6. Bhesajjakkhandhaka (PLI-TV-KD6)

Theravāda Vinayapiṭaka

Mahāvagga

6. Bhesajjakkhandhaka

1. Pañcabhesajjakathā

Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.

Tena kho pana samayena bhikkhūnaṁ sāradikena ābādhena phuṭṭhānaṁ yāgupi pītā uggacchati, bhattampi bhuttaṁ uggacchati.

Te tena kisā honti, lūkhā, dubbaṇṇā, uppaṇḍuppaṇḍukajātā, dhamanisanthatagattā.

Addasā kho bhagavā te bhikkhū kise lūkhe dubbaṇṇe uppaṇḍuppaṇḍukajāte dhamanisanthatagatte, disvāna āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi—

“kiṁ nu kho, ānanda, etarahi bhikkhū kisā, lūkhā, dubbaṇṇā, uppaṇḍuppaṇḍukajātā, dhamanisanthatagattā”ti?

“Etarahi, bhante, bhikkhūnaṁ sāradikena ābādhena phuṭṭhānaṁ yāgupi pītā uggacchati, bhattampi bhuttaṁ uggacchati.

Te tena kisā honti, lūkhā, dubbaṇṇā, uppaṇḍuppaṇḍukajātā, dhamanisanthatagattā”ti.

Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi—

“etarahi kho bhikkhūnaṁ sāradikena ābādhena phuṭṭhānaṁ yāgupi pītā uggacchati, bhattampi bhuttaṁ uggacchati.

Te tena kisā honti, lūkhā, dubbaṇṇā, uppaṇḍuppaṇḍukajātā, dhamanisanthatagattā.

Kiṁ nu kho ahaṁ bhikkhūnaṁ bhesajjaṁ anujāneyyaṁ, yaṁ bhesajjañceva assa bhesajjasammatañca lokassa, āhāratthañca phareyya, na ca oḷāriko āhāro paññāyeyyā”ti?

Atha kho bhagavato etadahosi—

“imāni kho pañca bhesajjāni, seyyathidaṁ—

sappi, navanītaṁ, telaṁ, madhu, phāṇitaṁ;

bhesajjāni ceva bhesajjasammatāni ca lokassa, āhāratthañca pharanti, na ca oḷāriko āhāro paññāyati.

Yannūnāhaṁ bhikkhūnaṁ imāni pañca bhesajjāni anujāneyyaṁ, kāle paṭiggahetvā kāle paribhuñjitun”ti.

Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“idha mayhaṁ, bhikkhave, rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi—

‘etarahi kho bhikkhūnaṁ sāradikena ābādhena phuṭṭhānaṁ yāgupi pītā uggacchati, bhattampi bhuttaṁ uggacchati.

Te tena kisā honti, lūkhā, dubbaṇṇā, uppaṇḍuppaṇḍukajātā, dhamanisanthatagattā.

Kiṁ nu kho ahaṁ bhikkhūnaṁ bhesajjaṁ anujāneyyaṁ, yaṁ bhesajjañceva assa bhesajjasammatañca lokassa, āhāratthañca phareyya, na ca oḷāriko āhāro paññāyeyyā’ti.

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi—

‘imāni kho pañca bhesajjāni, seyyathidaṁ—

sappi, navanītaṁ, telaṁ, madhu, phāṇitaṁ;

bhesajjāni ceva bhesajjasammatāni ca lokassa, āhāratthañca pharanti, na ca oḷāriko āhāro paññāyati.

Yannūnāhaṁ bhikkhūnaṁ imāni pañca bhesajjāni anujāneyyaṁ, kāle paṭiggahetvā kāle paribhuñjitun’ti.

Anujānāmi, bhikkhave, tāni pañca bhesajjāni kāle paṭiggahetvā kāle paribhuñjitun”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū tāni pañca bhesajjāni kāle paṭiggahetvā kāle paribhuñjanti.

Tesaṁ yānipi tāni pākatikāni lūkhāni bhojanāni tānipi nacchādenti, pageva senesitāni.

Te tena ceva sāradikena ābādhena phuṭṭhā, iminā ca bhattācchādakena, tadubhayena bhiyyoso mattāya kisā honti, lūkhā, dubbaṇṇā, uppaṇḍuppaṇḍukajātā, dhamanisanthatagattā.

Addasā kho bhagavā te bhikkhū bhiyyoso mattāya kise lūkhe dubbaṇṇe uppaṇḍuppaṇḍukajāte dhamanisanthatagatte, disvāna āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi—

“kiṁ nu kho, ānanda, etarahi bhikkhū bhiyyoso mattāya kisā, lūkhā, dubbaṇṇā, uppaṇḍuppaṇḍukajātā, dhamanisanthatagattā”ti?

“Etarahi, bhante, bhikkhū tāni ca pañca bhesajjāni kāle paṭiggahetvā kāle paribhuñjanti.

Tesaṁ yānipi tāni pākatikāni lūkhāni bhojanāni tānipi nacchādenti, pageva senesitāni.

Te tena ceva sāradikena ābādhena phuṭṭhā, iminā ca bhattācchādakena, tadubhayena bhiyyoso mattāya kisā, lūkhā, dubbaṇṇā, uppaṇḍuppaṇḍukajātā, dhamanisanthatagattā”ti.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“anujānāmi, bhikkhave, tāni pañca bhesajjāni paṭiggahetvā kālepi vikālepi paribhuñjitun”ti.

Tena kho pana samayena gilānānaṁ bhikkhūnaṁ vasehi bhesajjehi attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, vasāni bhesajjāni—

acchavasaṁ, macchavasaṁ, susukāvasaṁ, sūkaravasaṁ, gadrabhavasaṁ—

kāle paṭiggahitaṁ kāle nippakkaṁ kāle saṁsaṭṭhaṁ telaparibhogena paribhuñjituṁ.

Vikāle ce, bhikkhave, paṭiggahitaṁ vikāle nippakkaṁ vikāle saṁsaṭṭhaṁ, tañce paribhuñjeyya, āpatti tiṇṇaṁ dukkaṭānaṁ.

Kāle ce, bhikkhave, paṭiggahitaṁ vikāle nippakkaṁ vikāle saṁsaṭṭhaṁ, tañce paribhuñjeyya, āpatti dvinnaṁ dukkaṭānaṁ.

Kāle ce, bhikkhave, paṭiggahitaṁ kāle nippakkaṁ vikāle saṁsaṭṭhaṁ, tañce paribhuñjeyya, āpatti dukkaṭassa.

Kāle ce, bhikkhave, paṭiggahitaṁ kāle nippakkaṁ kāle saṁsaṭṭhaṁ, tañce paribhuñjeyya, anāpattī”ti.

2. Mūlādibhesajjakathā

Tena kho pana samayena gilānānaṁ bhikkhūnaṁ mūlehi bhesajjehi attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, mūlāni bhesajjāni—

haliddiṁ, siṅgiveraṁ, vacaṁ, vacattaṁ, ativisaṁ, kaṭukarohiṇiṁ, usīraṁ, bhaddamuttakaṁ, yāni vā panaññānipi atthi mūlāni bhesajjāni, neva khādanīye khādanīyatthaṁ pharanti, na bhojanīye bhojanīyatthaṁ pharanti, tāni—

paṭiggahetvā yāvajīvaṁ pariharituṁ;

sati paccaye paribhuñjituṁ.

Asati paccaye paribhuñjantassa āpatti dukkaṭassā”ti.

Tena kho pana samayena gilānānaṁ bhikkhūnaṁ mūlehi bhesajjehi piṭṭhehi attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, nisadaṁ nisadapotakan”ti.

Tena kho pana samayena gilānānaṁ bhikkhūnaṁ kasāvehi bhesajjehi attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, kasāvāni bhesajjāni—

nimbakasāvaṁ, kuṭajakasāvaṁ, paṭolakasāvaṁ, phaggavakasāvaṁ, nattamālakasāvaṁ, yāni vā panaññānipi atthi kasāvāni bhesajjāni neva khādanīye khādanīyatthaṁ pharanti, na bhojanīye bhojanīyatthaṁ pharanti, tāni—

paṭiggahetvā yāvajīvaṁ pariharituṁ;

sati paccaye paribhuñjituṁ.

Asati paccaye paribhuñjantassa āpatti dukkaṭassā”ti.

Tena kho pana samayena gilānānaṁ bhikkhūnaṁ paṇṇehi bhesajjehi attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, paṇṇāni bhesajjāni—

nimbapaṇṇaṁ, kuṭajapaṇṇaṁ, paṭolapaṇṇaṁ, sulasipaṇṇaṁ, kappāsapaṇṇaṁ, yāni vā panaññānipi atthi paṇṇāni bhesajjāni, neva khādanīye khādanīyatthaṁ pharanti, na bhojanīye bhojanīyatthaṁ pharanti …

pe….

Tena kho pana samayena gilānānaṁ bhikkhūnaṁ phalehi bhesajjehi attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, phalāni bhesajjāni—

bilaṅgaṁ, pippaliṁ, maricaṁ, harītakaṁ, vibhītakaṁ, āmalakaṁ, goṭṭhaphalaṁ, yāni vā panaññānipi atthi phalāni bhesajjāni, neva khādanīye khādanīyatthaṁ pharanti, na bhojanīye bhojanīyatthaṁ pharanti …

pe….

Tena kho pana samayena gilānānaṁ bhikkhūnaṁ jatūhi bhesajjehi attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, jatūni bhesajjāni—

hiṅguṁ, hiṅgujatuṁ, hiṅgusipāṭikaṁ, takaṁ, takapattiṁ, takapaṇṇiṁ, sajjulasaṁ, yāni vā panaññānipi atthi jatūni bhesajjāni, neva khādanīye khādanīyatthaṁ pharanti …

pe….

Tena kho pana samayena gilānānaṁ bhikkhūnaṁ loṇehi bhesajjehi attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, loṇāni bhesajjāni—

sāmuddaṁ, kāḷaloṇaṁ, sindhavaṁ, ubbhidaṁ, bilaṁ, yāni vā panaññānipi atthi loṇāni bhesajjāni, neva khādanīye khādanīyatthaṁ pharanti, na bhojanīye bhojanīyatthaṁ pharanti, tāni—

paṭiggahetvā yāvajīvaṁ pariharituṁ;

sati paccaye paribhuñjituṁ.

Asati paccaye paribhuñjantassa āpatti dukkaṭassā”ti.

Tena kho pana samayena āyasmato ānandassa upajjhāyassa āyasmato belaṭṭhasīsassa thullakacchābādho hoti.

Tassa lasikāya cīvarāni kāye lagganti, tāni bhikkhū udakena temetvā temetvā apakaḍḍhanti.

Addasā kho bhagavā senāsanacārikaṁ āhiṇḍanto te bhikkhū tāni cīvarāni udakena temetvā temetvā apakaḍḍhante, disvāna yena te bhikkhū tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca—

“kiṁ imassa, bhikkhave, bhikkhuno ābādho”ti?

“Imassa, bhante, āyasmato thullakacchābādho, lasikāya cīvarāni kāye lagganti, tāni mayaṁ udakena temetvā temetvā apakaḍḍhāmā”ti.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“anujānāmi, bhikkhave, yassa kaṇḍu vā, piḷakā vā, assāvo vā, thullakacchu vā ābādho, kāyo vā duggandho, cuṇṇāni bhesajjāni;

agilānassa chakaṇaṁ mattikaṁ rajananippakkaṁ.

Anujānāmi, bhikkhave, udukkhalaṁ musalan”ti.

Tena kho pana samayena gilānānaṁ bhikkhūnaṁ cuṇṇehi bhesajjehi cālitehi attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, cuṇṇacālinin”ti.

Saṇhehi attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, dussacālinin”ti.

Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno amanussikābādho hoti.

Taṁ ācariyupajjhāyā upaṭṭhahantā nāsakkhiṁsu arogaṁ kātuṁ.

So sūkarasūnaṁ gantvā āmakamaṁsaṁ khādi, āmakalohitaṁ pivi.

Tassa so amanussikābādho paṭippassambhi.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, amanussikābādhe āmakamaṁsaṁ āmakalohitan”ti.

Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno cakkhurogābādho hoti.

Taṁ bhikkhū pariggahetvā uccārampi passāvampi nikkhāmenti.

Addasā kho bhagavā senāsanacārikaṁ āhiṇḍanto te bhikkhū taṁ bhikkhuṁ pariggahetvā uccārampi passāvampi nikkhāmente, disvāna yena te bhikkhū tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca—

“kiṁ imassa, bhikkhave, bhikkhuno ābādho”ti?

“Imassa, bhante, āyasmato cakkhurogābādho.

Imaṁ mayaṁ pariggahetvā uccārampi passāvampi nikkhāmemā”ti.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“anujānāmi, bhikkhave, añjanaṁ—

kāḷañjanaṁ, rasañjanaṁ, sotañjanaṁ, gerukaṁ, kapallan”ti.

Añjanūpapisanehi attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, candanaṁ, tagaraṁ, kāḷānusāriyaṁ, tālīsaṁ, bhaddamuttakan”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū piṭṭhāni añjanāni carukesupi sarāvakesupi nikkhipanti;

tiṇacuṇṇehipi paṁsukehipi okiriyanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, añjanin”ti.

Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū uccāvacā añjaniyo dhārenti—

sovaṇṇamayaṁ, rūpiyamayaṁ.

Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“seyyathāpi gihī kāmabhogino”ti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Na, bhikkhave, uccāvacā añjanī dhāretabbā.

Yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassa.

Anujānāmi, bhikkhave, aṭṭhimayaṁ, dantamayaṁ, visāṇamayaṁ, naḷamayaṁ, veḷumayaṁ, kaṭṭhamayaṁ, jatumayaṁ, phalamayaṁ, lohamayaṁ, saṅkhanābhimayan”ti.

Tena kho pana samayena añjaniyo apārutā honti, tiṇacuṇṇehipi paṁsukehipi okiriyanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, apidhānanti.

Apidhānaṁ nipatati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, suttakena bandhitvā añjaniyā bandhitun”ti.

Añjanī phalati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, suttakena sibbetun”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū aṅguliyā añjanti, akkhīni dukkhāni honti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, añjanisalākan”ti.

Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū uccāvacā añjanisalākāyo dhārenti—

sovaṇṇamayaṁ rūpiyamayaṁ.

Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“seyyathāpi gihī kāmabhogino”ti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Na, bhikkhave, uccāvacā añjanisalākā dhāretabbā.

Yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassa.

Anujānāmi, bhikkhave, aṭṭhimayaṁ …pe… saṅkhanābhimayan”ti.

Tena kho pana samayena añjanisalākā bhūmiyaṁ patitā pharusā hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, salākaṭhāniyan”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū añjanimpi añjanisalākampi hatthena pariharanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, añjanitthavikan”ti.

Aṁsabaddhako na hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, aṁsabaddhakaṁ bandhanasuttakan”ti.

Tena kho pana samayena āyasmato pilindavacchassa sīsābhitāpo hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, muddhani telakan”ti.

Nakkhamaniyo hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, natthukamman”ti.

Natthu galati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, natthukaraṇin”ti.

Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū uccāvacā natthukaraṇiyo dhārenti—

sovaṇṇamayaṁ rūpiyamayaṁ.

Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“seyyathāpi gihī kāmabhogino”ti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Na, bhikkhave, uccāvacā natthukaraṇī dhāretabbā.

Yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassa.

Anujānāmi, bhikkhave, aṭṭhimayaṁ …pe…

saṅkhanābhimayan”ti.

Natthuṁ visamaṁ āsiñcanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, yamakanatthukaraṇin”ti.

Nakkhamaniyo hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, dhūmaṁ pātun”ti.

Taññeva vaṭṭiṁ ālimpetvā pivanti, kaṇṭho dahati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, dhūmanettan”ti.

Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū uccāvacāni dhūmanettāni dhārenti—

sovaṇṇamayaṁ rūpiyamayaṁ.

Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“seyyathāpi gihī kāmabhogino”ti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Na, bhikkhave, uccāvacāni dhūmanettāni dhāretabbāni.

Yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassa.

Anujānāmi, bhikkhave, aṭṭhimayaṁ …pe… saṅkhanābhimayan”ti.

Tena kho pana samayena dhūmanettāni apārutāni honti, pāṇakā pavisanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, apidhānan”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū dhūmanettāni hatthena pariharanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, dhūmanettathavikan”ti.

Ekato ghaṁsiyanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, yamakathavikan”ti.

Aṁsabaddhako na hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, aṁsabaddhakaṁ bandhanasuttakan”ti.

Tena kho pana samayena āyasmato pilindavacchassa vātābādho hoti.

Vejjā evamāhaṁsu—

“telaṁ pacitabban”ti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, telapākan”ti.

Tasmiṁ kho pana telapāke majjaṁ pakkhipitabbaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, telapāke majjaṁ pakkhipitun”ti.

Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū atipakkhittamajjāni telāni pacanti, tāni pivitvā majjanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Na, bhikkhave, atipakkhittamajjaṁ telaṁ pātabbaṁ.

Yo piveyya, yathādhammo kāretabbo.

Anujānāmi, bhikkhave, yasmiṁ telapāke majjassa na vaṇṇo na gandho na raso paññāyati, evarūpaṁ majjapakkhittaṁ telaṁ pātun”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhūnaṁ bahuṁ atipakkhittamajjaṁ telaṁ pakkaṁ hoti.

Atha kho bhikkhūnaṁ etadahosi—“kathaṁ nu kho atipakkhittamajje tele paṭipajjitabban”ti?

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, abbhañjanaṁ adhiṭṭhātun”ti.

Tena kho pana samayena āyasmato pilindavacchassa bahutaraṁ telaṁ pakkaṁ hoti, telabhājanaṁ na vijjati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, tīṇi tumbāni—

lohatumbaṁ, kaṭṭhatumbaṁ, phalatumban”ti.

Tena kho pana samayena āyasmato pilindavacchassa aṅgavāto hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, sedakamman”ti.

Nakkhamaniyo hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, sambhārasedan”ti.

Nakkhamaniyo hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, mahāsedan”ti.

Nakkhamaniyo hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, bhaṅgodakan”ti.

Nakkhamaniyo hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, udakakoṭṭhakan”ti.

Tena kho pana samayena āyasmato pilindavacchassa pabbavāto hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, lohitaṁ mocetun”ti.

Nakkhamaniyo hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, lohitaṁ mocetvā visāṇena gāhetun”ti.

Tena kho pana samayena āyasmato pilindavacchassa pādā phalitā honti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, pādabbhañjanan”ti.

Nakkhamaniyo hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, pajjaṁ abhisaṅkharitun”ti.

Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno gaṇḍābādho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, satthakamman”ti.

Kasāvodakena attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, kasāvodakan”ti.

Tilakakkena attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, tilakakkan”ti.

Kabaḷikāya attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, kabaḷikan”ti.

Vaṇabandhanacoḷena attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, vaṇabandhanacoḷan”ti.

Vaṇo kaṇḍuvati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, sāsapakuṭṭena phositun”ti.

Vaṇo kilijjittha.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, dhūmaṁ kātun”ti.

Vaḍḍhamaṁsaṁ vuṭṭhāti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, loṇasakkharikāya chinditun”ti.

Vaṇo na ruhati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, vaṇatelan”ti.

Telaṁ galati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, vikāsikaṁ sabbaṁ vaṇapaṭikamman”ti.

Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu ahinā daṭṭho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, cattāri mahāvikaṭāni dātuṁ—

gūthaṁ, muttaṁ, chārikaṁ, mattikan”ti.

Atha kho bhikkhūnaṁ etadahosi—

“appaṭiggahitāni nu kho udāhu paṭiggahetabbānī”ti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, sati kappiyakārake paṭiggahāpetuṁ, asati kappiyakārake sāmaṁ gahetvā paribhuñjitun”ti.

Tena kho pana samayena aññatarena bhikkhunā visaṁ pītaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, gūthaṁ pāyetun”ti.

Atha kho bhikkhūnaṁ etadahosi—

“appaṭiggahitaṁ nu kho udāhu paṭiggahetabbo”ti?

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, yaṁ karonto paṭiggaṇhāti, sveva paṭiggaho kato, na puna paṭiggahetabbo”ti.

Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno gharadinnakābādho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, sītāloḷiṁ pāyetun”ti.

Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu duṭṭhagahaṇiko hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, āmisakhāraṁ pāyetun”ti.

Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno paṇḍurogābādho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, muttaharītakaṁ pāyetun”ti.

Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno chavidosābādho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, gandhālepaṁ kātun”ti.

Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu abhisannakāyo hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, virecanaṁ pātun”ti.

Acchakañjiyā attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, acchakañjin”ti.

Akaṭayūsena attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, akaṭayūsan”ti.

Kaṭākaṭena attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, kaṭākaṭan”ti.

Paṭicchādanīyena attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, paṭicchādanīyan”ti.

3. Pilindavacchavatthu

Tena kho pana samayena āyasmā pilindavaccho rājagahe pabbhāraṁ sodhāpeti leṇaṁ kattukāmo.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro yenāyasmā pilindavaccho tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṁ pilindavacchaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinno kho rājā māgadho seniyo bimbisāro āyasmantaṁ pilindavacchaṁ etadavoca—

“kiṁ, bhante, thero kārāpetī”ti?

“Pabbhāraṁ, mahārāja, sodhāpemi, leṇaṁ kattukāmo”ti.

“Attho, bhante, ayyassa ārāmikenā”ti?

“Na kho, mahārāja, bhagavatā ārāmiko anuññāto”ti.

“Tena hi, bhante, bhagavantaṁ paṭipucchitvā mama āroceyyāthā”ti.

“Evaṁ, mahārājā”ti kho āyasmā pilindavaccho rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa paccassosi.

Atha kho āyasmā pilindavaccho rājānaṁ māgadhaṁ seniyaṁ bimbisāraṁ dhammiyā kathāya sandassesi, samādapesi, samuttejesi, sampahaṁsesi.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro āyasmatā pilindavacchena dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṁsito uṭṭhāyāsanā āyasmantaṁ pilindavacchaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

Atha kho āyasmā pilindavaccho bhagavato santike dūtaṁ pāhesi—

“rājā, bhante, māgadho seniyo bimbisāro ārāmikaṁ dātukāmo.

Kathaṁ nu kho, bhante, mayā paṭipajjitabban”ti?

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“anujānāmi, bhikkhave, ārāmikan”ti.

Dutiyampi kho rājā māgadho seniyo bimbisāro yenāyasmā pilindavaccho tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ pilindavacchaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinno kho rājā māgadho seniyo bimbisāro āyasmantaṁ pilindavacchaṁ etadavoca—

“anuññāto, bhante, bhagavatā ārāmiko”ti?

“Evaṁ, mahārājā”ti.

“Tena hi, bhante, ayyassa ārāmikaṁ dammī”ti.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro āyasmato pilindavacchassa ārāmikaṁ paṭissutvā, vissaritvā, cirena satiṁ paṭilabhitvā, aññataraṁ sabbatthakaṁ mahāmattaṁ āmantesi—

“yo mayā, bhaṇe, ayyassa ārāmiko paṭissuto, dinno so ārāmiko”ti?

“Na kho, deva, ayyassa ārāmiko dinno”ti.

“Kīva ciraṁ nu kho, bhaṇe, ito hi taṁ hotī”ti?

Atha kho so mahāmatto rattiyo gaṇetvā rājānaṁ māgadhaṁ seniyaṁ bimbisāraṁ etadavoca—

“pañca, deva, rattisatānī”ti.

“Tena hi, bhaṇe, ayyassa pañca ārāmikasatāni dehī”ti.

“Evaṁ, devā”ti

kho so mahāmatto rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa paṭissutvā āyasmato pilindavacchassa pañca ārāmikasatāni pādāsi, pāṭiyekko gāmo nivisi.

“Ārāmikagāmako”tipi naṁ āhaṁsu, “pilindagāmako”tipi naṁ āhaṁsu.

Tena kho pana samayena āyasmā pilindavaccho tasmiṁ gāmake kulūpako hoti.

Atha kho āyasmā pilindavaccho pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya pilindagāmaṁ piṇḍāya pāvisi.

Tena kho pana samayena tasmiṁ gāmake ussavo hoti.

Dārakā alaṅkatā mālākitā kīḷanti.

Atha kho āyasmā pilindavaccho pilindagāmake sapadānaṁ piṇḍāya caramāno yena aññatarassa ārāmikassa nivesanaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.

Tena kho pana samayena tassā ārāmikiniyā dhītā aññe dārake alaṅkate mālākite passitvā rodati—

“mālaṁ me detha, alaṅkāraṁ me dethā”ti.

Atha kho āyasmā pilindavaccho taṁ ārāmikiniṁ etadavoca—

“kissāyaṁ dārikā rodatī”ti?

“Ayaṁ, bhante, dārikā aññe dārake alaṅkate mālākite passitvā rodati—

‘mālaṁ me detha, alaṅkāraṁ me dethā’ti.

Kuto amhākaṁ duggatānaṁ mālā, kuto alaṅkāro”ti?

Atha kho āyasmā pilindavaccho aññataraṁ tiṇaṇḍupakaṁ gahetvā taṁ ārāmikiniṁ etadavoca—

“handimaṁ tiṇaṇḍupakaṁ tassā dārikāya sīse paṭimuñcā”ti.

Atha kho sā ārāmikinī taṁ tiṇaṇḍupakaṁ gahetvā tassā dārikāya sīse paṭimuñci.

Sā ahosi suvaṇṇamālā abhirūpā, dassanīyā, pāsādikā;

natthi tādisā raññopi antepure suvaṇṇamālā.

Manussā rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa ārocesuṁ—

“amukassa, deva, ārāmikassa ghare suvaṇṇamālā abhirūpā, dassanīyā, pāsādikā;

natthi tādisā devassapi antepure suvaṇṇamālā;

kuto tassa duggatassa?

Nissaṁsayaṁ corikāya ābhatā”ti.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro taṁ ārāmikakulaṁ bandhāpesi.

Dutiyampi kho āyasmā pilindavaccho pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya pilindagāmaṁ piṇḍāya pāvisi.

Pilindagāmake sapadānaṁ piṇḍāya caramāno yena tassa ārāmikassa nivesanaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paṭivissake pucchi—

“kahaṁ imaṁ ārāmikakulaṁ gatan”ti?

“Etissā, bhante, suvaṇṇamālāya kāraṇā raññā bandhāpitan”ti.

Atha kho āyasmā pilindavaccho yena rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa nivesanaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro yenāyasmā pilindavaccho tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṁ pilindavacchaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinnaṁ kho rājānaṁ māgadhaṁ seniyaṁ bimbisāraṁ āyasmā pilindavaccho etadavoca—

“kissa, mahārāja, ārāmikakulaṁ bandhāpitan”ti?

“Tassa, bhante, ārāmikassa ghare suvaṇṇamālā abhirūpā, dassanīyā, pāsādikā;

natthi tādisā amhākampi antepure suvaṇṇamālā;

kuto tassa duggatassa?

Nissaṁsayaṁ corikāya ābhatā”ti.

Atha kho āyasmā pilindavaccho rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa pāsādaṁ suvaṇṇanti adhimucci;

so ahosi sabbasovaṇṇamayo.

“Idaṁ pana te, mahārāja, tāva bahuṁ suvaṇṇaṁ kuto”ti?

“Aññātaṁ, bhante, ayyasseveso iddhānubhāvo”ti taṁ ārāmikakulaṁ muñcāpesi.

Manussā—

“ayyena kira pilindavacchena sarājikāya parisāya uttari manussadhammaṁ iddhipāṭihāriyaṁ dassitan”ti—

attamanā abhippasannā āyasmato pilindavacchassa pañca bhesajjāni abhihariṁsu, seyyathidaṁ—

sappiṁ, navanītaṁ, telaṁ, madhuṁ, phāṇitaṁ.

Pakatiyāpi ca āyasmā pilindavaccho lābhī hoti pañcannaṁ bhesajjānaṁ;

laddhaṁ laddhaṁ parisāya vissajjeti.

Parisā cassa hoti bāhullikā;

laddhaṁ laddhaṁ kolambepi, ghaṭepi, pūretvā paṭisāmeti;

parissāvanānipi, thavikāyopi, pūretvā vātapānesu laggeti.

Tāni olīnavilīnāni tiṭṭhanti.

Undūrehipi vihārā okiṇṇavikiṇṇā honti.

Manussā vihāracārikaṁ āhiṇḍantā passitvā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“antokoṭṭhāgārikā ime samaṇā sakyaputtiyā, seyyathāpi rājā māgadho seniyo bimbisāro”ti.

Assosuṁ kho bhikkhū tesaṁ manussānaṁ ujjhāyantānaṁ khiyyantānaṁ vipācentānaṁ.

Ye te bhikkhū appicchā, te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“kathañhi nāma bhikkhū evarūpāya bāhullāya cetessantī”ti.

Atha kho te bhikkhū te anekapariyāyena vigarahitvā bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ …pe…

“saccaṁ kira, bhikkhave, bhikkhū evarūpāya bāhullāya cetentī”ti?

“Saccaṁ, bhagavā”ti …pe…

vigarahitvā dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“yāni kho pana tāni gilānānaṁ bhikkhūnaṁ paṭisāyanīyāni bhesajjāni, seyyathidaṁ—sappi, navanītaṁ, telaṁ, madhu, phāṇitaṁ, tāni paṭiggahetvā sattāhaparamaṁ sannidhikārakaṁ paribhuñjitabbāni. Taṁ atikkāmayato yathādhammo kāretabbo”ti.

Bhesajjānuññātabhāṇavāro niṭṭhito paṭhamo.

4. Guḷādianujānana

Atha kho bhagavā sāvatthiyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena rājagahaṁ tena cārikaṁ pakkāmi.

Addasā kho āyasmā kaṅkhārevato antarāmagge guḷakaraṇaṁ, okkamitvā guḷe piṭṭhampi chārikampi pakkhipante, disvāna—

“akappiyo guḷo sāmiso, na kappati guḷo vikāle paribhuñjitun”ti—

kukkuccāyanto sapariso guḷaṁ na paribhuñjati.

Yepissa sotabbaṁ maññanti, tepi guḷaṁ na paribhuñjanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Kimatthāya, bhikkhave, guḷe piṭṭhampi chārikampi pakkhipantī”ti?

“Thaddhatthāya, bhagavā”ti.

“Sace, bhikkhave, thaddhatthāya guḷe piṭṭhampi chārikampi pakkhipanti, so ca guḷotveva saṅkhaṁ gacchati.

Anujānāmi, bhikkhave, yathāsukhaṁ guḷaṁ paribhuñjitun”ti.

Addasā kho āyasmā kaṅkhārevato antarāmagge vacce muggaṁ jātaṁ, passitvā—

“akappiyā muggā;

pakkāpi muggā jāyantī”ti—

kukkuccāyanto sapariso muggaṁ na paribhuñjati.

Yepissa sotabbaṁ maññanti, tepi muggaṁ na paribhuñjanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Sace, bhikkhave, pakkāpi muggā jāyanti, anujānāmi, bhikkhave, yathāsukhaṁ muggaṁ paribhuñjitun”ti.

Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno udaravātābādho hoti.

So loṇasovīrakaṁ apāyi.

Tassa so udaravātābādho paṭippassambhi.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, gilānassa loṇasovīrakaṁ;

agilānassa udakasambhinnaṁ pānaparibhogena paribhuñjitun”ti.

5. Antovuṭṭhādipaṭikkhepakathā

Atha kho bhagavā anupubbena cārikaṁ caramāno yena rājagahaṁ tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.

Tena kho pana samayena bhagavato udaravātābādho hoti.

Atha kho āyasmā ānando—“pubbepi bhagavato udaravātābādho tekaṭulayāguyā phāsu hotī”ti—

sāmaṁ tilampi, taṇḍulampi, muggampi viññāpetvā, anto vāsetvā, anto sāmaṁ pacitvā bhagavato upanāmesi—

“pivatu bhagavā tekaṭulayāgun”ti.

Jānantāpi tathāgatā pucchanti, jānantāpi na pucchanti;

kālaṁ viditvā pucchanti, kālaṁ viditvā na pucchanti;

atthasaṁhitaṁ tathāgatā pucchanti, no anatthasaṁhitaṁ.

Anatthasaṁhite setughāto tathāgatānaṁ.

Dvīhi ākārehi buddhā bhagavanto bhikkhū paṭipucchanti— “dhammaṁ vā desessāma, sāvakānaṁ vā sikkhāpadaṁ paññapessāmā”ti.

Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi—“kutāyaṁ, ānanda, yāgū”ti?

Atha kho āyasmā ānando bhagavato etamatthaṁ ārocesi.

Vigarahi buddho bhagavā—

“ananucchavikaṁ, ānanda, ananulomikaṁ, appatirūpaṁ, assāmaṇakaṁ, akappiyaṁ, akaraṇīyaṁ.

Kathañhi nāma tvaṁ, ānanda, evarūpāya bāhullāya cetessasi.

Yadapi, ānanda, anto vuṭṭhaṁ tadapi akappiyaṁ;

yadapi anto pakkaṁ, tadapi akappiyaṁ;

yadapi sāmaṁ pakkaṁ, tadapi akappiyaṁ.

Netaṁ, ānanda, appasannānaṁ vā pasādāya …pe…

vigarahitvā dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“na, bhikkhave, anto vuṭṭhaṁ, anto pakkaṁ, sāmaṁ pakkaṁ paribhuñjitabbaṁ.

Yo paribhuñjeyya, āpatti dukkaṭassa.

Anto ce, bhikkhave, vuṭṭhaṁ, anto pakkaṁ, sāmaṁ pakkaṁ tañce paribhuñjeyya, āpatti tiṇṇaṁ dukkaṭānaṁ.

Anto ce, bhikkhave, vuṭṭhaṁ, anto pakkaṁ, aññehi pakkaṁ, tañce paribhuñjeyya, āpatti dvinnaṁ dukkaṭānaṁ.

Anto ce, bhikkhave, vuṭṭhaṁ, bahi pakkaṁ, sāmaṁ pakkaṁ, tañce paribhuñjeyya, āpatti dvinnaṁ dukkaṭānaṁ.

Bahi ce, bhikkhave, vuṭṭhaṁ, anto pakkaṁ, sāmaṁ pakkaṁ, tañce paribhuñjeyya, āpatti dvinnaṁ dukkaṭānaṁ.

Anto ce, bhikkhave, vuṭṭhaṁ, bahi pakkaṁ, aññehi pakkaṁ, tañce paribhuñjeyya, āpatti dukkaṭassa.

Bahi ce, bhikkhave, vuṭṭhaṁ, anto pakkaṁ, aññehi pakkaṁ, tañce paribhuñjeyya, āpatti dukkaṭassa.

Bahi ce, bhikkhave, vuṭṭhaṁ, bahi pakkaṁ, sāmaṁ pakkaṁ, tañce paribhuñjeyya, āpatti dukkaṭassa.

Bahi ce, bhikkhave, vuṭṭhaṁ, bahi pakkaṁ, aññehi pakkaṁ, tañce paribhuñjeyya, anāpattī”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū—

“bhagavatā sāmaṁpāko paṭikkhitto”ti—

puna pāke kukkuccāyanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, puna pākaṁ pacitun”ti.

Tena kho pana samayena rājagahaṁ dubbhikkhaṁ hoti.

Manussā loṇampi, telampi, taṇḍulampi, khādanīyampi ārāmaṁ āharanti.

Tāni bhikkhū bahi vāsenti;

ukkapiṇḍakāpi khādanti, corāpi haranti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, anto vāsetun”ti.

Anto vāsetvā bahi pācenti.

Damakā parivārenti.

Bhikkhū avissaṭṭhā paribhuñjanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, anto pacitun”ti.

Dubbhikkhe kappiyakārakā bahutaraṁ haranti, appataraṁ bhikkhūnaṁ denti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, sāmaṁ pacituṁ.

Anujānāmi, bhikkhave, anto vuṭṭhaṁ, anto pakkaṁ, sāmaṁ pakkan”ti.

6. Uggahitapaṭiggahaṇa

Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū kāsīsu vassaṁvuṭṭhā rājagahaṁ gacchantā bhagavantaṁ dassanāya antarāmagge na labhiṁsu lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ;

bahuñca phalakhādanīyaṁ ahosi;

kappiyakārako ca na ahosi.

Atha kho te bhikkhū kilantarūpā yena rājagahaṁ veḷuvanaṁ kalandakanivāpo, yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.

Āciṇṇaṁ kho panetaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ āgantukehi bhikkhūhi saddhiṁ paṭisammodituṁ.

Atha kho bhagavā te bhikkhū etadavoca—

“kacci, bhikkhave, khamanīyaṁ, kacci yāpanīyaṁ,

kaccittha appakilamathena addhānaṁ āgatā;

kuto ca tumhe, bhikkhave, āgacchathā”ti?

“Khamanīyaṁ, bhagavā, yāpanīyaṁ, bhagavā.

Idha mayaṁ, bhante, kāsīsu vassaṁvuṭṭhā rājagahaṁ āgacchantā bhagavantaṁ dassanāya antarāmagge na labhimhā lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ;

bahuñca phalakhādanīyaṁ ahosi;

kappiyakārako ca na ahosi;

tena mayaṁ kilantarūpā addhānaṁ āgatā”ti.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“anujānāmi, bhikkhave, yattha phalakhādanīyaṁ passati, kappiyakārako ca na hoti, sāmaṁ gahetvā, haritvā, kappiyakārake passitvā, bhūmiyaṁ nikkhipitvā, paṭiggahāpetvā paribhuñjituṁ.

Anujānāmi, bhikkhave, uggahitaṁ paṭiggahitun”ti.

Tena kho pana samayena aññatarassa brāhmaṇassa navā ca tilā navañca madhu uppannā honti.

Atha kho tassa brāhmaṇassa etadahosi—

“yannūnāhaṁ nave ca tile navañca madhuṁ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dadeyyan”ti.

Atha kho so brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ paṭisammodi, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ aṭṭhāsi.

Ekamantaṁ ṭhito kho so brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca—

“adhivāsetu me bhavaṁ gotamo svātanāya bhattaṁ, saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.

Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

Atha kho so brāhmaṇo bhagavato adhivāsanaṁ viditvā pakkāmi.

Atha kho so brāhmaṇo tassā rattiyā accayena paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocāpesi—

“kālo, bho gotama, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena tassa brāhmaṇassa nivesanaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi, saddhiṁ bhikkhusaṅghena.

Atha kho so brāhmaṇo buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappetvā sampavāretvā bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinnaṁ kho taṁ brāhmaṇaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassetvā, samādapetvā, samuttejetvā, sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

Atha kho tassa brāhmaṇassa acirapakkantassa bhagavato etadahosi—

“yesaṁ kho mayā atthāya buddhappamukho bhikkhusaṅgho nimantito, ‘nave ca tile navañca madhuṁ dassāmī’ti, te mayā pamuṭṭhā dātuṁ.

Yannūnāhaṁ nave ca tile navañca madhuṁ kolambehi ca ghaṭehi ca ārāmaṁ harāpeyyan”ti.

Atha kho so brāhmaṇo nave ca tile navañca madhuṁ kolambehi ca ghaṭehi ca ārāmaṁ harāpetvā yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhāsi.

Ekamantaṁ ṭhito kho so brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca—

“yesaṁ kho mayā, bho gotama, atthāya buddhappamukho bhikkhusaṅgho nimantito, ‘nave ca tile navañca madhuṁ dassāmī’ti, te mayā pamuṭṭhā dātuṁ.

Paṭiggaṇhātu me bhavaṁ gotamo nave ca tile navañca madhun”ti.

“Tena hi, brāhmaṇa, bhikkhūnaṁ dehī”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū dubbhikkhe appamattakepi pavārenti, paṭisaṅkhāpi paṭikkhipanti,

sabbo ca saṅgho pavārito hoti. Bhikkhū kukkuccāyantā na paṭiggaṇhanti.

“Paṭiggaṇhatha, bhikkhave, paribhuñjatha.

Anujānāmi, bhikkhave, tato nīhaṭaṁ bhuttāvinā pavāritena anatirittaṁ paribhuñjitun”ti.

7. Paṭiggahitādianujānana

Tena kho pana samayena āyasmato upanandassa sakyaputtassa upaṭṭhākakulaṁ saṅghassatthāya khādanīyaṁ pāhesi—

“ayyassa upanandassa dassetvā saṅghassa dātabban”ti.

Tena kho pana samayena āyasmā upanando sakyaputto gāmaṁ piṇḍāya paviṭṭho hoti.

Atha kho te manussā ārāmaṁ gantvā bhikkhū pucchiṁsu—

“kahaṁ, bhante, ayyo upanando”ti?

“Esāvuso, āyasmā upanando sakyaputto gāmaṁ piṇḍāya paviṭṭho”ti.

“Idaṁ, bhante, khādanīyaṁ ayyassa upanandassa dassetvā saṅghassa dātabban”ti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Tena hi, bhikkhave, paṭiggahetvā nikkhipatha yāva upanando āgacchatī”ti.

Atha kho āyasmā upanando sakyaputto purebhattaṁ kulāni payirupāsitvā divā āgacchati.

Tena kho pana samayena bhikkhū dubbhikkhe appamattakepi pavārenti, paṭisaṅkhāpi paṭikkhipanti, sabbo ca saṅgho pavārito hoti.

Bhikkhū kukkuccāyantā na paṭiggaṇhanti.

“Paṭiggaṇhatha, bhikkhave, paribhuñjatha.

Anujānāmi, bhikkhave, purebhattaṁ paṭiggahitaṁ bhuttāvinā pavāritena anatirittaṁ paribhuñjitun”ti.

Atha kho bhagavā rājagahe yathābhirantaṁ viharitvā yena sāvatthi tena cārikaṁ pakkāmi.

Anupubbena cārikaṁ caramāno yena sāvatthi tadavasari.

Tatra sudaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.

Tena kho pana samayena āyasmato sāriputtassa kāyaḍāhābādho hoti.

Atha kho āyasmā mahāmoggallāno yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ etadavoca—

“pubbe te, āvuso sāriputta, kāyaḍāhābādho kena phāsu hotī”ti?

“Bhisehi ca me, āvuso, muḷālikāhi cā”ti.

Atha kho āyasmā mahāmoggallāno seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva jetavane antarahito mandākiniyā pokkharaṇiyā tīre pāturahosi.

Addasā kho aññataro nāgo āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ dūratova āgacchantaṁ, disvāna āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ etadavoca—

“etu kho, bhante, ayyo mahāmoggallāno. Svāgataṁ, bhante, ayyassa mahāmoggallānassa.

Kena, bhante, ayyassa attho;

kiṁ dammī”ti?

“Bhisehi ca me, āvuso, attho, muḷālikāhi cā”ti.

Atha kho so nāgo aññataraṁ nāgaṁ āṇāpesi—

“tena hi, bhaṇe, ayyassa bhise ca muḷālikāyo ca yāvadatthaṁ dehī”ti.

Atha kho so nāgo mandākiniṁ pokkharaṇiṁ ogāhetvā, soṇḍāya bhisañca muḷālikañca abbāhitvā, suvikkhālitaṁ vikkhāletvā, bhaṇḍikaṁ bandhitvā yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami.

Atha kho āyasmā mahāmoggallāno—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—mandākiniyā pokkharaṇiyā tīre antarahito jetavane pāturahosi.

Sopi kho nāgo mandākiniyā pokkharaṇiyā tīre antarahito jetavane pāturahosi.

Atha kho so nāgo āyasmato mahāmoggallānassa bhise ca muḷālikāyo ca paṭiggahāpetvā jetavane antarahito mandākiniyā pokkharaṇiyā tīre pāturahosi.

Atha kho āyasmā mahāmoggallāno āyasmato sāriputtassa bhise ca muḷālikāyo ca upanāmesi.

Atha kho āyasmato sāriputtassa bhise ca muḷālikāyo ca bhuttassa kāyaḍāhābādho paṭippassambhi.

Bahū bhisā ca muḷālikāyo ca avasiṭṭhā honti.

Tena kho pana samayena bhikkhū dubbhikkhe appamattakepi pavārenti, paṭisaṅkhāpi paṭikkhipanti, sabbo ca saṅgho pavārito hoti.

Bhikkhū kukkuccāyantā na paṭiggaṇhanti.

“Paṭiggaṇhatha, bhikkhave, paribhuñjatha.

Anujānāmi, bhikkhave, vanaṭṭhaṁ pokkharaṭṭhaṁ bhuttāvinā pavāritena anatirittaṁ paribhuñjitun”ti.

Tena kho pana samayena sāvatthiyaṁ bahuṁ phalakhādanīyaṁ uppannaṁ hoti, kappiyakārako ca na hoti.

Bhikkhū kukkuccāyantā phalaṁ na paribhuñjanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, abījaṁ nibbattabījaṁ akatakappaṁ phalaṁ paribhuñjitun”ti.

8. Satthakammapaṭikkhepakathā

Atha kho bhagavā sāvatthiyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena rājagahaṁ tena cārikaṁ pakkāmi.

Anupubbena cārikaṁ caramāno yena rājagahaṁ tadavasari.

Tatra sudaṁ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.

Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno bhagandalābādho hoti.

Ākāsagotto vejjo satthakammaṁ karoti.

Atha kho bhagavā senāsanacārikaṁ āhiṇḍanto yena tassa bhikkhuno vihāro tenupasaṅkami.

Addasā kho ākāsagotto vejjo bhagavantaṁ dūratova āgacchantaṁ, disvāna bhagavantaṁ etadavoca—

“āgacchatu bhavaṁ gotamo, imassa bhikkhuno vaccamaggaṁ passatu, seyyathāpi godhāmukhan”ti.

Atha kho bhagavā—

“so maṁ khvāyaṁ moghapuriso uppaṇḍetī”ti—

tatova paṭinivattitvā, etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe bhikkhusaṅghaṁ sannipātāpetvā, bhikkhū paṭipucchi—

“atthi kira, bhikkhave, amukasmiṁ vihāre bhikkhu gilāno”ti?

“Atthi, bhagavā”ti.

“Kiṁ tassa, bhikkhave, bhikkhuno ābādho”ti?

“Tassa, bhante, āyasmato bhagandalābādho, ākāsagotto vejjo satthakammaṁ karotī”ti.

Vigarahi buddho bhagavā—

“ananucchavikaṁ, bhikkhave, tassa moghapurisassa, ananulomikaṁ, appatirūpaṁ, assāmaṇakaṁ, akappiyaṁ, akaraṇīyaṁ.

Kathañhi nāma so, bhikkhave, moghapuriso sambādhe satthakammaṁ kārāpessati.

Sambādhe, bhikkhave, sukhumā chavi, duropayo vaṇo, dupparihāraṁ satthaṁ.

Netaṁ, bhikkhave, appasannānaṁ vā pasādāya …pe…

vigarahitvā …pe…

dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“na, bhikkhave, sambādhe satthakammaṁ kārāpetabbaṁ.

Yo kārāpeyya, āpatti thullaccayassā”ti.

Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū—

“bhagavatā satthakammaṁ paṭikkhittan”ti—

vatthikammaṁ kārāpenti.

Ye te bhikkhū appicchā, te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“kathañhi nāma chabbaggiyā bhikkhū vatthikammaṁ kārāpessantī”ti.

Atha kho te bhikkhū bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Saccaṁ kira, bhikkhave, chabbaggiyā bhikkhū vatthikammaṁ kārāpentī”ti?

“Saccaṁ, bhagavā”ti …pe…

vigarahitvā dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“na, bhikkhave, sambādhassa sāmantā dvaṅgulā satthakammaṁ vā vatthikammaṁ vā kārāpetabbaṁ.

Yo kārāpeyya, āpatti thullaccayassā”ti.

9. Manussamaṁsapaṭikkhepakathā

Atha kho bhagavā rājagahe yathābhirantaṁ viharitvā yena bārāṇasī tena cārikaṁ pakkāmi.

Anupubbena cārikaṁ caramāno yena bārāṇasī tadavasari.

Tatra sudaṁ bhagavā bārāṇasiyaṁ viharati isipatane migadāye.

Tena kho pana samayena bārāṇasiyaṁ suppiyo ca upāsako suppiyā ca upāsikā ubhatopasannā honti, dāyakā, kārakā, saṅghupaṭṭhākā.

Atha kho suppiyā upāsikā ārāmaṁ gantvā vihārena vihāraṁ pariveṇena pariveṇaṁ upasaṅkamitvā bhikkhū pucchati—

“ko, bhante, gilāno, kassa kiṁ āhariyatū”ti?

Tena kho pana samayena aññatarena bhikkhunā virecanaṁ pītaṁ hoti.

Atha kho so bhikkhu suppiyaṁ upāsikaṁ etadavoca—

“mayā kho, bhagini, virecanaṁ pītaṁ.

Attho me paṭicchādanīyenā”ti.

“Suṭṭhu, ayya, āhariyissatī”ti

gharaṁ gantvā antevāsiṁ āṇāpesi—

“gaccha, bhaṇe, pavattamaṁsaṁ jānāhī”ti.

“Evaṁ, ayye”ti kho so puriso suppiyāya upāsikāya paṭissuṇitvā kevalakappaṁ bārāṇasiṁ āhiṇḍanto na addasa pavattamaṁsaṁ.

Atha kho so puriso yena suppiyā upāsikā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā suppiyaṁ upāsikaṁ etadavoca—

“natthayye pavattamaṁsaṁ.

Māghāto ajjā”ti.

Atha kho suppiyāya upāsikāya etadahosi—

“tassa kho gilānassa bhikkhuno paṭicchādanīyaṁ alabhantassa ābādho vā abhivaḍḍhissati, kālaṅkiriyā vā bhavissati.

Na kho metaṁ patirūpaṁ yāhaṁ paṭissuṇitvā na harāpeyyan”ti.

Potthanikaṁ gahetvā ūrumaṁsaṁ ukkantitvā dāsiyā adāsi—

“handa, je, imaṁ maṁsaṁ sampādetvā amukasmiṁ vihāre bhikkhu gilāno, tassa dajjāhi.

Yo ca maṁ pucchati, ‘gilānā’ti paṭivedehī”ti uttarāsaṅgena ūruṁ veṭhetvā ovarakaṁ pavisitvā mañcake nipajji.

Atha kho suppiyo upāsako gharaṁ gantvā dāsiṁ pucchi—

“kahaṁ suppiyā”ti?

“Esāyya, ovarake nipannā”ti.

Atha kho suppiyo upāsako yena suppiyā upāsikā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā suppiyaṁ upāsikaṁ etadavoca—

“kissa nipannāsī”ti?

“Gilānāmhī”ti.

“Kiṁ te ābādho”ti?

Atha kho suppiyā upāsikā suppiyassa upāsakassa etamatthaṁ ārocesi.

Atha kho suppiyo upāsako—

“acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho.

Yāva saddhāyaṁ suppiyā pasannā, yatra hi nāma attanopi maṁsāni pariccattāni.

Kimpimāya aññaṁ kiñci adeyyaṁ bhavissatī”ti—

haṭṭho udaggo yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinno kho suppiyo upāsako bhagavantaṁ etadavoca—

“adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṁ, saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.

Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

Atha kho suppiyo upāsako bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

Atha kho suppiyo upāsako tassā rattiyā accayena paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocāpesi—“kālo, bhante, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena suppiyassa upāsakassa nivesanaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi, saddhiṁ bhikkhusaṅghena.

Atha kho suppiyo upāsako yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi.

Ekamantaṁ ṭhitaṁ kho suppiyaṁ upāsakaṁ bhagavā etadavoca—“kahaṁ, suppiyā”ti?

“Gilānā, bhagavā”ti.

“Tena hi āgacchatū”ti.

“Na, bhagavā, ussahatī”ti.

“Tena hi pariggahetvāpi ānethā”ti.

Atha kho suppiyo upāsako suppiyaṁ upāsikaṁ pariggahetvā ānesi.

Tassā saha dassanena bhagavato tāva mahāvaṇo ruḷho ahosi succhavilomajāto.

Atha kho suppiyo ca upāsako suppiyā ca upāsikā—

“acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho.

Tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā, yatra hi nāma saha dassanena bhagavato tāva mahāvaṇo ruḷho bhavissati succhavilomajāto”ti—

haṭṭhā udaggā buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappetvā sampavāretvā bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ ekamantaṁ nisīdiṁsu.

Atha kho bhagavā suppiyañca upāsakaṁ suppiyañca upāsikaṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe bhikkhusaṅghaṁ sannipātāpetvā bhikkhū paṭipucchi—

“ko, bhikkhave, suppiyaṁ upāsikaṁ maṁsaṁ viññāpesī”ti?

Evaṁ vutte, so bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca—“ahaṁ kho, bhante, suppiyaṁ upāsikaṁ maṁsaṁ viññāpesin”ti.

“Āhariyittha, bhikkhū”ti?

“Āhariyittha, bhagavā”ti.

“Paribhuñji tvaṁ, bhikkhū”ti?

“Paribhuñjāmahaṁ, bhagavā”ti.

“Paṭivekkhi tvaṁ, bhikkhū”ti?

“Nāhaṁ, bhagavā, paṭivekkhin”ti.

Vigarahi buddho bhagavā …pe…

kathañhi nāma tvaṁ, moghapurisa, appaṭivekkhitvā maṁsaṁ paribhuñjissasi.

Manussamaṁsaṁ kho tayā, moghapurisa, paribhuttaṁ.

Netaṁ, moghapurisa, appasannānaṁ vā pasādāya …pe…

vigarahitvā dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“santi, bhikkhave, manussā saddhā pasannā, tehi attanopi maṁsāni pariccattāni.

Na, bhikkhave, manussamaṁsaṁ paribhuñjitabbaṁ.

Yo paribhuñjeyya, āpatti thullaccayassa.

Na ca, bhikkhave, appaṭivekkhitvā maṁsaṁ paribhuñjitabbaṁ.

Yo paribhuñjeyya, āpatti dukkaṭassā”ti.

10. Hatthimaṁsādipaṭikkhepakathā

Tena kho pana samayena rañño hatthī maranti.

Manussā dubbhikkhe hatthimaṁsaṁ paribhuñjanti, bhikkhūnaṁ piṇḍāya carantānaṁ hatthimaṁsaṁ denti.

Bhikkhū hatthimaṁsaṁ paribhuñjanti.

Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“kathañhi nāma samaṇā sakyaputtiyā hatthimaṁsaṁ paribhuñjissanti.

Rājaṅgaṁ hatthī, sace rājā jāneyya, na nesaṁ attamano assā”ti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Na, bhikkhave, hatthimaṁsaṁ paribhuñjitabbaṁ.

Yo paribhuñjeyya, āpatti dukkaṭassā”ti.

Tena kho pana samayena rañño assā maranti.

Manussā dubbhikkhe assamaṁsaṁ paribhuñjanti, bhikkhūnaṁ piṇḍāya carantānaṁ assamaṁsaṁ denti.

Bhikkhū assamaṁsaṁ paribhuñjanti.

Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“kathañhi nāma samaṇā sakyaputtiyā assamaṁsaṁ paribhuñjissanti.

Rājaṅgaṁ assā, sace rājā jāneyya, na nesaṁ attamano assā”ti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Na, bhikkhave, assamaṁsaṁ paribhuñjitabbaṁ.

Yo paribhuñjeyya, āpatti dukkaṭassā”ti.

Tena kho pana samayena manussā dubbhikkhe sunakhamaṁsaṁ paribhuñjanti, bhikkhūnaṁ piṇḍāya carantānaṁ sunakhamaṁsaṁ denti.

Bhikkhū sunakhamaṁsaṁ paribhuñjanti.

Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“kathañhi nāma samaṇā sakyaputtiyā sunakhamaṁsaṁ paribhuñjissanti, jeguccho sunakho paṭikūlo”ti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Na, bhikkhave, sunakhamaṁsaṁ paribhuñjitabbaṁ.

Yo paribhuñjeyya, āpatti dukkaṭassā”ti.

Tena kho pana samayena manussā dubbhikkhe ahimaṁsaṁ paribhuñjanti, bhikkhūnaṁ piṇḍāya carantānaṁ ahimaṁsaṁ denti.

Bhikkhū ahimaṁsaṁ paribhuñjanti.

Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“kathañhi nāma samaṇā sakyaputtiyā ahimaṁsaṁ paribhuñjissanti, jeguccho ahi paṭikūlo”ti.

Supassopi nāgarājā yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi.

Ekamantaṁ ṭhito kho supasso nāgarājā bhagavantaṁ etadavoca—

“santi, bhante, nāgā assaddhā appasannā.

Te appamattakehipi bhikkhū viheṭheyyuṁ.

Sādhu, bhante, ayyā ahimaṁsaṁ na paribhuñjeyyun”ti.

Atha kho bhagavā supassaṁ nāgarājānaṁ dhammiyā kathāya sandassesi …pe… padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“na, bhikkhave, ahimaṁsaṁ paribhuñjitabbaṁ.

Yo paribhuñjeyya, āpatti dukkaṭassā”ti.

Tena kho pana samayena luddakā sīhaṁ hantvā sīhamaṁsaṁ paribhuñjanti, bhikkhūnaṁ piṇḍāya carantānaṁ sīhamaṁsaṁ denti.

Bhikkhū sīhamaṁsaṁ paribhuñjitvā araññe viharanti.

Sīhā sīhamaṁsagandhena bhikkhū paripātenti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Na, bhikkhave, sīhamaṁsaṁ paribhuñjitabbaṁ.

Yo paribhuñjeyya, āpatti dukkaṭassā”ti.

Tena kho pana samayena luddakā byagghaṁ hantvā …pe…

dīpiṁ hantvā …pe…

acchaṁ hantvā …pe…

taracchaṁ hantvā taracchamaṁsaṁ paribhuñjanti, bhikkhūnaṁ piṇḍāya carantānaṁ taracchamaṁsaṁ denti.

Bhikkhū taracchamaṁsaṁ paribhuñjitvā araññe viharanti.

Taracchā taracchamaṁsagandhena bhikkhū paripātenti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Na, bhikkhave, taracchamaṁsaṁ paribhuñjitabbaṁ.

Yo paribhuñjeyya, āpatti dukkaṭassā”ti.

Suppiyabhāṇavāro niṭṭhito dutiyo.

11. Yāgumadhugoḷakānujānana

Atha kho bhagavā bārāṇasiyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena andhakavindaṁ tena cārikaṁ pakkāmi, mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ, aḍḍhatelasehi bhikkhusatehi.

Tena kho pana samayena jānapadā manussā bahuṁ loṇampi, telampi, taṇḍulampi, khādanīyampi sakaṭesu āropetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa piṭṭhito piṭṭhito anubandhā honti—

“yadā paṭipāṭiṁ labhissāma tadā bhattaṁ karissāmā”ti, pañcamattāni ca vighāsādasatāni.

Atha kho bhagavā anupubbena cārikaṁ caramāno yena andhakavindaṁ tadavasari.

Atha kho aññatarassa brāhmaṇassa paṭipāṭiṁ alabhantassa etadahosi—

“atītāni kho me dve māsāni buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ anubandhantassa ‘yadā paṭipāṭiṁ labhissāmi tadā bhattaṁ karissāmī’ti, na ca me paṭipāṭi labbhati, ahañcamhi ekattako, bahu ca me gharāvāsattho hāyati.

Yannūnāhaṁ bhattaggaṁ olokeyyaṁ;

yaṁ bhattagge nāssa, taṁ paṭiyādeyyan”ti.

Atha kho so brāhmaṇo bhattaggaṁ olokento dve nāddasa—

yāguñca madhugoḷakañca.

Atha kho so brāhmaṇo yenāyasmā ānando tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca—

“idha me, bho ānanda, paṭipāṭiṁ alabhantassa etadahosi—

‘atītāni kho me dve māsāni buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ anubandhantassa, “yadā paṭipāṭiṁ labhissāmi tadā bhattaṁ karissāmī”ti.

Na ca me paṭipāṭi labbhati, ahañcamhi ekattako, bahu ca me gharāvāsattho hāyati.

Yannūnāhaṁ bhattaggaṁ olokeyyaṁ;

yaṁ bhattagge nāssa, taṁ paṭiyādeyyan’ti.

So kho ahaṁ, bho ānanda, bhattaggaṁ olokento dve nāddasaṁ—

yāguñca madhugoḷakañca.

Sacāhaṁ, bho ānanda, paṭiyādeyyaṁ yāguñca madhugoḷakañca, paṭiggaṇheyya me bhavaṁ gotamo”ti?

“Tena hi, brāhmaṇa, bhagavantaṁ paṭipucchissāmī”ti.

Atha kho āyasmā ānando bhagavato etamatthaṁ ārocesi.

“Tena hānanda, paṭiyādetū”ti.

“Tena hi, brāhmaṇa, paṭiyādehī”ti.

Atha kho so brāhmaṇo tassā rattiyā accayena pahūtaṁ yāguñca madhugoḷakañca paṭiyādāpetvā bhagavato upanāmesi—

“paṭiggaṇhātu me bhavaṁ gotamo yāguñca madhugoḷakañcā”ti.

“Tena hi, brāhmaṇa, bhikkhūnaṁ dehī”ti.

Bhikkhū kukkuccāyantā na paṭiggaṇhanti.

“Paṭiggaṇhatha, bhikkhave, paribhuñjathā”ti.

Atha kho so brāhmaṇo buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ pahūtāya yāguyā ca madhugoḷakena ca sahatthā santappetvā sampavāretvā bhagavantaṁ dhotahatthaṁ onītapattapāṇiṁ ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinnaṁ kho taṁ brāhmaṇaṁ bhagavā etadavoca—

“Dasayime, brāhmaṇa, ānisaṁsā yāguyā.

Katame dasa?

Yāguṁ dento āyuṁ deti, vaṇṇaṁ deti, sukhaṁ deti, balaṁ deti, paṭibhānaṁ deti, yāgu pītā khuddaṁ paṭihanati, pipāsaṁ vineti, vātaṁ anulometi, vatthiṁ sodheti, āmāvasesaṁ pāceti—

ime kho, brāhmaṇa, dasānisaṁsā yāguyāti.

Yo saññatānaṁ paradattabhojinaṁ,

Kālena sakkacca dadāti yāguṁ;

Dasassa ṭhānāni anuppavecchati,

Āyuñca vaṇṇañca sukhaṁ balañca.

Paṭibhānamassa upajāyate tato,

Khuddaṁ pipāsañca byapaneti vātaṁ;

Sodheti vatthiṁ pariṇāmeti bhattaṁ,

Bhesajjametaṁ sugatena vaṇṇitaṁ.

Tasmā hi yāguṁ alameva dātuṁ,

Niccaṁ manussena sukhatthikena;

Dibbāni vā patthayatā sukhāni,

Manussasobhagyatamicchatā vā”ti.

Atha kho bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“anujānāmi, bhikkhave, yāguñca madhugoḷakañcā”ti.