SỐ 2069 — TRUYỆN CHÍN VỊ TỔ TÔNG THIÊN THAI

9. TỔ SƯ TÔN GIẢ KINH KHÊ :

Tôn giả Kinh Khê, húy là Trạm Nhiên, họ Thích. Tổ tiên ngài nhiều đời ở Kinh Khê thuộc Tấn Lăng, nên ngài là người xứ thường Châu. Gia đình theo Nho nghiệp, riêng ngài có chí muốn thoát tục mới độ tuổi thay răng mà ngài khác với người thường.

Năm ngoài hai mươi tuổi, ngài mới thọ học kinh với Tôn giả Tả Khê (Huyền Lãng). Ngài Tả Khê rất kinh lạ về ngài. Ngày khác, ngài Tả Khê lại hỏi ngài rằng: Ngươi mộng gì vậy?.

Ngài đáp: Đêm trước mộng thấy đắp mặc pháp phục của chư Tăng, hai bên có hai bánh xe đi trong sông lớn.

Ngài Tả Khê bảo: Ôi! Ngươi sẽ vận dụng hai pháp chỉ và quán để cứu độ chúng sinh nơi vực sâu sinh tử.

Bèn truyền trao cho ngài pháp của thầy mình (= Tuệ Oai) hoằng truyền. Ngài có được đức lớn bất động thuần túy, thần sắc bén sáng vượt. Kín biết hạnh sâu, xung khí tuệ dụng, chỉ khoảng tấc vuông, hợp với trời nhỏ. Đến đó mới dùng sử sĩ truyền Đạo, những người học vui theo, như nước các dòng đều đổ về sông lớn.

Trong khoảng đầu niên hiệu Thiên Bảo (742) thời Tiền Đường, ngài giải hiểu gặp giúp mà lên Tăng tịch, bèn đến chỗ pháp tập của Luật sư Đàm Nhất ở Việt châu, rộng tìm luật pháp trì phạm khai chế. Ngài lại đến chùa Khai Nguyên ở Ngô Quận giảng nói hành trì pháp Chỉ Quán. Không lâu, ngài Tả Khê bỏ thay Mật tạng, riêng chuyển vận ở Đông nam. Ngài bảo môn nhân rằng: Đạo thật khó thực hành, tôi đây biết vậy. Các bậc chí nhân xưa trước lắng dùng pháp Quán làm gốc, động dùng ứng với vật, cả hai đều chẳng trụ mới đến được phương lớn. Còn người đời nay, hoặc man mác nơi không, hoặc dính chặt nơi hữu, tự mình mắc bệnh lại gây bệnh lây sang người. Đạo dụng chẳng bày, sắp muốn lấy chánh, bỏ ta thì ai trở về?. Khi đó, ngài bèn mở lớn thượng pháp, bên cạnh bày lưới muôn hạnh, nhiếp hết các tướng, vào nơi không ngăn cách, tức ngay văn tự để thấu đạt Quán, dẫn nói nín để về lại nguồn, mới rộng chương cú của Tổ sư hoằng truyền. Mười số muôn lời, tâm đạt các Thiền, thân không vượt qua khuôn phép, ba học đều rực rỡ, các mối nghi đều tan vỡ. Tìm cầu châu ngọc hỏi loại của hình bóng, hơi thấy công không ảnh tượng. Sự hưng thạnh hành trì pháp Chỉ Quán, bắt đầu từ năng lực của ngài.

Đến cuối niên hiệu Thiên Bảo (756) cho đến đầu niên hiệu Đại Lịch (766) thời Tiền Đường, các vua Huyền Tông (Lý Long Cơ 712- 756) Túc Tông (Lý hanh 756-763) và Đại Tông (Lý dự 763-780) ban chiếu thư liên tiếp thỉnh mời, mà ngài lấy cớ bệnh từ chối chẳng đến. Đang trong lúc chiến tranh thường thì đói kém, ngài dốc sức truyền bá dòng pháp, thì học chúng càng đông, trông mong nơi Đường thất lấy làm nơi nương tựa, ngài ban rải tâm từ dẫn dắt họ giữ gìn họ, dùng vải bố thô lớn làm áo mặc, mỗi người ở riêng một giường. Ngài lấy tự thân mà răn dạy người, đến lúc tuổi già vẫn không ngưng nghĩ.

Đến ngày mồng năm tháng hai niên hiệu Kiến Trung năm thứ ba (782) thời Tiền Đường, ngài thị hiện bị bệnh nơi Đạo tràng Phật Lũng, nhìn lại học chúng mà bảo rằng: Đạo không phương, tánh chẳng thể, vậy sinh hay là tử? Ý chỉ nhất quán, tôi rủ bỏ di cốt ở núi này, thọ báo hết ngay đêm nay, muốn cùng các ông đàm Đạo mà quyết biệt. Nhất niệm vô tướng, gọi đó là không, không pháp gì chẳng có gọi là giả, chẳng phải một chẳng phải khác gọi là trung. Ở phàm thì làm ba nhân, ở Thánh thì làm ba đức, đốt nóng thì trước sau đồng tướng, trải qua biển thì cạn sâu khác dòng, khéo lợi, lợi người ở đây mà thôi. Các ông giữ chí ấy vậy!. Nói xong, ngài bèn ngồi thẳng mà thị tịch, hưởng thọ bảy mươi hai tuổi, ba mươi bốn hạ lạp. Môn nhân gào khóc nghẹn ngào, đón rước toàn thân ngài để xây dựng bảo tháp ở góc Tây Nam của bảo tháp thờ Đại sư Trí Giả.

Ngài có đệ tử Nhập Thất là Ngô môn Nguyên Hạo đáng gọi là kề người ấy, gần nhà ấy, nhưng ngày thường, ngài gồm tập giáo pháp, vạch sáng nghi trước, mở phát ngưng trệ sau thì có các bộ như Pháp Hoa Thích Tiêm, Pháp Hoa Sớ Ký, mỗi bộ mười quyển, Chỉ Quán Phụ Hành Truyền Hoằng Quyết mười quyển, Pháp Hoa Tam-muội Bổ Trợ Nghi một quyển, Phương Đẳng Sám Bổ Quyết Nghi hai quyển, Lược Duy Ma Sớ mười quyển, Duy Ma Sớ Ký ba quyển, Trùng Trị Định Niết-bàn Sớ mười lăm quyển, Luận Kim Ty một quyển, và các bộ Chỉ Quán Nghĩa Lệ, Chỉ Quán Đại Ý, Văn Cú Thập Diệu, Bất Nhị Môn v.v... hưng thạnh lưu hành ở thế gian. Khi thuật, ba bộ ký đã hoàn thành, ngài đích thân viết thư gởi đến Đại Tạng chùa Khai Nguyên ở Cô Tô, nói khắc bia đá nhỏ, đến nay hiện vẫn còn, và cũng ghi chép vào đây ngõ hầu thấy được tâm từ bi làm người! Nơi văn bia ấy ghi rằng:

Đầu niên hiệu Khai Nguyên năm thứ mười sáu (728) thời Tiền Đường, tôi rảo bước đến Chiết Đông, tìm thầy hỏi Đạo. Đến niên hiệu Khai Nguyên năm thứ hai mươi (732) thời Tiền Đường, ở tại Kim Hoa, Đông Dương, gặp được Hòa thượng Phương Nham chỉ bày cho giáo môn Thiên Thai, và truyền trao cho các bản Chỉ Quán v.v.... Rồi tôi bèn cầu học với Đại sư Tả Khê. Nhờ được đem Đại chỉ mà dạy răn, tử chỉ nhận biết mê mờ, tất cả mọi sự thấy nghe đều ghi chép bằng giấy mực. Đến niên hiệu Chí Đức (756-758) thời Tiền Đường, dời đến thuộc ở chùa này. Rồi từ niên hiệu Càn Nguyên (758-760) thời tiền Đường trở lại, sắp xếp thành quyển trục, bởi muốn tự ngăn ngừa sự mê mờ sai lầm, mà các Đạo lưu ở bốn phương tình cờ lại truyền chép, nay tự cảm thấy thân mình suy yếu bệnh tật, đến nỗi không thể đảm nhận. Do đó, lưu lại bản này cùng với Huyền ký và Sớ ký, tất cả có ba mươi quyển để gởi vào Tạng đó. Hoặc giả đối với di căn của Tiên Sư, bia bổ trong muôn một, thì chẳng phụ sự chí thành từ trước trở lại, mong đại chúng cùng giữ gìn để hiến tặng cho người học sau.

Tháng bảy niên hiệu Đại Lịch năm thứ mười hai (777) thời Tiền Đường, Sa-môn Trạm Nhiên kính ghi.

Ngài Tán Minh nói rằng: Thấy rõ ngài (Trạm Nhiên) bắt đầu, từ niên hiệu Thiên Bảo (742-756) thời Tiền Đường và cuối cùng là vào niên hiệu Kiến Trung (780-784) thời Tiền Đường, ngài dùng tâm tự chứng, nói pháp chưa từng nghe. Trong kinh há chẳng nói như thế ư? Thế nào chỉ trong thời gian ngắn mà làm được Phật sự lớn? Thầy ta thật có được. Nên triều đạt được Đạo ấy, chỉ có Lương Tiểu học sĩ, nên buông bút hồng thành văn từ tuyệt diệu. Ở đề mục ấy nói rằng: Từng thứ luận bàn, bậc Thánh chẳng dấy khởi, khoảng thời gian ấy sẽ có bậc mạng thế xuất hiện. Kể từ khi Đại sư Trí Giả (Trí Khải) đem pháp trao truyền cho Tôn giả Chương An (Quán Đảnh). Ngài Chương An trở lại nơi đời, đến chỗ Tôn giả Tả Khê (Huyền Lãng), tuy sáng tỏ Đạo mà như mờ tối, đợi chờ ngài phát khởi, cưỡi xe báu ấy, đốt sáng trung Hưng, nên thọ nghiệp thần thông có đến ba mươi chín vị Tăng. Các bậc quan lại tiên sinh địa vị cao thanh danh quý trọng đều chịu rạp mình tiếp thừa giáo pháp lại có mười người. Ngài nghiêm trì Đạo tôn quý, xa gần đều quy kết đức nhân. Nếu chẳng phải mạng thế mà sinh, thì sao đạt đến như vậy? Xem xét luận của Lương học sĩ, vì bàn tài hợp ngang. Nếu chẳng phải là người này thì làm sao có thể đến Hồng Nho? Nếu chẳng phải bút ấy thì làm sao có thể được đề minh châm là Triết Tượng? Bởi suốt thông vào cửa nhà thấy sự phú quý của Tông miếu. Do đó, nghiên cứu luận bàn. Ôi! Bọn chúng ta thường có Đạo chẳng biết thầy. Nên có lời thơ rằng: Chỉ chim thước có ổ, chỉ chim cưu ở đó. Lương Công vào sâu hang lý của Phật nghĩa là vậy ư? Có Sa-môn Thần Ung ở núi Pháp Hoa soạn thuật chân tán. Đến niên hiệu Khai Bảo (968-976) thời bắc Tống, có Ngô Việt Quốc Vương họ Tiền Truy niệm kính trọng mà viếng. Xưng hiệu ngài là Tôn giả Viên Thông, có thể chẳng như vậy ư?.

Phụ thêm, ngài Hạnh Nhất nói rằng: Bồ-tát Long Thọ được rồng, tiếp rước vào cung, trọn một mùa Hạ chỉ đọc tụng được hết đề mục của kinh Phật. Huyền Chú nói rằng: Lớn không thể nghĩ bàn, kinh có ba bản, có mười vạn kệ tụng, bốn mươi tám phẩm, Bồ-tát Long Thọ tụng ra truyền bá ở đời.

TRUYỆN CHÍN VỊ TỔ SƯ CỦA TÔNG THIÊN THAI

(Trọn bộ)

Truyện trên, môn sinh (Duy Xuân) người Thiên Trúc ở trong núi y suất, cùng các bạn đồng học khắc bản. (Chí Chuyên) Tề mộc kính ghi để lưu thông rộng ở đời, cùng mong cầu Phật Tuệ.

Ngày mồng một tháng 06 năm Tân Mùi (1211) thuộc niên hiệu Gia Định thời Nam Tống, kính cẩn nhận biết, ở núi Mã Não. (Có phụ thêm truyện ở sau).

HÀNH TÍCH CỦA HÒA THƯỢNG ĐẠO THÚY

(Còn gọi là Hành Nghiệp ký của Hòa thượng Đạo Thúy)

Thời Tiền Đường, Sa-môn Càn thục ở núi Thiên thai ghi chép. Hòa thượng họ Vương, con cháu ở Lang Da, quê hương ở Tây

Kinh, mặc áo thêu tiếp nối đời chẳng thể đủ, gá thân mới trao cho chức quán sát ngự sử, ngài bèn mở bỏ dây thao giả từ vinh hạnh, theo thầy học Đạo.

Năm hai mươi bốn tuổi, ngài mới Tấn Đàn thọ giới Cụ túc, đến đất Tần học giới, khi đã thấu đạt Trì Phạm, ngài mới nghĩ suy tìm học kinh giáo Đại thừa (nguyên bản không có chữ Học. Do Sa-môn Nhẫn Khải ở Long Thành y cứ theo Nội chứng huyết mạch Phổ mà sửa), bèn chép bộ Pháp Hoa Sớ của Tổ sư Từ Ân. Đêm đó, ngài mộng thấy có một vị Tăng bảo rằng: Sao chẳng theo tông chỉ viên đồn của Thiên Thai?. Đến sáng sớm, ngài mới tỏ bày điềm mộng ấy với mọi người. Mọi người bảo ngài rằng: Đã có mộng, há không có chứng cớ ấy ư?. Nhân Xà-lê Trạm Nhiên chùa Diệu Lạc, Thường Châu lúc bấy giờ đang hưng thạnh truyền bá giáo nghĩa đó. Ngài tuy nghe lời đó mà chưa biết đích thực, sau có tin đưa đến, mới biết là không dối bày. Ngài bèn bỏ công việc đang ghi chép, chống tích trượng theo hướng Nam mà đi đến Dương châu, muốn dừng ở chùa Pháp Vân. Trong khoảng mười ngày, ngài lại mộng thấy có một vị Tăng bảo rằng: Tại chùa Diệu Quả đang giảng kinh Pháp Hoa, sắp đến phẩm Phương Tiện, nay hãy nhanh chóng đến đó. Ngài bèn vội tìm đến, quả nhiên đúng như trong mộng. Ngài tập học hành trì suốt năm năm, không hề có việc gì khác. Đốt đuốc tiếp đến sáng ngày, nghiệp học đã thành tựu, ngài mới giả từ thầy riêng bước. Ngài Trạm Nhiên bảo rằng: Tùy phương mà ở, tùy phần mà truyền bá, giả sử tự tu hành cũng là lợi ích.

Ngài bèn đến Dương phủ, có người thỉnh ngài giảng kinh Pháp Hoa, Chỉ Quán Huyền Văn, mỗi bộ được vài biến. Sau đó, ngài đến núi Thiên thai, giữa đường vừa đến Việt Châu, thấy Ngự Sử Đoan Công, sau dẹp trừ Thứ sử Hấp Châu, Lục Tham Bái, tôn xưng ngài là Hòa thượng (bản xét chữ Lục sợ thừa). Sau đó, đến niên hiệu Trinh Nguyên năm thứ mười hai (796) thời Tiền Đường, ngài vào núi Thiên thai. Ở tại núi chín năm, ngài thường giảng kinh Pháp Hoa, Chỉ Quán Huyền Văn v.v... không hề thiếu sót, mỗi ngày sáu thời hành đạo. Với một bộ kinh Pháp Hoa và giới bản Đại thừa Tiểu thừa thường mỗi ngày ngài tụng đọc một biến, chưa từng khuyết thiếu. Đến niên hiệu Trinh Nguyên năm thứ hai mươi (804) thời Tiền Đường, Thứ sử Thai Châu thỉnh ngài xuống chùa Long Hưng, giảng kinh Pháp Hoa, Chỉ Quán.

Đến tháng mười hai năm ấy, vì dính mắc giáo môn của bản quốc hiện thời, nên ngài tạm ngưng nghỉ. Kế nữa, vì Càn Thục tôi nương theo Hòa thượng mới được mười năm, nên mọi việc từ trước đều chẳng biết đủ, chỉ ghi lại tóm lược mà thôi!

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 187

VÃNG SANH TÂY PHƯƠNG

TỊNH ĐỘ THỤY ỨNG TRUYỆN

SỐ 2070

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN