa_20.52 ||

atra jñānaprahāṇakārakatvena svārthe | niryāṇavighnadeśikatvena ca parārthe | nirādhṛṣyatvādanyatīrthyairbhagavato yathākramaṃ caturvidhaṃ vaiśāradyamudbhāvitam |

ārakṣasmṛtyupasthānavibhāge ślokaḥ |

vi[ni]gṛhyavaktā parṣatsu dvayasaṃkleśavarjita | nirārakṣa asaṃmoṣa gaṇakarṣa namo 'stu te || msa_20.53 ||

anena trīṇyarakṣāṇi trīṇi ca smṛtyupasthānāni bhagavataḥ paridīpitāni teṣāṃ ca karma gaṇaparipakarṣakatvaṃ | tairhi yathākramaṃ vi[ni]gṛhyavaktā ca bhavati parṣatsu nirārakṣatvāt | dvyasaṃkleśavarjitaścānunayapratighābhāvādasaṃmoṣatayā sadābhūya sthitasmṛtitvāt |

vāsanāsamuddhātavibhāge ślokaḥ |

cāre vihāre sarvatra nāstyasarvajñaceṣṭitaṃ | sarvadā tava sarvajña bhūtārthika namo 'stu te || msa_20.54 ||

anena cāre vihāre vā sarvatra sarvadā vāsarvajñaceṣṭitasyābhāvāt bhagavataḥ sarvakleśavāsanāsasuddhātaḥ paridīpitaḥ | asarvajño hi kṣīṇakleśo 'pyasamuddhātitatvād vāsanāyā ekadā bhrāntena hastinā sārdhaṃ samāgacchati bhrāntena rathenetyevamādikamasarvajñaceṣṭitaṃ karoti | yathoktaṃ māṇḍavyasūtre | tacca bhagavato bhūtārthasarvajñatvaṃ[jñatvena]nāsti |

asaṃmoṣatāvibhāge ślokaḥ |

sarvasattvārthakṛtyeṣu kālaṃ tvaṃ nātivartase | abandhyakṛtya satatamasaṃmoṣa namo 'stu te || msa_20.55 ||

anena yasya sattvasya yo 'rthaḥ karaṇīyo yasminkāle tatkālānativartanāt abandhyaṃ kṛtyaṃ sadā bhagavata ityasaṃmoṣadharmatvaṃ svabhāvataḥ karmataśca saṃdarśitam |

mahākaruṇāvibhāge ślokaḥ |

sarvalokamahorātraṃ ṣaṭkṛtvaḥ pratyavekṣase | mahākaruṇayā yukta hitāśaya namo 'stu te || msa_20.56 ||

atra mahākaruṇā bhagavataḥ karmataḥ svabhāvataśca paridīpitā | mahākaruṇayā hi bhagavān ṣaṭkṛtvo rātrindivena lokaṃ pratyavekṣate ko hīyate ko vardhate ityevamādi | tadyogācca bhagavān sarvasattveṣu nityaṃ hitāśayaḥ |

āveṇikaguṇavibhāge ślokaḥ |

cāreṇādhigamenāpi jñānenāpi ca karmaṇā | sarvaśrāvakapratyekabuddhottama namo 'stu te || msa_20.57 ||

atra cārasaṃgṛhītaiḥ ṣaḍbhirāveṇikairbuddhadharmaiḥ | adhigamasaṃgṛhītaiḥ ṣaḍbhiḥ | jñānasaṃgṛhītaistribhiḥ | karmasaṃgṛhītaiśca tribhiḥ | tadanyasattvottamānāmapi śrāvakapratyekabuddhānāmantikāduttamatvena sarvasattvottamatvaṃ bhagavataḥ paridīpitaṃ | tatra nāsti tathāgatasya skhalitaṃ | nāsti ravitaṃ | nāsti muṣitā smṛtiḥ | nāstyasamāhitaṃ cittaṃ | nāsti nānātvasaṃjñā | nāstyapratisaṃkhyāyopekṣeti cārasaṃgṛhītāḥ ṣaḍāveṇikā buddhadharmā ye buddhasyaiva saṃvidyante nānyeṣāṃ | nāsti chandaparihāṇirnāsti vīryasmṛtisamādhiprajñāvimuktiparihāṇirityadhigamasaṃgṛhītāḥ ṣaṭ | atīte 'dhvani tathāgatasyāsaṅgamapratihataṃ jñānam | anāgate pratyutpanne 'dhvani tathāgatasyāsaṅgamapratihataṃ jñānamiti jñānasaṃgṛhītāstrayaḥ | sarvaṃ tathāgatasya kāyakarma jñānapūrvaṃgamaṃ jñānānuparivarti | sarvaṃ vākkarma sarvaṃ manaskarmeti karmasaṃgahītāstrayaḥ |

sarvākārajñatāvibhāge ślokaḥ |

tribhiḥ kāyairmahābodhiṃ sarvākārāmupāgata | sarvatra sarvasattvānāṃ kāṅkṣāchida namo 'stu te || msa_20.58 ||

anena tribhiśca kāyaiḥ sarvākārabodhyupagamatvāt sarvajñeyasarvākārajñānācca sarvākārajñatā bhagavataḥ paridīpitā | trayaḥ kāyāḥ svābhāvikaḥ sāṃbhogiko nairmāṇikaśca | sarvajñeyasarvākārajñānaṃ punaratra sarvasattvānāṃ devamanuṣyādīnāṃ sarvasaṃśayacchedena karmaṇā nirdiṣṭam |

pāramitāparipurivibhāge ślokaḥ |

niravagraha nirdoṣa niṣkāluṣyānavasthita | āniṅkṣya sarvadharmeṣu niṣprapañca namo 'stu te || msa_20.59 ||

anena sakalaṣaṭpāramitāvipakṣanirmuktatayā ṣaṭpāramitāparipūrirbhagavata udbhāvitā | tatrānavagrahatvaṃ bhoganirāgrahatvādveditavyaṃ | nirdoṣatvaṃ nirmalakāyādikarmatvāt | niṣkāluṣyatvaṃ lokadharmaduḥkhābhyāṃ cittākaluṣīkaraṇāt | anavasthitatvamalpāvaraṇa[vara]mātrādhigamānavasthānāt | āniṅkṣyatvamavikṣepāt | niṣprapañcatvaṃ sarvavikalpaprapañcāsamudācārāt |

buddhalakṣaṇavibhāge dvau ślokau |

niṣpannaparamārtho 'si sarvabhūmiviniḥsṛtaḥ | sarvasattvāgratāṃ prāptaḥ sarvasattvavimocakaḥ || msa_20.60 ||

akṣayairasamairyukto guṇairlokeṣu dṛśyase | maṇḍaleṣvapyadṛśyaśca sarvathā devamānuṣaiḥ || msa_20.61 ||

atra ṣaḍbhiḥ svabhāvahetuphalakarmayogavṛttyarthairbuddhalakṣaṇaṃ paridīpitaṃ | tatra viśuddhā tathatā niṣpannaḥ paramārthaḥ | sa ca buddhānāṃ svabhāvaḥ | sarvabodhisattvabhūminiryātatvaṃ hetuḥ | sarvasattvāgratāṃ prāptatvaṃ phalaṃ | sarvasattvavimocakatvaṃ karma | akṣayāsamaguṇayuktatvaṃ yogaḥ |

nānālokadhātuṣu dṛśyamānatā nirmāṇakāyena parṣanmaṇḍaleṣvapi dṛśyamānatā sāṃbhogikena kāyena | sarvathā | cādṛśyamānatā dharmakāyeneti trividhā prabhedavṛttiriti |

|| mahāyānasūtrālaṃkāreṣu vyavadātasamayamahābodhisattvabhāṣite caryāpratiṣṭhādhikāro nāmaikaviṃśatitamo 'dhikāraḥ ||

|| samāptaśca mahāyānasūtrālaṃkāra iti ||

Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.