SỐ 2131 — PHIÊN DỊCH DANH NGHĨA TẬP (tiếp theo)

NAM – MÔ BỔN – SƯ THÍCH – CA MÂU – NI PHẬT

T ỔNG MỤC LỤC

CHI TIẾT

ĐẠI TẠNG KINH

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

Tập 203

HỘI VĂN HÓ A GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

Tập 203

TỔNG

MỤC LỤC CHI TIẾT

ĐẠI TẠNG KINH

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

TỔNG MỤC LỤC

VÀI NÉT VỀ ĐẠI TẠNG KINH CHỮ HÁN 1

B. SỰ HÌNH THÀNH VÀ DIỄN TIẾN TAM TẠNG KINH 4

I. Ý Nghĩa Tam Tạng Kinh. 4

II. Lý Do Kết Tập Tam Tạng. 4

III. Cách Tổ Chức Đại Tạng Kinh. 7

C. NHỮNG TẠNG KINH BẰNG HÁN VĂN TRÊN THẾ GIỚI. 16

I. Tám Kinh Lục Nổi Tiếng Theo Thứ Tự Thời Gian. 17

II. Quá Trình Tạng Kinh của Trung Hoa. 19

III- Đại Tạng Kinh của Trung Hoa. 22

IV. Đại Tạng Kinh của Cao Ly: 27

V. Đại Tạng Kinh của Nhật Bản. 27

LỜI GIỚI THIỆU 38

1. Ban Chứng Minh: 39

2. Ban Dịch Thuật: 40

3. Ban Biên Tập: 41

4. Ban Nhuận Văn: 41

5. Ban Vi Tính: 41

6. Ban Văn phòng: 41

7. Tổng Biên Tập: 41

TIẾN TRÌNH DỊCH THUẬT VÀ ẤN LOÁT 41

GIỚI THIỆU TẬP TỔNG MỤC LỤC SỐ 203 43

MỤC LỤC ĐẠI TẠNG KINH (A) 47

PHẦN KINH: 47

PHẦN LUẬT: 79

PHẦN LUẬN: 83

PHẦN SỚ GIẢI, SỬ TRUYỆN: 89

MỤC LỤC ĐẠI TẠNG KINH (B) 104

VÀI NÉT VỀ ĐẠI TẠNG KINH CHỮ HÁN

Đức Thích Ca thị hiện ở Ấn Độ, tại Vườn Lâm-tỳ-ni ( Lumbini ) thành Ca-tỳ-la-vệ( Kapilavatthu ). Hiện nay là lãnh thổ của nước Népal. Con của Vua Suddhodana (Tịnh Phạn vương) và hoàng hậu Mahā Māyā (Ma Da, Đại Hòa) sinh ra thái tử Siddhattha (Tất Đạt Đa) về sau thành Phật hiệu là Sākyamuni (Thích Ca Mâu Ni). Năm 623 TCN. Cách nay hơn 25 thế kỷ. Nếu tính đến nay là 2638 năm.

Thời niên thiếu Thái tử được học văn, võ song toàn. Sau lần Thái tử Siddhattha dạo chơi bốn cửa thành cùng với Channa (Xa-nặc) là người hầu Thái tử, và đi ngang ra cửa thành phía Đông gặp ông lão nghèo nàn, lưng còng, răng rụng hết, đi thất thểu, mặt cúi xuống đất, hơi thở phì phào, đầu bạc như tuyết, tay chống gậy, run rẩy, khập khểnh. Ra cửa thành phía Nam gặp một người bệnh, thân hình tiều tụy, run rẩy, nằm trên phẩn và nước tiểu của mình bên lề đường, rên rĩ thảm thiết, hầu như sắp chết. Ra cửa thành phía Tây gặp một xác chết nằm bên vệ đường, bắt đầu sình ươn, hôi thúi, ruồi nhặng bu quanh, trông rất ghê tởm. Ra cửa thành phía Bắc thấy một vị sa môn mặc áo cà-sa, trang nghiêm trầm tĩnh, vẻ mặt thanh thoát, chân bước khoan thai. Vị Sa môn nói với Thái tử rằng: "Thưa thái tử, tôi nhận thấy con người tại gia luôn luôn bị đau khổ về sinh, già, bệnh, chết, tất cả các pháp ở thế gian đều vô thường, bại hoại, không an, nên tôi lìa gia đình, thân tộc, đến ở chỗ an nhàn, thanh vắng, để cầu thoát ách khổ não ấy. Tôi tu tập đạo vô lậu giải thoát, điều phục năm giác quan, không cho sa ngã vào năm cảnh dục lạc của thế gian, phát tâm từ bi để ban những pháp vô úy cho đời, và giữ tâm bình đẳng hộ niệm chúng sinh không bị ô nhiễm bởi các pháp thế gian, được đạo giải thoát. Đó là mục đích xuất gia của tôi. " (Trung Bộ Kinh, Majjhima Nikaya , Bài kinh số 26: Kinh Ariyapariyesana )

Thái tử nghe xong trong lòng hoan hỉ, tự nghĩ rằng: "Trong toàn cõi nhân thiên, có lẽ chỉ có lối tu xuất gia này là hơn hết" . Thái tử liền giục tả hữu quày xe trở về thành. Chiều hôm đó Thái tử ngồi trầm ngâm suy nghĩ: "Chính thân ta phải chịu sanh, già, bệnh, chết, phiền não và ô nhiễm. Tại sao mọi người vẫn mải mê chạy theo tài sản danh vọng là những cái mà bản chất đều vô thường như vậy? Sống trong sanh, già, bệnh, chết, phiền não và ô nhiễm, ta đã nhận thức được sự tai hại của những điều ấy. Hay ta thử đi tìm cái chưa ai thành đạt, cái chân lý tuyệt đối, cái hạnh phúc tối thượng của cảnh niết bàn. "(Trung Bộ Kinh, Majjhima Nikaya, Bài kinh số 26: Kinh Ariyapariyesana).

Rồi thái tử lại nghĩ: "Đời sống tại gia thật tù túng chật hẹp, là chỗ ẩn náu của bụi trần ô trược, phiền não và ràng buộc. Chỉ có xuất gia mới có thể có được một đời sống an tịnh, thong dong, tự tại." (Trung Bộ Kinh, Majjhima Nikaya , Bài kinh số 36: Kinh Mahāsaccaka ). Thái tử Trầm tư và suy nghĩ muốn xuất gia chính là để cố tìm ra phương thức thoát khỏi những cảnh đau khổ trong sinh, già, bệnh, chết, sanh tử luân hồi cho chính ta và cho tất cả chúng sanh đang mê muội chìm đắm triền miên trong biển khổ sanh sanh tử tử.

Năm 595 TCN. Thái tử Siddhattha (Tất Đạt Đa) 29 1 tuổi, Ngài im lặng từ biệt công chúa Yasodharā và Rāhula (vợ và con trai) lần cuối và bỏ hoàng cung xuất gia làm Sa môn. Tầm sư học đạo, đến bờ sông Anomā thuộc làng Anupiya , xứ Malla , tham vấn ông Bhargava đang tu khổ hạnh; kế đến một làng gần thủ đô Vesālī, xứ Vajji (Bạt-kỳ), học với vị đạo sư thứ nhất là Ālāra Kālāma , đạt đến bậc thiền Vô Sở Hữu Xứ. Rồi ngài lại đến Rājagaha (Vương-xá), thủ đô xứ Magadha (Ma- kiệt-đà), học với vị đạo sư thứ hai là Uddaka Rāmaputta về bậc thiền Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Chỉ độ vài ngày đã học hết sở học của thầy. Nhưng chưa được thỏa mãn với trình độ chứng ngộ đó. Ngài đến làng Uruvelā bên bờ sông Neranjana chuyên tu khổ hạnh trong 6 năm nữa. Sau đó Ngài lại bỏ lối tu khổ hạnh để lập ra pháp tu trung đạo. Và 49 ngày sau, Ngài thành đạo dưới cội cây Bồ-đề (Tất-bát-la). Ngài đã trừ sạch nội ma, hàng phục tất cả ngoại ma và vào một buổi sáng tinh sương, đã thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác tôn hiệu là Thích Ca Mâu Ni Như Lai.

Thành đạo rồi, suốt 49 năm ròng rã, dấu chân của Ngài đã in khắp đó đây trong xứ Ấn và các miền lân cận chỉ vì một mục đích duy nhất là hóa độ chúng sinh để dẫn dắt họ qua biển mê đến bờ giác.

Vào ngày 15 tháng 2 Âm lịch, giữa rừng Sa la Song thọ, sau 49 năm đã truyền dạy những điều quan yếu cho tứ chúng và độ cho vị lãnh tụ ngoại đạo là ông Tu-bạt-đà-la là người đệ tử cuối cùng, Đức Phật nhập Niết-bàn.

Vào năm 1950, trong một Đại hội Phật Giáo Quốc tế tại Tích Lan. Tổng Hội Phật Giáo Thế Giới xác nhận Phật nhập Niết-bàn vào năm 544 TCN, Ngài 80 tuổi, từ đó suy ra năm Đản sanh của Ngài là năm 623 TCN. Theo phong tục Ấn, tuổi được tính từ lúc thọ thai, đến lúc mới sinh đã kể một tuổi (Tạng Luật, Đại Phẩm, tập 1; 141). Nếu muốn tính năm Phật lịch thì lấy năm dương lịch cộng với 544.

Ví dụ: Dương lịch năm 2000 tương đương với Phật lịch là năm 2544, và nếu năm 2014 thì Phật lịch là 2558. Và toàn thể Phật giáo đồ đã đồng thuận lấy ngày Đấng Toàn Giác viên tịch làm Phật lịch, đồng thời cũng lấy ngày ấy làm lễ kỷ niệm Phật Đản hàng năm. Do đó, chúng ta nên đề: Kỷ niệm Đại Lễ Phật đản, Phật lịch năm (2558, 2559),… cho đúng với thực tế.

Sau khi Niết-bàn, Đức Phật đã để lại cho nhân loại nói chung và Phật giáo đồ nói riêng một kho tàng văn hiến đồ sộ. Kho tàng này đã trải qua 4 kỳ chỉnh trang là bốn kỳ Kết tập. Gọi là Đại Tạng Kinh.

1. Tại thành Vương-xá: Ngay trong năm Đức Phật viên tịch. Lần kết tập thứ nhất này cũng gọi là Ngũ bách kết tập, Quật nội kết tập, Thượng Tọa kết tập. Vị ngoại hộ cho kỳ kết tập nầy là Vua A-xà-thế.

2. Tại thành Tỳ-xá-ly: Sau khi Đức Phật diệt độ 100 năm. Kỳ này, do Trưởng lão Da-xá triệu tập khoảng 700 Thánh chúng tham dự.

3. Tại Ba-tra-lợi-phất: Sau khi Phật tịch diệt khoảng 235 năm. Lần kết tập thứ ba này do Mục-kiền-liên tử Đế-tu chủ trì và có 1000 vị Tỳ-khưu tham gia.

4. Tại Ca-thấp-di-la: Khoảng 400 năm sau khi Đức Phật nhập Niết-bàn.

Chính nhờ vào thần lực của kho tàng vô giá (Tam Tạng Kinh) ấy, nên đạo Phật đã dễ dàng phát triển khắp nơi, nhất là Á Châu. Cứ theo cuốn Sāratthadippanī sớ giải của Tạng Luật chép: "Vua A-dục (Asoka) sai 5 vị Tỳ-khưu sang 5 xứ ở nước Trung Hoa để truyền bá Phật pháp từ thế kỷ thứ III trước Tây lịch".

Sau đó, vào năm 372 sau Tây lịch, đạo Phật từ Trung Hoa được truyền vào Triều Tiên (Đại Hàn). Năm 552, Phật giáo từ Triều Tiên truyền vào Nhật Bản. Và khoảng từ thế kỷ thứ II tới thứ IV hay thứ V, Phật pháp du nhập vào các quốc gia như: Việt Nam, Đài Loan, Tây Tạng, Mông cổ, Yarkan, Bokhara, Afghanistan v.v... Đây là nói về Bắc truyền Phật giáo hay Đại thừa Phật giáo.

Riêng về Nam truyền Phật giáo, quốc gia đầu tiên được tiếp nhận đạo Phật là Tích Lan. Vua A-dục (218 sau CN) sau khi trở thành Phật tử đã cho Hoàng tử Ma-hê-đà ( Mahinda ) và Công chúa Tăng-già-mật- đa ( Sanghamitta ) xuất gia và sau đó sai hai người con này sang Tích Lan truyền bá Phật giáo (xem sử ký Mahavamsa do các vị giám đốc quốc sử viện Tích Lan soạn). Trong thời gian truyền bá Phật giáo ở Tích Lan, Công chúa Tăng-già-mật-đa đã đem một nhánh cây Bồ-đề chiết tại cây chính nơi Đức Phật thành đạo và trồng tại Anuradhapura Tích Lan vào năm 306 trước Tây lịch. Cây ấy đến nay vẫn còn. Từ Tích Lan đạo Phật truyền sang Miến Điện, Arakam , Pegou . Và đến thế kỷ thứ VII Phật giáo lan rộng tới Thái Lan, Cam Bốt, Lào…

1 . Theo Trường Bộ (Digha Nikaya), Kinh số 16 (Mahà Parinibbàna sutta)

B. SỰ HÌNH THÀNH VÀ DIỄN TIẾN TAM TẠNG KINH

I. Ý Nghĩa Tam Tạng Kinh.

Tạng là dịch ý của chữ Phạm ( Sanskrit ) Tỳ-trà-ca ( Pitaka ) có nghĩa là một thứ dụng cụ đựng đầy hoa quả; Phật điển sau khi kết tập xong cũng bao hàm đầy đủ các tinh hoa trong thế gian, nên lấy thí dụ ấy để đặt tên.

Giáo pháp do Đức Phật giảng dạy suốt đời Ngài và những trứ tác của các vị Tổ sư giải thích về lời Phật dạy, tùy tính chất có thể chia làm ba bộ phận: Kinh, Luật và Luận. Vì thế, giới phiên dịch Trung Hoa đã dùng một danh từ hàm súc vừa nhã mỹ để mệnh danh cho bộ phận đó là Tam Tạng ( Tripitaka ), Kinh tạng, Luật tạng, và Luận tạng.

Kinh: Trung Hoa dịch là Kinh, phiên âm theo tiếng Phạm là Tu-đa-la; có hàm ý là quán xuyến, xâu lại thành một chuỗi, một tràng,(ngọc hay hoa) để khỏi tản mác thất lạc. Giáo lý đức Phật được xâu kết những văn nghĩa lại không để tản mác, rời rạc, được ví như là Kinh.

Trong Tam Tạng, giáo pháp do chính đức Phật giảng dạy gọi là Kinh , các quy tắc sống do đức Phật chế định gọi là Luật , những trứ thuật về sau do các vị đệ tử, học giả viết để diễn dịch, giải thích Kinh và Luật gọi là Luận . Song có nhiều thuyết chủ trương rằng tất cả điển tích Phật giáo có liên hệ ít nhiều với lời giảng dạy của Đức Phật, đều có thể gọi chung là Kinh. Do đó, Tam Tạng lại gọi là Tạng Kinh , Đại Tạng Kinh hay Nhất Thiết Kinh .

II. Lý Do Kết Tập Tam Tạng.

Kết tập, tiếng Phạm là Tăng-yết-đế ( Samgīta ) có nghĩa là Đẳng tụng, hay Hội tụng, nghĩa là lựa chọn trong số đại chúng tham dự một số ít vị tinh thông Kinh Luật, rồi nhân các Thượng tọa đặt câu hỏi và các vị ấy đọc lại các lời giảng dạy của đức Phật, khi Ngài còn tại thế, có liên quan tới vấn đề để phúc đáp. Những câu trả lời đó, sau khi được toàn thể đại chúng hiện diện bàn cãi, thẩm định cả về ý, lẫn văn mới biên chép thành điển tịch để lưu truyền.

Ngày Đức Phật còn tại thế những lời giáo hóa của Ngài chỉ dùng lối " truyền miệng " nghĩa là Ngài nói ra một câu, đến lượt các đệ tử lặp đi lặp lại câu đó cho thuộc lòng, rồi Đức Phật mới nói thêm câu khác. Và cứ thế cho đến khi buổi giảng dạy kết thúc. Phương pháp này đã được áp dụng suốt 49 năm. Bởi vậy, trong thời đại Đức Phật chưa bao giờ dùng tới lối biên chép, sách vở là điều rất dễ hiểu.

Nhưng tại sao lại phải kết tập Tam Tạng và kết tập vào lúc nào, đó là vấn đề chúng ta cần đến sử liệu.

Theo lịch sử truyền bá của Bắc phương Phật giáo: Ngài Ma-ha-ca- diếp biết Đức Phật sắp diệt độ, Ngài hướng dẫn 500 vị Tỳ-khưu từ thành Vương-xá tới Câu-thi-na ( Kusinagara ) trên đường ấy, Ngài gặp một vị dị học (ngoại đạo) cầm đóa hoa Mạn-đà-la. Nhờ vậy, nên biết Đức Phật đã nhập Niết-bàn bảy ngày rồi. Khi hay tin đó các vị Tỳ- khưu chưa ly dục (chưa chứng đạo) vô cùng đớn đau thương tiếc, các vị đã đắc quả cũng cảm thấy không vui. Duy chỉ có Tỳ-khưu Tu-bạt- đà-la ( Subhadra ) 1 tỏ ra vui mừng và nói: "Đức Phật khi còn tại thế, Ngài thường răn dạy cái này tịnh, cái kia bất tịnh, việc này nên làm, việc nọ không nên làm, chúng ta luôn luôn bị những qui điều ấy ràng buộc, giờ đây đức Thế Tôn không còn nữa, chúng ta hoàn toàn tự do…" . Ngài Ma-ha-ca-diếp nghe vậy rất đỗi đau lòng. Vì lý do đó, nên Ngài thường suy tư về phương cách duy trì Chánh pháp. Vấn đề này, trong Luật Tạng Pāli quyển 2, phần Tiểu Phẩm ( Cullavagga ) cũng diễn tả tương tự. Vì lẽ trên, Ngài Ca-diếp, sau khi ở lại Câu-thi-na lo tang lễ đức Phật xong, vội vàng triệu tập tăng chúng để họp bàn về việc biên định những lời giáo huấn của đức Thế Tôn. Việc làm này, mục đích không những để đề phòng những việc trái giới luật có thể xảy ra, đồng thời còn để bảo tồn sự trường cửu và nguyên vẹn của Chánh pháp nữa.

Tôn giả Ca-diếp đã đem dự tính kết tập này thỉnh thị các vị Trưởng lão và tất cả đại chúng đều tỏ ra đồng ý. Vì thế, Ngài đã lựa chọn 500 vị Tỳ-khưu và cùng nhau đi đến một động đá (thạch quật) ở ngoài thành Vương-xá ( Rajagaha ), nước Ma-kiệt-đà, để chuyên lo công việc kết tập.

Theo phần đông học giả nghiên cứu, trong kỳ kết tập này chỉ có hai Tạng: Kinh (Ngũ A-hàm: Tiểu A-hàm, Trường A-hàm, Trung A- hàm, Tạp A-hàm, và Tăng Nhất A-hàm) và Luật (tức Bát thập tụng luật) chứ chưa có Luận tạng.

Nhưng căn cứ ở Pháp Tạng Kinh , Chân Đế Bộ Chấp Luận Sớ quyển 2 và Tây Vực Ký 2 quyển 9 , kỳ kết tập này đã có đủ cả 3 Tạng. Đây là kỳ kết tập thứ nhất, cũng gọi là Thượng Tọa bộ kết tập, Ngũ bách La Hán kết tập và cũng là lần kết tập căn bản, vì về sau còn nhiều lần kết tập nữa. Kỳ kết tập căn bản này vào mùa an cư thứ nhất sau khi Đức Phật nhập Niết-bàn, nhằm triều đại vua A Xà Thế, khoảng 486 năm trước Tây lịch ( Đại Trí Độ luận quyển 2 ), thời gian kết tập kéo dài suốt 3 tháng.

Đồng thời với Thượng Tọa bộ ở Quật nội ( trong động đá Thất diệp ) kết tập, cách đó hơn 20 dặm, phía Tây bắc lại có hàng ngàn vị vừa phàm (hữu học) vừa thánh (vô học) cũng đang tiến hành công việc kết tập. Đây là giới ngoại ( quật ngoại để phân biệt với quật nội của Thượng Tọa bộ ) kết tập cũng gọi là Đại Chúng bộ kết tập và do Bà-sư-ba ( Baspa ) chủ trì. Y cứ Tây Vực Ký quyển 9 thì Đại Chúng bộ đã kết tập đủ cả 5 tạng ( Kinh, Luật, Luận, Tạp tập và Chú còn gọi là Mật tạng ) trong kỳ này. Vị đại thí chủ bao biện tất cả tứ sự cúng dường cho Thượng tọa và Đại chúng bộ trong lần kết tập đầu tiên này là vua A-xà-thế.

Sau khi. Đức Phật nhập Niết-bàn 100 năm, Tỷ-khưu Bạt-kỳ xướng khởi 10 điều phi pháp (có hại đến Chánh pháp). Do đó, Trưởng lão Da-xá triệu tập 700 Thánh chúng hội họp ở vườn Ba-lợi-ca trong thành Tỳ-xá-ly ( Vaisali ), ( một vương quốc cổ của Licchavi. Thành phố này cũng được gọi là Visala - Tỳ-xá được xác định với làng hiện tại của Basrah ở quận Muśaffarpur trong Tirhut ) để biện biệt phải trái và kết tập lại Luật tạng. Đây là lần kết tập thứ hai, cũng gọi Thất bách kết tập. Các tài liệu nói về kỳ kết tập này, gồm có: Tứ phần luật, Ngũ phần luật, Thập tụng luật, Tăng kỳ luật, Tỳ-ni Mẫu Kinh quyển 4, Thiện Kiến Luật quyển 1, Tây Vực Ký quyển 7 v.v... đều ghi chép giống nhau. Đức Phật nhập Niết-bàn khoảng 235 năm, nhằm triều đại vua A- Dục ( Asoka ) năm thứ 17; vị vua này là một Phật tử chánh tín, ủng hộ và bảo vệ Phật giáo tận tình theo tinh thần Bi, Trí, Dũng của Phật Đà; đã tổ chức kỳ Đại kết tập lần thứ ba.

Vì thế, hàng ngoại đạo thời ấy không còn cách nào hơn là trà trộn vào trong hàng ngũ Tăng Ni, để làm hoen ố tăng đoàn, xuyên tạc giáo nghĩa. Mục đích xuất gia của những người này không vì cầu đạo giải thoát, cũng không vì cứu đời giúp người, chỉ vì lợi, danh, cơm, áo…, họ mặc tình bôi bẩn Phật giáo không chút tiếc thương. Do đó, Ngài Mục-kiền-liên tử Đế-tu ( Moggalliputta-Tissa ) mới triệu tập 1.000 vị Tỳ-khưu tinh thông Tam Tạng đã chứng " Tam đạt " 3 cùng nhau hội họp tại thành Hoa Thị (tức Ba-tra-lợi-phất, nước Ma-kiệt-đà) để kết tập Thánh giáo, chỉnh đốn hàng ngũ Tăng. Đây là kỳ kết tập thứ ba. Lần kết tập này do trưởng lão Mục-kiền-liên tử Đế-tu chủ trì. Về phương diện ngoại hộ bao biện cho công cuộc kết tập hoàn toàn do Vua A-dục đảm trách.

Riêng kỳ kết tập thứ tư, có hai thuyết hơi khác nhau:

1) Sau khi đức Phật nhập Niết-bàn 400 năm, do La hán Ca-chiên- diên làm chủ tọa và đã triệu tập 500 vị Bồ tát, 500 vị La hán về Ca- thấp-di-la ( Kapinjala ), tức Kế Tân ở về phía Tây bắc Ấn Độ, để làm một triệu bài tụng của Luận Tỳ-bà-sa...

2) Cũng đồng với thời gian và địa điểm như trên, nhưng do Bồ-tát Thế Hữu làm chủ trì và triệu tập 500 vị La hán để kết tập Tam Tạng... Cả hai thuyết trên đều y theo Nhất Thiết Hữu Bộ của Nam truyền Phật giáo. Thuyết một giống với sử liệu ghi chép trong truyện Ngài

Bà-đẩu-bàn-đậu (Thế Thân) 4 song khác về thời gian kết tập.

Thuyết hai phù hợp với Tây Vực ký quyển 3.

Lý do hình thành kỳ kết tập này là vì vua Ca-nị-sắc-ca ( Kaniska ) muốn có sự thống nhất trong giáo nghĩa của Phật Đà. Chính vị vua Phật tử này là người ngoại hộ cho kỳ kết tập thứ tư, về mọi mặt.

Kết tập thứ 5 và 6 diễn ra ở Miến Điện. Nhưng thực tế chỉ nên gọi Trùng tụng, vì toàn thể Tam Tạng đã được chép xuống ở lần 4, lần sau này chỉ tụng lại.

Lưu ý hai kỳ kết tập đầu, chỉ là tụng miệng truyền khẩu mà ghi nhớ; sớm nhất phải từ kỳ kết tập thứ ba trở về sau mới có ghi chép thành văn tự.

III. Cách Tổ Chức Đại Tạng Kinh.

Từ khi có sơ hình Tạng Kinh, (lần kết tập thứ 1) đến lúc có Tạng Kinh đầy đủ như hôm nay, vì trải qua thời gian quá dài và không gian quá rộng, nên vấn đề tổ chức biên tập Đại Tạng Kinh, tuy không tuyệt đối như nhau, nhưng trước sau, nhất là những Tạng Kinh bằng văn hệ Trung Hoa (Hán văn) vẫn theo một thứ tự bất biến: Kinh tạng, Luật tạng và Luận tạng (các quốc gia theo Nam truyền Phật giáo, như: Tích Lan, Miến Điện v.v… để Luật tạng trước Kinh tạng). Còn về phương cách tổ chức Đại Tạng Kinh, xưa nay không ngoài 3 mô thức sau đây:

1 .Y cứ vào lối tổ chức của Khai Nguyên Thích Giáo Lục.

Khai Nguyên Thích Giáo Lục (20 quyển), do Sa môn Trí Thăng đời Đường, biên soạn mục lục Tam tạng kinh chỉ dựa theo thời đại trước sau của người dịch, gồm từ đời Đông Hán Minh Đế Vĩnh Bình thứ 10 (Tây lịch 67) năm Đinh Mão và kết thúc vào đời Đường Khai Nguyên thứ 18 (Tây lịch 730) năm Canh Ngọ, cộng 663 năm, thâu tập 176 tác, dịch giả, gồm Đại thừa và Tiểu thừa kinh, truyện cùng những tác phẩm không rõ ai dịch (thất dịch nhân) tổng cộng đến 2.278 bộ, 7.046 quyển.

Trước hết, tác giả Khai Nguyên Thích Giáo Lục đem toàn bộ thánh điển, chia tổng quát ra Kinh, Luật, Luận rồi lại đi vào chi tiết của từng loại để khu phân ra Tiểu thừa kinh, Đại thừa kinh, Tiểu thừa luật v.v... Trong phần Đại thừa kinh lại chia ra 5 loại: Bát nhã, Bảo Tích, Đại Tập, Hoa Nghiêm và Niết-bàn. Sở dĩ để Bát Nhã trước hết, vì tác giả cho rằng Bát nhã (Trí huệ) là mẹ của chư Phật...

2. Y theo tổ chức của Duyệt Tạng Tri Tân.

Duyệt Tạng Tri Tân chia Đại tạng kinh ra bốn bộ phận: Kinh tạng, Luật tạng, Luận tạng và Tạp tạng.

Kinh tạng: chia ra: Đại thừa kinh và Tiểu thừa kinh. Đại thừa kinh lại chia ra năm phần theo thứ tự năm thời thuyết giáo của đức Phật: Hoa Nghiêm, Phương Đẳng, Bát Nhã, Pháp Hoa và Niết-bàn. Lối chia này có mấy điểm khác với Khai Nguyên Thích Giáo Lục:

Không để Bát Nhã trước Hoa Nghiêm; đem Bảo Tích, Đại tập của Khai Nguyên Thích Giáo Lục và những kinh chú về Mật tông cho vào Phương Đẳng; thêm Pháp Hoa vào trước Niết-bàn.

Cách chia Luật tạng không khác bao nhiêu với Khai Nguyên Thích Giáo Lục.

Về Luận tạng: chia ra ba phần:

- Thích Kinh Luận: Chú giải một thứ kinh, như luận Trí Độ giải thích Kinh Đại phẩm Bát nhã.

- Tông kinh luận: Luận giải một cách tổng quát về toàn bộ giáo nghĩa, như: Luận Du Già Sư Địa, Luận Tam Thập Duy thức...

- Chuyển thích chư luận, tức Chư luận thích, như: Du Già Sư Địa luận thích, Thành Duy thức luận thuật ký.

Trong ba phần vừa kể trên đều để những trước thuật của Tổ sư Ấn Độ ở trước và Trung Hoa ở sau.

Về Tạp tạng: bao gồm những trứ thuật của Tổ sư Ấn Độ và Trung Hoa. Không kể "Thích kinh'" hay "Tông kinh" nếu chuyên xiển dương giáo nghĩa Đại thừa thì liệt vào Đại thừa luận, chuyên bàn giải về Tiểu thừa thì cho vào Tiểu thừa luận. Ngoài ra, nếu lý nghĩa bao gồm cả Đại, Tiểu thừa, vấn đề lại liên quan tới thế sự thì đem vào Tạp tạng.

Năm 1885, Nhật Bản in "Súc loát tạng kinh", súc nghĩa là rút nhỏ lại, đã hoàn toàn theo qui cách của Duyệt Tạng Tri Tân.

Năm 1920, Tinh xá Tần Già ở Thượng Hải, Trung Hoa, in Tần Già tạng lại lấy Súc loát tạng làm lam bản.

3. Y theo sự tổ chức của Đại Chính Tân Tu Đại Tạng Kinh.

Đại Chính Tân tu Đại Tạng Kinh gọi tắt là Đại Chính Tạng, gồm có 100 tập, chia ra như sau:

- Chính Tạng (hay chính biên) 55 tập.

- Tục Tạng (hay tục biên) 30 tập.

- Đồ tượng, 12 tập.

- Chiêu-Hòa Pháp bảo tổng mục lục, 3 tập.

Đại Chính Tạng, do hai vị Tiến sĩ người Nhật là Cao Nam Thuận Thứ Lang và Độ Biên Hải Húc chủ trì biên tập. Sáng khởi từ năm 1923-1933 tức từ Đại Chính năm thứ 13 đến Chiêu Hòa năm thứ 7 mới hoàn thành.

Nét độc đáo của Đại Chính tạng là dựa vào lý luận khách quan, bỏ lối phân chia Tam tạng theo quan niệm Đại thừa, Tiểu thừa xưa nay.

Bởi vậy, Đại Chính Tạng chỉ chia toàn bộ kinh điển ra hai phần: Nội thiên và Ngoại thiên.

Nội thiên lại chia ra ba bộ phận:

- Gồm các soạn thuật của những Tổ sư Ấn độ

- Các soạn thuật của những Tổ sư Trung Hoa

- Các soạn thuật của những Tổ sư Nhật bản

Ngoại thiên bao gồm các bộ môn:

- Truyện

- Từ vựng

- Mục lục

- Nghi tự

- Ngoại giáo

- Tạp bộ

Năm 1955, Trung Hoa Phật giáo Văn hóa quán đã in và lưu hành 55 tập phần Chính tạng. Tháng 11-1973, Tân Văn Phong Xuất Bản Công ty đã in lại toàn tạng.

IV. Công Việc Truyền Dịch Hay Sự Diễn Tiến Của Tam Tạng Kinh.

Nói đến vấn đề truyền bá Tam Tạng, chúng ta phải nghĩ ngay tới việc phiên dịch Tam Tạng, đó là điều tất nhiên. Vì không thể đem Tam Tạng viết bằng một ngôn ngữ xa lạ, truyền bá cho một địa phương mà người dân ở đó không biết gì về thứ ngôn ngữ ấy. Khẳng định như thế rồi, giờ đây chúng ta thử tìm hiểu sự diễn tiến của Tam Tạng qua những thứ ngôn ngữ khác nhau, từ Nguyên Thủy Phật điển đến những Đại Tạng Kinh hiện nay.

Tổng hợp nhiều nguồn sử liệu cho chúng ta thấy rằng thứ ngữ văn được dùng để biên chép Phật điển trong kỳ kết tập thứ I tại thành Vương-xá là cổ Phạm ngữ Ấn Độ, tức Tán tư khắc đồ ngữ ( Sanskrit ), thứ đến là phương ngôn Ấn Độ, và sau hết là phương ngôn Tây vực (những nước về phía Tây Ấn). Bấy giờ có đến năm Tạng Kinh khác nhau lưu hành viết bằng phương ngôn Ấn Độ. Tiếc rằng sau đó Phật giáo Ấn gặp pháp nạn và bị Hồi giáo thiêu hủy, nên hiện nay không đủ tư liệu để trích dẫn. Riêng Tạng Kinh viết bằng phương ngôn Tây vực, tức Hồ ngữ, hiện đa số cũng đã thất lạc. Chỉ có Tạng Pāli , là phương ngôn Ấn được truyền vào Tích Lan là còn nguyên vẹn.

Đức Phật nhập Niết-bàn không bao lâu, sự phát triển Tăng đoàn, y vào phương diện địa lý, có thể chia ra Nam và Bắc hai lưu phái.

- Bắc phương Phật giáo gồm có Tây Tạng, Tây Vực, Trung Hoa, Đài Loan, Đại Hàn, Việt Nam, Nhật Bản... Lưu phái này khi phiên dịch Tam Tạng để truyền bá, hoàn toàn y vào Tạng Kinh viết bằng Sanskrit . Tam Tạng thuộc hệ thống có Phạm ngữ này bao gồm: Trung Hoa, Đài Loan, Mông cổ, Mãn Châu, Triều Tiên, Nhật Bản... và một số các loại kinh tịch do người Tây phương phiên dịch ngày nay.

- Nam phương Phật giáo gồm các nước: Tích Lan, Miến Điện, Thái Lan... Tạng Kinh của Nam phương viết bằng một thứ phương ngôn Ấn Độ ( Pāli ) và được truyền vào Tích Lan. Tất cả mọi phiên dịch và truyền bá Tam Tạng về sau của lưu phái này đều viết bằng tiếng Pāli .

Tạng của Bắc phương Phật giáo gồm thâu giáo nghĩa của cả Thượng Tọa lẫn Đại Chúng bộ; trong Đại Chúng bộ vốn ngầm chứa tư tưởng tiến thủ (thích ứng). Đó là nguyên nhân phát khởi thành Phật giáo Đại thừa sau này. Trái lại, Nam phương Phật giáo chỉ thuần có giáo nghĩa của Thượng Tọa bộ nên thiên về quan niệm bảo thủ hơn.

Căn cứ theo sử liệu đảo Tích Lan, vào thời vua A-bạt-gia-bà-đồ- già-ma-ni ( Abhayadutthgamani ) của Tích Lan, ước một thế kỷ trước kỷ nguyên, mới có sự tập chúng tại Đại tự, rồi y vào những truyền khẩu ngày xưa (cựu nhật khẩu truyền) và dùng thổ ngữ (một thứ phương ngôn của Nam Ấn) để biên chép Tạng Kinh.

Đến đầu thế kỷ thứ V, Ngài Giác Âm tinh thông nội, ngoại điển, người Ma-yết-đà (chứ không phải người Ma kiết đà như một số người đọc nhầm) thuộc trung Ấn Độ đến Tích Lan và đã dùng tiếng Pāli dịch lại những Phật điển vốn chép bằng những thổ ngữ nói trên. Ngài còn thêm vào nhiều loại chú sớ, từ đó Pāli Tạng mới đầy đủ và lưu truyền đến nay.

Pāli Tạng của Nam phương Phật giáo không nhiều, nếu đem so với Tiểu thừa A-hàm bộ của Bắc phương Phật giáo thì đôi bên không khác nhau bao nhiêu, trừ Kinh tạng có nhiều hơn (Tiểu thừa A-hàm bộ của Bắc phương Phật giáo) một bộ Tiểu A-hàm (Tiểu , còn Luật và Luận Tạng đều ít hơn Tam Tạng của Bắc phương Phật giáo.

Ngoài ra, khác với thứ tự Kinh, Luật, Luận của Bắc phương Phật giáo, Tam Tạng của Nam phương lại để Luật, Kinh rồi đến Luận ( Phật học đại từ điển quyển thượng trang 362-363 và quyển hạ trang 2797, bản in của Trung Hoa Dân Quốc năm 63 (1974) .

- Tam Tạng của Nam phương chỉ có:

Luật tạng ( Vinaya-pitaka ) tức Ba la đề mộc xoa (13) ( Pratimoksa hay Patimokkha ) có ba bộ:

- Tất đáp Vi bồ ban già ( Sutta-vibhanga )

- Tắc đà ( Khandhaka )

- Ba li bà la ( Parivara )

Kinh Tạng ( Sutta-pūaka ) gồm năm bộ :

- Trường Bộ Kinh

- Trung Bộ Kinh

- Tương Ưng Bộ Kinh

- Tăng Chi Bộ Kinh

- Tiểu Bộ Kinh

Luận Tạng ( Abhidharma hay Abhidhammà )

Phát Trí Luận, Lục Túc Luận v.v... (Phật giáo Đại Tạng Kinh tường tế mục lục của Thích Chánh Lạc viết).

- Tam tạng của Tây Tạng (gồm có Chính và Tục tạng), do giáo đồ của Lạt-ma phiên dịch từ tiếng Phạm, phương ngôn của Tây vực và Hán tạng (tức tạng kinh bằng tiếng Trung Hoa). Công việc phiên dịch và biên soạn này kéo dài gần một thế kỷ (1684-1772), tức từ Khang Hy năm 23 đến Càn Long năm 37, triều đại nhà Thanh, Trung Hoa. Trong đó, Tục tạng bắt đầu khắc in vào năm thứ 6 thời Ung Chánh, triều Thanh (1728). Riêng kinh tạng của Tây tạng gồm 8 loại, 115 bộ, 350 quyển (chính tạng) và kinh tạng của Tục tạng có 223 quyển, tổng số: 573 quyển.

- Tam Tạng của Mông cổ san ấn vào năm thứ 3 thời Chí Đại, triều Nguyên (1310).

- Tam tạng của Tây Hạ ; (một nước ngày xưa, thuộc đời Tống, Trung Hoa, khoảng thế kỷ thứ X) được san ấn vào năm thứ 6 thời Đại Đức (1302), triều Nguyên.

- Tam tạng của Hồi Cốt (tức Hồi Hốt, Đột Quyết ngày xưa, nay là nội, ngoại Mông) san ấn vào năm đầu thời Thái Định, triều Nguyên (1324).

- Tam tạng của Mãn Châu san ấn vào thời Càn Long năm thứ 37, triều Thanh (1772).

Mãn Châu Đại Tạng Kinh hiện trên thế giới chỉ có 1 bộ duy nhất trước đây. Tam tạng của Mông cổ và Mãn Châu được cất giữ ở tỉnh Phụng Thiên, Trung Hoa. Tháng 12 năm 1903 chiến tranh Nga, Nhật, Mãn Châu Tạng Kinh bị Nhật Bản lấy và hiện được xem là quốc bảo của Nhật

Để kỷ niệm năm thứ 25 từ ngày lên ngôi, năm 1893, vua Thái Lan là (Thu-la-long-cao) đệ ngũ ( Chulalongkorn V) đã cho phiên ấn Tam tạng từ tiếng Pāli sang tiếng Thái để in tặng các hội Phật giáo và các Đại học trên thế giới.

Như đã nói, Tam tạng của tất cả các nước theo hệ thống Bắc phương Phật giáo đều trực tiếp hoặc gián tiếp dịch từ nguyên bản Phật điển bằng tiếng Phạm. Tuy Tạng Kinh của mỗi nước đều có đặc điểm riêng của nó, nhưng trong số đó Tam Tạng bằng Hán văn được xem là hoàn mỹ nhất cả về chất lẫn lượng. Sở dĩ vậy, một phần vì dịch nghiệp (công tác và cơ cấu phiên dịch) của Phật giáo Trung Hoa được thiết lập rất sớm và kéo dài trong một thời gian khá lâu, phần khác nhờ vào tính chất hàm súc và mỹ diệu của văn tự Trung Hoa, cũng như tài khéo vận dụng của những dịch giả, nên đã diễn đạt được sự huyền ảo của nguyên bản Phật điển. Vì thế Hán tạng là nguồn tư liệu phong phú, chính xác nhất để nghiên cứu Phật giáo.

Khoảng trên một trăm năm nay, một số học giả Âu Mỹ đã vấp phải những lầm lẫn khi phiên dịch Phật điển bằng tiếng Trung Hoa. Vì chính đương sự đã không mấy am tường về sự kết cấu kỳ đặc của thứ văn tự này. Như A. Remusat người Pháp năm 1836 dịch "Phật quốc ký" của Ngài Pháp Hiển, trong đó đoạn nói về nước Câu-tát-la có câu: "Khắc Ngưu Đầu (tên núi) Chiên đàn (một loại gỗ thơm quí) tác Phật tượng... " nghĩa là: Lấy gỗ Chiên đàn ở núi Ngưu Đầu để điêu khắc tượng Phật. Thế nhưng dịch giả đã dịch thành: "Khắc ngưu đầu nhi thủ Chiên đàn tác Phật tượng", câu này có nghĩa là: " lấy gỗ Chiên đàn khắc thành đầu trâu mà làm Phật tượng". Đúng là sai một ly đi một dặm! (Phật học đại từ điển quyển thượng trang 720, 721).

Rồi sau đó 32 năm J. Fergusson một nhà cổ vật học nổi tiếng người Anh đã căn cứ vào bản dịch của A. Remusat và cho rằng Phật giáo là một tông giáo thuộc loại đê cấp, vì sùng bái Đầu trâu! (xin xem tác phẩm của J. Fergusson xuất bản tại Luân Đôn, năm 1869, nhan đề Tree and Serpent Worship )

Sự lầm lẫn đó không những là điều đáng tiếc đói với tiền nhân, mà còn là sự cảnh tỉnh cho hiện tại và cả tương lai đối với những ai hằng quan tâm đến Phật giáo .

Vì lẽ đó, theo tôi để khỏi dẫm vào vết xe cũ, mọi công tác nghiên dịch Phật điển, nên lấy Hán tạng làm nòng cốt, các văn hệ khác, kể cả những trứ dịch của Tây phương, đều chỉ xem là những tư liệu tham khảo phụ tùy.

Như chúng ta đã biết, sau 4 kỳ kết tập, Phật giáo Đại Tạng Kinh đã được biên chép lại bằng ba thứ văn tự khác nhau:

- Ấn Độ hoa văn, tức văn tự chính thức của Ấn Độ.

- Tây vực phương ngôn.

- Ấn Độ phương ngôn.

Ấn Độ hoa văn biên tập thành Tạng Kinh bằng tiếng Phạm

( Sanskrit ). Tạng Kinh này lại có nhiều bản khác nhau:

Bản viết tay của Nepal , thuộc cổ Phạm ngữ. Còn các bản in của Ấn Độ nguyên điển hiệp hội. Ấn Độ Phật điển hiệp hội và bản của học sĩ viện Sô-viết (tức Nga-la-tư, xưa gọi là Lộ-tây-Á) đều thuộc tân Phạm ngữ.

Tây vực phương ngôn biên tập thành Tạng Kinh tiếng Hồ (Hồ ngữ tạng kinh). Trong Tạng này gồm có ba thứ tiếng: Qui Tư, Vu Điền và Hồ ngữ (Hung Nô xưa)

Ấn Độ phương ngôn gồm có hai bộ phận:

- Ngũ thiên phương ngôn Tạng Kinh (nay không còn)

- Nam phương Pāli Tạng Kinh.

Từ Nam phương tạng dịch ra các Tạng Kinh bằng các thứ tiếng: Tích Lan, Miến Điện, Cam Bốt, Thái Lan... và Tạng Kinh tiếng Pāli của Phật điển Hiệp Hội nước Anh.

Để chứng minh các điều liên quan đến Phật giáo Đại Tạng Kinh, nhất là Tạng Kinh bằng cổ Phạm ngữ vừa nói trên là đúng, trong đoạn 5 bài này sẽ đề cập tới những phát hiện gần đây, liên hệ tới Bắc truyền Phật điển.

V. Những Phát Hiện Liên Hệ Đến Phạm tạng.

Xưa nay, người Tây phương chỉ biết Phật giáo qua Pāli Tạng, chứ họ không ngờ rằng Phật điển viết bằng cổ Phạm ngữ ( Sanskrit ) đã được đại lượng lưu hành trong thời Vua Ca-nị-sắc-ca, sau khi Phật Niết-bàn khoảng 530 năm.

Mãi tới năm 1822 B.H. Hodgson người Anh làm quan ở Nepal mới phát hiện ở xứ đó còn bảo tồn rất nhiều Phật điển viết bằng cổ Phạm ngữ. Và sau nhiều năm sưu tập Hodgson đã thu góp được 380 bộ kinh viết tay vừa cũ vừa mới.

Sự phát hiện ấy không những đã làm bừng tỉnh giới nghiên cứu học thuật Tây phương, còn lôi cuốn nhiều học giả khác chú ý tới Phạm Tạng. Do đó, năm 1845 E. Bumouf, một học giả người Pháp đã cho xuất bản tại Paris tập "Introduction à Histoire du Bouddhisme Indien". Và sau đó bảy năm (1852), ông lại cho xuất bản tiếp bản dịch kinh Pháp Hoa (Le Lotus de la Bonne Loi) cả hai tập nầy đều được người bấy giờ xem là kiệt tác. Ngoài việc sưu tầm và giới thiệu Phật điển bằng Phạm ngữ. Năm 1874 Hodgson còn phát biểu tại Luân Đôn một thiên luận thuyết về Ngữ văn, Tông giáo của Nepal và Tây Tạng. Người Anh thứ hai, sau Hodgson là D. Wright, ông là một quan viên ngành y khoa ở Công sứ quán Anh tại Nepal. Trong thời gian phục vụ ở đây, D. Wright đã tận lực sưu tập và tìm được trên 320 bộ Phật điển bằng tiếng Sanskrit và một số khá nhiều cổ điển của Bà la môn giáo. Nhờ các sự sưu tập thành công đó, năm 1883 trường đại học Cambridge đã viết thành một bản mục lục gọi là: Kiếm-kiều đại học đồ thư quán Phật giáo Phạm khiếp mục lục ( Catalogue of the Buddhism Sanskrit Manuscripts in the University Library, Cambridge ).

Năm 1900 -1901, người Anh tên M.A. Stein tìm được Phật điển bằng tiếng Phạm ở Vu Điền (Phật học đại từ điển quyển thượng trang 438). Năm 1906-1908 M.A. Stein lại sưu tập được khá nhiều Phật điển bằng Phạm ngữ tại Thiên Phật động ở tỉnh Cam Túc, huyện Đôn Hoàng, Trung Hoa.

Năm 1904 -1906, người Đức tên A. Grunwedel hô hào vấn đề sưu tập Phật điển bằng Phạm Ngữ.

Năm 1909, người Pháp tên P. Pelliot sưu tập được rất nhiều Phật điển ở Đôn Hoàng mang về Pháp và hiện cất giữ ở viện Bảo tàng Ba lê.

Năm 1909 -1912, Nhật Bản cũng phái người tới Qui Tư ( tên một nước ở Tây vực đời Hán, nay thuộc tỉnh Tân Cương, khoảng giữa huyện Khô xa và Sa nhã ) để sưu tầm Bắc phương Phật điển và đã thu hoạch không ít.

Các công tác sưu tập Bắc phương Phật điển trên một mặt đã phong phú hóa nguồn tư liệu nghiên cứu Phật giáo. Mặt khác làm nảy sinh phong trào tìm hiểu Phật điển theo các khía cạnh : Ngôn ngữ, lịch sử và khảo cổ học . Nhờ vậy, vấn đề giải thích giáo nghĩa của Phật giáo ngày càng tinh xác. Hơn thế, sự thành tựu của các công trình sưu quật trên còn ảnh hưởng tới cả lãnh vực nghiên cứu về Đông phương học nữa.

Nhưng, tại sao ở Nepal và các miền phụ cận lại có nhiều Phật điển bằng Phạm ngữ đến thế? Câu trả lời sẽ gồm hai lý do chính sau đây:

- Sau khi đức Phật nhập Niết-bàn khoảng 204 năm. Phật giáo miền Trung Ấn đã gặp phải pháp nạn do vua Bổ-sa-mật-đa-la là một tín đồ Bà la môn giáo gây ra. Theo truyện Vua A-dục mô tả về pháp nạn này. Chúng ta có thể cô đọng vào 4 chữ: "Tự không, Tăng tuyệt" ( Chùa viện tuyệt bóng Tăng Ni ). Cũng may là ách nạn đó đã không lan tới Phật giáo miền Tây bắc và Nam Ấn. Để lánh nạn, một số lớn Tăng sĩ đã mang pháp bảo và trốn vào Nepal . Khoảng thế kỷ thứ IX, tức sau đức Phật nhập Niết-bàn khoảng 13 thế kỷ, tín đồ Hồi giáo xâm nhập Ấn Độ. Hễ họ tới đâu là chùa tháp, kinh điển bị thiêu hủy tới đó. Và lần này Nepal cũng là một trong những nơi tị nạn của Tăng đồ. Hơn nữa, Nepal là nơi vốn đã có Phật giáo, khí hậu ở đây lại khá lạnh, rất thích hợp cho việc trữ tàng Phật điển. Cho nên Kinh tịch Phật giáo thường được di chuyển tới đây để cất giấu.

- Phật giáo rộng lớn như pháp giới, Ba Tạng Kinh điển tuy mênh mông như bể cả vực sâu. Nhưng tựu trung không ngoài Giới, Định và Tuệ ba thứ Vô lậu học. Vì thế, học Phật tức là học và hành Giới, Định, Tuệ. Nhờ Giới sanh Định, do Định phát Tuệ. Luật Tạng giải thích về Giới học. Kinh tạng chứa đựng Định học. Luận tạng bao hàm Tuệ học. Tam Tạng là nơi nương tựa của Tam học "Giới, Định và Tuệ".

Y vào Ba Tạng giáo điển để Văn ( nghe ), Tư ( suy nghiên ) và Tu ( thực hành theo ) hầu đi đến giải thoát, giác ngộ là pháp môn chung của cả 5 thừa (Nhân, Thiên, Thanh văn, Duyên giác và Bồ tát) Thánh và phàm.

Từ đó suy ra, chúng ta sẽ thấy sự trọng yếu của Tam Tạng Kinh giáo đến ngần mức nào.

Trên 2500 năm nay, Phật giáo giới đã không ngừng tổ chức kết tập, phiên dịch, ấn hành v.v… Đại Tạng Kinh. Nhờ vậy, pháp thân, huệ mệnh của chư Phật, Bồ tát được còn mãi trên thế gian. Phật giáo càng ngày càng lan rộng cùng khắp trên thế giới.

1 . Đừng lẫn Tu-bạt-đà-la nói ở đây với Tu-bạt-đà-la một vị Bà-la-môn 120 tuổi đã chứng được ngũ thông, tinh thông về tứ Vệ-đà và được Đức Phật nhận làm đệ tử cuối cùng trong cuộc đời hóa độ của Đức Phật.

2 . Tức Đại Đường Tây Vực Ký, do Sa môn Biện Cơ chùa Tống Trì soạn, 12 quyển, miêu thuật cuộc đời du hành các nước Tây Vực của Ngài Huyền Trang.

3 . Tam đạt là đã thông suốt ba thứ; 1. Thiên nhãn : Biết được nhân, quả, sống, chết đời vị lai. 2: Túc mạng: Biết được nhân quả sống chết tiền kiếp. 3: Lậu tận: Biết rõ phiền não của hiện tại để đoạn trừ.

4 . Trong truyện Ngài Thế Thân ghi là kỳ kết tập lần thứ tư cách Phật Niết-bàn 500 năm thay vì 400 năm.

C. NHỮNG TẠNG KINH BẰNG HÁN VĂN TRÊN THẾ GIỚI.

Trên thế giới có ba quốc gia thuộc hệ thống Bắc phương Phật giáo đã từng điêu khắc và ấn hành Đại Tạng Kinh. Đó là: Trung Hoa, Đại Hàn và Nhật Bản.

Nội dung bài này, ngoài phần dẫn nhập nói về Kinh lục ( mục lục của kinh điển, gốc của Đại Tạng Kinh ) và phần kết luận có tính cách tổng quát ra. Tất cả đều tập trung vào việc trình bày các Đại Tạng Kinh của ba quốc gia nói trên.

Nói đến Đại Tạng Kinh mà không đề cập tới Kinh lục, thật là một sự thiếu sót lớn lao nếu không là mất gốc. Vì lẽ, nếu không có kinh lục, Đại Tạng không thể thành tựu, vì sự hình thành của Tam Tạng Kinh chỉ là việc chỉnh lý, sắp xếp và cụ thể hóa bản Kinh lục.

Đại Tạng Kinh của Trung Hoa, vì trải qua nhiều thế hệ nối tiếp phiên dịch, trứ thuật. Nên số lượng kinh điển ngày càng nhiều. Để tránh sự mất mát, lộn xộn. Do đó, mới có vấn đề biên tập mục lục và người đi tiên phong trong vấn đề này là Ngài Thích Đạo An, đời Đông Tấn.

Trong khoảng 365-400 năm sau khi Phật giáo truyền vào Trung Hoa, Ngài Đạo An biên định cuốn Tống Lý Chúng Kinh Mục Lục.

Về sau, trải qua các triều đại: Tống 1 , Tề, Lương, Trần, Tùy, Đường, Ngũ đại (Hậu Lương, Hậu Đường, Hậu Tấn, Hậu Hán và Hậu Chu), Tống 2 , Nguyên, Minh, khoảng 1400 năm, đã có thêm chừng 60 thứ Kinh lục được biên soạn. Nhưng vì trải qua lắm thiên tai, nhân họa, nên hiện nay chỉ còn khoảng 20 loại thôi.

I. Tám Kinh Lục Nổi Tiếng Theo Thứ Tự Thời Gian.

Dưới đây xin, theo thứ tự thời gian, trình bày tám thứ nổi bật và có tính cách đại biểu nhất trong số còn lại ấy:

1. Xuất Tam Tạng Ký Tập 15 quyển, do Pháp sư Tăng Hựu 3 , chùa

Kiến sơ, đời Lương soạn. Nội dung tập này ghi chép mục lục của Tam Tạng Kinh và nêu rõ sự dị đồng của các bản.

Tuy Tống Lý Chúng Kinh Mục Lục không còn, nhưng qua Xuất Tam Tạng Ký chúng ta còn thấy được một phần tác phẩm của Ngài Đạo An. Đó là công lao của Ngài Tăng Hựu và cũng là đặc điểm của Xuất Tam Tạng Ký.

2. Chúng Kinh Mục Lục 7 quyển, do Thiền Sư Pháp Kinh v.v...,đời Tùy soạn.

Sách này viết xong vào năm Khải Hoàng thứ 14 (594), nội dung ghi lại khá đầy đủ về những soạn thuật của Ấn Độ và Trung Hoa.

3. Lịch Đại Tam Bảo Ký 15 quyển, do Phí Trường Phòng soạn. Tập này ra đời sau Chúng Kinh Mục Lục 4 năm (598).

4. Đại Đường Nội Điển Lục 10 quyển, do Ngài Đạo Tuyên, đời Đường soạn thuật vào năm Long Sóc thứ 4 (664).

5. Khai Nguyên Thích Giáo Lục 20 quyển, do Pháp sư Trí Thăng soạn vào đời Đường, năm Khai Nguyên thứ 18 (730).

Thích Giáo lục là bộ Kinh lục hoàn bị nhất, là nơi tập trung những ưu điểm của các tập Kinh lục trong quá khứ và là xuất phát điểm của những kinh lục sau đó.

Thích Giáo lục chia ra ba phần: Tổng lục gồm 10 quyển, Biệt lục có 8 quyển và 2 quyển cuối là phần Tổng hợp.

Tổng lục ghi chép, theo thứ tự thời gian, các nhà phiên dịch kinh điển từ đời nhà Hán đến đời nhà Đường, trên 800 năm. Trước hết tác giả Thích Giáo lục nêu rõ tên sách, do ai viết, có bao nhiêu quyển, sách ấy hiện còn hay không, dịch phẩm của sách này lần đầu đã được ghi chép vào Kinh lục nào, được dịch vào năm nào, ở đâu, đây là bản dịch thứ mấy, số người tham dự trong dịch trường khi dịch kinh ấy và viết về lược truyện của người dịch.

Phần cuối của Tổng lục, tác giả đưa ra hơn 40 loại Kinh lục xưa nay, nếu loại nào còn, sẽ đem ra mổ xẻ để tìm ưu khuyết điểm.

Nội dung của Biệt lục chú trọng các điểm:

- Tra khảo các dịch bản hiện còn hay thất lạc.

- Từ trong một thứ kinh luận nào đó rút ra một thiên, một chương để giới thiệu,

- Bổ túc những thiếu sót của Tổng lục,

- Đưa ra những nghi vấn liên quan đến Tam Tạng Kinh,

- Tự thuật về phương diện lịch sử của tác giả và tác phẩm trong Tổng lục.

Trong phần Tổng hợp tác giả nêu ra 5048 quyển kinh luận đã được phiên dịch, trứ thuật và hiện còn lưu hành, kể từ ngày Phật giáo du nhập Trung Hoa đến nay (730).

Số Kinh Luận nói trên được chia ra 480 hộp (hòm) và đánh dấu thứ tự bằng thiên tự văn. Vấn đề nầy đã trở thành kiểu mẫu cho việc biên hiệu Kinh Tạng về sau. Trong Khai Nguyên Thích Giáo Lục lược xuất (4 quyển) cũng do Pháp sư Trí Thăng soạn đã có ghi chép đầy đủ về lối biên số thứ tự trên.

6. Trinh Nguyên Tân Định Thích Giáo Mục Lục; 30 quyển, do Pháp sư Viên Chiếu soạn vào đời Đường, Trinh Nguyên năm thứ 15 (799). Trinh Nguyên lục gần giống với Thích Giáo lục, chỉ thêm vào các tác, dịch phẩm mới ra đời trong khoảng từ 730 - 799 mà thôi.

7. Chí Nguyên Pháp Bảo Khám Đồng Lục; 10 quyển, do Ngài Khánh Cát Tường soạn vào niên đại Chí Nguyên năm thứ 22 (1285) đời Nguyên.

Chí Nguyên lục có ba đặc điểm:

- Nêu rõ nguyên tên kinh, luận bằng tiếng Phạm,

- Tham chiếu mục lục Kinh Tạng của Tây Tạng để so sánh sự thiếu đủ của hai Tạng Kinh,

- Trong phần kinh, luận Đại thừa chia ra Hiển giáo và Mật giáo hai bộ phận.

8. Duyệt Tạng Tri Tân 4 ; 48 quyển, do Ngài Linh Phong Ngẫu Ích

biên soạn vào năm 1635- 1654, đời nhà Minh. Đây cũng là một hình thức Kinh lục. Ưu điểm của nó là giải thích cũng như trích yếu về nội dung của những kinh, luận đã được biên chép. Ngoài ra, nếu cùng một kinh, luận, mà có nhiều bản dịch khác nhau, sẽ nói rõ bản dịch nào có trước và bản dịch nào đúng, hay v.v...

II. Quá Trình Tạng Kinh của Trung Hoa.

Về quá trình Tạng Kinh của Trung Hoa có thể chia làm ba giai đoạn:

- Giai đoạn 1: Những tạng kinh viết (bằng) tay

- Giai đoạn 2: Tạng kinh khắc trên đá

- Giai đoạn 3: Các Tạng kinh khắc in bằng bản gỗ.

1. Những Tạng Kinh Viết Tay.

Gần 2000 năm trước (Đời nhà Hán) người Trung Hoa đã biết chế tạo giấy. Vào cuối thế kỷ thứ VI (đời Tùy, Đường) họ đã biết về nghệ thuật điêu khắc bằng gỗ, nhưng mãi tới cuối thế kỷ thứ X (971, đời Tống) Tạng kinh mới chính thức được khắc in bằng bản gỗ. Trước đó, Tạng kinh chỉ do quan phương (chính phủ) hoặc tư nhân viết tay mà thôi. Theo con số chúng ta có thể biết được, kể từ đời Lương Vũ Đế niên hiệu Thiên Giám năm thứ 17 (518) tới Nam Đường (tức Hậu Đường trong Ngũ đại) niên hiệu Bảo Đại năm thứ 3 (945), trong khoảng 427 năm ấy, số lượng kinh luận viết tay được ghi nhận như sau:

- Đời Lương Võ Đế niên hiệu Thiên Giám năm thứ 17 (518) viết được 1433 bộ, 3741 quyển (cứ Lịch Đại Tam Bảo Ký quyển 15).

- Năm 532-533 viết được 427 bộ, 2053 quyển (cứ Lịch Đại Tam Bảo Ký quyển 15).

- Năm 570-575 viết xong 787 bộ, 2334 quyển (theo Lịch Đại Tam Bảo Ký quyển 15).

- Năm 594 viết xong 2257 bộ, 5310 quyển (theo Lịch Đại Tam Bảo Ký quyển 15 và Chúng Kinh Mục Lục quyển 7.)

- Năm 597 viết được 1076 bộ, 3292 quyển (theo Lịch Đại Tam Bảo Ký quyển 75).

- Năm 607 viết được 688 bộ, 2533 quyển (theo Chúng Kinh Mục Lục 1).

- Năm 626 viết được 739 bộ, 2712 quyển (theo Chúng Kinh Mục Lục 1).

- Năm 659 viết xong 800 bộ, 3361 quyển ( theo Đại Đường Nội Điển Lục và Chúng Kinh Mục Lục ).

- Năm 664 viết được 816 bộ, 4066 quyển ( theo Chúng Kinh Mục Lục ).

- Năm 695 viết được 860 bộ, 3929 quyển ( theo Đại Chu San Định Chúng Kinh Mục Lục quyền 13 ).

- Năm 730 viết được 1076 bộ, 5048 quyển ( theo Khai Nguyên Thích Giáo Lục quyển 29 ).

- Năm 784 viết được 1147 bộ, 5149 quyển. ( theo Khai Nguyên Thích Giáo Lục quyển 29 ).

- Năm 795 viết được 1243 bộ, 5393 quyển ( Đại Đường Trinh Nguyên Tục Khai Nguyên Thích Giáo Lục ).

- Năm 799 viết được 1258 bộ, 5390 quyển ( Trinh Nguyên Tân Định Thích Giáo Mục Lục quyển 29 ).

- Đời Nam Đường niên hiệu Bảo Đại năm thứ 3 (945) viết được 1214 bộ, 5421 quyển (theo Tục Trinh Nguyên Thích Giáo Lục).

Gần đây, năm 1900 niên hiệu Quang Tự thứ 26 đời nhà Thanh. Người ta đã phát hiện rất nhiều những bản Kinh Luận viết tay, chôn trong các nhà đá ở huyện Đôn Hoàng, tỉnh Cam Túc. Những bản kinh viết tay đó, phần nhiều đã bị một số người Pháp, Anh, Nhật..., lấy đi. Thế mà, sau đó thư viện Bắc Bình cũng còn gom góp được đến mấy trăm quyển lẻ tẻ, linh tinh. Căn cứ theo Chiêu Hòa Pháp Bảo tổng Mục Lục của Nhật Bản, nếu đem những bản kinh viết tay hiện cất giữ trong ba thư viện: Bắc Bình, Đại Liên và Ba Lê, hai viện Bảo tàng ở Lữ Thuận và Luân Đôn, hai trường đại học (Đại Cốc và Long Cốc) của Nhật Bản. Thánh ngữ tạng của Viện Chánh Thương cộng thêm các bản kinh viết tay do các tư gia tàng trữ trong thời gian kể từ niên hiệu Nguyên Khang đời Tây Tấn (297) đến Thái Bình Hưng Quốc đời Tống (976-984). Chúng ta sẽ có được một số lượng đáng kể về những bản Kinh Luận viết bằng tay.

Điều đó không những khiến chúng ta âm thầm thán phục tinh thần, nghị lực của người xưa. Mà còn cho chúng ta nhìn thấy trình độ ngưỡng mộ Đạo Phật của cổ nhân như thế nào nữa.

2. Tạng Kinh Khắc Trên Đá.

Sự nghiệp khắc kinh trên đá ( thạch kinh ) đã được bắt đầu từ niên hiệu Khai Hoàng năm thứ 9 ( 589 ) đời Tùy do Sa môn Linh Dũ ở trong Bảo Sơn thuộc tỉnh Hà Nam. Công trình được thực hiện qua nhiều giai đoạn. Trước hết là đục khoét đá ra thành những cái động lớn, trên các bức tường trong động đá lại mài cho phẳng lì và sau đó mới khắc Kinh văn, tượng chư Phật và Bồ Tát lên đó. Trong động ở Bảo Sơn, ngoài các thạch Kinh như: Thắng Man, Niết-bàn, Pháp Hoa..., người ta còn thấy có nhiều thạch khám ( khám thờ bằng đá ).

Qua đến niên hiệu Đại Nghiệp (605-617) đời Tùy lại có Tôn giả Tịnh Uyển ( đệ tử Ngài Nam Nhạc Huệ Tư ) ở U Châu, vì sợ pháp nạn, nên phát tâm khắc Kinh lên đá để cất giấu vào trong động núi.

Trước hết, Tôn giả lập chùa Vân Cư ở núi Bạch Đới, huyện Phòng Sơn, tỉnh Hà Bắc.

Sau đó, đục động làm nhà đá ở núi ấy và bốn phía tường trong nhà đá đều khắc Phật điển. Ngoài ra, Ngài còn lấy những viên đá vuông mài cho phẳng và khắc Kinh lên cả bốn mặt rồi cất giấu trong các nhà đá ấy. Cứ nhà nào đầy lại dùng đá lớn chận cửa và nấu sắt ra để trám kỹ lại...

Công việc của Tôn giả Tịnh Uyển được tiếp tục tới niên hiệu Trinh Quán thứ 13 ( 639 ) đời Đường, Ngài viên tịch mới ngưng. Tổng cộng đã khắc đầy bảy nhà đá thạch Kinh. Thế rồi, các đệ tử của Ngài, như Đạo Công, Nghi Công, Pháp Công, Xiêm Công lại tiếp nối chí nguyện của Thầy mình, mãi tới 5 đời như thế mới thôi. Tuy vậy, sau đó sự nghiệp khắc thạch Kinh này cứ đoạn đoạn, tục tục trải qua các triều đại Liêu, Kim, Nguyên, nhất là triều nhà Liêu với sự xướng đạo của hoàng tộc đã khắc xong bốn bộ kinh Đại thừa và 84 bộ các Kinh điển khắc trên đá. Ngoài ra, còn xây một ngôi tháp 11 tầng bằng gạch ở phía Tây nam chùa Vân Cư và dưới tháp ấy chôn giấu rất nhiều thạch Kinh.

Niên hiệu Thái Hòa năm thứ 3 ( 829 ), đời Vua Văn Tông nhà Đường, chùa Trùng Huyền ở Tô Châu cũng tổ chức khắc thạch bích kinh ( khắc kinh lên vách đá ) và đã khắc xong các kinh:

- Pháp Hoa, 69.505 chữ

- Duy Ma, 27.912 chữ

- Kim Cương, 5.287 chữ ;

- Tôn Thắng Đà la ni, 3.020 chữ;

- A Di Đà, 11.800 chữ;

- Phổ Hiền Hành Pháp, 6.990 chữ;

- Thật tướng Pháp Mật, 3.105 chữ và Bát Nhã Tâm Kinh, 258 chữ.

Khi khắc xong các Kinh ấy, thi hào Bạch Cư Dị đã viết một bài bia ghi lại việc này. Trong Tử Bá Lão nhân tập (Tử Bá đại sư đời Minh) quyển 15 có nhắc tới vấn đề trên: "Dưới đèn, đọc bia Thạch bích kinh của chùa Trùng Huyền do Đường Tô Châu Thứ sử Bạch Cư Dị soạn, khiến liên tưởng đến Tôn giả Tịnh Uyển mài đá khắc kinh... tự nhiên trong lòng khôn xiết tiếc thương, khâm phục!"

3. Tạng Kinh Khắc Bằng Bản Gỗ.

Tùy Thư Kinh Tịch Chí ghi rằng: " Lương Vũ Đế ở trong vườn Hoa Lâm, cho thu góp toàn bộ Phật điển, tổng cộng được 5400 quyển. Sa môn Bảo Xướng y vào đó soạn thành Kinh lục. Đây là lần đầu tiên kinh Phật có Tạng. Vì thế, Nam sử về truyện Diệu Sát mới có câu: "Đọc một Tạng Kinh ".

Hán tạng ( tạng kinh bằng chữ Hán của Trung Hoa ) xưa nhất được ấn hành bằng bản gỗ vào niên hiệu Khai Bảo năm thứ 4 ( 971 ) đời Tống Thái Tổ mặc dầu trước đó vào đời Tùy và Đường cũng đã thấy Phật điển in bằng mộc bản, song chỉ có tính cách lẻ tẻ một vài quyển...Để dễ hiểu. Sau đây chúng ta sẽ trình bày Tạng Kinh của Trung Hoa theo tuần tự thời gian và triều đại.