Tam tạng Việt · Linh Sơn Pháp Bảo Đại Tạng Kinh · Tạp tạng › Bộ Sử Truyện
SỐ 2095 — LÔ SƠN KÝ (GHI VỀ LÔ SƠN)
- Dịch giả
- HT. Thích Tịnh Hạnh chủ trì phiên dịch
- Thông tin
- Đại tập 190Đại Chính số 2095
QUYỂN 3
CHƯƠNG IV: SỰ TRÔNG THẤY KHÁC NHAU CỦA CÁC NGƯỜI VÂN DU ĐẾN NÚI THAM QUAN.
Từ Giang Châu ra cửa Đức Hóa cách 5 dặm đến viện Viên Thọ (xưa trước gọi là Đàn La-hán). Từ viện Diên Thọ cách 5 dặm đến Liêm Khê trong Chu Lang cầu Thạch Đường. Từ Kiêm Khê theo hướng Đông nam cách 10 dặm đến thiền viện Bảo Nghiêm (xưa trước gọi là Song Khê), từ thiền viện Bảo Nghiêm về phía tây nam cách 10 dặm đến quán Tường Phù (xưa trước gọi là Thái nhất). Từ thiền viện Bảo Nghiêm về hướng nam cách 3 dặm lại có am Vân Khánh, cách am Vân Khánh 1 dặm đến có nông trại Am Nham, cách nông trại Am Nham 1 dặm đến viện Thiền Trí (xưa trước gọi là Tịnh cư), từ viện Thiền Trí cách 5 dặm đến quán Tường Phù. Từ quán Tường Phù cách 5 dặm về hướng bắc đến am Long Tuyền. Từ am Long Truyền cách 10 dặm đến viện Diệu Trí (xưa trước gọi là đình Hành Xuân). Từ viện Diệu Trí cách 5 dặm đến sườn núi Rắn. Từ sườn núi Rắn xuống 5 dặm đến quán Thái Bình (xưa trước gọi là Phủ Thông Huyền), từ quán Tường Phù về hướng tây nam cách 2 dặm lại có am Quốc Thái, từ am Quốc Thái về phía tây lên đảnh núi Liên Hoa cách 15 dặm thì đến am Liên Hoa. Từ am Quốc Thái về phía nam cách 5 dặm đến am Báo Quốc, cách am Báo Quốc 1 dặm đến am Vân Tế, cách am Vân Tế 1 dặm đến am Vĩnh Thanh (còn có 1 tên gọi là am Hạ Liên Hoa), bên cạnh đó có nơi Đạo nhân ẩn cư, từ am Vĩnh Thanh về phía tây cách 1 dặm đến am Vân Khê (còn có 1 tên gọi là động hạ Liên Hoa), cách am Vân Khê 1 dặm cũng đến quán Thái Bình, từ quán Thái Bình về phía tây cách 5 dặm đến chùa Đông Lâm-thái Bình hưng quốc. Từ quán Thái Bình về phía tây nam cách 5 dặm lại có am Thanh Thái, cách am Thanh Thái 1 dặm đến viện Quảng Trạch (xưa trước gọi là am Long Đầm. Từ đó lên cách 5 dặm đến 3 đầm rồng. Cách viện Quảng Trạch 7 dặm cũng đến chùa Đông Lâm. Từ chùa Đông Lâm về hướng tây cách hơn trăm bộ đến tháp Viễn Công. Từ tháp đó về phía tây cách hơn trăm bộ đến chùa Tây Lâm Càn Minh. Từ chùa Tây Lâm về phía Đông cách 5 dặm đến am Hoàng Thổ. Bên cạnh đó có am Khánh Kinh. Cách am Khánh Kinh 1 dặm đến am Sùng Phước, cách am Sùng Phước 5 dặm đến am Hương Thành, bên cạnh đó có am Quán Âm, am Đông. Từ am Đông đi xuống 1 dặm là đến am Quảng Tế, cách am Quảng Tế nữa dặm đến hang Thánh Tăng, cách hang Thánh Tăng 2 dặm đến am Thạch Bồn. Từ chùa Tây Lâm về phía Đông nam cách 5 dặm lại có viện Hạ Hóa Thành, cách viện Hạ Hóa Thành 3 dặm đến am Hộ Quốc, cách am Hộ Quốc 1 dặm cũng đến am Thạch Bồn, từ am Thạch bồn đi lên nữa dặm đến am Bảo Hưng, cách am Bảo Hưng nữa dặm đến chùa Thượng Hóa Thành Phổ Chiếu, bên cạnh đó có am Đại Sư. Từ Thượng Hóa Thành đi lên 10 dặm qua ngọn núi Hương Lô, đến am Phong Đảnh, từ am Phong Đảnh về phía nam cách 10 dặm đến am Hương Tích. Có đường xuống núi ở phía nam có khe suối Thê Hiền, về phía Đông đến nguồn Vạn Thọ cách 20 dặm mà đường sá hiểm nguy. Từ Phong Đảnh về hướng tây cách 5 dặm đến chùa Bảo Lâm (xưa trước gọi là chùa Đại Lâm). Từ chùa Bảo Lâm cách 1 dặm đến núi Trịch Bút, lại cách thêm 1 dặm đến hang Phật Thủ. Cách hang Phật Thủ 2 dặm đến viện Thiên Trì, từ viện về phía nam cách 1 dặm đến tháp Thiền sư Long, từ tháp xuống 2 dặm đến am La-hán, cách am La-hán 2 dặm về phía Đông đến đài Thập Bát Hiền Giả. Từ viện Thiên Trì xuống núi cách 15 dặm có cốc đồng tên là Cẩm Tú. Dòng nước ở dưới núi, 1 dòng xuất phát từ cốc Cẩm Tú và 1 dòng xuất phát từ cốc Thạch Môn (Cửa Đá) và hợp dòng đổ vào sông Bồn. Phía trên 2 dòng nước đó có am Song Long, am Quảng Phước, am Tôn Thắng, am Bảo Minh, cả 4 am cùng trông thấy nhau và đồng cách nhau không quá trăm bộ. Khe suối Thạch Môn tại trước am Bảo Ninh, vào trong khe cách 5 dặm có núi Thạch Trụ, núi Thiết Hang, dưới 2 núi ấy có 2 am Đạo Nhân. Từ am Bảo Ninh về phía nam cách 5 dặm đến am Phước Hải. Cách am Phước Hải 2 dặm đến am Tường Vân. Từ am Tường Vân đi lên 10 dặm đến núi Vân Đảnh, tại núi Vân Đảnh có am Vân Đảnh. Từ am Tường Vân về phía nam cách 8 dặm đến am Nguyệt Luân, bên cạnh đó có am Linh Tuyền. Cách am Linh Tuyền 7 dặm đến am Báo Quốc, cách am Báo Quốc 5 dặm đến Thiền Viện Viễn Thông Sùng Thắng, bên cạnh đó có viện Quảng Phước, cách thiền viện Viễn Thông Sùng Thắng 20 dặm đến quán Khương Vương Cảnh Đức. Từ thiền viện Viên Thông Sùng Thắng trở lên đều thuộc Giang Châu.
Từ quán Khương Vương Cảnh Đức về phía bắc vào trong cốc cách 5 dặm đến viện Long Tuyền, lại thêm 20 dặm đến Thủy Liêm. Từ quán Khương Vương Cảnh Đức về phía nam cách trăm bộ đến am Tỳ Lô. Cách am Tỳ Lô 2 dặm đến am Đại Minh, cách am Đại Minh 2 dặm đến am Trường Hưng, bên cạnh đó lại có viện Nhân Vương, cách viện Nhân Vương 2 dặm đến viện Càn Thọ, cách viện Càn Thọ 7 dặm đến thiền viện Linh Thang Tịnh Tuệ. Từ thiền viện Linh Thang Tịnh Tuệ về phía nam cách 10 dặm lại có quán Thanh Hà. Từ thiền viện Linh Thang Tịnh Tuệ về phía Đông cách 2 dặm qua đài Khương Lạc Kinh, lại thêm 2 dặm đến Túy Thạch của Đào Công. Từ Túy Thạch lại ra đường quan cách 3 dặm đến thiền viện Quy Tông Thừa Thiên. Từ thiền viện Quy Tông về phía tây cách trăm bộ đến quán Linh Khê Tường Phù, cách quán Linh Khê Tường Phù 1 dặm đến viện Hương Tuyền, tiếp theo là Thượng Tháp và tiếp theo là Hạ Tháp đều cùng cách nhau hơn trăm bộ. Cách Hạ Tháp 5 dặm đến đài Bát Nhã và viện Long Giáo. Bên cạnh đó có am Thạch Môn, tiếp đến có am Bố Thủy, tiếp nữa là am Tỉnh Giác (còn 1 tên gọi là đài Thôi Sư), tiếp đến là am Trùng Nham, đều cùng cách nhau hơn trăm bộ. Cách am Trùng Nham 3 dặm đến Thảo Đường (am tranh) của Tạ Sơn Nhân, cách Thảo Đường 3 dặm đến viện Linh Thê. Từ viện Linh Thê đi lên trăm bộ đến đảnh núi Tử Tiêu có tháp Xá-lợi. Từ viện Linh Thê đi xuống cách 8 dặm đến động 3 Tướng quân, từ động 3 Tướng quân đi xuống vào thiền viện Quy Tông cũng cách 1 dặm. Từ viện Linh Thê về hướng đông cách 4 dặm đến am Trừng Vân, tiếp đến am Vạn Tuế, tiếp đến am Thiên Cung, đều cùng cách nhau hơn trăm bộ. Cách am Thiên Cung 1 dặm đến am Dư Phong, từ am Dư Phong đo lên 20 dặm đến động Bạch Vân, từ am Dư Phong đi xuống 2 dặm là đến quán Tiên Thiên (xưa trước gọi là Chân Phong), bên cạnh đó có Thảo đường của Liễu Đại Khanh, cách quán Tiên Thiên 2 dặm đến quán Thái Hư giản tịch, cách quán Thái Hư giản tịch 5 dặm đến quán Thê Ẩn, từ quán Thê Ẩn về phía Đông cách 5 dặm đến am Cổ Vân, cách am Cổ Vân 10 dặm đến thiền viện Khai Tiên, từ thiền viện Khai Tiên về phía nam cách 1 dặm đến am Thạch Bi, từ am Thạch Bi đi lên 7 dặm đến hang Hoàng Thạch, viện Vĩnh Thái, đến trước viện Vĩnh Thái nữa dặm là đến đài Văn-thù, từ viện Vĩnh Thái đi lên 10 dặm có am Đạo Nhân, hang Thánh Tăng, hang Thiện Tài, hang La-hán, hang Hoàng Thạch. Từ thiền viện Khai Tiên về phía Đông cách 2 dặm đến thiền viện Vạn Sam. Từ thiền viện Vạn Sam về hướng đông bắc cách 3 dặm đến viện Chân Giáo (xưa trước gọi là Vân Phong), cách viện Chân Giáo 3 dặm đến viện Cảnh Đức (xưa trước gọi là Cao Diêu), cách viện Cảnh Đức 1 dặm đến Thư đường của Lý Chưng Cổ. Từ Thư đường đi lên 4 dặm đến núi Ngũ Nhũ viện Hương Tích, cách viện Hương Tích 2 dặm đến am Câu Chi. Bên cạnh đó có am Quán Âm, cách am Quán Âm nữa dặm đến am Tề Vân, cách am Tề Vân 3 dặm đến am Ngọa Long. Từ am Ngọa Long đi xuống 5 dặm đến viện Đạo Lâm, cách viện Đạo Lâm 1 dặm đến viện Thiền Tĩnh (xưa trước gọi là Trung Hưng), cách viện Thiền Tĩnh 1 dặm đến am Bảo Khánh, cách am Bảo Khánh 1 dặm đến viện Tịnh Ẩn (xưa trước gọi là Bảo Phong). Cách viện Tịnh Ẩn 3 dặm đến viện Tổ Giáo (xưa trước gọi là đài Thượng Yển), bên cạnh đó có am Bàng Long, am Tây Nguyên, am Bảo Luân đều cách nhau chẳng quá trăm bộ. Cách am Bảo Luân 3 dặm đến am Điêu Mộc, cách am Điêu Mộc 3 dặm đến am U Thúy, cách am U Thúy 1 dặm đến tháp Xích Nhãn. Từ tháp Xích Nhãn về hướng đông bắc cách 10 dặm đến thiền viện Thê Hiền Bảo Giác. Từ nam Khương Quân ra cửa Ngũ Lão cách 5 dặm có am Đại Xung, cách am Đại Xung 5 dặm cũng đến viện La-hán, cách viện La-hán 10 dặm cũng đến viện Thê Hiền. Từ thiền viện La-hán về hướng đông cách 5 dặm đến Tăng trang Chiếc Quế. Từ Tăng trang về hướng tây 5 dặm đến động Bạch Lộc, thư đường của Lý Bột. Cách động Bạch Lộc 3 dặm đến quán Thừa Thiên Bạch Hạc, cách quán Thừa Thiên Bạch hạc 5 dặm cũng đến viện Thê Hiền. Từ viện Thê Hiền về hướng đông nữa dặm đến viện Tịnh Trú (xưa trước gọi là Đăng Vân), từ viện Tịnh Trú về phía Đông 2 dặm là đến viện Quảng Thọ (xưa trước gọi là Tư Thánh), bên cạnh đó có đài Kim Sư. Từ viện Quảng Thọ về hướng bắc cách 2 dặm đến viện Vạn Thọ. Cách viện Vạn Thọ 3 dặm về hướng nam đến viện Lăng Già (xưa trước gọi là Hạ Bạch Thạch), từ viện Lăng Già đi lên 3 dặm đến viện Chứng Đạo (xưa trước gọi là Thượng Bạch Thạch). Cách viện Chứng Đạo 3 dặm đến viện Thái Bình hưng quốc 1 dặm đến núi Thượng Ngũ, viện Hương Lâm cách viện hương Lâm 5 dặm đến viện Tịnh Cư (xưa trước gọi là am Thượng). Cách viện Tịnh Cư 5 dặm đến núi Hạ Ngũ Viện Diên Phước. Cách viện Diên Phước 3 dặm đến viện Trúc Lâm. Cách viện Trúc Lâm 2 dặm đến am Phước Nguyên (xưa trước gọi là Linh Nguyên). Cách am Phước Nguyên nữa dặm đến am Thạch Tuyền, cách am Thạch Tuyền 2 dặm đến hang Lăng tiêu Viện Minh Châu. Từ viện Minh Châu đi xuống 5 dặm đến viện Tịnh Diệu (xưa trước gọi là am Đức Chính). Cách viện Tịnh Diệu 1 dặm đến am Vân Đài, cách am Vân Đài 3 dặm đến viện Thánh Quả (xưa trước gọi là Tịnh Minh). Phía trước đó có viện Giải Không (xưa trước gọi là Cát Tường). Từ viện Giải Không về hướng tây bắc khoảng trăm bộ đến am Cốc Nguyên, từ am Cốc Nguyên về hướng đông bắc cách 2 dặm đến viện Chứng Tịch (xưa trước gọi là Chiếc Quế). Cách viện Chúng Tịch nữa dặm đến viện Hoa Nghiêm, cách viện Hoa Nghiêm 3 dặm đến viện Vĩnh Phước (xưa trước gọi là Long Vân). Từ viện Vĩnh Phước đi xuống 8 dặm đến nông trang Đại Phú. Cách nông trang Đại Phú về phía Đông bắc 10 dặm đến Thiền Viện Tuệ Nhật, cách Thiền Viện Tuệ Nhật 3 dặm đến am Đại Hùng. Từ am Đại Hùng lại ra đường quan cách 7 dặm đến am Phật Điện, cách am Phật Điện 1 dặm đến am Hưng Phước, cách am Hưng Phước 3 dặm đến viện Trí Lâm (xưa trước gọi là Từ Vân), cách viện Trí Lâm 3 dặm thì lên đảnh núi Ngô Chương, thuộc biên giới của Giang Châu.
Từ viện Tuệ Nhật về hướng tây nam cách 10 dặm đến am Đại Thành, cách am Đại Thành 3 dặm đến quán Diên Châu Chiêu Đức, trước quan Diên Chân Chiêu Đức cách 1 dặm đến am Đăng Vân. Sau quán Diên Chân Chiêu Đức cách 1 dặm đến viện Tịnh Tuệ. Từ quán Diên Chân Chiêu Đức về hướng tây ra đường quan cách 20 dặm đến quán Tầm Chân Xung Hư. Cách quán Tầm Chân Xung Hư 2 dặm đến viện Phổ Giác (xưa trước gọi là Trường Khánh). Từ viện Phổ Giác về hướng tây cách 10 dặm trở lại đến Thiền Viện La-hán. Lại từ chùa Lạc Tinh ở Nam Khương đi thuyền qua Đài Điếu Ngư. Cách 1 dặm đến viện Minh Tâm (xưa trước gọi là Thuý Vi). Cách viện Minh Tâm 5 dặm đến viện Lăng Già. Cách viện Lăng Già 5 dặm đến am Thiện Tài, cách am Thiện Tài 3 dặm đến am Lăng Vân (xưa trước gọi là Lăng Vân Thư đường). Cách am Lăng Vân 3 dặm cũng đến Thiền viện Vạn Sam. Từ viện Minh Tâm về hướng Đông nam cách 5 dặm lại đến viện Đông Cổ Pháp Luân. Từ viện Đông Cổ Pháp Luân về hướng bắc cách 10 dặm cũng đến Thiền Viện Vạn Sam. Lại từ Nam Khương theo hướng tây nam ra 15 dặm đến viện Tây Cổ hưng thiện. Cách viện Tây Cổ Hưng thiện 10 dặm cũng đến thiền viện Quy Tông. Phàm từ Nam Khương ra cửa Kiến Xương qua viện Thừa thiên thì hỏi đường Khại tiên. Ra cửa Ngũ Lão qua đình Vọng Vân thì hỏi đường Thê Hiền v.v...
CHƯƠNG V: TRUYỆN MƯỜI TÁM VỊ HIỀN GIẢ
Lô Sơn, không chỉ đá nước có thể suốt trùm thiên hạ, do vì đời đời có các bậc cao hiền ẩn cư lưu truyền. Tại chùa Đông Lâm, xưa trước có truyện 18 vị Hiền Giả, không biết do ai trước thuật, văn từ cạn cợt, lấy sự mà nghiệm xét với các sử trước thường luôn có sai trái nhầm lẫn, người đọc cảm thấy hẹp hòi, khiến Đạo Phong vết tích người xưa dùng mà không biết. Thật tiếc thay! Tôi đã biện thuộc "Lô Sơn Ký" này, mới nhân xem bản cũ và tham khảo sử sách các triều đại nhà Tấn nhà Tống và Cao tăng truyện, thô sơ thêm phần chỉnh sửa, hoặc các điều ghi xưa trước có sự thoát lược, nay không có nơi có thể khảo chứng, nên cũng chưa biết làm sao được về điều ấy vậy!
1. Pháp sư Tuệ Viễn chủ xướng Bạch Liên Xã.
Pháp sư húy là Tuệ Viễn, vốn giòng họ Giã, người xứ Lâu Phiền; Nhạn Môn, thuở thơ ấu là 1 thư sinh. Đến năm 13 tuổi, theo người cậu giòng họ Lệnh Cô đến học ở Hứa Lạc. Pháp sư rất khéo giỏi về Lão trang, tánh khí rỗng thoáng cao lớn. Năm 21 tuổi, Pháp sư muốn vượt Giang đông đến Phạm Tuyên Tử cùng kết bạn với Gia Tuần. Bấy giờ tại Trung Nguyên giặc loạn, đường phía nam cản trở tắt nghẽn. Khi ấy, Sa-môn Thích Đạo Am tạo lập chùa tại Thái Hành, hoằng dương Phật pháp, Pháp sư bèn sang đó nương tựa. Mới đầu, nghe giảng kinh Bát Nhã, bỗng nhiên đại Ngộ, Pháp sư mới than rằng: "09 học thuyết của nho giáo đạo giáo đều tợ như võ trấu!" bèn cùng người em là Sa-môn Tuệ Trì đồng cởi trâm xuống tóc xuất gia, dốc mạng thọ học. Tâm đã nhập Đạo, Pháp sư bèn đem Đại pháp làm trách nhiệm của chính mình, Tuệ Giải vốn sẵn xưa trước, sớm tỏa phát, thần minh ánh ngời vượt trội. Sa-môn Đạo An thường ngợi khen rằng: "Khiến Dòng Đạo lưu truyền khắp nước phương đông, ấy chính do Tuệ Viễn đây vậy!". Năm 24 tuổi, Pháp sư bèn lên giảng thuyết, thường có khách đến nghe giảng nghĩa thật tướng, những điều nghi mạn qua lại, càng dùng nghi bít lấp, Pháp sư mới dẫn dùng nghĩa của Trang Tử để vì sánh loại, những người nghi hoặc được mở rõ biết. Từ đó trong môn nhân đệ tử cửa Sa-môn Đạo An riêng nghe giảng chẳng phế bỏ sách thế tục. Về sau, Pháp sư theo Thầy (Sa-môn Đạo An) vân du phương nam đến Tương dương. Sa-môn Đạo An bị Chu Tự bắt giam giữ, mọi người đều tan rã bỏ đi, Pháp sư mới cùng các đệ tử khoảng 20 người đồng đến Kinh Châu, ở chùa Thượng Minh. Sau đó muốn sang núi La Phù. Năm Thái Nguyên thứ 6 (381) thời Đông Tấn, vừa đến Tầm Dương, Pháp sư mến thích cảnh trí rỗng thoáng của Lô Phụ ( Lô Sơn), mới dựng lập Tinh Xá Long Tuyền. Lâu sau có Thiền sư Sa-môn Tuệ Vĩnh trước đó ở chùa Tây Lâm, cùng có quen biết Pháp sư ngày trước, nên muốn mời Pháp sư đồng đến chung ở, mới nói cùng thử sử Hoàn y rằng: "Viễn Công hoằng Đạo, các học giả mỗi ngày mỗi nhóm tụ đông nhiều, mà chỗ ở của Bần đạo đây nhỏ hẹp không đủ nơi. Không biết làm sao đây!". Khi ấy lại mộng thấy Thần núi đến cầu thỉnh rằng: "Núi đây thật là nơi đủ để gá thần". Một đêm nọ bỗng nhiên sấm mưa nỗi dậy, chuyển động mãi đến sáng sớm, nơi chân men bờ rừng rỗng thoáng, chỉ thầu cát trắng trải đất, lại có thêm hàng rào ngăn chấn, văn tử gỗ tốt. Hoàn y mới liền đến nơi chỗ đất đó dựng lập Phòng Điện, xưng gọi điện ấy là Thần Vận, vì ở phía Đông so với chỗ ở của Thiền sư Tuệ Vĩnh nên xưng hiệu chùa là "Đông Lâm". Chùa được hoàn thành trong năm Bính tuất (386) tức năm Thái Nguyện thứ 11 thời Đông Tấn vậy. Trước kia, có tôn tượng Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi của vua A-dục chìm đắm trong dòng sông Võ Xương, Đào Khản không sao tìm cầu được, đến lúc ấy (tức lúc chùa Đông Lâm đã hoàn thành) bỗng nhiên tôn tượng đó nhẹ nhàng nỗi lên nên nghinh thỉnh về tôn trí trong điện Thần Vận, để tu Phật sự. Lại nhân cùng 1 Đạo nhân người nước Kế Tân cùng tạo Đài Phật ảnh, đều có thần cảm, sự tích rõ đủ như trong Cao tăng truyện. Từ đó các đồng bạn kính cẩn hành trì luật, khách dứt tuyệt cảnh trần khắp 4 phương xa, không mong hẹn mà tự đến, như Lưu Di Dân ở Bành Thành, Lôi thứ Tông ở Dự Chương, Chu tục chi ở Nhạn môn, Tông bính, Trương Dã, Thương Thuyên ở Nam Dương, v.v... gồm có 123 vị cùng Pháp sư đồng tu Liên xã Tịnh độ. Pháp sư mới bảo Lưu Di Dân trước thuật văn phát nguyện. Ân trọng Kham đến trấn nhậm Kinh Châu, vào Lô Sơn triển chuyển cung kính trọng, nhưng chỉ 1 lần gặp thấy Pháp sư tự nhiên nghiêm túc tâm phục, vì đục 2 ao ở phía Đông và phía tây mà trồng sen trắng, cầu xin được vào Liên xã Tịnh độ, Pháp sư vì tâm tạp nên ngăn dừng đó. Phạm Ninh ở Dự Chương noi theo đó mà cầu xin vào Bạch Liên Xã, nhưng rồi Phạm Ninh không đủ khả năng theo đó. Diêu Hưng cùng Tam tạng Pháp sư Cưu-ma-la-thập đều khâm trọng Đạo phong đức hạnh của Pháp sư, nên từ xa đưa dâng mọi sự đến cúng thí. Hoàn Huyền chốn chủ bất chợt mà rất mục tôn kính. Vua An Để (Tư mã Đức Tông 396-419 thời Đông Tấn) từ Giang Lăng trở về kinh đô, Phụ Quốc Hà Vô Kỵ khuyên Pháp sư kính hầu thăm vua. Pháp sư lấy cớ bệnh không đến, vua sai sử nhọc đến hỏi. Phàm Pháp sư ở tại núi suốt 30 năm, ảnh bóng dấu chân chẳng đến trong trần tục, mỗi lúc đưa tiễn khách ra về thì lấy Hổ Khê làm biên giới. Đến ngày mồng 6 tháng 8 năm Bính thìn (416) tức năm Nghĩa Hy thứ 12 thời Đông Tấn, Pháp sư thị tịch, hưởng thọ 83 tuổi. Mới đầu, Pháp sư cảm bệnh, tán động dưới rừng, các bậc lão túc kỳ đức uống dùng nước gạo dấm rượu, Pháp sư đều không chấp thuận, lại xin Pháp sư hòa mật trong nước làm tương, Pháp sư bảo 1 vị Luật sư lật tìm trong văn luật có cho phép chăng? Vừa lật tìm chưa được phần nữa thì Pháp sư thị tịch. Pháp sư căn dặn nên để lộ bày hình hài ở dưới rừng. Thế nhưng các hàng Đệ tử cùng các quan thuộc ở Tầm Dương đồng phụng an táng tại đảnh núi phía tây. Tạ Kinh Vận viết bài Minh, Thương Dã ghi lời tựa. Đến năm Ất sửu (845) tức năm Hội Xương thứ 5 thời Tiền Đường, chùa bị hư phế, qua năm Mậu thìn (848) tức năm Đại trung thứ 2 thời Tiền Đường, mới phục hưng lại. Sau khi hoàn tất, Sa-môn Chánh ngôn cầu xin ban khen kính tưởng, vua Vũ Tông (Lý Viêm) trong phong thụy hiệu là "Biện Giác Đại Sư". Đến năm Thăng Nguyên thứ 3 (?), cải đổi thụy hiệu là "Chánh Giác". Đến năm Thái Bình hưng quốc thứ 3 (978) thời Bắc Tống, vua Thái Tông (Triệu Quýnh) lại truy phong thụy hiệu là "Viên ngộ Đại Sư", bèn đề hiệu phần tháp là "Tháp ngưng tịch". Đại sư có bộ "Khuông Sơn tập" 20 quyển, lưu truyền ở đời.
2- Lưu Di Dân ở Bành Thành.
Lưu Di Dân (Lưu Trình Chi) tự là Trọng Tư, người xử Tụ Lý; Bành Thành, là con cháu nối dõi của Sở Nguyên Vương thời nhà Hán, qua đến thời nhà Tấn, gia đình làm quan giữ đến chức khanh tướng. Thuở thiếu thời, Lưu Trình Chi mồ côi phụng thờ mẹ, khắp châu quận thôn làng đều ngợi khen hạnh hiếu, với sách vở của Bách gia chư tử, không thứ gì Lưu Trình Chi chẳng đọc xem, nhưng rất ham chuộng Phật lý, các hiền giả Ân trọng Kham, Hoàn Huyền, v.v... ở Trần quận đều cùng sùng ngưỡng, cởi bỏ áo hạc phủ tham quân. Lưu Trình Chi đã kính mộ Danh đức của Viễn Công, muốn được bạc đầu vào Bạch Liên Xã, mới ghi lục sài tang Tầm Dương lấy làm vốn liếng vào núi, đến năm mãn bỏ đi đến lập am ở gần chùa Tây Lâm, che phủ bằng bụi cây vướng vít. Đến trong khoảng niên hiệu Nghĩa Hy (405-419) thời Đông Tấn, các hàng công hầu đến, đều lánh mặt chẳng tiếp, sau đó lại đổi tên là Lưu Di Dân, Viễn Công cùng các Hiền giả ở Bạch Liên Xã đều suy tôn là Thượng khách. Lưu Di Dân thường gởi sách đến tặng ở quan trung, cùng kết giao thân thiện với Pháp sư La Thập và Tăng Triệu. Lưu Di Dân viện dẫn các kinh luận trước thuật thơ "Niệm Phật Tam muội", đạo đức danh thật, tinh hoa các từ văn nghĩa đồng 1 thời trút rót. Lưu Di Dân bèn nương theo niệm Phật tam muội, xưng niệm Phật A-di-đà, đến đầu tháng 6, quả nhiên thấy được tướng Bạch hào, tiếp đến thấy hình ảnh chân thật Đức Phật đến xoa vào trên đảnh đầu. Lưu Di Dân lại thiết trai cúng dường tạo phước, nguyện chóng xả báo thọ mạng, lại cầu thỉnh chư Tăng đọc tụng Kinh vô lượng thọ, kinh Pháp hoa, qua đến ngày 27 (tháng 6) chư Tăng đều đã nhóm tập, Lưu Di Dân nói là: "Ngày nay Tôi sẽ đi vậy! Đến lúc Tôi tắt thở, xin chớ khóc khiến não loạn". Lưu Di Dân lại hành hương, cầu thỉnh chúng Tăng, cúng dường Đức Phật Thích-ca-mâu-ni để kính tạ vì khiến con biết được có Đức Phật A-di- đà, ngày nay nguyện hẳn sẽ đến nghinh tiếp. Chỉ trong chốc lát, Lưu Di Dân bèn chắp tay, xoay mặt về hướng tây mà xả bỏ báo thân, căn dặn con là Ung tích sĩ vì làm phần mộ, chớ dùng quan quách, khi ấy mọi người không ai chẳng kính ngưỡng cao trọng. Lúc đó là năm Canh tuất (410) tức năm Nghĩa Hy thứ 6 thời Đông Tấn, Lưu Di Dân qua đời, hưởng thọ 57 tuổi.
3- Lôi thứ Tông ở Dự Chương.
Lôi thứ Tông, tự là Trọng Luân, người xứ Nam Xương; Dự Chương. Rộng học thông rành Kinh Thi, Kinh lễ, nhưng chẳng chịu đáp lại sự vời gọi, mà vào Lô Sơn, lập quán tại phía Đông Tăng phòng chùa Đông Lâm, cùng đồng Bạch liên xã với Viễn Công. Năm Nguyên Gia thứ 15 (438) thời Tiền Tống , vua Văn Đế (Lưu Nghĩa Long) vời gọi đến kinh đô, lập Học núi Kê Lung, thiết đặt sinh viên có hơn trăm người. Lâu sau, Lôi thứ Tông lại trở về Lô Sơn. Các hàng Công Khanh tổ đạo sau đó lại vời gọi, tạo dựng phòng thất tại dưới hang phía tây Chung Sơn, gọi đó là quán Chiêu Ẩn. Lôi thứ Tông vẫn giữ gìn tiết tháo, không vào công môn, thường từ vườn hoa lâm chùa Đông Lâm vào nhà Diên Hiền, vì thái tử và các vương hầu, giảng kinh tang phục. Đến năm Mậu tý (448) tức năm Nguyên Gia thứ 25 thời Tiền Tống , Lôi thứ Tông qua đời, hưởng thọ 63 tuổi.
4- Chu tục Chi ở Nhạn môn
Chu tục Chi, tự là Đạo Tổ, người xứ Quảng Võ; Nhạn môn. Sau, dời đến ở Kiến Xương; Dự Chương. Năm 12 tuổi, Chu Tục Chi đến Phạm Ninh thọ học, thông rành 5 kinh 5 vĩ, gọi là 10 kinh, các bạn đồng môn suy tôn như là Nhan Tử. Lưu Nghị Bảo làm tham quân, lại vời làm bác sĩ đại úy huyện, Chu Tục Chi đều chuộng đến dự nhận. Về sau, vào Lô Sơn dự tham Bạch Liên Xã tu Tịnh Độ với Viễn Công. Lại cùng Lưu Di Dân và Đào Uyên Minh, gọi là 3 ẩn sĩ ở Tầm Dương. Chu Tục Chi chẳng chuộng danh tiết cao vợi, Giang Châu thứ sử thường cùng vời thỉnh, Chu Tục Chi cũng sang theo đó. Vua Võ Đế (Lưu Tục 420-423 thời Tiền Tống ) đến ngoài đông quách mở quán để tiếp đãi, cưỡi kiệu giáng đến, hỏi Chu Tục Chi về lễ nghĩa, Chu Tục Chi biện luận phân rành tinh dị, nên thời bấy giờ xưng gọi Chu Tục Chi là Thông Ẩn, hoặc có người hỏi Chu Tục Chi rằng: "Lúc giẫm bước đến sân vua thì thế nào?". Chu Tục Chi cười đáp: "Người Tâm rong cửa quyết cao lấy giang hồ làm gông cùm, kẻ tình đặt quên cả hai thì phố thị cũng là hang huyệt vậy". Đến năm Quý hợi (422) tức năm Thăng Bình (phải là Cảnh Bình mới đúng) thứ nhất thời Tiền Tống , Chu Tục Chi qua đời tại Chung Sơn, hưởng thọ 67 tuổi.
5- Tông Bính ở Nam Dương
Tông Bính, tự là Thiếu Văn, người xứ Nát Dương; Nam Dương. Ông nội là Thừa Nghi làm Đô-thái-thú, thân phụ là Dao Chi làm Tương Khanh lệnh. Tông Bính học thông rộng, khéo giỏi các thứ đàn viết đồ họa, rất tinh thông Huyền ngôn. Lúc vua Võ Đế (Lưu Tục) thời tiền Tông đang ở tại Kinh Châu vời Tông Bính làm Chủ Bộ mà Tông Bính chẳng chịu ra làm. Hỏi về nguyên do, Tông Bính đáp rằng: "Nương náu gò đồi, ẩm đượm hang cốc đã hơn 30 năm vậy". Bèn vào Lô Sơn dựng lập am Thất, cùng Viễn Công đồng chung Bạch Liên Xã. Về sau, người anh tên là Tạng làm Nam Bình thái thú, áp bức Tông Bính cùng trở về, Tông Bính mới đến 3 hồ ở Giang Lăng lập tạo vườn nhà, sau đó vời gọi làm tham quân thái úy huyện, Tông Bính đều chẳng chịu đến, mới sai Nam quận trưởng cấp kẻ lại phục dịch, từng có vài lần đưa thức ăn đến cấp tặng. Nam Dương Vương Nghĩa Quý đích thân đến nhà Tông Bính, bảo mang đai mặc áo vải ra cùng diện kiến, Tông Bính chẳng kính bái, Vương Nghĩa Quý nói rằng: "Thật chịu khuất phục tiên sinh vì trọng duyên có được chăng?". Tông Bính đáp: "Duyên như cỏ mục, suy thạnh có là sao, mến chuộng núi sông, đến liền quan về". Tông Bính thường từ Tây Trắc Kinh Vu theo hướng nam lên Hành Nhạc. Đến lúc tuổi già hết đồ họa, ghi nơi phòng thất rằng: "Ta già suy vậy, Danh Sơn chẳng thể còn trông thấy lại, chỉ có lắng lòng quán đạo, nằm để đi đó, vỗ về đàn cầm mà động tiết tháo, muốn tất cả các ngọn núi đều cùng giao hưởng". Đến năm Nguyên Gia thứ 24 thời Tiền Tống tức năm Quý mùi (nếu đúng năm Quý mùi (443) tức năm Nguyên Gia thứ 20, còn nếu là năm Nguyên Gia thứ 24 (447) thì phải là năm Đinh hợi vậy!), Tông Bính qua đời hưởng thọ 69 tuổi.
6- Trương Dã ở Nam Dương
Trương Dã, tự là Lai Dân, người xứ Uyển Nhân; Nam Dương, sau dời đến ở Sài Tang; Tầm Dương, cùng Đào Nguyên Lượng thông làm hôn nhân. Học gần Hoa Trúc, khéo giỏi thuộc văn, tại Châu quận xưng cữ là Tú tài. Nam-trung-lang-phủ-công-tào-châu-trị-trung, sau đề cử làm Tán-kỵ-thường-thị, Trương Dã đều chẳng chiếu đáp ứng, bẩm tánh hiếu từ mến bạn, ruộng vườn nghiệp cũ đều giao phó cho em, chỉ một vị ngọt bùi, chỉ một vựa lúa tẻ, cùng 9 giòng tộc phân chia đó, nhưng Trương Dã chẳng đổi niềm vui. Phàm các thứ trước thuật lưu truyền nơi đời có hơn vạn lời, noi theo tôn kính Viễn Công, cùng đồng Khuông Viết với Lôi Thứ Tông và Lưu Di Dân. Đến lúc Viễn Công thị tịch an táng tại đảnh núi phía tây, Tạ Linh Vận làm bài Minh Chí, Trương Dã ghi lời tựa đó, tự xưng là Môn Nhân. Đến năm Mậu ngọ (418) tức năm Nghĩa Hy thứ 14 thời Đông Tấn, Trương Dã qua đời, thọ 69 tuổi.
7- Trương Thuyên.
Trương Thuyên, tự là Tú Thạc, người xứ Chi Tộc; Li Dân, tánh tình cao xa, ham thích các thứ sử sách, tuy canh cày mà còn mang sách kinh tự vui. Triều đình vời cử làm Tán Kỵ thị thường, nhưng Trương Thuyên chẳng dư nhận, tìm vui với cảnh nhà nghèo khó. Đem Tầm Dương lệnh ban lộc đó, Trương Thuyên cười bảo rằng: "Người xưa chánh dùng dung tất tự an, khuất chí tôi cũng có gì làm vui ư?" nên trọn chẳng dự can. Trương Thuyên vào Lô Sơn, nương theo Bạch Liên Xã tu Tịnh Độ của Viễn Công. Đến năm Quý hợi (423) tức Cảnh Bình thứ nhất thời Tiền Tống . Trương Thuyên qua đời, thọ 65 tuổi.
8- Đại Sư Giác Tịch ở chùa Tây Lâm
Đại sư húy là Tuệ Vĩnh, vốn giòng họ Phồn, người xứ Hà Nội. Năm 12 tuổi, phụng thờ Sa-môn Trúc Đàm hiện làm thầy, Đại sư có được Tuệ ngộ tập học xưa trước nên đối với nội ngoại giáo điển không gì chẳng thông đạt. Và đối với trong Phật sự, Đại sư chuyên lấy sự hành tập Thiền Định làm vui. Trước kia đã cùng Pháp sư Tuệ Viễn đồng nương tựa Sa-môn Đạo An ở Hằng Sơn, cũng cùng ước hẹn đồng lập thảo am ở núi La Phù. Sau đó, Đại sư đến dừng ở tại Tầm Dương trước, khoảng đầu niên hiệu Thái Nguyên (376) thời Đông Tấn, Thứ sử Đào Phạm rất mến trọng Đạo Phong của Pháp sư, uyển nhã như đồng bạn từ xưa trước, từ đó lưu giữ Đại sư dừng ở tại Lô Sơn, xả bỏ vườn nhà cùng nương náu. Đại sư vốn trinh thuần kiết tố tự nhiên, gạn lọc trong sạch tự tâm, chế khắc bản thân mình, nói năng luôn mỉm cười, ngôn ngữ chẳng tổn hại vật, lại riêng lập am vườn ở trên đảnh núi, mỗi lúc muốn thiền tọa tư duy thì Đại sư sang đó ở. Tại chỗ Đại sư ở thường có mùi hương thơm phảng phất, nhân đó mà gọi là Hương Cốc. Trong phòng Đại sư thường có con hổ, mọi người đến hoặc khiếp sợ, nên Đại sư xua đuổi hổ lên núi, mọi người đi rồi, hổ trở lại nằm trong phòng thuần quen. Về sau, Pháp sư Tuệ Viễn ở viện Long Tuyền, đồ chúng ngày một đông nhiều, Đại sư mới mời Pháp sư Tuệ Viễn đồng đến nghỉ ở tại Hương Cốc. Lại cảm điềm Thần mộng khác lạ, Hoàn y tạo lập chùa Đông Lâm. Đại sư mới lấy hiệu nơi ở của mình là Tây Lâm. Trần Quốc tướng quân Hà Vô Kỵ đến trấn nhậm tại Tầm Dương, mỗi lúc đến chiêm lễ thảy đều rất mực chí thành. Đại sư chuyên ý hành trì Pháp môn Tịnh Độ. Đến năm Giáp dần (414) tức năm Nghĩa Hy thứ 10 thời Đông Tấn, Đại sư cảm mắc bệnh rất nặng, một ngày nọ bỗng nhiên ngồi dậy, chỉnh sửa y phục, chấp tay, tìm kiếm giày dép muốn dậy đi, như không điều thấy, Đại chúng đều kinh sợ mà hỏi. Đại sư đáp rằng: "Phật đến!". Nói xong, bèn thị tịch, Đại sư hưởng thọ 83 tuổi. Khi ấy trong núi nghe có mùi hương thơm suốt 7 ngày không ngưng dứt. Đại chúng bèn nghinh thỉnh toàn thân Đại sư an táng cách chùa 200 bộ về phía tây. Đến thời Nam Đường, vua Nguyên Tông (?) lại tạo dựng tháp đình, sau đó lại ban giáng phần hoàng, truy phong Đại sư thụy hiệu là: "Giác tịch Đại sư", tháp hiệu là "Thật Trí".
9- Đại Sư Phổ tế ở chùa Đông Lâm
Đại sư Trúc Đạo Sinh vốn giòng họ Ngụy, người xử Cự Lộc, đến ngụ ở tại Bành Thành, gia đình đời đời là hàng sĩ tộc phụ quảng. Đạo sư từ thuở mới chào đời đã đỉnh ngộ, thông triết như thần, thân phụ biết Đạo sinh hẳn chẳng phải khí vật tầm thường, về sau Đạo sinh nương theo Sa-môn Trúc Pháp Thải mà xuất gia, bèn lấy chữ "Trúc" làm họ. Đã giẫm bước vào Pháp môn, Đạo Sinh tư duy cao vợi, nỗi trội kỳ đặc, nghiêm tầm pháp vị cú nghĩa, xúc loại mở giải. Năm 15 tuổi, Đạo Sinh bèn lên giảng tòa, nhả nạp hỏi đáp như xỏ xâu chuỗi châu ngọc, đến năm 20 tuổi, Đạo Sinh khí chí soi xét ngày một sâu xa. Đến năm Tân hợi (411) tức năm Nghĩa Hy thứ 7 thời Đông Tấn, Đạo Sinh mới vào Lô Sơn, nương náu suốt 7 năm, để mong cầu chí khí ấy, thường lấy cốt yếu vào Đạo dùng Tuệ giải làm gốc, nên tán ngưỡng các kinh điển, chước rót nghĩa tạp, muôn dặm đều tùy theo pháp, không sợ khổ nhọc, Đạo Sinh mới lần đến Trường An, thọ học nơi Đạo tràng Pháp sư Cưu-ma-la-thập, Chư Tăng ở Quan trung đều tôn xưng Đạo sinh là Thần Ngộ. Sau đó, Đạo Sinh trở về lại kinh đô, dừng ở tại chùa Thanh Hà, kiểm duyệt chân tục, tư duy nghiên tầm nhân quả, mới nói: "Thiện chẳng thọ báo, đến ngộ thành Phật, soạn thuật luận "Tánh thường hữu", luận "Pháp thân vô sắc", luận: "Hữu vô Tịnh Độ duyên" v.v... bọc trùm các thuyết xưa trước, khéo diệu có ý chí sâu mầu, mà các hàng chấp giữ văn ghét ganh phân khởi. Lại thêm, 6 quyển kinh Niết-bàn mới đầu truyền đến kinh đô, nói hạng người A Xiển đề được thành Phật. Bấy giờ Đại bản kinh Niết-bàn chưa hoằng truyền đến, chỉ 1 mình Đạo sinh phát minh trước hết thấy ngược với mọi người, do đó, các vị cựu học cho là Tà thuyết, bèn ruồng đuổi Đạo sinh đi khỏi nơi đó. Đạo sinh mới nghiêm sắc mặt phát thệ nguyện rằng: "Nếu như điều nói của Tôi trái với nghĩa kinh thì xin ngay hiện thân này cảm mắc tật bệnh. Còn như đối với thật tướng cùng không chống trái, xin nguyện xả bỏ sự nhận biết nay đây". Đạo Sinh ngồi nơi tòa nhà sư tử, nói lời ấy xong liền rủ áo mà đi vào núi Hổ Khê ở Ngô quận. Chỉ trong 10 ngày mà Học đồ có đến vài trăm người. Đến mùa hạ năm nọ, sấm sét chấn động nơi điện Phật vườn xanh, rồng bay lên giữa trời, các vị thức giả nín thinh mà than rằng: "Rồng đã bay, Đạo Sinh hẳn đi vậy!". Quả nhiên, Đạo Sinh giả từ Đại chúng, lại trở về Lô Sơn, lắng ảnh nơi núi hang sâu. Về sau, Đại bản kinh Niết-bàn lưu truyền đến Nam kinh, quả thật kinh văn nói là xiển đề đều có Phật tánh, cùng với điều nói xưa trước của Đạo Sinh như hợp phù khế vậy. Đạo Sinh đã có được bản kinh đó, sau đó lại giảng thuyết. Đến tháng 10 năm Giáp tuất (434) tức năm Nguyên Gia thứ 11 thời Tiền Tống , Đạo Sinh đang giảng thuyết nơi Pháp tòa tại Tinh Xá Lô Sơ, Đại chúng đều cung kính lắng nghe, đến lúc pháp tịch sắp hoàn tất, bỗng nhiên thấy phất trần phân loạn mà rơi rớt, Đạo Sinh ngồi đoan nghiêm tựa ghế mà thị tịch, nhan sắc không đổi khác, uyển nhiên như nhập định, các hàng Đạo tục đều tán thán kinh dị. Các Đại sư ở kinh đô nghe thế, thảy đều sám hối tin phục. Bèn an táng nhục thân Đạo Sinh tại gò của Lô Sơ. Vương Vi sánh ví Đạo Sinh bằng với Quách Lâm Tông, mới vì lập truyện, thuật bày Di đức. Vua Nguyên Tông (?) ban sắc dựng lập nhà phụng thờ, xây tạo bảo tháp, truy phong thụy hiệu là "Phổ tế Đại sư", đề tháp hiệu là "Pháp Thí".
10- Pháp sư Thích Tuệ Trì.
Pháp sư Tuệ Trì là con ruột của Pháp sư Tuệ Viễn, chí khí xung nhiên có lượng cao xa. Năm 14 tuổi tập học đọc sách, mỗi 1 ngày ghi nhớ có thể sánh địch 10 ngày của mọi người, khéo giỏi văn sử rất hùng tài chế thuật. Năm 18 tuổi, Pháp sư cùng anh (Tuệ Viễn) xuất gia, đồng tôn thờ Sa-môn Đạo An làm thầy, học khắp các kinh, đọc hết Tam tạng. Pháp sư thân cao 8 thước, thức thần phong thái sáng suốt, thường mang giày cỏ, mặc áo nạp nữa co lưng. Mới đầu đồng ở Bạch Liên Xã Tịnh Độ Đạo tràng tại chùa Đông Lâm. Đồ chúng tại Lô Sơn qua lại có cả 3.000 vị, mà Pháp sư xứng bậc thượng thư. Tam tạng Pháp sư Cưu ma la thập ở tại Quan trung xa cùng khâm trọng kính phục. Đến năm Long An thứ 3 (399) thời Đông Tấn, Pháp sư muốn vân du chiêm lễ các Thánh tích ở núi Nga My, bèn chống tích đến mân tụ, mới giả từ Pháp sư Tuệ Viễn để vào đất Thục. Pháp sư Tuệ Viễn khổ tâm muốn lưu giữ nhưng không thể được mới than rằng: "Mọi người ai ai cũng thích nhóm tụ vui vầy, chỉ riêng ông lại thích chia lìa!" Pháp sư nói rằng: "Nếu như ứ trệ tình ái ham thích nhóm tụ, vốn chẳng nên xuất gia, nay đã cắt ái ân cầu Đạo, chánh vì chỉ lấy tây phương Tịnh Độ làm nơi ước hẹn vậy!". Từ đó, bèn buồn bã mà giả biệt, Pháp sư qua Kinh Châu. Ân Trọng Kham, Hoàn Huyền đều tiếp lễ đãi ngộ muốn lưu giữ Pháp sư nhưng đều không thể được. Pháp sư đến chùa Long Uyên huyện Vì thiệu, Thành đô đất Thục. Mọi người lên đến nơi phòng thất Pháp sư dừng ở đều gọi là lên cửa Rồng. Tiều Túng đến nhiễu loạn theo con là Đạo Phước là kẻ hung nghịch rất lắm, vào chùa, người ngựa đều tắm máu, chúng tăng trông thấy rửa cho, không trái nghịch. Đạo Phước trông thấy thế, hổ thẹn sám hối đổ mồ hôi, nói cùng mọi người chung quanh rằng: "Thật là bậc Đại nhân nên có khác với mọi người!". Đến năm Nhâm tý (412) tức năm Nghĩa Hy thứ 8 thời Đông Tấn, Pháp sư thị tịch, hưởng thọ 72 tuổi.
11- Tôn giả Phật-đà-da-xá người nước Kế Tân.
Phật-đà-sa-xá, tiếng Trung hoa phiên dịch nghĩa là Giác Minh. Tôn giả vốn chủng tộc Đại Bà-la-môn, người nước Kế Tân. Năm 13 tuổi, tôn giả theo Thầy vân du đến khoảng đồng trống, tình cờ gặp hổ, Thầy muốn lánh mặt, tôn giả nói: "Hổ này đã no, hẳn không còn ăn thịt người". Chỉ chốc lát, hổ bèn bỏ đi, đến giữa đường quả nhiên thấy thức ăn còn thừa, Thầy kín lấy làm lạ đó. Đến năm 15 tuổi, tôn giả trì tụng kinh Đại thừa có trăm vạn lời. Khi ấy mới đang là Sa Di, Tôn giả đã tập học luận Ngũ Minh, các thứ pháp thuật ở thế gian phần nhiều tôn giả đều có luyện tập. Nhưng tánh tình Tôn giả kén chọn khinh ngạo cho là hiếm người kham nỗi làm bậc thầy của mình. Đến năm 27 tuổi, Tôn giả mới thọ giới cụ Túc, thường xuyên đọc tụng, tay chẳng rời bỏ quyển sách. Mỗi lúc đoan tọa tư nghiệm nghĩa lý, Tôn giả còn lường tấc bóng mà than. Sự tinh chuyên của Tôn giả đến nỗi như vậy! Lúc ở tại Sa Lặc, Tôn giả đã cùng Tam tạng Pháp sư Cưu-ma-la-thập rất kính trọng nhau, về sau, vào nước Quy tư, hoằng dương Phật pháp rất hưng thạnh. Khi ấy, La Thập đã bị Lã quang giam giữ. La Thập ở tại Cô Tàng, sai người mang thư cần thiết đến Tôn giả muốn theo đó, nhưng e ngại mọi người trong nước (Quy Tư) lưu giữ lại, mới dùng 1 bát nước trong, bỏ thuốc vào trong đó chú nguyện vài mươi lời, đưa cho Đệ tử cùng rửa chân, rồi đang trong đêm cất bước ra đi, đến sáng sớm thì đã cách xa vài trăm dặm, dân chúng trong nước tìm đuổi theo không kịp. Tôn giả hỏi Đệ tử là: "Ông cảm thấy thế nào?". Đệ tử đáp: "Chỉ nghe tiếng vọng hưởng của gió vút nhanh, mà trong khóe mắt có đổ lệ". Tôn giả mới vì chú nguyện vào nước và bảo rửa chân rồi mới ngưng. Khi vừa đến Cô Tàng thì Thập Công đã vào Trường An, mới xin Diêu Hưng nghinh tiếp đó. Tôn giả riêng dựng lập Tân tỉnh tại vườn Tiêu Dao, cùng La Thập đối chiếu phiên dịch các luận Thập-trụ-bà-sa v.v... Tôn giả có viền râu mép sắc đỏ, nên người thời bấy giờ xưng gọi Tôn giả là: "Xích tỳ luận chủ" (vị luận sư râu mép đỏ). Trước sau mọi người dâng tặng các Di vật, cúng dường trí sự mà Tôn giả đều chẳng nhận lấy, đến thời khắc thì đi khất thực, mỗi này chỉ thọ trai 1 bữa bèn thôi. Các thứ y bát ngọa cụ, v.v... chất đầy phòng thất 3 gian, mà Tôn giả chẳng lấy làm quan tâm. Diêu Hưng lại vì bán đổi đó mà tạo dựng chùa tại phía nam Thành. Tôn giả, trước chuyên đọc tụng luật Đàm Vô đức, Diêu Hưng nghi ngờ có sai nhầm mới thử khiến đọc Khương Tạ dược phương có đến 5 vạn từ, qua 2 ngày sau, Diêu Hưng nắm văn quyển dò lại, Tôn giả đọc chẳng nhầm sai 1 chữ, mọi người mới phục khả năng nhớ mạnh Kỷ của Tôn giả. Trong khoảng niên hiệu Hoằng Thỉ (?) thời Hậu Tần, Tôn giả Phiên dịch luật Tứ phần thành văn tự Trung Hoa thời Hậu Tần. Năm Nhâm tý (412) tức năm Nghĩa Hy thứ 8 thời Đông Tấn, Tôn giả vào Lô Sơn vì Viễn Công mà dự phần làm khách của Bạch Liên Xã. Sau đó, giả từ Tôn giả trở về lại quê cũ, từ nước Kế Tân, Tôn giả đem Kinh Hư Không Tạng 1 quyển gởi tặng khách, đến Lương Châu. Không biết về sau Tôn giả như thế nào!
12- Tôn giả Phật-đà-bạt-đà-la người nước Kế Tân.
Phật-đà-bạt-đà-la, tiến Trung Hoa phiên dịch nghĩa là Giác Hiền.
Tôn giả vốn giòng họ Thích, người nước Ca-duy-la-vệ là em cháu của Cam-lồ-phạm Vương. Năm 3 tuổi, Giác Hiền đã phải chịu tang thân mẫu, đến năm 5 tuổi lại phải chịu tang thân phụ, Giác hiền được bên giòng họ ngoại nuôi dưỡng. Theo Tổ Cưu-ma-bà-lợi nghe Giác Hiền là người thông ngộ, mới nghinh đón trở về độ cho làm Sa Di. Năm 17 tuổi, Giác Hiền cùng bạn đồng học vài người đều lấy sự tụng tạp làm hạnh nghiệp chính. Mọi người tụng tập 1 tháng, thì Giác Hiền chỉ đọc tụng trong 1 ngày, nên được thầy ngợi khen rằng: "01 ngày, Giác Hiền có khả năng địch nỗi 30 người/1". Đến lúc đã thọ giới cụ túc, Giác hiền lại rộng học các kinh, có lắm điều thông đạt. Từ thuở thiếu thời, vì chuyên Thiền Luật nên Giác Hiền đã nổi danh, cùng Sa-môn Tăng-già-đạt-đa là bạn học đồng xã cùng đi đến nước Kế Tân. Sa-môn Tăng-già-đạt- đa tuy kính phục tài năng thông mẫu của Giác Hiền nhưng chưa lường biết về con người Giác Hiền như thế nào, sau, đang tọa thiền nơi Thất Kính, bỗng nhiên thấy Giác Hiền đến, Sa-môn Tăng-già-đạt-đa kinh hãi mà hỏi về ý thú. Giác Hiền đáp là: "Tạm đến đâu suốt kính hầu Bồ-tát Di lặc". Nói xong, Giác Hiền bèn ẩn, Sa-môn Tăng-già-đạt-đa mới biết sức thần của Giác Hiền, sau lại thấy được các thứ thần biến, bèn kính tâm cầu hỏi, mới biết Giác Hiền là người đã chứng đắc quả vị Bất Hoàn. Giác Hiền vui thích du phương hoằng hóa, mới vượt Thông lãnh trải qua 6 nước, từ Giao chỉ nương thuyền vượt biển đến quận Đông Lai; Thanh Châu. Nghe Cưu-ma-la-thập ở tại Trường An, Giác Hiền liền sang theo đó. La thập rất vui mừng cùng nhau đồng phát huyền chỉ, có lắm điều suy trọng nhiếp phục. Sau đó, Giác Hiền đến Lô Sơn, Pháp sư Tuệ Viễn từ lâu đã nghe Đạo phong của Giác Hiền mới nghiêng che như cũ, Giác Hiền đến núi phía sau Hương Cốc dựng lập am tranh mà ở. Từ đó ở Giang Đông, mới bắt đầu đam vị Thuyền duyệt. Trước đó có vị Sa-môn đến nước Vu Điền thỉnh được phần đầu Kinh Hoa Nghiêm, có cả thảy 36.000 kệ tụng, nhưng chưa có ai truy dịch. Năm Nghĩa Hy thứ 14 (418) thời Đông Tấn, vua An Đế (Tư Mã Đức Tông) mới thỉnh mời nghinh đón Giác Hiền đến chùa Đạo Tràng làm Dịch Chủ, cùng Ngô- quận-nội-sử Mạnh Khải, Hữu-vệ-tước-quân độ, Sa-môn Pháp Nghiệp v.v... thuyên định văn chỉ, hợp thông Hoa văn lẫn Phạm ngữ, khéo được ý thú của kinh, và trước sau cùng phiên dịch được các kinh luận như Quán-phật-tam-muội-hải v.v... cả thảy 95 bộ, 117 quyển đều lưu hành ở đời. Đến năm Nguyên Gia thứ 6 (429) thời Tiền Tống , Giác Hiền thị tịch tại Kiến Nghiệp, hưởng thọ 71 tuổi, Giác Hiền có 3 viên Xá-lợi của Đức Phật Thích Ca thường luôn mang theo bên mình, nhân đó an táng tại đảnh núi phía bắc, và dựng lập bảo tháp vậy.
13- Pháp sư Thích Tuệ Duệ.
Pháp sư Thích Tuệ Duệ người xứ Ký Châu, xuất gia từ thuở thiếu thời, gìn giữ tiết tháo thanh cao, rộng học du phương, du lịch khắp các nước, đến biên giới xứ nam Thiên Trúc, dịch âm Cổ huấn, Nghĩa phương khác lạ, không gì chẳng thông hiểu. Sau đó trở về dừng ở Lô Sơn, dựa vào Bạch Liên Xã tu tịnh nghiệp với Pháp sư Tuệ Viễn, thường đến kinh đô, dừng ở tại chùa Ô y, Tuệ Duệ giảng thuyết đều tư duy sâu triệt vượt ngoài lời. Trong thời Tiền Tống , Bành Thành Vương Nghĩa Khương thỉnh mời vào để cầu xin thọ giới. Tuệ Duệ bảo rằng: "Nghe lễ thì đến cầu học". Vương Nghĩa Khương rất hổ thẹn mới vào chùa kính lễ chí thành để vâng thọ giới pháp. Sau đó, Nghĩa Khương đem áo lông cừu lông chuột dâng tặng, Tuệ Duệ chẳng vận mặc, thường để ngồi vậy. Vương Nghĩa Khương kín sai các kẻ tùy tùng mua lấy bằng 30 vạn tiền. Tuệ Duệ bảo: "Tuy chẳng phải thứ đáng mặc, nhưng Đại Vương ban thí, tạm vì theo dùng vậy". Tạ Kinh Vận rất dốc tín khéo giỏi Phật lý, ngôn ngữ khác lạ trong thế tục phần nhiều có được thấu đạt, mới đem các chữ trong kinh cùng các âm chứng đến cùng Tuệ Duệ trước thuật 14 âm huấn, tuần tự phân bày, Phạm Hán rành rẽ đáng rõ ràng, khiến văn tự có nơi y cứ. Đến năm Kỷ mão (439) tức năm Nguyên Gia thứ 16 thời Tiền Tống . Tuệ Duệ thị tịch, hưởng thọ 85 tuổi. Người thời bấy giờ tôn xưng trong thời Đông Tấn có 4 bậc Thánh đó là Đạo Sinh, Tăng Triệu, Đạo Dung và Tuệ Duệ là 1 trong 4 vị đó vậy.
14- Pháp sư Thích Đàm Thuận.
Thích Đàm Thuận, người xứ Hoàng Long, xuất gia từ thuở bé thơ, thân gần tiếp thừa sự dạy răn của Tam tạng Pháp sư Cưu-ma-la- thập, mọi điều nghi trệ xưa trước phần nhiều đều được mở thông, bàn luận chiếc nghị tinh rành, giảng thích các kinh, diễn giải tán thán Đại thừa, trọn ngọ Huyền Vi, sắc không chẳng đắm trước, Pháp sư La Thập thường ngợi khen rằng: "Đàm thuận thật là con người kỳ khí vậy!". Về sau, vào Lô Sơn, theo Pháp sư Tuệ Viễn đồng tu pháp môn Tịnh Độ tại Bạch Liên Xã, Chí Đại trội vượt chẳng ai bằng, lấy việc lợi tế làm gốc. Ninh man hiệu úy Lưu Tuân Khảo đến Giang Lâm tạo dựng chùa, thỉnh mời Đàm Thuận đến ở. Pháp sư Tuệ Viễn bảo nên theo đó. Đến năm Kỷ sửu (đúng phải là năm Ất sửu (425) vậy) tức năm Nguyên Gia thứ 2 thời Tiền Tống , Đàm Thuận thị tịch, hưởng thọ 79 tuổi.
15- Pháp sư Thích Đàm Hằng.
Pháp sư Thích Đàm Hằng người xứ Giang Đông, xuất gia từ thuở bé thơ. Năm 13 tuổi, Đàm Hằng đã tập giảng các kinh luận Đại thừa, thông rành chí lý sâu xa. Đến lúc thọ giới cụ túc, đối với nội ngoại giáo điều thảy đều thông suốt, đức hạnh riêng sáng trong, thời gian không cải đổi, gá thần nơi cảnh sâu xa, có đàn nai thuần đến nhiễu quanh, thật là tâm vô ngã, vật tĩnh tự nhiên, nguyện tu tây phương đồng về Tịnh Xã. Đến năm Mậu Ngọ (418) tức năm Nghĩa Hy thứ 14 thời Đông Tấn, Đàm Hằng thị tịch, hưởng thọ 71 tuổi.
16- Pháp sư Thích Đạo Bính.
Pháp sư Thích Đạo Bính vốn giòng họ Trần, người xứ Dĩnh Xuyên. Xuất gia từ thuở nhỏ, làm đệ tử của Pháp sư Tuệ viễn, thấu đạt kinh luật sâu mầu, dẫm trải đọc xem ngoại thư, đặc biệt rất thông rành về Lão trang, đức hạnh riêng trội vượt cao vợi, tuệ ngộ xưa trước sâu xa, các văn điển đã mở bày đọc qua không cần phải xem lại, giảng thuật kinh điển, lý vị thẳng suốt. Đến năm Mậu tý (Ngọ) (418) tức năm Nghĩa Hy thứ 14 thời Đông Tấn. Dự Chương thái thú Vương Ngu vào Lô Sơn bái yết, mến chuộng Đạo phong nên thỉnh mời Đạo Bính làm sơn chủ, tiếp nối dấu vết của Đại sư Tuệ Viễn, mọi người đều vì nguồn Đạo nối tiếp dòng Pháp nên đều kính ngưỡng mà ủng hộ đó. Đến năm Ất hợi (435) tức năm Nguyên Gia thứ 12 thời Tiền Tống , Đạo Bính thị tịch, hưởng thọ 71 tuổi.
17- Pháp sư Thích Đạo Kính.
Pháp sư Thích Đạo Kính thuộc giòng tộc Lang Da Vương, theo Tổ Ngưng đến làm Thứ sử ở Giang Châu. Năm Thái Nguyên thứ 16 (391) thời Đông Tấn, vào Lô Sơn xuất gia làm đệ tử của Pháp sư Tuệ Viễn, rộng đọc xem sách nho, kiêm thông rành chí điển. Năm Thái Nguyên thứ 17 (392) thời Đông Tấn. Đạo Kính thông hiểu các kinh luận Đại thừa. Mỗi ngày đọc tụng quá hơn vạn lời, tài năng tập học sâu xa, các bậc hiền giả ở đương thời thảy đều kính phục. Đạo kính thường tự than rằng: "Đối với giới luật, trọn đời khó giữ vẹn toàn, nguyên gạn lọc thanh tịnh 6 căn, chỉ xin bẩm thọ 1 giới!". Pháp sư Tuệ Viễn cũng chấp thuận cho đó. Đạo Kính nghiêm trì như băng sương ngời ánh, đức hạnh cao lớn rất hiển trước. Sau khi Pháp sư Tuệ Viễn thị tịch, Đạo Kính vào núi Nhã Da. Đến năm Canh thân (420) tức năm Vĩnh Sơ thứ nhất thời Tiền Tống . Đạo Kính thị tịch, hưởng thọ 51 tuổi.
18- Pháp sư Thích Đàm Tiên.
Pháp sư Thích Đàm Tiên người xứ Quảng Lăng, xuất gia từ thuở bé thơ, làm đệ tử của Pháp sư Tuệ Viễn. Đàm Tiên rất thông rành ngoại học, riêng khéo biết sắc màu các loài cầm thú trong núi rừng, tánh tình nhanh nhẹn hay chậm lụt, thông hiểu cành nhánh cỏ cây, mùi vị đắng ngọt tốt xấu. Lại rất có tài giảng nói, phong thần trội vượt tỏa sáng, bờ khí ngưng xa, xét rõ truyền tả, cầm giữ bản chẳng rời, chú giải kinh Duy Ma, trước thuật "Cùng thông luận". "Liên Xã Lục". Sau 55 tuổi mới tạo dựng chùa. Đến cuối năm Canh thình (440) tức năm Nguyên Gia thứ 17 thời Tiền Tống , Đàm Tiên thị tịch, hưởng thọ 79 tuổi.
GHI VỀ LÔ SƠN
QUYỂN 4
CHƯƠNG VI: NHỮNG GHI VIẾT CỦA NGƯỜI XƯA LƯU LẠI.
Những điều ghi chép của người xưa lưu lại về Lô Sơn thật lắm nhiều, lời trong câu sáng đã rơi vào miệng người. Các bậc già lão ở núi đồng tương truyền không ngưng dứt. Tuy nơi hang sâu cùng cốc, hiếm ít dấu chân người bước đến. Lại những con người đã từng xa cách hàng trăm năm. Nhân văn từ ấy mà tưởng biết phong thái của học, có như giẫm vết đồng đi và đồng án kỷ chung cùng bàn nói vậy. Nên thơ trong núi của các bậc hiền giả ở thời nhà Tấn, Tiền Tống , thường luôn còn có thể thấy được. Đến trong triều đại bắc Tông, có Trương Hối đền ở nhờ, vân du Lô Sơn rất lâu, các nơi đá nước đẹp xinh, phần nhiều có thơ ở trong đó. Từ khi có "Lô Sơn tập". Nhân thời bình trở lại, mọi người mến chuộng phong nhã, các bậc hiền sĩ của Triều Đình lại lên cao đến xa cũng có hứng thú của Phong nhân tao, phàm để lại các Thiên thập đều đồng 1 thời gian. Năm tháng của con người chỉ 1 sáng sớm rất gần, chẳng hoạn nạn không lưu truyền vậy. Nay đây ghi chép văn thơ của những người từ thời Tiền Đường trở về trước, làm thành 1 chương, quý ở tại mà khinh rẻ mắc vì chiếm lấy bỏ vậy.
* Đến Lô Sơn:
Của Pháp sư Tuệ Viễn
Hang cao nhã khí trong
Núi sâu gá vết thần
Lời hiếm hòa các Tiếng
Vọng hưởng núi rơi ra
Có khách riêng ngầm đến
Đường đi quên nơi đến
Khua tay vỗ cửa mây
Cửa Linh sao đủ mở
Lưu tâm gõ nghe sâu
Cảm chí lý chẳng cách
Ai từng lên Cữu Tiêu
Chẳng đoạt cánh Xung
Thiên Khéo đồng đến tự bắt
(Chưa thấy hết toàn văn).
* Phụng Hòa:
Của Lưu Di Dân
Lý Thần hẳn siêu tuyệt
Lướt qua hiếm đồng cùng
Ai đến ngoài khói tiêu
Hiểu rõ cùng vật phân
Mờ mờ trong Cốc Cao
Tiếng vọng tu tự nghe
Vầng núi không rỗng đẹp
Giao đảnh thông vùng mây
Ngô sâu Uyển Xung Tư
Tại cần mở thầm vui
Trong hang nâng hứng nhỏ
Núi tưởng sâu xa nghe
Sáng yếu trở về soi
Mạnh nhở Phó Linh Huân
Vĩnh đào thợ Huyền Tân
Rơi chiểu đợi rỗng cân.
* Phụng Hòa
Của Vương Kiều Chi
Vượt xa hiếm gặp Thần
Diệu Thiện tự cao đồng
Cùng vua cảnh ngợi rỗng
Mịt mờ bụi bít ngăn
Các gò bằng liêu quách
Một núi riêng trội cao
Tiêu cảnh nhờ hang rơi
Khí trong cùng thời êm
Có nêu đến Thần Cực
Có khách vượt non kia
Sông dài rửa đều tốt
Mưa hiểm bày tùng thu
Bước cao đến tuyệt mờ
Hác linh ngời vạn lớp
Gió suối điều khí xa
Vọng vang nhiều vui hưởng
Xa đẹp đã dài lâu
Mắt xin nhiều Cửu Giang
Sự thuộc cõi trời người
Thường nghe tiếng trong thổi.
* Phụng Hòa
Của Trương Dã
Nhìn đảnh lẫn thái tượng
Trông sườn chẳng nghiệm đâu
Vật xa nhóm giữa trời
Vượt bộ chẳng thiếu dầu
Đi lại qua lắm cấp
Một nhấc dứt trần nhiễu
Tỏ sáng trong mắt xinh
Thoáng vút xa nhìn hậu
Nương đỏ lắng ngời tâm
Có thể quên vết ngọc
Gió thoáng khắp vườn sâu
Đường yêu hẳn giảm chết.
* Vào cửa hồ Bành Lễ
Của Tạ Linh Vận
Khách đến nhọc nước đêm
Gió trào khó luộm đủ
Châu Đảo chợt xoay hợp
Sườn bờ đổ cỏ hoang
Nương trăng nghe tủi buồn
Thấm mốc thoảng mùi hương
Xuân muộn đồng xanh đẹp
Hang cao mây trắng giăng
Ngòm nghĩ nhỏm đêm ngày
Muôn cảm đầy sớm tối
Vui sướng soi gương đá
Kéo lá vào cửa tùng
Ba sông sư lắm qua
Chín dòng Lý không còn
Vật Linh lộn quý lạ
Khác người kín tinh hồn
Cao vàng dứt ánh sáng
Nước biết cạn dòng ấm
Nhọc làm cang ngàn dặm
Đàn tuyệt nhớ càng lâu.
* Trông nhìn Thạch Môn
Của Tạ Linh Vận
Sáng mở vạch mây phủ
Lên cầu xa gả dừng
Núi cao cách nữa trời
Sườn dài dứt ngàn dặm
Gà gáy giữa khe trong
Vượn ngâm trong mây trắng
Sóng Dao ruồng không mở
Ráng đá xui núi bày
Xoay cùng chẳng một hình
Sâm sai đều tương tợ.
* Lên đảnh tối cao của Thạch Lam
Của Tạ Linh Vận
Sớm sách tìm tuyệt vách
Tối nghỉ tại núi lầu
Núi thoáng gối quán cao
Đối đỉnh gần khe xoay
Rừng dài bày sân cửa
Khất đá nông thềm nền
Liền hang thấy đường bít
Trúc kín khiến đi nhanh
Người lại quên thuật mới
Kẻ đi hoặc lối tắc
Sống đêm dòng ngựa chạy
Gào gào tiếng vượn khóc
Thầm lắng đâu lý riêng
Giữ Đạo tự chẳng đắc
Tâm hợp cánh chín Thu
Ngày vui mầm ba xuân
Sống thường vì đợi trọn
Ở thuận nên gạt sao
Tiếc không khách đồng lòng
Cùng lên thang mây xanh.
* Lên Lô Sơn
Của Bảo Chiêu
Dáng cao loạn âu nước
Khách bạc lần trụ núi
Ngàn hang tưởng chồng chất
Muôn thác thế xoay quanh
Lung tung dáng cao xưa
Phân loạn tên tiếp trước
Khe động nhìn mạch đất
Cây đứng ẩn ngang trời
Thềm trùng một mê kín
Mây dưới tháo tung hoành
Băng ngầm Hạ thường đóng
Cây cứng đêm Dông Tươi.
* Theo Quán quân Kiến Bình Vương lên núi Hương Lô
Của Giang Yêm
Quảng Thành mến Thần đảnh
Hoài Nam chuộng Đan Kinh
Núi đây đủ Loan Hạc
Xưa trước hết Tiên linh
Dao đứng thẳng hợp đẹp
Ngọc dựng tin trùng xanh
Ráng hơi dưới quanh mong
Mây trắng trên mịt mờ
Ngồi trông nhìn vòng cong
Gắng cúi trông dòng sao
Chẳng tìm xa cùng lạ
Thì biết tai mắt kinh
Bóng rơi bãi cát dài
Từng nậm muôn dặm sống
Ta lon vốn nhiều ý
Gần gió lắng ngậm tình
Vừa học Bách tùng ẩn
Thẹn theo danh giếng chợ
Vâng thừa cuối Quang tụng
Cúi nghĩ gá sau cờ.
* Chùa Đông Lâm
Của Lưu Hiếu Xước
Điện trăng ngời phan ngọc
Gió xoay hòa linh báu
Sớm vượn réo rui xà
Tối tiếng nước róc rèm
(không thấy hết toàn bài!)
* Ghi đề về Quán Giản Tịch
Của Trương Chánh Kiến
Hai cầu khe cách tuyệt
Ngàn nhận đường khó thông
Dây trong cõi Thần Tiên
Mắt bảng ngời Tiên cung
Gương tợ gần non trăng
Dòng như uống khe mống
Quế sâu không lường ảnh
Tùng xa gió mạnh lay
Chỉ ngay đây xa ngóng
Biết tại trong trắng mây.
* Thu muộn về lại Bành Trạch
Của Trương Chánh Kiến
Tham quan đến gò hác
Hỏi thu đầy bằng cao
Đường lắm lối thành Dãi
Cửa thông giữa cỏ cây
Núi sáng sắc mây họa
Trời trong chim bay cao
Tự có chậu Cúc đông
Về mang đầy rượu đục.
* Trở lại trong núi Bành Trạch đi lúc sáng sớm
Của Trương Chánh Kiến
Lay rơi sáng trong núi
Hơi thu khắp góc rừng
Ánh đóm ngời ngọn cỏ
Ảnh chim hiện đầu cành
Nắng tàn lánh ngày hết
Dứt ráng theo gió bày
Không về huyện Đào Tiên
Trọn chẳng Tống ngọc Tài.
* Lên Lô Sơn
Của Lưu San
Khói đồng tỏa trên am
Hoa núi rơi trước Kiếng
Cầu cao lấy Hác lớn
Thác nước Quế giữ trời
Tần thỉ ngắm vũ trụ
Hán Võ lên Tinh Chiên
Kết am phân chiếu cũ
Giữ thuyền ánh năm xưa
(không thấy được hết toàn bài!)
* Đến chùa Đông Lâm
Của Thôi Dung
Trước qua dưới khuông sơn
Ánh xuân sớm lọng bày
Nay lại sông Bồn cong
Nhạn thu bay về muộn
Nước có Văn Hoàng Triệu
Người thẹn trách truyền về
Xoay đi qua phạm tháp
Xem cùng khắp kinh Ngô
Cây Hạnh trồng lâu năm
Hoa sen nơi khắc dấu
Nam Khê mưa vùn vụt
Đông hiệu mặt nhật ngời
Thác giọt gậy Thiên Chương
Hương Lô vườn pháp chúng
Khói mây theo đường đi
Loan Hạc xa ngựa kèm
Xa lên Linh nghi túc
Sinh Huyền bòm gậy khua
Một đây nhìn ảnh Phật
Tạm muốn áo chầu
Ngày 29 tháng 2 năm Nguyên Hòa thứ 13(818) thời Triều Đường, Tằng Tôn-Triễu-Tân-đại-phu-sí-trù-tiết-giang-châu-các-quân-sư, Giang Châu-thứ-Sử -Thượng-tụ-quốc-thanh-hà-Huyện-khai-quốc-nam- tử-tử-kim-ngư-đại Năng Tái khắc ghi.
* Chiều muộn ghé Tầm Dương trông nhìn Lô Sơn
Của Mạnh Hạo Nhiên
Trong không vầng nguyệt chiếu
Người thuyền biết gió xoay
Treo chiếu chờ tỏ sáng
Xa tít trong hồ Bành
Giữa dòng thấy Đảo xa
Thế hùng đè chín sông
Im lìm khách đợi tạnh
Vời vợi ráng hồng lên
Lô Sơn một ngày mới
Thác nước phun thành vồng
Lâu muốn tìm hướng tử
Huống nay nhớ Chiễn Công
Tôi đến phần, phần lo việc
Chưa rãnh nghĩ thân mình
Hoài Hải đường gần nữa
Nắng sương năm sắp cùng
Gởi lời người hang Cốc
Hẳn đến ngày sau đồng.
* Lô Sơn ca về Gá nghỉ am thuyền rỗng thị ngự
Của Lý Bạch
Ta vốn kẻ ngông cuồng
Phụng ca cười khổng khâu
Tay cầm gậy ngọc xanh
Sớm lìa Hoàng hạc lâu
Ngũ nhạc tìm Tiên chẳng lìa xa
Một đời thiếu đến cảnh Danh sơn
Lô Sơn đẹp, ra bên Nam đẩu
Gió chằn chín lớp mây gấm giăng
Ảnh rơi hồ gợn ánh sáng xanh
Cửa vàng trước mở hai núi dài
Sông bạc treo ngược ba cầu đá
Hương Lô dòng thác xa cùng trông
Sườn xoay núi Hạnh lướt xanh biếc
Xanh ảnh hồng rỗng ngời sáng sớm
Chim bay chẳng đến trời Ngô dài
Lên cao trang quán khoảng đất trời
Sông lớn mờ mịt đi chẳng về
Mây vàng ngàn dặm rung sắc gió
Sóng trắng chín luồng nguồn núi tuyết
Thích làm lời ca Lô Sơn, hứng phát từ
Lô Sơn Rãnh nhìn Gương đá sạch lòng ta
Tụ công nơi đến, rêu phủ hết
(Có một bản nói là:
"Rêu xanh nơi mơ treo trăng tỏ")
Sớm đượm xoay Đau không tình đời
Đàn tâm ba lớp Đạo mới thành
Xa thấy tiên nhân trong mây lụa
Tay nắm phù dung chầu ngọc kinh
Trước mong mờ khả trên chín Đàn
Nguyện tiếp Lô vui đến Thái Thanh.
* Giã biệt Tăng sĩ chùa Đông Lâm
Của Lý Bạch
Đông Lâm nơi tiễn khách
Trăng tỏa vượn trắng kêu
Cười xa Lô Sơn (Tuệ Viễn)
Sao phiền qua Hổ Khê.
* Trông dòng thác đổ ở Lô Sơn
Của Lý Bạch
Tây lên núi Hương Lộ
Nam thấy dòng thác đồ
Tro dòng ba trăm trượng
Hắc phong vài ngàn thước
Chợt như điện xẹt lại
Ẩm tợ ráng trắng bày
Mới sợ sông Hán rơi
Nữa rưởi trong mây trời
Ngửa nhìn thế mạnh thuyền
Mạnh thay! Tạo hóa công
Gió biển thổi chẳng dứt
Sông Trăng phản chiếu trời
Thông không bắn tóc cùng
Hai bên rửa vách biếc
Ngọc bay tan ráng nhẹ
Bọt nước phẩy đá hoang
Mà ta đến Danh Sơn
Đối cùng Tâm càng mở
Thủ hợp ưa thích xưa
Nguyện trọn lìa nhân thế
Trời soi Hương Lô sinh khói tía
Xa nhìn thác nước treo sông dài
Dòng bay thẳng xuống ba ngàn thước
Nghi là sông bạc rơi chín trời.
* Trông nhìn núi Nghĩ Lão ở Lô Sơn
Của Lý Bạch
Đông nam Lô Sơn, núi Nghĩ Lão
Trời xanh vót nổi phù dung vàng
Cửu giang sắc đẹp nên cuộn kết
Tôi sắp đến đây cuộn mây tùng.
* Tiễn đưa Lý nữ chân đằng không về Lô Sơn
Của Lý Bạch
Thích người tướng nữ môn
Học Đạo mến Thần Tiên
Tay trắng uốn ráng Thu
Ao lụa kéo khói tía
Một sáng gió lắng chất
Cưỡi loan ngồi yên Ngọc.
* Tiển đưa nội tầm Đăng không
Của Lý Bạch
Ông tầm Đằng không Từ
Nên đến nhà núi xanh
Nước giã vân mẫu thực
Gió quét đá Nam hoa
Như khéo mến ở sâu
Cùng mời vui ráng tía.
* Thác nước
Của Tuyên Tông hoàng đế
Xuyên mây thấu đá chẳng nhọc lao
Tới đất mới hay ra nơi cao
Suối khe đâu dễ bám ở lại
Trọn về biển cả gợn sóng trào.
* Lật Lý
Của Nhân Chân Khanh
Trương Lương nghĩ đáp Hán
Cung Thắng thẹn thời nay
Vượn đánh khổ chẳng đến
Bỏ đời buồn vui dãi
Than ôi! Đào uyên tỏ
Bỏ nghiệp làm Tấn tôi
Thưa vì sau Công Tưởng
Mỗi nhớ nước nhà đau
Đề thơ năm canh tý
Tự làm người nghĩa Hoàng
Tay nông kinh Sơn Hải
Đầu đội khăn rưới lọc
Hứng theo mây lẽ xa
Bay theo về chim hết.
(Chưa thấy hết được toàn bài)
* Quán Giản Tịch
Của Trương Hựu
Dưới núi Tử Tiêu nhà cỏ Tiên
Ngàn năm đâu để Khánh đá treo
Khỉ trắng đêm sinh Rồng trong nước
Mây biết khi ngắt Hạc về trời
Phòng trúc ảnh dính trăng giữa sân
Hiên Tùng tiếng lại nữa vách suối
Mặt nhật hận buồn đời nổi trôi
Khắp núi nhọc chất mộng như vầy.
* Ngày xuân trông xem thuộc thành mới dừng nghỉ tại Tinh Xá Đông Lâm và Tây Lâm.
Của Vi Ứng Vật
Nhân lúc xét phong tục
Bom ân đãi tuổi giá
Chuẩn định ra Tầm Dương
Sửa giá vui sông núi
Mây trắng thu hang tạnh
Các núi riêng xa trời
Sừng sửng tướng cửa đá
Mốc mờ khói Hương Lô
Cây vương vải quấn treo
Xa nghiêng hết che đảnh
Mới đến am thọ Thích
Lúc vật từng hoa gian
Đàm viễn xưa mới đến
Ở đây buồn cao sâu
Đông Tây chùa rừng trúc
Rưới rót khe suối lạnh
Người việc đã sạch hết
Năm tháng lại đã dài
Điện phòng thừa xanh đỏ
Thềm các đều quen cao
Xưa Hiền sĩ dừng nghỉ
Huyện thân tuyệt duyên trần
Nay Ta nhờ Triều gởi
Giáo hóa chấm dặm bày
Diệu Đạo như tạm đắc
Ra xử lý không thiên
Tâm thường đồng mến chuộng
Vết đâu lìa dây giăng.
* Ghi đề Tùng Điệt tiếp nối Thư Trai tinh xá Tây Lâm
Của Vi Ứng Vật
Gả tâm mới lắm mến
Dứt tăm ông riêng thiếu
Mến tạ Tinh xá mời
Nương Tăng muốn quán Diệu
Suối trong trước thềm rót
Ao sạch cửa bắc soi
Quả thuốc lẫn lộn bày
Tùng tre đều xưa cũ
Thường men cảnh người sâu
Từng thoảng hương sớm nhìn
Nhặt dẻ hang vượn cao
Hái cỏ Thuyền rừng vợi
Quấn áo đâu cản lạnh
Ăn rau sau no lòng
Tuy chịu Đơn bắc hẹp
Đâu lạnh tỏa tía xanh
Quận có giường ưu Hiền
Triều biên cống sĩ dua
Muốn đồng Chu luân chuyển
Chớ sợ đổi Văn chê.
* Ghi đề về am tranh của Trịnh Thị Ngự Di Ái
Của Vi Ứng Vật
Cư sĩ gồm nương Tăng
Núi xanh kết thất lá
Tùng thông ngời non muộn
Ao xuân ngậm rêu xanh
Lắm hoa chen Dương lãnh
Thú mới vọng cốc sâu
Rít dài men rừng cao
Mến đây vết cao đời.
* Ghi dưới thác nước khe phía Tây quán Giản Tịch
Của Vi Ứng Vật
Dòng tuôn tuyệt vách tan
Khói linh xanh khe sâu
Giữa hang gió Tùng nỗi
Vùn vụt rưới áo trần
Nhìn khắp vui quạ vượn
Mở dãi tan rừng mây
Trà quả mời bạn thật
Chén rót thấm đồng lòng
Năm rộng nhớ vui đây
Chơi xuân mới lại tìm
Tạm đem sáo thổi ngang
Một tả lời non nước.
* Tìm thác nước ở quán Giản Tịch
Của Vi Ứng Vật
Men đá quen nguy qua khe gấp
Vui sườn vội vã đùa suối cao
Còn dẫu Hổ trúc nhiều năm tháng
Muốn giao về người dứt thế duyên.
* Quán Giản Tịch
Của Tần Thao Ngọc
Vết linh ngoài vật khách hiếm đến
Phòng trúc liệu đóng cửa gai xưa
Sách Đan muôn quyển ghi chữ đỏ
Núi biếc ngàn trùng khoá thuý ai
Khóc dê vượn trắng dẫn con đi
Kêu gió Hạc đen cạnh người về
Chỉ nên cửa ngọc tên còn mãi
Chiều về mây rỗng giữa trời bay.
* Thác nước
Của Lục Thiềm
Ngay dòng người chẳng biết
Ngàn thước treo đầu mây
Sắc núi nhuốm chẳng được
Công thần cắt khó thay
Hạ phun vượn chim ngưng
Nước thu đầu ngưu lạnh
Đợi giúp sau bể cả
Vụt sống càng khéo trông.
* Đài Phiên Kinh
Của Bao Cát
Cỏ dại dưới đài cao
Đời trước ghi chẳng sai
Văn vàng phiên kệ Cỗ
Chữ Hán biến Hồ thư
Chỉ lụa gió vụt đứt
Lụa vàng lửa cháy hết
Xé mây mở Bạch nhật
Xuyên nước soi Sen Hồng
Khoa đẩu từng cải đổi
Am vườn cày xới khắp
Cửa chân gồm quá vận
Hai Dục mếu cùng như.
* Ghi đề ở nhà cũ Tiêu Lang Trung tại chùa Tây Lâm
Của Hán Dũ
Con gái Trung Lang hay truyền nghiệp
Bá Đạo không con giữ nghiệp nhà
Chợt đến khuông Sơn nơi từng ở
Vài hàng buồn lệ rơi ráng mây.
* Thác nước
Của Từ Ngưng
Suối dữ, suối dữ ông chống thẳng
Sấm vội vào biển không tạm dứt
Xưa nay vài tợ lụa trắng bay
Một dãi biên rách sắc núi xuân.
* Phỏng hỏi vườn nhà cũ của Đào Công (và lời tựa)
Của Bạch Cự Dị
Tôi từ xưa trước mến mộ cung cách làm người của Đào Uyên Minh.
Năm trước tại Vị Châu, những lúc nhàn rỗi từng có đọc xét 16 bài thơ thể của Đào Uyên Minh. Nay đến Lô Sơn, qua làng cũ Sài Tang, nghĩ nhớ Đào Uyên Minh nên phỏng hỏi vườn nhà của Đào Uyên Minh mà chẳng biết được, lại tạm đề thơ là:
Bụi trần không nhuốm ngọc
Phụng linh chẳng ăn dơ
Than ôi! Đào Tĩnh Tiết
Sống trong thời Tấn, Tống
Thật tâm có đều giữ
Miệng nói chẳng thành lời
Trọn chỉ tre con lẽ
Rủ áo đầu Dương Nam
Di tề mỗi một thân
Đói khổ chưa là khó
Tiên sinh nam Nam tử
Cùng chung phận cơ hàn
Trong lòng ăn chẳng đủ
Áo không che kín thân
Mời luôn, trọn chẳng đến
Đó thật đáng chân Hiền,
Tôi ra đời sau ông
Cách xa năm trăm năm
Từng đọc truyện Ngũ Liễu
Thuật làm mười sáu chương
Nay lại hỏi nhà cũ
Mịt mờ tại trước ông
Chẳng mến cháu không rượu
Chẳng chuộng Đàn không dây
Mến ông bỏ danh lợi
Già chết vườn gò đây
Sài tang thôn lạc cũ
Lật lý núi sông xưa
Chẳng thấy cúc dưới chậu
Chỉ thoáng khói trong thành
Con cháu tuy không nghe
Giòng tộc chưa đổi dời
Lúc gặp người họ Đào
Khiến lòng tôi nhớ ông!
* Ngày xuân đến chùa Đông Lâm và Tây Lâm
Của Bạch Cư Dị
Xuống ngựa chùa Tây Lâm
Vội vàng gấp thẻ nhẹ
Sáng làm Quan Công Phủ
Chiều là khách núi linh
Tháng hai, bắc khuông Lô
Băng tuyết mới tiêu tan
Rừng Dương ngắc mỏm trà
Dưới hác rõ mạch mối
Rực rỡ phong thổ ấm
Mờ mờ đảnh chửa mây
Tan lâm muôn hác xuân
Ngưng đong một khi biếc
Thân nhân dể đạm bạc
Quan tán không kéo lôi
Xa kia mười tám Hiền
Xưa nay đồng đến đây
Là năm chuẩn quan nỗi
Xứ Xử dấy binh đao
Trí Sĩ nhọc mưu nghĩ
Trung thần như ngọc việc
Chỉ người không tài cán
Trong núi đùa suối đá.
* Đến khe Thạch Môn
Của Bạch Cự Di
Thạch Môn xưa không đường
Phanh hùm tìm dấu vết
Lúc gặp núi nước thu
Trong sáng như xưa trước
Từng nghe bạn Tuệ Viễn
Đề thơ vách hang này
Mây che rong rêu phủ
Xanh tươi không tìm thấy
Sơ sài tre hoang mọc
Đá vỡ đổ nhiều năm
Từ sau thời Đông Tấn
Không còn người tham quan
Chỉ còn tiếng khe thu
Rì rào cùng sớm tối.
* Ghi đầu Đình Khe 18 vị Hiền giả
(tại dưới núi Ngũ Lão thuộc phía Đông nam cua Lô Sơn).
Của Bạch Cự Dị
Lạ, Ông chẳng thích Quan
Lại không đến xóm làng
Ngày nay đến sâu ở
Trọn chẳng biết là sao
Trước Ông, đình khe đá
Rì rào tiếng đầy tai
Uống Ông, cốc rượu Xoắng
Say nằm không dạy nỗi
Thấy Ông, núi Ngũ Lão
Càng tiếc ở chợ thành
Mến Ông, ba nam Tử
Mới than mình không con
Tôi đến dưới Lô Phụng
Lập am làm Cư Sĩ
Núi Nam và núi Bắc
Qua lại theo từ đây.
Am tranh mới dựng tạo dưới ngọn núi Hương Lô, tức sự Vinh nghĩ nhớ tại mặt phía Bắc núi Hương Lô, thuộc biên ranh phía Tây chùa Di Ái. Đá trắng sao đục được, dòng trong cũng rì rào, có vài mươi gốc tùng, có hơn ngàn cây trúc, tùng tỏa xanh như lọng, trúc tựa lang cang biết. Phía dưới đó không có người ở. Thật tiếc thay đã nhiều năm, có lúc chim khỉ nhóm tụ, trọn ngày rông không gió khói. Bấy giờ có Thâm Minh Tử, vốn dòng họ Bạch, tự là Lạc Thiên, lúc bình sinh không ham chuộng gì, thấy vậy Tâm vẫn y nhiên, như được chốn đất được trọn sống về già, bỗng nhiên chẳng biết trở về, gá hang lập am tranh cỏ, mở mang hốc hác làm vườn trà. Lấy gì để rửa tai ta? Đầu phòng suối bay rơi, lấy gì để rữa sạch mắt ta? Dưới thềm mọc nở sen trắng. Tay hữu nâng một đài, tay tả xách 5 Đàn, ý ngạo nhiên tự đủ, ngông ngáo giữa khoảng ấy, hửng say ngửa mặt lên trời ngâm ca, trong ngâm ca có lời gởi gắm:
Ta vốn kẻ quê mùa
Lầm vì lưới đời buộc
Lúc đến xưa bưng Nhật
Già đi, nay về núi
Chim nhọc được rừng tốt
Cá cạn lại dòng trong
Bỏ đây muốn sang mãi
Giữa đời lắm hiểm nguy.
* Lên đảnh núi Hương Lô
Của Bạch Cư Dị
Xa xăm đảnh Hương Lô
Tâm còn tai mắt tưởng
Trọn đời làm sai sử
Nay mới một lần sang
Men rên đạp đá cao
Tay chân nhọc cúi ngửa
Đồng đi ba bốn người
Hai người không dám lên
Lên đến trên đảnh núi
Mắt hoa, thầm hốt hoảng
Cao thấp có vạn tầm
Rộng hẹp không số trượng
Chẳng cùng xem nghe khắp
Sao biết đất trời rộng
Nước sông nhuyến như dây
Thành bồn nhỏ bằng tay
Rồi tôi sao vụn vặt
Chưa thể khỏi giày trần
Về đi nghĩ tự than
Cúi đầu vào đất Kiến.
* Nghỉ qua đêm tại quán Giản Tịch
Của Bạch Cư Dị
Hang, mây trắng còn giăng
Rừng, lá hồng vừa rụng
Ánh thu dẫn bước nhàn
Chẳng biết thân gần xa
Đêm ghe ngủ Đông Linh
Ngắm tỉnh máy trần hết
Tạm lại còn như thế
Huống gì trọn đời ẩn
Lấy gì trừ đêm đói
Một thừa phẩm vân mẫu.
* Nghỉ lại đêm tại chùa Tây Lâm
Của Bạch Cư Dị
Cây rơi trời tạnh núi xanh bày
Mến núi cưỡi ngựa vào mí chơi
Tâm biết chẳng như Sài tang lệnh
Đêm một Tây Lâm khiến về thôi.
* Nghỉ lại đêm tại chùa Tây Lâm, sáng sớm sang chùa Đông Lâm, gặp Mãn Thượng Nhân, nhân gởi Thôi 12 viên ngoại
Của Bạch Cư Dị
Từ trách cửa cao Uyên loan cách
Già vào Lô Sơn, hưu nai theo
Chiều tàn tiêu điều ghé chùa ngủ
Sáng sớm sạch trong cùng Tăng mong
Song Lâm, tôi dậy sau chuông báo
Ngày lễ ông đến vào các thay
Bằng yến cao thấp đều phân định
Chớ nhọc sức tâm nghĩ tưởng vời.
* Ghi đề ở dòng suối nóng dưới núi Lô Sơn
Của Bạch Cư Dị
Một mắt suối nóng dòng về Đông
Lấm bùn ngấm có ấm không công
Ly Sơn nước ấm bởi cớ sao
Chảy vào trong phố vàng giếng ngọc.
* Lên núi Hương Lô
Của Bạch Cư Dị
Tựa đá men rêu dốc thân bệnh
Mắt xanh gậy trúc khăn lụa trắng
Lúc khác họa ra Lô Sơn chướng
Bèn là thượng nhân núi Hương Lô.
* Từ núi Hương Lô xuống dừng nghỉ tại nhà cỏ mới làm thành, tình cờ ghi trên vách phía Đông
Năm giá ba gian nhà tranh mới
Đá vây trụ Quế sắp quanh tường
Thềm Nam mặt nhật ngày Đông ấm
Cửa Bắc đón gió mát ngày hè
Dưới thềm suối bay, tài có điểm
Phẩy cửa Huệ Trúc chưa thành hàng
Xuân về cỏ chớm hiên Đông tốt
Các ấy rèm am dáng ánh gương.
* Đùa tặng 13 phán quan giòng họ Lý
Của Bạch Cư Dị
Duỗi roi cùng tiễn say ngất ngây
Xa thấy Lô Sơn chỉ tợ ông
Tưởng ông mới tỉnh từ Quân hứng
Chưa mến Hương Lô, núi Thượng Nhân.
Dẫn các khách thăm núi Đông lên núi Hương Lô, gặp trời mưa mà trở về, thấm ướt lẫn lộn, cùng nhau cười đùa ghi đề bài này để cởi mở giễu cợt của Bạch Cư Dị
Lặng vẫy lên núi đi
Chuông rồng gặp mưa lui
Thềm cao vin Bệ lệ
Đá trơn giẫm mốc meo
Vạt áo dơ cùng đùa
Giày xỏ tôi tự than
Chớ khinh chân bùn đất
Từng đạp thềm ngọc lai.
* Đọc thơ Linh Triệt
Của Bạch Cư Dị
Trong chùa Đông Lâm dưới hiên
Tây Phiến đá khắc ghi vài thơ bài
Lời câu quái lạ riêng chỉ dạy
Xem tên biết rõ Lão Thang thầy.
* Ba bài tứ tuyệt giã biệt am tranh
Của Bạch Cư Dị
Nghe ngay chim núi về
Nam ngủ Giấy vàng trước gối bỏ viết rơi
Vì cảm ân ông phải tạm dậy
Lô Sơn chẳng nghĩ ở nhiều năm!
Ngủ lâu đổi áo làm cư sĩ
Bỗng treo bào lụa kẻ sứ quân
Thân rơi am cỏ tâm chẳng cách
Lô Sơn chưa phải động dời văn.
Ba gian nhà cỏ mở nhìn núi
Một dãi núi suối cuộn quanh nhà
Sắc núi tiếng nước chớ buồn bã
Ba năm quan mãn, lại về đây!
* Ghi đề giả biệt am tranh chùa Di Ái, và trình 12 sứ quân giòng họ Lý. (Lý Phương Lô Sơn, thường ở động Bạch Lộc)
Của Bạch Cư Dị
Từng ở dưới Lô Phong
Thư đường đối Đài thuốc
Chặt rêu mới giữa đường
Men cửa trúc xưa mở
Thềm nước gần khơi ngòi
Ao sen tai tự hái
Năm năm mới tạm đến
Một đêm phải lui về
Tạm chưa ở lâu được
Còn hơn chẳng vãng lai
Nhà ông, động Bạch Lộ
Nghe Đạo cũng thành rêu.
* Trước am tranh mới mở ao, trồng sen nuôi cá, có 1 ngày nọ ngầm đến đó
Của Bạch Cư Dị
Tuôn tuôn nước ba hạp
Mênh mông bờ muôn khoảnh
Chưa như trên đường mới
Gió nhẹ sóng lăn tăn
Lục bình nỗi lênh đênh
Bờ mới ngay hàng rào
Cá lý ba bốn tấc
Sen trắng tám chín cành
Rẻ nước muốn thành đường
Men đê mới nhổ rào
Đã bị khách trong núi
Gọi làm ao Bạch gia.
* Mây trắng mong (làm dưới hang Hoàng Danh)
Của Bạch Cư Dị
Tuổi ba mươi khí mạnh
Trong lòng lắm thị phi
Sáu mươi thân già suy
Tứ chi khó duy trì
Bốn mươi đến năm mươi
Đúng lúc lui nhân nghỉ
Tuổi lớn biết mạng phần
Tâm ngu thiếu tu đạo
Thấy rượu hứng hiện còn
Lên núi sức chưa say
Tôi mong tuổi đến thế
Tạm cùng mây trắng mong.
* Ngâm ca ra núi
Của Bạch Cư Dị
Sáng vịnh thơ chơi Tiên
Chiều ca khúc lai vi
Nằm mây ngồi đá trắng
Trong núi mười lăm đêm
Đi theo ra động nước
Lui xa vin trúc hang
Sớm chiều thường qua lại
Tâm mong duyên Dao thảo.
* Chùa Đông Lâm, gởi Bao Thị lang
Của Sa-môn Linh Triệt
Điện cỗ trong ngầm núi cây xuân
Bên ao đá kiểng một quán Thân
Ai hay đến đây đốt hương ngồi
Cùng làm Lô Phong người đến núi.
* Ghi đề ở Thuỷ Đường tại chùa Tây Lâm, kính gởi Võ Dương Công
Của Sa-môn Linh Triệt
Ngày ngày đến núi về đã muộn
Rảnh rỗi huống không trẻ một thời
Thân già định gởi vào rừng núi
Tâm cùng Tùng lớn mảnh đá mong.
* Quán Giản Tịch
Của Sa-môn Liễu Triệt
Sam Bách già cỗi giữa vách hang
Vượn vin ổ Hạc cành khô gãy
Tháng năm băng đóng, tháng sáu hàn
Lúc thấy tiên ông lại thấy tuyết.
* Tặng ẩn sĩ ở quán Đại Minh núi Ngũ Lão
Của Diệu Hệ
Mây quán núi bắc đây
Cùng ông dắt tay thưa
Rừng ngay giẫm nước đầy
Cửa Động vào lường sáng
Chợt thấy Loan hạc gần
Bỗng là khói mốc bay
Người xưa khách hòa trong
Im gặp đàn tâm nhỏ
Đan thuật mong được bày
Rồng xanh sau trở lại
Dằn dặc ý trọn đời
Ngày nay lại cùng trái.
* Quán Giản Tịch
Của Tôn Phường
Điện lang cùng mây liều
Bên Tử tiêu xanh biếc
Tự nhiên ứng có thuốc
Ai dám nói không tin
Sắc đẹp muốt đường sườn
Tiếng Tùng nhường thác suối
Chưa hay thơ dài đi
Đâu tiện là duyên trước.
* Ngủ đêm tại cốc Thanh Ngưu, nơi ở của Tiêu luyện Sư thời nhà Lương
Của Dương Hành
Theo mây bước vào cốc Thanh Ngưu
Đạo Sĩ trâu xanh cho nghỉ lại
Thích thay đêm dài trong trăng tỏ
Chỉ có bên đàn một cành tre.
* Gởi Ẩn Sĩ ở Lô Sơn
Của Dương Hành
Gió rít chuông ngoài mây
Hạc đậu Tùng ngàn năm
Nghĩ tưởng mờ chẳng thấy
Trăng soi núi lớp bày.
* Thác nước
Của Giang Vi
Lô Sơn chánh phương Nam
Thác nước tiếng xưa lai
Muôn dặm chầu triển xanh
Ngàn tầm ngoài mây trắng
Tiếng lạnh trọn từ xa
Mạch linh ai phân rành
Chỉ trừ sau Thiên Thai
Sông thường chẳng đâu bằng.
* Quán Giản Tịch
Của Giang Vi
Mới đến Huyền Đô mơ uất Đào
Vũ nhân cùng bạn khắp du ngao
Khe rộng cửa Động bụi trần dứt
Núi lớn lòng trời khí tía cao
Giếng vàng suối Thu ngời sóng sánh
Đàn Đá Tùng già vận tiêu bay
Ngâm thừa liền than đời bèo bọt.
* Quán Giản Tịch
Của Giang Vi
Tiền đốt đầy sân người tế bãi
Núi Tây ảnh mắt trăng chìm chìm
Tới lui việc cũ trong bia nói
Bên Đàn bồi hồi cảnh Thu sâu.
* Giả từ chùa Đông Lâm
Của Tào Phần
Đầu núi chẳng ở nỗi khói riêng
Trên ao sen trắng cùng lưu lại
Lưới trần rành rẽ biết bó buộc
Cần phải cưỡi ngựa cách mối mây.
(Ngày 15 tháng 7 năm Hội Xương thứ 3 (843) thời Tiền Đường, ghi đề là phần. Năm khai thành thứ 4 (839) thời Tiền Đường, Thôi Lễ Hạ Tiến sĩ, sau làm Tung-thư-xá-nhân-hình-hộ-quân-thị-lang-trung-võ- quân-tiết-độ-sứ)
* Tôi từ Hữu Hạt ra trốn Chung Lăng, kín xét nhà anh chẳng nhẫn xa biệt. Đàm thấy Tể tọa xin đổi thay, bèn được đồng lúc đến Giang Tây, có Đại Đức Hiển Công ở chùa Tiến Phước là bậc Thượng thủ chốn Thiền môn nói là "Về đông Lâm cũng được kết bạn Đạo", đường giúp đi, từng tiếp thừa luận bàn trong mất. Nay qua chùa, nhân ghi lưu lại một bài thơ: của Bùi Hưu.
Đài Lân triều sĩ từ thư phủ
Cửa phụng Thiên Tông ra Đế Kinh
Về đến Sông Lâm gần Tuệ Viễn
Đi qua Ngũ Liễu bãi Uyên Minh
Bạch Y cư sĩ nhẹ ban trước
Bại..... Cao tăng..... Tình
Dẫn được người bệnh không tưởng khác
Nhất tâm noi việc....
* Hòa xá đệ gởi đề chùa Đông Lâm
Của Bùi Mô
Nguyên khách chẳng tựa Phụng vin rồng
Vốn thân vượn núi lẫn Nai đồng
Rỗng hướng ban đi quấn dây thao
Tranh nhủ trần
Khuyên đồng ngọc quý làm bạn tốt
Mừng dòng vàng nhân
Ngày nay qua dưới núi Hương Lô
Mới mừng ngoài vật có di Dân.
* Quán Giản Tịch
Của Thẩm Bôn
Núi chứa thắng cảnh đáng...
..... lâu Đài Động Phủ mở
Tóc bạc đầy đầu ai chịu đến
Rêu xanh phủ bước tự thường qua
Buồn gió việc rỗi bỏ ba ngày
Ngọc dịch Trường sinh mong một chén
Đường này có Tâm trăng sao hiện Đàn
Hạnh bạn Tiên chớ cùng ngờ.
* Lại đến chùa Đông Lâm
Của Thẩm Bôn
Mười lăm năm trước lại đến đây
Ao sâu rêu đẹp cây tủa dây
Lại đến vài nơi, tâm nghĩ nhớ
Đâu thấy thời xưa Tăng bạc đầu
Hoa có ngậm sương đêm trăng tỏ
Điện không gió động suốt đèn soi
Thật kinh đây đi già lại già
Chưa có cùng lại hay chẳng hay.
* Thác nước
Của Thẩm Bôn
Rót ra trong núi nguồn hóa nước
Phung y hành thác đổ đời hiếm thay
Tay như Tiên nữ xinh ngồi dệt
Chẳng thấy sơn công hái được về
Muôn xưa sắc ghen trăng mờ tỏ
Ngàn tầm mạnh học mây trắng bay
Như nói thật cái hay cắt được
Dự khắp nhà giàu mua làm áo.
* Ngóng nhìn Lô Sơn
Của Thẩm Bôn
Đông qua khuông Lô nhẫn ngủ say
Hai ngươi trọn ngày treo đảnh hiểm
Đè thấp Ngô Sở liệm nước tươm
Ước phá ráng mây riêng tựa trời
Một mặt cao lại không chim bay
Vài núi cuồng muốn đuổi thuyền câu
Người song chẳng cười riêng lắng ngóng
Bói ẩu nghĩ dài trước thác bay.
* Ghi đề về chùa Đông Lâm
Của Bổ Y Chu Thước
Tuyên Tông hoàng Đế ân biển sâu
Lại khiến kẻ mê biết tâm Phật
Nữa chết sen trắng mới giáng mưa
Muốn thành đất hoang lại trải vàng
Tăng mở thất đá, kinh như cũ
Hổ ấn suối khe, dấu chưa chìm
Ai bảo Ngũ Hồ ghi kiếm khách
Đời nay lại được đến Đông Lâm.
Lại sùng huyền pháp tượng trời Tây
Mở các mây cao núi biếc bày
Gió đưa mãnh mây vời ngựa trắng
Hạc nghinh bần nữ cúng vòng tiền
Sa-môn tìm Phật từng ngầm bước
Biển khổ thương người đổi thuyền ngay
Tam giáo thạnh hưng đàm Đế Đạo
Niên hiệu Đại Trung (847-860), năm Thái Bình.
* Bốn bài thơ ghi về chùa Đông Lâm
Của đại sư Thiền Nguyệt-qua Hưu
Rãnh đi rỗi ngồi nghĩ phan duyên
Nhiều lắm Đông Lâm, chùa xưa cổ
Thác nhỏ tiện cao ba trăm thước
Tùng trung nhiều lắm chỉ ngàn năm
Am Lăng già họa đồ rêu phủ
Bia ân trạng Kham, mưa giọt xuyên
Nay muốn sửa sang liên xã cũ.
Chiên-đàn trắng hoa sương giọt giọt
Bí sô xanh cỏ thơm dầm dầm
Đất ruộng lại không một chấm trần
Ai người đáng hợp sống trong đây.
Tượng ngọc khám châu, hương trận hoạnh
Ráng gấm nhiều bên Đàn đá sinh
Hành giả đuổi rắn nay tại đâu
Khoảnh núi chỉ nghe tiếng chim cưu
Tuyên Huyền Kiệu cũ mây tàn ẩm
Mộ lẽ Da Xá rơi chiếu chậm
Có một Lão Tăng tựa góc Tùng
Sợ người đẹp lấy vượn trắng con.
* Nhớ các Đạo Giả ở chùa Tây Lâm
Của đại sư Thiền Nguyệt-quán Hưu
Ngoài Đảo ai người thân
Các núi bốn phương gần
Đầu bạc gối đá lạnh
Áo xanh sóng không trần
Hạt ghẻ đống đường đi
Khỉ vượn nhiễu định thân
Thản nhiên cùng kết Xả
Nguyện làm kẻ quét Đàn.
* Ghi đề về chùa Đông Lâm
Của Sa-môn Tề Kỷ ở Kinh Môn
Trước núi dưới rừng, chùa Đông Tây
Góc đất chân trời, Tăng qua lại
Suối đá lắng dòng nhàn thế giới
Mây Tùng lạnh thấm ngày đèn hương
Giành như Đại Sĩ sửa sang xã
Lợp có các Hiền lại phục ưng
Từng gởi phòng gần treo Bình gậy
Ồn nghe hang giọt giải mưa xuân.
* Ảnh đường Viễn Công
Của Sa Môn Tề Kỷ ở Kinh Môn
Sen trắng bên ao, ảnh đường cũ
Phong Cốt Lưu, Lôi hết Long Chương
Cùng khinh Thiên tử, chư hầu quý
Đồng mến thầy ta pháp trưởng đây
Đào Lệnh say nhiều vòi chẳng được
Tạ Công tâm loạn vào vô phương
Người nào đến đây nghỉ cao vết
Gió lắng vết rêu đầy phấn tường.
* Quán Giản Tịch
Của Sa-môn Tề Kỷ ở Kinh Môn
Muôn khơi ráng mây ảnh
Ngàn năm tiếng cây Tùng
Cớ sao dạy hạ sĩ
Dung dịch tin Trường sinh
Trăng cùng hư không trắng
Hương hòa nguyên móc trong
Nhân tìm hiên cổ họa
Ghi được tên Liệt Tiên.
* Chùa Lạc Tinh
Của Sa-môn Tề Kỷ ở Kinh Môn
Sao đây cớ gì xuống hang xanh
Riêng làm Tăng ở quá xa xăm
Lầu các mưa rồi núi xanh lạnh
Cửa sông gió thoảng hương bạch tần
Kinh thu Nhạn xa ngang qua Hán
Trăng vút sóng lạnh vọng đêm phòng
Trọn ngày tựa hiên nhờ tả vọng
Chong nghi thân bỗng tại tiêu tương.
* Thuỷ các ở chùa Tây Lâm
Của Sa-môn Tăng Kỷ ở Kinh Môn
Tùng Thu quanh Tháp Cổ
Hiên cửa rảnh mở bày
Nước nhiễu trong Thanh Âm
Người từ xứ nóng lại
Gió rít liền dãi Hạc
Tựa cây đá cùng rêu
Đến sống dưới Đông Lâm
Chầm chậm bỏ đây về.
* Ghi đề câu Liễn ở chùa Đông Lâm
Điệu xưa cao vợi tại non xanh
Đời Tấn ứng linh hiện vết Thần
Giữa rừng chim hoang đợi kinh sóng
Trên đảnh vượn đơn nghe chuông chiều,
(Tiết độ sứ lúc đến kiểm hiệu thái uý Bình Chương, tự từ chứng biết).
Miệng nhọn mây lạnh sáng dưới hiên
Khe Hổ trăng thu rọi Tùng hàn
(Tặng củi cho vị Tăng Chí Thành tinh tu).
Hương bay điện báo trùm tượng vàng
Cây tựa củi Tùng che Dung Ngọc
(Đạo Sĩ ý Huyền)
Bướm mến nữa hoa rực rực
Nai ngủ cốc sâu cỏ lú mầm
(Quan sát thôi quan tặng Tử Kim Ngư Đại Lý).
Du Tăng chống gậy Tâm đều Phật.
Cây già khói cuộn thể như rồng
(Quan sát Thôi quan tặng lụa ngư đại Vương tam)
Trúc che cửa Thiền mốc xanh hợp
Hang nấu đường sâu đối duyên đài
(Tư lý Tham quân chưởng biểu tấu mạnh củng Thần).
Dòng suối quanh thềm tiếng trong xa
Xếp núi rảo cửa còng bông lông
Ngâm hỏi cửa không chẳng cháu trùng.
(Quản tuần quan tặng Tử Kim Ngư đại trung kính Du)
Ngày 16 tháng 3 năm Thiên Lộ thứ 2 (?), tình cờ cùng mạc khách môn quán Tăng đạo nhàn du đề đối liễn.
* Hai bài ghi đề về chùa Đông Lâm
Đại sư Văn Thông-khuông Bạch
Đông Lâm cảnh đẹp một sông dài
Lan huệ sinh nhiều đất cũng thơm
Thương thay người ít đến được
Bèn theo mây cây già không ngại
Tựa trời xanh biếc cửa không mưa
Miệng rơi róc rách hiên đêm nhểu
Đến đây chỉ trừ đồng kết xã
Ngoài ra nhàn sự chớ nghĩ lường.
Đông Lâm tiếp tứ tuyệt
Vật tượng càng lắng sâu
Xã, khách đi chẳng lại
Chuông, núi mây giăng khe
Tùng khô đàn khỉ tán
Khe lớn khoét chặt dòng
Đợi tính kế về nghỉ
Cùng lại năm Thạch lâu.
Người tợ Hạc hồng nai, trên đường mọi sự như gai đá tốt tươi, mưa dầm thêm xanh... nước phú Tùng lớn trói hoa xanh, chớ nói nơi đây ta không phần, Di Dân ở mãi nhà Tuệ Trì.
* Chùa Lạc Tinh
Của Đại Sư Văn Thông-khuông Bạch.
Núi này đều đi khắp
Nam đến đất Sở Ngô
Chợt lên chùa trong Hồ
Nghi đến núi trong Biển
Riêng cây tươi nấm ẩm
Bãi xa chim trắng nhàn
Trọn khoảnh xa trời mộng
Nằm nghe nước thì thào.
Ghi Về Lô Sơn quyển thứ tư hết.
GHI VỀ LÔ SƠN
Nguồn: Linh Sơn Pháp Bảo Đại Tạng Kinh — bản Việt dịch do HT. Thích Tịnh Hạnh chủ trì. Dữ liệu từ daitangkinh.org. Bản quyền bản dịch thuộc về các dịch giả.