16. Senāsanakkhandhaka (PLI-TV-KD16)

Theravāda Vinayapiṭaka

Cūḷavagga

16. Senāsanakkhandhaka

1.1. Vihārānujānana

Tena samayena buddho bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.

Tena kho pana samayena bhagavatā bhikkhūnaṁ senāsanaṁ apaññattaṁ hoti.

Te ca bhikkhū tahaṁ tahaṁ viharanti—

araññe, rukkhamūle, pabbate, kandarāyaṁ, giriguhāyaṁ, susāne, vanapatthe, ajjhokāse, palālapuñje.

Te kālasseva tato tato upanikkhamanti—

araññā rukkhamūlā pabbatā kandarā giriguhā susānā vanapatthā ajjhokāsā palālapuñjā, pāsādikena abhikkantena paṭikkantena, ālokitena vilokitena, samiñjitena pasāritena, okkhittacakkhū, iriyāpathasampannā.

Tena kho pana samayena rājagahako seṭṭhī kālasseva uyyānaṁ agamāsi.

Addasā kho rājagahako seṭṭhī te bhikkhū kālasseva tato tato upanikkhamante—

araññā rukkhamūlā pabbatā kandarā giriguhā susānā vanapatthā ajjhokāsā palālapuñjā, pāsādikena abhikkantena paṭikkantena, ālokitena vilokitena, samiñjitena pasāritena, okkhittacakkhū, iriyāpathasampanne.

Disvānassa cittaṁ pasīdi.

Atha kho rājagahako seṭṭhī yena te bhikkhū tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca—

“sacāhaṁ, bhante, vihāre kārāpeyyaṁ, vaseyyātha me vihāresū”ti?

“Na kho, gahapati, bhagavatā vihārā anuññātā”ti.

“Tena hi, bhante, bhagavantaṁ paṭipucchitvā mama āroceyyāthā”ti.

“Evaṁ, gahapatī”ti

kho te bhikkhū rājagahakassa seṭṭhissa paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.

Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ—

“rājagahako, bhante, seṭṭhī vihāre kārāpetukāmo.

Kathaṁ nu kho, bhante, amhehi paṭipajjitabban”ti?

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“anujānāmi, bhikkhave, pañca leṇāni—

vihāraṁ, aḍḍhayogaṁ, pāsādaṁ, hammiyaṁ, guhan”ti.

Atha kho te bhikkhū yena rājagahako seṭṭhī tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā rājagahakaṁ seṭṭhiṁ etadavocuṁ—

“anuññātā kho, gahapati, bhagavatā vihārā;

yassadāni kālaṁ maññasī”ti.

Atha kho rājagahako seṭṭhī ekāheneva saṭṭhivihāre patiṭṭhāpesi.

Atha kho rājagahako seṭṭhī te saṭṭhivihāre pariyosāpetvā yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinno kho rājagahako seṭṭhī bhagavantaṁ etadavoca—

“adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.

Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

Atha kho rājagahako seṭṭhī bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

Atha kho rājagahako seṭṭhī tassā rattiyā accayena paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocāpesi—

“kālo, bhante, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena rājagahakassa seṭṭhissa nivesanaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi saddhiṁ bhikkhusaṅghena.

Atha kho rājagahako seṭṭhī buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappetvā sampavāretvā, bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ, ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinno kho rājagahako seṭṭhī bhagavantaṁ etadavoca—

“ete me, bhante, saṭṭhivihārā puññatthikena saggatthikena kārāpitā.

Kathāhaṁ, bhante, tesu vihāresu paṭipajjāmī”ti?

“Tena hi tvaṁ, gahapati, te saṭṭhivihāre āgatānāgatassa cātuddisassa saṅghassa patiṭṭhāpehī”ti.

“Evaṁ, bhante”ti kho rājagahako seṭṭhī bhagavato paṭissutvā te saṭṭhivihāre āgatānāgatassa cātuddisassa saṅghassa patiṭṭhāpesi.

Atha kho bhagavā rājagahakaṁ seṭṭhiṁ imāhi gāthāhi anumodi—

“Sītaṁ uṇhaṁ paṭihanti,

tato vāḷamigāni ca;

Sarīsape ca makase,

sisire cāpi vuṭṭhiyo.

Tato vātātapo ghoro,

sañjāto paṭihaññati;

Leṇatthañca sukhatthañca,

jhāyituñca vipassituṁ.

Vihāradānaṁ saṅghassa,

Aggaṁ buddhena vaṇṇitaṁ;

Tasmā hi paṇḍito poso,

Sampassaṁ atthamattano.

Vihāre kāraye ramme,

vāsayettha bahussute;

Tesaṁ annañca pānañca,

vatthasenāsanāni ca.

Dadeyya ujubhūtesu,

Vippasannena cetasā;

Te tassa dhammaṁ desenti,

Sabbadukkhāpanūdanaṁ;

Yaṁ so dhammaṁ idhaññāya,

Parinibbāti anāsavo”ti.

Atha kho bhagavā rājagahakaṁ seṭṭhiṁ imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

Assosuṁ kho manussā—

“bhagavatā kira vihārā anuññātā”ti sakkaccaṁ vihāre kārāpenti.

Te vihārā akavāṭakā honti;

ahīpi vicchikāpi satapadiyopi pavisanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, kavāṭan”ti.

Bhittichiddaṁ karitvā valliyāpi rajjuyāpi kavāṭaṁ bandhanti.

Undūrehipi upacikāhipi khajjanti.

Khayitabandhanāni kavāṭāni patanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, piṭṭhasaṅghāṭaṁ udukkhalikaṁ uttarapāsakan”ti.

Kavāṭā na phusīyanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, āviñchanacchiddaṁ āviñchanarajjun”ti.

Kavāṭā na thakiyanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, aggaḷavaṭṭiṁ kapisīsakaṁ sūcikaṁ ghaṭikan”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū na sakkonti kavāṭaṁ apāpurituṁ.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, tāḷacchiddaṁ.

Tīṇi tāḷāni—

lohatāḷaṁ, kaṭṭhatāḷaṁ, visāṇatāḷan”ti.

Yehi te ugghāṭetvā pavisanti, vihārā aguttā honti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, yantakaṁ sūcikan”ti.

Tena kho pana samayena vihārā tiṇacchadanā honti;

sītakāle sītā, uṇhakāle uṇhā.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, ogumphetvā ullittāvalittaṁ kātun”ti.

Tena kho pana samayena vihārā avātapānakā honti acakkhussā duggandhā.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, tīṇi vātapānāni—

vedikāvātapānaṁ, jālavātapānaṁ, salākavātapānan”ti.

Vātapānantarikāya kāḷakāpi vagguliyopi pavisanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, vātapānacakkalikan”ti.

Cakkalikantarikāyapi kāḷakāpi vagguliyopi pavisanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, vātapānakavāṭakaṁ vātapānabhisikan”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū chamāyaṁ sayanti.

Gattānipi cīvarānipi paṁsukitāni honti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, tiṇasanthārakan”ti.

Tiṇasanthārako undūrehipi upacikāhipi khajjati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, miḍḍhin”ti.

Miḍḍhiyā gattāni dukkhā honti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, bidalamañcakan”ti.

1.2. Mañcapīṭhādianujānana

Tena kho pana samayena saṅghassa sosāniko masārako mañco uppanno hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, masārakaṁ mañcan”ti.

Masārakaṁ pīṭhaṁ uppannaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, masārakaṁ pīṭhan”ti.

Tena kho pana samayena saṅghassa sosāniko bundikābaddho mañco uppanno hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, bundikābaddhaṁ mañcan”ti.

Bundikābaddhaṁ pīṭhaṁ uppannaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, bundikābaddhaṁ pīṭhan”ti.

Tena kho pana samayena saṅghassa sosāniko kuḷīrapādako mañco uppanno hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, kuḷīrapādakaṁ mañcan”ti.

Kuḷīrapādakaṁ pīṭhaṁ uppannaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, kuḷīrapādakaṁ pīṭhan”ti.

Tena kho pana samayena saṅghassa sosāniko āhaccapādako mañco uppanno hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, āhaccapādakaṁ mañcan”ti.

Āhaccapādakaṁ pīṭhaṁ uppannaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, āhaccapādakaṁ pīṭhan”ti.

Tena kho pana samayena saṅghassa āsandiko uppanno hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, āsandikan”ti.

Uccako āsandiko uppanno hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, uccakampi āsandikan”ti.

Sattaṅgo uppanno hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, sattaṅgan”ti.

Uccako sattaṅgo uppanno hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, uccakampi sattaṅgan”ti.

Bhaddapīṭhaṁ uppannaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, bhaddapīṭhan”ti.

Pīṭhikā uppannā hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, pīṭhikan”ti.

Eḷakapādakaṁ pīṭhaṁ uppannaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, eḷakapādakaṁ pīṭhan”ti.

Āmalakavaṭṭikaṁ pīṭhaṁ uppannaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, āmalakavaṭṭikaṁ pīṭhan”ti.

Phalakaṁ uppannaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, phalakan”ti.

Kocchaṁ uppannaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, kocchan”ti.

Palālapīṭhaṁ uppannaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, palālapīṭhan”ti.

Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū ucce mañce sayanti.

Manussā vihāracārikaṁ āhiṇḍantā passitvā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“seyyathāpi gihī kāmabhogino”ti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Na, bhikkhave, ucce mañce sayitabbaṁ.

Yo sayeyya, āpatti dukkaṭassā”ti.

Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu nīce mañce sayanto ahinā daṭṭho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, mañcapaṭipādakan”ti.

Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū ucce mañcapaṭipādake dhārenti, saha mañcapaṭipādakehi pavedhenti.

Manussā vihāracārikaṁ āhiṇḍantā passitvā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“seyyathāpi gihī kāmabhogino”ti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Na, bhikkhave, uccā mañcapaṭipādakā dhāretabbā.

Yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassa.

Anujānāmi, bhikkhave, aṭṭhaṅgulaparamaṁ mañcapaṭipādakan”ti.

Tena kho pana samayena saṅghassa suttaṁ uppannaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, suttaṁ mañcaṁ veṭhetun”ti.

Aṅgāni bahusuttaṁ pariyādiyanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, aṅge vijjhitvā aṭṭhapadakaṁ veṭhetun”ti.

Coḷakaṁ uppannaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, cimilikaṁ kātun”ti.

Tūlikā uppannā hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, vijaṭetvā bibbohanaṁ kātuṁ.

Tīṇi tūlāni—

rukkhatūlaṁ, latātūlaṁ, poṭakitūlan”ti.

Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū addhakāyikāni bibbohanāni dhārenti.

Manussā vihāracārikaṁ āhiṇḍantā passitvā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“seyyathāpi gihī kāmabhogino”ti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Na, bhikkhave, aḍḍhakāyikāni bibbohanāni dhāretabbāni.

Yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassa.

Anujānāmi, bhikkhave, sīsappamāṇaṁ bibbohanaṁ kātun”ti.

Tena kho pana samayena rājagahe giraggasamajjo hoti.

Manussā mahāmattānaṁ atthāya bhisiyo paṭiyādenti—

uṇṇabhisiṁ, coḷabhisiṁ, vākabhisiṁ, tiṇabhisiṁ, paṇṇabhisiṁ.

Te vītivatte samajje chaviṁ uppāṭetvā haranti.

Addasāsuṁ kho bhikkhū samajjaṭṭhāne bahuṁ uṇṇampi coḷakampi vākampi tiṇampi paṇṇampi chaṭṭitaṁ.

Disvāna bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, pañca bhisiyo—

uṇṇabhisiṁ, coḷabhisiṁ, vākabhisiṁ, tiṇabhisiṁ, paṇṇabhisin”ti.

Tena kho pana samayena saṅghassa senāsanaparikkhārikaṁ dussaṁ uppannaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, bhisiṁ onandhitun”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū mañcabhisiṁ pīṭhe santharanti, pīṭhabhisiṁ mañce santharanti.

Bhisiyo paribhijjanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, onaddhamañcaṁ onaddhapīṭhan”ti.

Ullokaṁ akaritvā santharanti, heṭṭhato nipatanti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, ullokaṁ karitvā santharitvā bhisiṁ onandhitun”ti.

Chaviṁ uppāṭetvā haranti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, phositun”ti.

Harantiyeva …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, bhattikamman”ti.

Harantiyeva …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, hatthabhattikamman”ti.

Harantiyeva …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, hatthabhattin”ti.

1.3. Setavaṇṇādianujānana

Tena kho pana samayena titthiyānaṁ seyyāyo setavaṇṇā honti, kāḷavaṇṇakatā bhūmi, gerukaparikammakatā bhitti.

Bahū manussā seyyāpekkhakā gacchanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, vihāre setavaṇṇaṁ kāḷavaṇṇaṁ gerukaparikamman”ti.

Tena kho pana samayena pharusāya bhittiyā setavaṇṇo na nipatati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, thusapiṇḍaṁ datvā pāṇikāya paṭibāhetvā setavaṇṇaṁ nipātetun”ti.

Setavaṇṇo anibandhanīyo hoti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, saṇhamattikaṁ datvā pāṇikāya paṭibāhetvā setavaṇṇaṁ nipātetun”ti.

Setavaṇṇo anibandhanīyo hoti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, ikkāsaṁ piṭṭhamaddan”ti.

Tena kho pana samayena pharusāya bhittiyā gerukā na nipatati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, thusapiṇḍaṁ datvā pāṇikāya paṭibāhetvā gerukaṁ nipātetun”ti.

Gerukā anibandhanīyā hoti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, kuṇḍakamattikaṁ datvā pāṇikāya paṭibāhetvā gerukaṁ nipātetun”ti.

Gerukā anibandhanīyā hoti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, sāsapakuṭṭaṁ sitthatelakan”ti.

Accussannaṁ hoti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, coḷakena paccuddharitun”ti.

Tena kho pana samayena pharusāya bhūmiyā kāḷavaṇṇo na nipatati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, thusapiṇḍaṁ datvā pāṇikāya paṭibāhetvā kāḷavaṇṇaṁ nipātetun”ti.

Kāḷavaṇṇo anibandhanīyo hoti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, gaṇḍumattikaṁ datvā pāṇikāya paṭibāhetvā kāḷavaṇṇaṁ nipātetun”ti.

Kāḷavaṇṇo anibandhanīyo hoti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, ikkāsaṁ kasāvan”ti.

1.4. Paṭibhānacittapaṭikkhepa

Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū vihāre paṭibhānacittaṁ kārāpenti—

itthirūpakaṁ purisarūpakaṁ.

Manussā vihāracārikaṁ āhiṇḍantā passitvā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“seyyathāpi gihī kāmabhogino”ti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Na, bhikkhave, paṭibhānacittaṁ kārāpetabbaṁ—

itthirūpakaṁ purisarūpakaṁ.

Yo kārāpeyya, āpatti dukkaṭassa.

Anujānāmi, bhikkhave, mālākammaṁ latākammaṁ makaradantakaṁ pañcapaṭikan”ti.

1.5. Iṭṭhakācayādianujānana

Tena kho pana samayena vihārā nīcavatthukā honti, udakena otthariyyanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, uccavatthukaṁ kātun”ti.

Cayo paripatati …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, cinituṁ tayo caye—

iṭṭhakācayaṁ, silācayaṁ, dārucayan”ti.

Ārohantā vihaññanti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, tayo sopāne—

iṭṭhakāsopānaṁ, silāsopānaṁ, dārusopānan”ti.

Ārohantā paripatanti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, ālambanabāhan”ti.

Tena kho pana samayena vihārā āḷakamandā honti.

Bhikkhū hiriyanti nipajjituṁ.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, tirokaraṇin”ti.

Tirokaraṇiṁ ukkhipitvā olokenti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, aḍḍhakuṭṭakan”ti.

Aḍḍhakuṭṭakā uparito olokenti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, tayo gabbhe—

sivikāgabbhaṁ, nāḷikāgabbhaṁ, hammiyagabbhan”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū khuddake vihāre majjhe gabbhaṁ karonti.

Upacāro na hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, khuddake vihāre ekamantaṁ gabbhaṁ kātuṁ, mahallake majjhe”ti.

Tena kho pana samayena vihārassa kuṭṭapādo jīrati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, kulaṅkapādakan”ti.

Vihārassa kuṭṭo ovassati …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, parittāṇakiṭikaṁ uddasudhan”ti.

Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno tiṇacchadanā ahi khandhe patati.

So bhīto vissaramakāsi.

Bhikkhū upadhāvitvā taṁ bhikkhuṁ etadavocuṁ—

“kissa tvaṁ, āvuso, vissaramakāsī”ti?

Atha kho so bhikkhūnaṁ etamatthaṁ ārocesi.

Bhikkhū bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, vitānan”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū mañcapādepi pīṭhapādepi thavikāyo laggenti.

Undūrehipi upacikāhipi khajjanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, bhittikhilaṁ nāgadantakan”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū mañcepi pīṭhepi cīvaraṁ nikkhipanti.

Cīvaraṁ paribhijji.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, vihāre cīvaravaṁsaṁ cīvararajjun”ti.

Tena kho pana samayena vihārā anāḷindakā honti appaṭissaraṇā.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, āḷindaṁ paghanaṁ pakuṭṭaṁ osārakan”ti.

Āḷindā pākaṭā honti.

Bhikkhū hiriyanti nipajjituṁ …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, saṁsaraṇakiṭikaṁ ugghāṭanakiṭikan”ti.

1.6. Upaṭṭhānasālāanujānana

Tena kho pana samayena bhikkhū ajjhokāse bhattavissaggaṁ karontā sītenapi uṇhenapi kilamanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, upaṭṭhānasālan”ti.

Upaṭṭhānasālā nīcavatthukā hoti, udakena otthariyyati …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, uccavatthukaṁ kātun”ti.

Cayo paripatati …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, cinituṁ tayo caye—

iṭṭhakācayaṁ, silācayaṁ, dārucayan”ti.

Ārohantā vihaññanti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, tayo sopāne—

iṭṭhakāsopānaṁ, silāsopānaṁ, dārusopānan”ti.

Ārohantā paripatanti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, ālambanabāhan”ti.

Upaṭṭhānasālāya tiṇacuṇṇaṁ paripatati …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, ogumphetvā ullittāvalittaṁ kātuṁ—

setavaṇṇaṁ kāḷavaṇṇaṁ gerukaparikammaṁ mālākammaṁ latākammaṁ makaradantakaṁ pañcapaṭikaṁ cīvaravaṁsaṁ cīvararajjun”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū ajjhokāse chamāya cīvaraṁ pattharanti.

Cīvaraṁ paṁsukitaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, ajjhokāse cīvaravaṁsaṁ cīvararajjun”ti.

Pānīyaṁ otappati …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, pānīyasālaṁ pānīyamaṇḍapan”ti.

Pānīyasālā nīcavatthukā hoti, udakena otthariyyati …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, uccavatthukaṁ kātun”ti.

Cayo paripatati …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, cinituṁ tayo caye—

iṭṭhakācayaṁ, silācayaṁ, dārucayan”ti.

Ārohantā vihaññanti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, tayo sopāne—

iṭṭhakāsopānaṁ, silāsopānaṁ, dārusopānan”ti.

Ārohantā paripatanti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, ālambanabāhan”ti.

Pānīyasālāya tiṇacuṇṇaṁ paripatati …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, ogumphetvā ullittāvalittaṁ kātuṁ—

setavaṇṇaṁ kāḷavaṇṇaṁ gerukaparikammaṁ mālākammaṁ latākammaṁ makaradantakaṁ pañcapaṭikaṁ cīvaravaṁsaṁ cīvararajjun”ti.

Pānīyabhājanaṁ na saṁvijjati …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, pānīyasaṅkhaṁ pānīyasarāvakan”ti.

1.7. Pākārādianujānana

Tena kho pana samayena vihārā aparikkhittā honti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, parikkhipituṁ tayo pākāre—

iṭṭhakāpākāraṁ, silāpākāraṁ, dārupākāran”ti.

Koṭṭhako na hoti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, koṭṭhakan”ti.

Koṭṭhako nīcavatthuko hoti, udakena otthariyyati …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, uccavatthukaṁ kātun”ti.

Koṭṭhakassa kavāṭaṁ na hoti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, kavāṭaṁ piṭṭhasaṅghāṭaṁ udukkhalikaṁ uttarapāsakaṁ aggaḷavaṭṭiṁ kapisīsakaṁ sūcikaṁ ghaṭikaṁ tāḷacchiddaṁ āviñchanacchiddaṁ āviñchanarajjun”ti.

Koṭṭhake tiṇacuṇṇaṁ paripatati …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, ogumphetvā ullittāvalittaṁ kātuṁ—

setavaṇṇaṁ kāḷavaṇṇaṁ gerukaparikammaṁ mālākammaṁ latākammaṁ makaradantakaṁ pañcapaṭikan”ti.

Tena kho pana samayena pariveṇaṁ cikkhallaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, marumbaṁ upakiritun”ti.

Na pariyāpuṇanti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, padarasilaṁ nikkhipitun”ti.

Udakaṁ santiṭṭhati …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, udakaniddhamanan”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū pariveṇe tahaṁ tahaṁ aggiṭṭhānaṁ karonti.

Pariveṇaṁ uklāpaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, ekamantaṁ aggisālaṁ kātun”ti.

Aggisālā nīcavatthukā hoti, udakena otthariyyati …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, uccavatthukaṁ kātun”ti.

Cayo paripatati …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, cinituṁ tayo caye—

iṭṭhakācayaṁ, silācayaṁ, dārucayan”ti.

Ārohantā vihaññanti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, tayo sopāne—

iṭṭhakāsopānaṁ, silāsopānaṁ, dārusopānan”ti.

Ārohantā paripatanti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, ālambanabāhan”ti.

Aggisālāya kavāṭaṁ na hoti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, kavāṭaṁ piṭṭhasaṅghāṭaṁ udukkhalikaṁ uttarapāsakaṁ aggaḷavaṭṭiṁ kapisīsakaṁ sūcikaṁ ghaṭikaṁ tāḷacchiddaṁ āviñchanacchiddaṁ āviñchanarajjun”ti.

Aggisālāya tiṇacuṇṇaṁ paripatati …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, ogumphetvā ullittāvalittaṁ kātuṁ—

setavaṇṇaṁ kāḷavaṇṇaṁ gerukaparikammaṁ mālākammaṁ latākammaṁ makaradantakaṁ pañcapaṭikaṁ cīvaravaṁsaṁ cīvararajjun”ti.

1.8. Ārāmaparikkhepaanujānana

Tena kho pana samayena ārāmo aparikkhitto hoti.

Ajakāpi pasukāpi uparope viheṭhenti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, parikkhipituṁ tayo vāṭe—

veḷuvāṭaṁ, kaṇḍakavāṭaṁ, parikkhan”ti.

Koṭṭhako na hoti.

Tatheva ajakāpi pasukāpi uparope viheṭhenti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, koṭṭhakaṁ apesiṁ yamakakavāṭaṁ toraṇaṁ palighan”ti.

Koṭṭhake tiṇacuṇṇaṁ paripatati …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, ogumphetvā ullittāvalittaṁ kātuṁ—

setavaṇṇaṁ kāḷavaṇṇaṁ gerukaparikammaṁ mālākammaṁ latākammaṁ makaradantakaṁ pañcapaṭikan”ti.

Ārāmo cikkhallo hoti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, marumbaṁ upakiritun”ti.

Na pariyāpuṇanti …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, padarasilaṁ nikkhipitun”ti.

Udakaṁ santiṭṭhati …pe…

“anujānāmi, bhikkhave, udakaniddhamanan”ti.

Tena kho pana samayena rājā māgadho seniyo bimbisāro saṅghassa atthāya sudhāmattikālepanaṁ pāsādaṁ kāretukāmo hoti.

Atha kho bhikkhūnaṁ etadahosi—

“kiṁ nu kho bhagavatā chadanaṁ anuññātaṁ, kiṁ ananuññātan”ti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, pañca chadanāni—

iṭṭhakāchadanaṁ, silāchadanaṁ, sudhāchadanaṁ, tiṇacchadanaṁ, paṇṇacchadanan”ti.

Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.

2.1. Anāthapiṇḍikavatthu

Tena kho pana samayena anāthapiṇḍiko gahapati rājagahakassa seṭṭhissa bhaginipatiko hoti.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati rājagahaṁ agamāsi kenacideva karaṇīyena.

Tena kho pana samayena rājagahakena seṭṭhinā svātanāya buddhappamukho saṅgho nimantito hoti.

Atha kho rājagahako seṭṭhī dāse ca kammakāre ca āṇāpesi—

“tena hi, bhaṇe, kālasseva uṭṭhāya yāguyo pacatha, bhattāni pacatha, sūpāni sampādetha, uttaribhaṅgāni sampādethā”ti.

Atha kho anāthapiṇḍikassa gahapatissa etadahosi—

“pubbe khvāyaṁ gahapati mayi āgate sabbakiccāni nikkhipitvā mamaññeva saddhiṁ paṭisammodati.

Sodānāyaṁ vikkhittarūpo dāse ca kammakāre ca āṇāpesi—

‘tena hi, bhaṇe, kālasseva uṭṭhāya yāguyo pacatha, bhattāni pacatha, sūpāni sampādetha, uttaribhaṅgāni sampādethā’ti.

Kiṁ nu kho imassa gahapatissa āvāho vā bhavissati, vivāho vā bhavissati, mahāyañño vā paccupaṭṭhito, rājā vā māgadho seniyo bimbisāro nimantito svātanāya saddhiṁ balakāyenā”ti?

Atha kho rājagahako seṭṭhī dāse ca kammakāre ca āṇāpetvā yena anāthapiṇḍiko gahapati tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā anāthapiṇḍikena gahapatinā saddhiṁ paṭisammoditvā ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinnaṁ kho rājagahakaṁ seṭṭhiṁ anāthapiṇḍiko gahapati etadavoca—

“pubbe kho tvaṁ, gahapati, mayi āgate sabbakiccāni nikkhipitvā mamaññeva saddhiṁ paṭisammodasi.

Sodāni tvaṁ vikkhittarūpo dāse ca kammakāre ca āṇāpesi—

‘tena hi, bhaṇe, kālasseva uṭṭhāya yāguyo pacatha, bhattāni pacatha, sūpāni sampādetha, uttaribhaṅgāni sampādethā’ti.

Kiṁ nu kho te, gahapati, āvāho vā bhavissati, vivāho vā bhavissati, mahāyañño vā paccupaṭṭhito, rājā vā māgadho seniyo bimbisāro nimantito svātanāya saddhiṁ balakāyenā”ti?

“Na me, gahapati, āvāho vā bhavissati, nāpi vivāho vā bhavissati, nāpi rājā vā māgadho seniyo bimbisāro nimantito svātanāya saddhiṁ balakāyena;

api ca me mahāyañño paccupaṭṭhito;

svātanāya buddhappamukho saṅgho nimantito”ti.

“Buddhoti tvaṁ, gahapati, vadesī”ti?

“Buddho tyāhaṁ, gahapati, vadāmī”ti.

“Buddhoti tvaṁ, gahapati, vadesī”ti?

“Buddho tyāhaṁ, gahapati, vadāmī”ti.

“Buddhoti tvaṁ, gahapati, vadesī”ti?

“Buddho tyāhaṁ, gahapati, vadāmī”ti.

“Ghosopi kho eso, gahapati, dullabho lokasmiṁ yadidaṁ—

buddho buddhoti.

Sakkā nu kho, gahapati, imaṁ kālaṁ taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ arahantaṁ sammāsambuddhan”ti?

“Akālo kho, gahapati, imaṁ kālaṁ taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ.

Svedāni tvaṁ kālena taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamissasi arahantaṁ sammāsambuddhan”ti.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati—

svedānāhaṁ kālena taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamissāmi arahantaṁ sammāsambuddhanti—

buddhagatāya satiyā nipajjitvā rattiyā sudaṁ tikkhattuṁ vuṭṭhāsi pabhātaṁ maññamāno.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati yena sivakadvāraṁ tenupasaṅkami.

Amanussā dvāraṁ vivariṁsu.

Atha kho anāthapiṇḍikassa gahapatissa nagaramhā nikkhantassa āloko antaradhāyi, andhakāro pāturahosi, bhayaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso udapādi;

tatova puna nivattitukāmo ahosi.

Atha kho sivako yakkho antarahito saddamanussāvesi—

“Sataṁ hatthī sataṁ assā,

Sataṁ assatarīrathā;

Sataṁ kaññāsahassāni,

Āmukkamaṇikuṇḍalā;

Ekassa padavītihārassa,

Kalaṁ nāgghanti soḷasiṁ.

Abhikkama gahapati abhikkama gahapati,

Abhikkantaṁ te seyyo no paṭikkantan”ti.

Atha kho anāthapiṇḍikassa gahapatissa andhakāro antaradhāyi, āloko pāturahosi.

Yaṁ ahosi bhayaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso so paṭippassambhi.

Dutiyampi kho …pe…

tatiyampi kho …

anāthapiṇḍikassa gahapatissa āloko antaradhāyi, andhakāro pāturahosi, bhayaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso udapādi, tatova puna nivattitukāmo ahosi.

Tatiyampi kho sivako yakkho antarahito saddamanussāvesi—

“Sataṁ hatthī sataṁ assā,

Sataṁ assatarīrathā;

Sataṁ kaññāsahassāni,

Āmukkamaṇikuṇḍalā;

Ekassa padavītihārassa,

Kalaṁ nāgghanti soḷasiṁ.

Abhikkama gahapati abhikkama gahapati,

Abhikkantaṁ te seyyo no paṭikkantan”ti.

Tatiyampi kho anāthapiṇḍikassa gahapatissa andhakāro antaradhāyi, āloko pāturahosi, yaṁ ahosi bhayaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso, so paṭippassambhi.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati yena sītavanaṁ tenupasaṅkami.

Tena kho pana samayena bhagavā rattiyā paccūsasamayaṁ paccuṭṭhāya ajjhokāse caṅkamati.

Addasā kho bhagavā anāthapiṇḍikaṁ gahapatiṁ dūratova āgacchantaṁ.

Disvāna caṅkamā orohitvā paññatte āsane nisīdi.

Nisajja kho bhagavā anāthapiṇḍikaṁ gahapatiṁ etadavoca—

“ehi, sudattā”ti.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati—

“nāmena maṁ bhagavā ālapatī”ti—

haṭṭho udaggo yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṁ etadavoca—

“kacci, bhante, bhagavā sukhaṁ sayitthā”ti?

“Sabbadā ve sukhaṁ seti,

brāhmaṇo parinibbuto;

Yo na limpati kāmesu,

sītibhūto nirūpadhi.

Sabbā āsattiyo chetvā,

vineyya hadaye daraṁ;

Upasanto sukhaṁ seti,

santiṁ pappuyya cetasā”ti.

Atha kho bhagavā anāthapiṇḍikassa gahapatissa anupubbiṁ kathaṁ kathesi, seyyathidaṁ—

dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ, kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ, nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi.

Yadā bhagavā aññāsi anāthapiṇḍikaṁ gahapatiṁ kallacittaṁ muducittaṁ vinīvaraṇacittaṁ udaggacittaṁ pasannacittaṁ, atha yā buddhānaṁ sāmukkaṁsikā dhammadesanā taṁ pakāsesi—

dukkhaṁ, samudayaṁ, nirodhaṁ, maggaṁ.

Seyyathāpi nāma suddhaṁ vatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya;

evameva anāthapiṇḍikassa gahapatissa tasmiṁyeva āsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi—

“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṅkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṁ etadavoca—

“abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante.

Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya—

‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti;

evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito.

Esāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi, dhammañca, bhikkhusaṅghañca.

Upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gataṁ.

Adhivāsetu ca me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.

Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

Assosi kho rājagahako seṭṭhī—

“anāthapiṇḍikena kira gahapatinā svātanāya buddhappamukho saṅgho nimantito”ti.

Atha kho rājagahako seṭṭhī anāthapiṇḍikaṁ gahapatiṁ etadavoca—

“tayā kira, gahapati, svātanāya buddhappamukho saṅgho nimantito.

Tvañcāsi āgantuko.

Demi te, gahapati, veyyāyikaṁ yena tvaṁ buddhappamukhassa saṅghassa bhattaṁ kareyyāsī”ti.

“Alaṁ, gahapati, atthi me veyyāyikaṁ yenāhaṁ buddhappamukhassa saṅghassa bhattaṁ karissāmī”ti.

Assosi kho rājagahako negamo—

“anāthapiṇḍikena kira gahapatinā svātanāya buddhappamukho saṅgho nimantito”ti.

Atha kho rājagahako negamo anāthapiṇḍikaṁ gahapatiṁ etadavoca—

“tayā kira, gahapati, svātanāya buddhappamukho saṅgho nimantito.

Tvañcāsi āgantuko.

Demi te, gahapati, veyyāyikaṁ yena tvaṁ buddhappamukhassa saṅghassa bhattaṁ kareyyāsī”ti.

“Alaṁ, ayya;

atthi me veyyāyikaṁ yenāhaṁ buddhappamukhassa saṅghassa bhattaṁ karissāmī”ti.

Assosi kho rājā māgadho seniyo bimbisāro—

“anāthapiṇḍikena kira gahapatinā svātanāya buddhappamukho saṅgho nimantito”ti.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro anāthapiṇḍikaṁ gahapatiṁ etadavoca—

“tayā kira, gahapati, svātanāya buddhappamukho saṅgho nimantito.

Tvañcāsi āgantuko.

Demi te, gahapati, veyyāyikaṁ yena tvaṁ buddhappamukhassa saṅghassa bhattaṁ kareyyāsī”ti.

“Alaṁ, deva;

atthi me veyyāyikaṁ yenāhaṁ buddhappamukhassa saṅghassa bhattaṁ karissāmī”ti.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati tassā rattiyā accayena rājagahakassa seṭṭhissa nivesane paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocāpesi—

“kālo, bhante, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena rājagahakassa seṭṭhissa nivesanaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi saddhiṁ bhikkhusaṅghena.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappetvā sampavāretvā, bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ, ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinno kho anāthapiṇḍiko gahapati bhagavantaṁ etadavoca—

“adhivāsetu me, bhante, bhagavā sāvatthiyaṁ vassāvāsaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.

“Suññāgāre kho, gahapati, tathāgatā abhiramantī”ti.

“Aññātaṁ, bhagavā, aññātaṁ, sugatā”ti.

Atha kho bhagavā anāthapiṇḍikaṁ gahapatiṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

Tena kho pana samayena anāthapiṇḍiko gahapati bahumitto hoti bahusahāyo ādeyyavāco.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati rājagahe taṁ karaṇīyaṁ tīretvā yena sāvatthi tena pakkāmi.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati antarāmagge manusse āṇāpesi—

“ārāme, ayyā, karotha, vihāre patiṭṭhāpetha, dānāni paṭṭhapetha.

Buddho loke uppanno.

So ca mayā bhagavā nimantito iminā maggena āgacchissatī”ti.

Atha kho te manussā anāthapiṇḍikena gahapatinā uyyojitā ārāme akaṁsu, vihāre patiṭṭhāpesuṁ, dānāni paṭṭhapesuṁ.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati sāvatthiṁ gantvā samantā sāvatthiṁ anuvilokesi—

“kattha nu kho bhagavā vihareyya?

Yaṁ assa gāmato neva atidūre na accāsanne, gamanāgamanasampannaṁ, atthikānaṁ atthikānaṁ manussānaṁ abhikkamanīyaṁ, divā appākiṇṇaṁ, rattiṁ appasaddaṁ, appanigghosaṁ, vijanavātaṁ, manussarāhasseyyakaṁ, paṭisallānasāruppan”ti.

Addasā kho anāthapiṇḍiko gahapati jetassa kumārassa uyyānaṁ—

gāmato neva atidūre na accāsanne, gamanāgamanasampannaṁ, atthikānaṁ atthikānaṁ manussānaṁ abhikkamanīyaṁ, divā appākiṇṇaṁ, rattiṁ appasaddaṁ, appanigghosaṁ, vijanavātaṁ, manussarāhasseyyakaṁ, paṭisallānasāruppaṁ.

Disvāna yena jeto kumāro tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā jetaṁ kumāraṁ etadavoca—

“dehi me, ayyaputta, uyyānaṁ ārāmaṁ kātun”ti.

“Adeyyo, gahapati, ārāmo api koṭisantharenā”ti.

“Gahito, ayyaputta, ārāmo”ti.

“Na, gahapati, gahito ārāmo”ti.

“Gahito na gahito”ti vohārike mahāmatte pucchiṁsu.

Mahāmattā evamāhaṁsu—

“yato tayā, ayyaputta, aggho kato, gahito ārāmo”ti.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati sakaṭehi hiraññaṁ nibbāhāpetvā jetavanaṁ koṭisantharaṁ santharāpesi.

Sakiṁ nīhaṭaṁ hiraññaṁ thokassa okāsassa koṭṭhakasāmantā nappahoti.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati manusse āṇāpesi—

“gacchatha, bhaṇe, hiraññaṁ āharatha;

imaṁ okāsaṁ santharissāmā”ti.

Atha kho jetassa kumārassa etadahosi—

“na kho idaṁ orakaṁ bhavissati, yathāyaṁ gahapati tāva bahuṁ hiraññaṁ pariccajatī”ti.

Anāthapiṇḍikaṁ gahapatiṁ etadavoca—

“alaṁ, gahapati;

mā taṁ okāsaṁ santharāpesi.

Dehi me etaṁ okāsaṁ.

Mametaṁ dānaṁ bhavissatī”ti.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati—

ayaṁ kho jeto kumāro abhiññāto ñātamanusso;

mahatthiko kho pana evarūpānaṁ ñātamanussānaṁ imasmiṁ dhammavinaye pasādoti—

taṁ okāsaṁ jetassa kumārassa pādāsi.

Atha kho jeto kumāro tasmiṁ okāse koṭṭhakaṁ māpesi.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati jetavane vihāre kārāpesi, pariveṇāni kārāpesi, koṭṭhake kārāpesi, upaṭṭhānasālāyo kārāpesi, aggisālāyo kārāpesi, kappiyakuṭiyo kārāpesi, vaccakuṭiyo kārāpesi, caṅkame kārāpesi, caṅkamanasālāyo kārāpesi, udapāne kārāpesi, udapānasālāyo kārāpesi, jantāghare kārāpesi, jantāgharasālāyo kārāpesi, pokkharaṇiyo kārāpesi, maṇḍape kārāpesi.

2.2. Navakammadāna

Atha kho bhagavā rājagahe yathābhirantaṁ viharitvā yena vesālī tena cārikaṁ pakkāmi.

Anupubbena cārikaṁ caramāno yena vesālī tadavasari.

Tatra sudaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ.

Tena kho pana samayena manussā sakkaccaṁ navakammaṁ karonti.

Yepi bhikkhū navakammaṁ adhiṭṭhenti tepi sakkaccaṁ upaṭṭhenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārena.

Atha kho aññatarassa daliddassa tunnavāyassa etadahosi—

“na kho idaṁ orakaṁ bhavissati, yathayime manussā sakkaccaṁ navakammaṁ karonti;

yannūnāhampi navakammaṁ kareyyan”ti.

Atha kho so daliddo tunnavāyo sāmaṁ cikkhallaṁ madditvā iṭṭhakāyo cinitvā kuṭṭaṁ uṭṭhāpesi.

Tena akusalakena citā vaṅkā bhitti paripati.

Dutiyampi kho …pe…

tatiyampi kho so daliddo tunnavāyo sāmaṁ cikkhallaṁ madditvā iṭṭhakāyo cinitvā kuṭṭaṁ uṭṭhāpesi.

Tena akusalakena citā vaṅkā bhitti paripati.

Atha kho so daliddo tunnavāyo ujjhāyati khiyyati vipāceti—

“ye imesaṁ samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ denti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhāraṁ, te ime ovadanti anusāsanti, tesañca navakammaṁ adhiṭṭhenti.

Ahaṁ panamhi daliddo.

Na maṁ koci ovadati vā anusāsati vā navakammaṁ vā adhiṭṭhetī”ti.

Assosuṁ kho bhikkhū tassa daliddassa tunnavāyassa ujjhāyantassa khiyyantassa vipācentassa.

Atha kho te bhikkhū bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“anujānāmi, bhikkhave, navakammaṁ dātuṁ.

Navakammiko, bhikkhave, bhikkhu ussukkaṁ āpajjissati—

‘kinti nu kho vihāro khippaṁ pariyosānaṁ gaccheyyā’ti;

khaṇḍaṁ phullaṁ paṭisaṅkharissati.

Evañca pana, bhikkhave, dātabbaṁ.

Paṭhamaṁ bhikkhu yācitabbo, yācitvā byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo—

‘Suṇātu me, bhante, saṅgho.

Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho itthannāmassa gahapatino vihāraṁ itthannāmassa bhikkhuno navakammaṁ dadeyya.

Esā ñatti.

Suṇātu me, bhante, saṅgho.

Saṅgho itthannāmassa gahapatino vihāraṁ itthannāmassa bhikkhuno navakammaṁ deti.

Yassāyasmato khamati itthannāmassa gahapatino vihāraṁ itthannāmassa bhikkhuno navakammassa dānaṁ, so tuṇhassa;

yassa nakkhamati, so bhāseyya.

Dinno saṅghena itthannāmassa gahapatino vihāro itthannāmassa bhikkhuno navakammaṁ.

Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’”ti.

2.3. Aggāsanādianujānana

Atha kho bhagavā vesāliyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena sāvatthi tena cārikaṁ pakkāmi.

Tena kho pana samayena chabbaggiyānaṁ bhikkhūnaṁ antevāsikā bhikkhū buddhappamukhassa saṅghassa purato purato gantvā vihāre pariggaṇhanti, seyyāyo pariggaṇhanti—

“idaṁ amhākaṁ upajjhāyānaṁ bhavissati, idaṁ amhākaṁ ācariyānaṁ bhavissati, idaṁ amhākaṁ bhavissatī”ti.

Atha kho āyasmā sāriputto buddhappamukhassa saṅghassa piṭṭhito piṭṭhito gantvā vihāresu pariggahitesu, seyyāsu pariggahitāsu, seyyaṁ alabhamāno aññatarasmiṁ rukkhamūle nisīdi.

Atha kho bhagavā rattiyā paccūsasamayaṁ paccuṭṭhāya ukkāsi.

Āyasmāpi sāriputto ukkāsi.

“Ko etthā”ti?

“Ahaṁ, bhagavā, sāriputto”ti.

“Kissa tvaṁ, sāriputta, idha nisinno”ti?

Atha kho āyasmā sāriputto bhagavato etamatthaṁ ārocesi.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe bhikkhusaṅghaṁ sannipātāpetvā bhikkhū paṭipucchi—

“saccaṁ kira, bhikkhave, chabbaggiyānaṁ bhikkhūnaṁ antevāsikā bhikkhū buddhappamukhassa saṅghassa purato purato gantvā vihāre pariggaṇhanti, seyyāyo pariggaṇhanti—

idaṁ amhākaṁ upajjhāyānaṁ bhavissati, idaṁ amhākaṁ ācariyānaṁ bhavissati, idaṁ amhākaṁ bhavissatī”ti?

“Saccaṁ, bhagavā”ti.

Vigarahi buddho bhagavā …pe…

kathañhi nāma te, bhikkhave, moghapurisā buddhappamukhassa saṅghassa purato purato gantvā vihāre pariggahessanti, seyyāyo pariggahessanti—

idaṁ amhākaṁ upajjhāyānaṁ bhavissati, idaṁ amhākaṁ ācariyānaṁ bhavissati, idaṁ amhākaṁ bhavissatīti.

Netaṁ, bhikkhave, appasannānaṁ vā pasādāya …pe…

vigarahitvā …pe…

dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“ko, bhikkhave, arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti?

Ekacce bhikkhū evamāhaṁsu—

“yo, bhagavā, khattiyakulā pabbajito so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti.

Ekacce bhikkhū evamāhaṁsu—

“yo, bhagavā, brāhmaṇakulā pabbajito so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti.

Ekacce bhikkhū evamāhaṁsu—

“yo, bhagavā, gahapatikulā pabbajito so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti.

Ekacce bhikkhū evamāhaṁsu—

“yo, bhagavā, suttantiko so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti.

Ekacce bhikkhū evamāhaṁsu—

“yo, bhagavā, vinayadharo so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti.

Ekacce bhikkhū evamāhaṁsu—

“yo, bhagavā, dhammakathiko so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti.

Ekacce bhikkhū evamāhaṁsu—

“yo, bhagavā, paṭhamassa jhānassa lābhī so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti.

Ekacce bhikkhū evamāhaṁsu—

“yo, bhagavā, dutiyassa jhānassa lābhī so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti.

Ekacce bhikkhū evamāhaṁsu—

“yo, bhagavā, tatiyassa jhānassa lābhī so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti.

Ekacce bhikkhū evamāhaṁsu—

“yo, bhagavā, catutthassa jhānassa lābhī so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti.

Ekacce bhikkhū evamāhaṁsu—

“yo, bhagavā, sotāpanno so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti.

Ekacce bhikkhū evamāhaṁsu—

“yo, bhagavā, sakadāgāmī …pe…

yo, bhagavā, anāgāmī …pe…

yo, bhagavā, arahā so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti.

Ekacce bhikkhū evamāhaṁsu—

“yo, bhagavā, tevijjo so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti.

Ekacce bhikkhū evamāhaṁsu—

“yo, bhagavā, chaḷabhiñño so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti.

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi—

“bhūtapubbaṁ, bhikkhave, himavantapadese mahānigrodho ahosi.

Taṁ tayo sahāyā upanissāya vihariṁsu—

tittiro ca, makkaṭo ca, hatthināgo ca.

Te aññamaññaṁ agāravā appatissā asabhāgavuttikā viharanti.

Atha kho, bhikkhave, tesaṁ sahāyānaṁ etadahosi—

‘aho nūna mayaṁ jāneyyāma yaṁ amhākaṁ jātiyā mahantataraṁ taṁ mayaṁ sakkareyyāma garuṁ kareyyāma māneyyāma pūjeyyāma, tassa ca mayaṁ ovāde tiṭṭheyyāmā’ti.

Atha kho, bhikkhave, tittiro ca makkaṭo ca hatthināgaṁ pucchiṁsu—

‘tvaṁ, samma, kiṁ porāṇaṁ sarasī’ti?

‘Yadāhaṁ, sammā, poto homi, imaṁ nigrodhaṁ antarā satthīnaṁ karitvā atikkamāmi, aggaṅkurakaṁ me udaraṁ chupati.

Imāhaṁ, sammā, porāṇaṁ sarāmī’ti.

Atha kho, bhikkhave, tittiro ca hatthināgo ca makkaṭaṁ pucchiṁsu—

‘tvaṁ, samma, kiṁ porāṇaṁ sarasī’ti?

‘Yadāhaṁ, sammā, chāpo homi, chamāyaṁ nisīditvā imassa nigrodhassa aggaṅkurakaṁ khādāmi.

Imāhaṁ, sammā, porāṇaṁ sarāmī’ti.

Atha kho, bhikkhave, makkaṭo ca hatthināgo ca tittiraṁ pucchiṁsu—

‘tvaṁ, samma, kiṁ porāṇaṁ sarasī’ti?

‘Amukasmiṁ, sammā, okāse mahānigrodho ahosi.

Tato ahaṁ phalaṁ bhakkhitvā imasmiṁ okāse vaccaṁ akāsiṁ;

tassāyaṁ nigrodho jāto.

Tadāhaṁ, sammā, jātiyā mahantataro’ti.

Atha kho, bhikkhave, makkaṭo ca hatthināgo ca tittiraṁ etadavocuṁ—

‘tvaṁ, samma, amhākaṁ jātiyā mahantataro.

Taṁ mayaṁ sakkarissāma garuṁ karissāma mānessāma pūjessāma, tuyhañca mayaṁ ovāde patiṭṭhissāmā’ti.

Atha kho, bhikkhave, tittiro makkaṭañca hatthināgañca pañcasu sīlesu samādapesi, attanā ca pañcasu sīlesu samādāya vattati.

Te aññamaññaṁ sagāravā sappatissā sabhāgavuttikā viharitvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjiṁsu.

Evaṁ kho taṁ, bhikkhave, tittiriyaṁ nāma brahmacariyaṁ ahosi.

‘Ye vuḍḍhamapacāyanti,

narā dhammassa kovidā;

Diṭṭhe dhamme ca pāsaṁsā,

samparāye ca suggatī’ti.

Te hi nāma, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā aññamaññaṁ sagāravā sappatissā sabhāgavuttikā viharissanti.

Idha kho taṁ, bhikkhave, sobhetha yaṁ tumhe evaṁ svākkhāte dhammavinaye pabbajitā samānā aññamaññaṁ agāravā appatissā asabhāgavuttikā vihareyyātha?

Netaṁ, bhikkhave, appasannānaṁ vā pasādāya …pe…

vigarahitvā …pe…

dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“anujānāmi, bhikkhave, yathāvuḍḍhaṁ abhivādanaṁ, paccuṭṭhānaṁ, añjalikammaṁ, sāmīcikammaṁ, aggāsanaṁ, aggodakaṁ, aggapiṇḍaṁ.

Na ca, bhikkhave, saṅghikaṁ yathāvuḍḍhaṁ paṭibāhitabbaṁ.

Yo paṭibāheyya, āpatti dukkaṭassā”ti.

2.4. Avandiyādipuggala

“Dasayime, bhikkhave, avandiyā—

pure upasampannena pacchā upasampanno avandiyo, anupasampanno avandiyo, nānāsaṁvāsako vuḍḍhataro adhammavādī avandiyo, mātugāmo avandiyo, paṇḍako avandiyo, pārivāsiko avandiyo, mūlāyapaṭikassanāraho avandiyo, mānattāraho avandiyo, mānattacāriko avandiyo, abbhānāraho avandiyo.

Ime kho, bhikkhave, dasa avandiyā.

Tayome, bhikkhave, vandiyā—

pacchā upasampannena pure upasampanno vandiyo, nānāsaṁvāsako vuḍḍhataro dhammavādī vandiyo, sadevake bhikkhave loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya tathāgato arahaṁ sammāsambuddho vandiyo.

Ime kho, bhikkhave, tayo vandiyā”ti.

2.5. Āsanappaṭibāhanapaṭikkhepa

Tena kho pana samayena manussā saṅghaṁ uddissa maṇḍape paṭiyādenti, santhare paṭiyādenti, okāse paṭiyādenti.

Chabbaggiyānaṁ bhikkhūnaṁ antevāsikā bhikkhū—

“saṅghikaññeva bhagavatā yathāvuḍḍhaṁ anuññātaṁ, no uddissakatan”ti buddhappamukhassa saṅghassa purato purato gantvā maṇḍapepi pariggaṇhanti, santharepi pariggaṇhanti, okāsepi pariggaṇhanti—

“idaṁ amhākaṁ upajjhāyānaṁ bhavissati, idaṁ amhākaṁ ācariyānaṁ bhavissati, idaṁ amhākaṁ bhavissatī”ti.

Atha kho āyasmā sāriputto buddhappamukhassa saṅghassa piṭṭhito piṭṭhito gantvā maṇḍapesu pariggahitesu, santharesu pariggahitesu, okāsesu pariggahitesu, okāsaṁ alabhamāno aññatarasmiṁ rukkhamūle nisīdi.

Atha kho bhagavā rattiyā paccūsasamayaṁ paccuṭṭhāya ukkāsi.

Āyasmāpi sāriputto ukkāsi.

“Ko etthā”ti?

“Ahaṁ, bhagavā, sāriputto”ti.

“Kissa tvaṁ, sāriputta, idha nisinno”ti?

Atha kho āyasmā sāriputto bhagavato etamatthaṁ ārocesi.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe bhikkhusaṅghaṁ sannipātāpetvā bhikkhū paṭipucchi—

“saccaṁ kira, bhikkhave, chabbaggiyānaṁ bhikkhūnaṁ antevāsikā bhikkhū—

‘saṅghikaññeva bhagavatā yathāvuḍḍhaṁ anuññātaṁ, no uddissakatan’ti buddhappamukhassa saṅghassa purato purato gantvā maṇḍape pariggaṇhanti, santhare pariggaṇhanti, okāse pariggaṇhanti—

idaṁ amhākaṁ upajjhāyānaṁ bhavissati, idaṁ amhākaṁ ācariyānaṁ bhavissati, idaṁ amhākaṁ bhavissatī”ti?

“Saccaṁ, bhagavā”ti …pe…

vigarahitvā …pe…

dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“na, bhikkhave, uddissakatampi yathāvuḍḍhaṁ paṭibāhitabbaṁ.

Yo paṭibāheyya, āpatti dukkaṭassā”ti.

2.6. Gihivikataanujānana

Tena kho pana samayena manussā bhattagge antaraghare uccāsayanamahāsayanāni paññapenti, seyyathidaṁ—

āsandiṁ, pallaṅkaṁ, gonakaṁ, cittakaṁ, paṭikaṁ, paṭalikaṁ, tūlikaṁ, vikatikaṁ, uddalomiṁ, ekantalomiṁ, kaṭṭissaṁ, koseyyaṁ, kuttakaṁ, hatthattharaṁ, assattharaṁ, rathattharaṁ, ajinapaveṇiṁ, kadalimigapavarapaccattharaṇaṁ, sauttaracchadaṁ, ubhatolohitakūpadhānaṁ.

Bhikkhū kukkuccāyantā nābhinisīdanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, ṭhapetvā tīṇi—

āsandiṁ, pallaṅkaṁ, tūlikaṁ—

gihivikataṁ abhinisīdituṁ, na tveva abhinipajjitun”ti.

Tena kho pana samayena manussā bhattagge antaraghare tūlonaddhaṁ mañcampi pīṭhampi paññapenti.

Bhikkhū kukkuccāyantā nābhinisīdanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, gihivikataṁ abhinisīdituṁ, na tveva abhinipajjitun”ti.

2.7. Jetavanavihārānumodanā

Atha kho bhagavā anupubbena cārikaṁ caramāno yena sāvatthi tadavasari.

Tatra sudaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinno kho anāthapiṇḍiko gahapati bhagavantaṁ etadavoca—

“adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.

Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati tassā rattiyā accayena paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocāpesi—

“kālo, bhante, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena anāthapiṇḍikassa gahapatissa nivesanaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi saddhiṁ bhikkhusaṅghena.

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappetvā sampavāretvā, bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ, ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinno kho anāthapiṇḍiko gahapati bhagavantaṁ etadavoca—

“kathāhaṁ, bhante, jetavane paṭipajjāmī”ti?

“Tena hi tvaṁ, gahapati, jetavanaṁ āgatānāgatassa cātuddisassa saṅghassa patiṭṭhapehī”ti.

“Evaṁ, bhante”ti kho anāthapiṇḍiko gahapati bhagavato paṭissutvā jetavanaṁ āgatānāgatassa cātuddisassa saṅghassa patiṭṭhāpesi.

Atha kho bhagavā anāthapiṇḍikaṁ gahapatiṁ imāhi gāthāhi anumodi—

“Sītaṁ uṇhaṁ paṭihanti,

tato vāḷamigāni ca;

Sarīsape ca makase,

sisire cāpi vuṭṭhiyo.

Tato vātātapo ghoro,

sañjāto paṭihaññati;

Leṇatthañca sukhatthañca,

jhāyituñca vipassituṁ.

Vihāradānaṁ saṅghassa,

aggaṁ buddhena vaṇṇitaṁ;

Tasmā hi paṇḍito poso,

sampassaṁ atthamattano.

Vihāre kāraye ramme,

vāsayettha bahussute;

Tesaṁ annañca pānañca,

vatthasenāsanāni ca.

Dadeyya ujubhūtesu,

Vippasannena cetasā;

Te tassa dhammaṁ desenti,

Sabbadukkhāpanūdanaṁ;

Yaṁ so dhammaṁ idhaññāya,

Parinibbāti anāsavo”ti.

Atha kho bhagavā anāthapiṇḍikaṁ gahapatiṁ imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

2.8. Āsanappaṭibāhanādi

Tena kho pana samayena aññatarassa ājīvakasāvakassa mahāmattassa saṅghabhattaṁ hoti.

Āyasmā upanando sakyaputto pacchā āgantvā vippakatabhojanaṁ ānantarikaṁ bhikkhuṁ vuṭṭhāpesi.

Bhattaggaṁ kolāhalaṁ ahosi.

Atha kho so mahāmatto ujjhāyati khiyyati vipāceti—

“kathañhi nāma samaṇā sakyaputtiyā pacchā āgantvā vippakatabhojanaṁ ānantarikaṁ bhikkhuṁ vuṭṭhāpessanti.

Bhattaggaṁ kolāhalaṁ ahosi.

Nanu nāma labbhā aññatrāpi nisinnena yāvadatthaṁ bhuñjitun”ti?

Assosuṁ kho bhikkhū tassa mahāmattassa ujjhāyantassa khiyyantassa vipācentassa.

Ye te bhikkhū appicchā …pe… te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“kathañhi nāma āyasmā upanando sakyaputto pacchā āgantvā vippakatabhojanaṁ ānantarikaṁ bhikkhuṁ vuṭṭhāpessati.

Bhattaggaṁ kolāhalaṁ ahosī”ti.

Atha kho te bhikkhū bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Saccaṁ kira tvaṁ, upananda, pacchā āgantvā vippakatabhojanaṁ ānantarikaṁ bhikkhuṁ vuṭṭhāpesi, bhattaggaṁ kolāhalaṁ ahosī”ti?

“Saccaṁ, bhagavā”ti.

Vigarahi buddho bhagavā …pe…

kathañhi nāma tvaṁ, moghapurisa, pacchā āgantvā vippakatabhojanaṁ ānantarikaṁ bhikkhuṁ vuṭṭhāpessasi?

Bhattaggaṁ kolāhalaṁ ahosi.

Netaṁ, moghapurisa, appasannānaṁ vā pasādāya …pe…

vigarahitvā …pe…

dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“na, bhikkhave, vippakatabhojano bhikkhu vuṭṭhāpetabbo.

Yo vuṭṭhāpeyya, āpatti dukkaṭassa.

Sace vuṭṭhāpeti, pavārito ca hoti, ‘gaccha udakaṁ āharā’ti vattabbo.

Evañcetaṁ labhetha, iccetaṁ kusalaṁ.

No ce labhetha, sādhukaṁ sitthāni gilitvā vuḍḍhatarassa bhikkhuno āsanaṁ dātabbaṁ.

Na tvevāhaṁ, bhikkhave, kenaci pariyāyena vuḍḍhatarassa bhikkhuno āsanaṁ paṭibāhitabbanti vadāmi.

Yo paṭibāheyya, āpatti dukkaṭassāti”.

Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū gilāne bhikkhū vuṭṭhāpenti.

Gilānā evaṁ vadenti—

“na mayaṁ, āvuso, sakkoma vuṭṭhātuṁ, gilānāmhā”ti.

“Mayaṁ āyasmante vuṭṭhāpessāmā”ti pariggahetvā vuṭṭhāpetvā ṭhitake muñcanti.

Gilānā mucchitā papatanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Na, bhikkhave, gilāno vuṭṭhāpetabbo.

Yo vuṭṭhāpeyya, āpatti dukkaṭassā”ti.

Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū—

“gilānā mayamhā avuṭṭhāpanīyā”ti varaseyyāyo palibuddhenti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, gilānassa patirūpaṁ seyyaṁ dātun”ti.

Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū lesakappena senāsanaṁ paṭibāhanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Na, bhikkhave, lesakappena senāsanaṁ paṭibāhitabbaṁ.

Yo paṭibāheyya, āpatti dukkaṭassā”ti.

Tena kho pana samayena sattarasavaggiyā bhikkhū aññataraṁ paccantimaṁ mahāvihāraṁ paṭisaṅkharonti—

“idha mayaṁ vassaṁ vasissāmā”ti.

Addasaṁsu kho chabbaggiyā bhikkhū sattarasavaggiye bhikkhū vihāraṁ paṭisaṅkharonte.

Disvāna evamāhaṁsu—

“ime, āvuso, sattarasavaggiyā bhikkhū vihāraṁ paṭisaṅkharonti.

Handa ne vuṭṭhāpessāmā”ti.

Ekacce evamāhaṁsu—

“āgamethāvuso, yāva paṭisaṅkharonti, paṭisaṅkhate vuṭṭhāpessāmā”ti.

Atha kho chabbaggiyā bhikkhū sattarasavaggiye bhikkhū etadavocuṁ—

“uṭṭhethāvuso, amhākaṁ vihāro pāpuṇātī”ti.

“Nanu, āvuso, paṭikacceva ācikkhitabbaṁ?

Mayañcaññaṁ paṭisaṅkhareyyāmā”ti.

“Nanu, āvuso, saṅghiko vihāro”ti?

“Āmāvuso, saṅghiko vihāro”ti.

“Uṭṭhethāvuso, amhākaṁ vihāro pāpuṇātī”ti.

“Mahallako, āvuso, vihāro;

tumhepi vasatha, mayampi vasissāmā”ti.

“Uṭṭhethāvuso, amhākaṁ vihāro pāpuṇātī”ti kupitā anattamanā gīvāyaṁ gahetvā nikkaḍḍhanti.

Te nikkaḍḍhiyamānā rodanti.

Bhikkhū evamāhaṁsu—

“kissa tumhe, āvuso, rodathā”ti?

“Ime, āvuso, chabbaggiyā bhikkhū kupitā anattamanā amhe saṅghikā vihārā nikkaḍḍhantī”ti.

Ye te bhikkhū appicchā …pe… te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“kathañhi nāma chabbaggiyā bhikkhū kupitā anattamanā bhikkhū saṅghikā vihārā nikkaḍḍhissantī”ti.

Atha kho te bhikkhū bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ …pe…

“saccaṁ kira, tumhe bhikkhave, kupitā anattamanā saṅghikā vihārā bhikkhū nikkaḍḍhathā”ti?

“Saccaṁ, bhagavā”ti …pe…

vigarahitvā …pe…

dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“na, bhikkhave, kupitena anattamanena bhikkhu saṅghikā vihārā nikkaḍḍhitabbo.

Yo nikkaḍḍheyya, yathādhammo kāretabbo.

Anujānāmi, bhikkhave, senāsanaṁ gāhetun”ti.