SỐ 2037 — THÍCH THỊ KÊ CỔ LƯỢC

NHÀ CHU:

Lưu Thứ Châu Ngoại Kỷ ghi: Tiên Tổ của Văn Vương Vũ Vương là Hậu Đắc, tên là Khí. Mẹ ông là con gái họ Thai, tên là Khương Nguyên làm nguyên phi của Đế Khốc. Bà đạp phải dấu chân người khổng lồ nhân đó có thai và sinh ra ông. Vì cho là điềm lành nên bà đem con bỏ trong hẻm núi, nhưng trâu ngựa chẳng đạp chết mà tha bỏ vào rừng. Rồi nhiều người dời ông, có người thả ông trong kênh, chim bay đến dùng cánh che chở ông. Khương Nguyên cho đó là thần, bèn nhận về nuôi dưỡng. Do ông bị bỏ rơi nên bà đặt tên là Khí. Ông thích nghề nông, ưa trồng trọt, dân thấy đều làm theo. Đế Nghiêu biết được, cử ông làm Nông sư, thiên hạ ấm no, ông có công được phong ở đất Thai, hiệu là Hậu Tắc, có họ khác là họ Cơ. Hậu tắc mất, bất Truất nối ngôi, Bất Truất mất, Cúc nối ngôi. Cúc mất, Công Lưu nối ngôi. Công Lưu tuy ở trong xứ Nhung Địch nhưng lại tu chỉnh cơ nghiệp Hậu Tắc, trăm họ đều hân mộ về với ông, được ông che chở, đạo nhà Chu hưng thịnh thật ra từ đó. Hồi ấy, Công Lưu mất, con là Khánh tiết lập quốc ở đất Bân (nay là Phật châu, Thiểm Tây). Khánh Tiết mất, con là Hoàng Bộc nối ngôi. Hoàng Bộc mất, con là Khương Phất nối ngôi. Khương Phất mất, con là Hủy Du nối ngôi. Hủy Du mất, con là Công Phi nối ngôi. Công Phi mất, con là Cao Ngữ nối ngôi. Cao Ngữ mất, Á Ngữ nối ngôi, Á Ngữ mất, con là Công Thúc Tổ nối ngôi. Công Thúc Tổ con là Cổ Công Đản Phụ nối ngôi. Cổ Công Đản Phụ lại tu chỉnh cơ nghiệp của Hậu Tắc, Công Lưu. Ông tích đức làm việc nghĩa, cả nước đều ủng hộ ông. Huân Chúc, Nhung Địch đánh, Cổ Công bỏ đất Bân, vượt sông Tất đến Lương Sơn, dừng dưới chân núi Kỳ Sơn (đó là Phù Phong, nay là Phong Tường phủ, Thiểm Tây). Già trẻ đất Bân đều kéo hết về với Cổ Công, ở dưới chân núi. (Hoàng Phủ Thụy nói: Dựng ấp ở đất Chu, nên mới đổi quốc hiệu là Chu).

Con trưởng của Cổ Công là Thái Bá, con thứ là Ngu Trọng, bà phi Đại Khương sinh con út là Quý Lịch. Quý Lịch lấy Thái Nhậm, Thái Nhậm là người đức hạnh, tài giỏi. Thái Nhậm sinh con là Xương. Xương sinh ra có điềm lành, Thái Bá, Ngu Trọng biết Cổ Công muốn lập Quý Lịch để truyền cho Xương, nên hai người trốn đếm Kinh Man, vẽ thân cắt tóc để nhường ngôi cho Quý Lịch. Cổ Công mất, con là Quý Lịch lên ngôi. Quý Lịch chuộng nhân nghĩa, chư hầu đều quy phục. Vương quý mất, con là Xương nối ngôi (Tây Bá).

Tây Bá Xương (Văn Xương), Vũ Vương, Thành Vương, Khang Vương, Chiêu Vương, Mục Vương, Can Vương, U Vương, Bình Vương,

Hoàn Vương, Trang Vương, Hy Vương, Huệ Vương, Tương Vương, Khoảnh Vương, Khuôn Vương, Định Vương, Giản Vương, Linh Vương, Cảnh Vương (Diệu Vương), Kính Vương, Nguyên Vương, Trịnh Định Vương (Lương Sinh Tư Vương), Khảo Vương, Uy Liệt Vương, An Vương, Liệt Vương, Hiển Vương, Thận Tịnh Vương, Noãn Vương.

Văn Vương: Họ Cơ tên Xương, nhận mệnh nhà Ân nhận chức Tây Bá, được chín năm thì mất, thọ chín mươi bảy tuổi, hậu duệ của Cao Tân thị Bá Di, Thúc Tề con của Cô Trúc quân, nhường ngôi, không làm quan, nghe Tây Bá là người thích nuôi dưỡng người già nên hai ông theo về. Những người như: Thái Điên, Hoành Yểu, Tán Nghi Sinh, Chúc Tử, Tân Giáp cũng đều theo về. Lúc này, Lã Vọng ngoài tám mươi tuổi, ngồi câu cá ở sông Vị, Tây Bá đi săn, đón ông về làm Thái Công. Ngu Nhuế tranh giành ruộng đất với Tây Bá. Tây Bá vào, gặp người cày ruộng thì nhường bờ, gặp người đi đường thì nhường lối, Nhuế hổ thẹn rút lui, đem hết đất ruộng giành được nhường hết cho Tây Bá. Chư hầu ở Hán Nam nghe vậy, kéo đến quy phục hơn bốn mươi nước. Tây Bá mất, con là Phát lên nối ngôi.

Nước Cô Trúc quân, nay thuộc Liêu Tây, Tức Triều Tiên nơi mà nhà Chu phong cho Ky Tử, thuộc Cổ Túc Thận, Lệ Liêu Dương tỉnh.

Vũ Vương: Tên là Phát, con của Tây Bá Xương. Sau khi lên ngôi, Tôn Thái công Vọng làm Thầy, em là Chu Công Đán làm phụ chánh. Triệu Công Thích, Tất Công làm Tả hữu Đông Quán. Vũ Vương họp binh ở Mạnh Tân (nay là Hoài Mạnh lộ, Mạnh châu), có đến tám trăm chư hầu không hẹn mà đến, họ đều nói: "Trụ thật đáng đánh". Vũ Vương nói: "Chưa được!" và đem binh về. Hai năm sau, Trụ càng bạo ngược, giết Vương Tử Tỷ Can, cầm tù Ky Tử. Anh của Trụ là Vi Tử ôm của cải chạy về nhà Chu. Bấy giờ Vũ Vương báo khắp chư hầu rằng; Ân có tội nặng không thể không đánh. Và ông đem quân về Đông đánh Trụ. Tháng mười hai mậu ngọ, ba quân đều vượt Mạnh Tân, chư hầu đều hội họp ở Trần Sư, Mục Dã (tức kinh đô của Trụ, nay là Hà Đông, Sơn Tây đạo, Vệ Huy lộ). Trụ phát bảy mươi vạn dân binh đánh lại Vũ vương. Binh lính vất giáo không đánh, hàng ngũ tan rã. Trụ liền chạy lên Lộc Đài, ôm châu ngọc nhảy vào lửa tự sát. Vũ vương chặt đầu Trụ treo trên cờ Đại Bạch. Bấy giờ chư hầu đều suy tôn Vũ Vương là Thiên Tử. Năm Kỷ mão tức Vũ Vương năm đầu, dẹp yên nhà Ân, sai em là Quản Thúc Tiên, Sái Thúc Độ cùng con của Trụ là Vũ Canh cai trị số dân còn lại của nhà Ân. Sai Triệu Công Thích tha Ky Tử, Tất Công thả trăm họ bị cầm tù, để biểu lộ sự khoan dung. Sai Nam Cung Quát phân

tán hết của cải ở Lộc Đài, phát lúa gạo ở Cự Kiều (nay là Quảng Bình lộ) để cứu giúp dân nghèo, kẻ yếu đuối, nô lệ. Sai Hoành Yểu phong mộ cho Tỷ Can (ở Vệ Huy lộ, Dung Thành), sai Tông Chúc khoản đãi, tế tự ba quân, rồi Vũ Vương bãi binh về Tây. Vũ Vương nhớ nghĩ công lao của Tiên Thánh, nên tán dương và phong con cháu Thần Nông ở đất Tiêu, phong con cháu Hoàng Đế ở đất Chúc, phong con cháu đế nghiêu ở đất Tô (Lệ, U châu). Phong con cháu đế Thuấn ở đất Trần, phong con cháu Đại Vũ ở đất Kỷ, phong tước cho công thần, mưu sĩ. Phong thượng phụ ở Doanh Khâu đó là đất Tề, phong Chu Công ở Khúc Phụ, đó là Lỗ; phong Triệu Công ở đất Tô đó là Bắc Yên, phong Tất Công Cao ở đất Tất, phong em là Thúc Tiên ở đất Quản, Thúc Độ ở đất Sái; Thúc Chấn Đạt ở Tàu; Thúc Vũ ở đất Thành, Thúc Sử ở đất Hoắc; Khang Thúc ở đất Vệ; Nhiễm, Quý Tái đều còn nhỏ chưa được phong. Vũ vương lập ra bảy mươi mốt nước, phong nước cho anh em gồm mười lăm người, họ Cơ là bốn mươi người, đổi chánh Sóc. Lấy tháng Tý làm tháng giêng, chuộng màu xanh, mặc áo đội mũ miệng. Vương Mộc Đức đóng đô ở đất Cảo, Vũ Vương hỏi Ky Tử, theo đạo trời làm ra Hồng Phạm (tên thiên của sách Thượng thư), phong Ky Tử ở Triều Tiên, nhưng Ky Tử không chịu làm bề tôi. Những người còn lại theo năm thứ tự đều được phong. Vũ Vương yên định ở Lạc Ấp, thả ngựa lên núi Hoa Sơn, thả trâu xuống đồng Đào Lâm (Hà Nam phủ lộ, Thiểm Tây ngày nay). Xếp giáo cất gươm, giải tán binh mã. Hai năm sau, Vũ Vương bệnh nặng, Chu công lập đàn, cáo với Thái Vương, Vương Quý, Văn Vương xin chết thay Vũ Vương. Vũ Vương dời đô về đất Cao, miếu Văn Vương ở tại đất Phong (nay là An Tây, Thiểm Tây lộ). Vũ Vương làm nhạc lấy tên là Đại Vũ, ông ở ngôi bảy năm, thọ chín mươi ba tuổi.

Hồi ấy vua Thuấn mở ra mười hai châu, phía Nam và Bắc của Ký Châu quá rộng nên chia phần đất phía Bắc của nước Yên là U châu. Nhà Hạ nhà Ân gom U châu vào Ký châu. Chu Tương Vương năm hai mươi tám, Bắc Yên Bá Triêu Tấn xưng Bắc yên và từ đó có Nam Yên. Con cháu vua Nghiêu ở Bắc Yên, họ Cơ ở Bắc yên là con cháu Triệu Công, họ Cật ở Nam Yên là con cháu bà phi của Hậu Tắc.

Kinh Thi: đầu tiên, vua Trụ nhà Ân sai Tây Bá Xương cai quản các nước phía Nam, chư hầu ở Giang Hán, Nhữ Bàng lập ấp ở đất Phong. Tây Bá sai Kỳ lập bang ở đất của Chu Triệu, đó là vùng đất trù phú của Chu Công Đán và Triệu Công Thích. Đến khi Vũ Vương bình định thiên hạ, ông đi tuần thú, rồi ghi chép hết những thứ thơ văn của chư hầu để xem phong tục của muôn dân. Ông cảm nhận được cái đức của

Chu Công, Triệu Công dạy dân rất hay, nên dặn dò Thái sư hãy chia đất và lập nước cho hai người. Đó là Chu Nam quốc phong và Triệu nam quốc phong. Chu Công làm nhạc, sử dụng trong xóm làng rồi rộng ra đến cả nước.

Trong thời Văn Vương, Kinh Thi có ba mươi sáu thiên.

Chu Nam: Có mười một thiên: Quan Tuy, Cát Đàm, Quyển Nhĩ, Cù Mộc, Chung Tư, Đáo Yểu, Thố Trí, Phù Dĩ, Hán Quảng, Nhữ Phần, Lân Chi Chỉ.

Thiệu Nam: có mười hai thiên: Thước Sào. Thái Phồn, Thảo Trùng, Thái Tần, Hành Lộ, Cao Dương, Ân Kỳ Lôi, Tiêu Hữu Mai, Tiểu Tinh, Gianh Hữu Phiếm, Dã Hữu Tử, Khuân Sô Ngu.

Tiểu Nhã: Có tám thiên: Lộc Minh, Tứ Mẫu, Hoàng Hoàng Giả, Hoa Phạt, Thủy Thiên Bảo, Thái Vi, Xuất Xa, Xoa Đỗ.

Đại Nhã: có năm thiên: Vực Bốc, Tư Tề, Hoàng Hỷ, Linh Đài, Hạn Lộc.

Thời Vũ Vương, kinh Thi có sáu thiên:

Thiệu Nam: có hai thiên: Can Đường, Hà Bỉ Nùng Hỉ.

Tiểu Nhả: có bốn thiên: Ngư Lệ, Nam Cai, Bạch Hoa, Hoa Thử. Tụng: có bốn thiên: Thờ Mại, Hoàn, Lãi, Ban.

Nước trần: Hồ Công Mãn là hậu duệ của Đế Thuấn, cháu của Ngu Mạc, con Át Phụ. Vũ Vương diệt nhà Ân đem Nguyên Nữ Thái Cơ gả cho ông và phong ông ở đất Trần, ban cho họ Quy, đó là Quy Đản. Nước Trần (nay là Biện Lương lộ, Trần châu) từ Mãn đến năm đời sau là Thận Công không tra cứu niên đại được. Con của Thận Công Ngữ Thành là U Công lên ngôi sau đó có ghi niên đại. Nước Trần gồm hai mươi bốn vua, trị vì tổng cộng sáu trăm bốn mươi lăm năm, bắt đầu từ Vũ Vương năm đầu Kỷ Mão, kết thúc năm Kính Vương bốn mươi hai, Quý Hợi.

Chu: Cộng Hòa năm đầu.

Trần: U Công Ninh năm thứ 14

Cộng hòa năm thứ 11

Hy Công Hiếu năm đầu

Tuyên Vương năm thứ 33

Võ Công Linh năm đầu

U Vương năm thứ

Di Công Thuyết năm đầu

U Vương năm thứ 5 Bình Công Tiếp năm đầu. Bình Vương năm thứ 17

Văn Công Ngữ năm đầu

Bình Vương năm thứ 23

Hoàn Công Bào năm đầu

Hoàn Vương năm thứ 14

Lệ Công Đà năm đầu

Hoàn Vương năm năm thứ 24

Lợi Công năm đầu, Trang Công năm đầu

Trang Vương năm thứ 5

Tuyên Công Xử Cửu năm đầu

Tương Vương năm thứ 5

Mục Công Ai năm đầu

Tương Vương năm, năm thứ 21

Cung Công Sóc năm đầu

Khoảnh Vương năm thứ 6

Linh Công Bình Quốc năm đầu

Định Vương năm thứ 9

Thành Công Ngô năm đầu

Linh Vương năm thứ 4

Ai Công Nhược năm đầu

Cảnh Vương năm thứ 36

Tuệ Công Ngô năm đầu

Kính Vương năm thứ 15

Hoài Công Liễu năm đầu

Kính Vương năm thứ 19

Mẫn Công Việt năm đầu

Kính Vương năm thứ 42

Trần bị Sở diệt

NƯỚC TỀ:

Thái Công Vọng sinh ở Ký châu, tiên tổ vốn là con cháu Thần Nông thị, từng làm Tứ Nhạc Bá giúp vua Vũ trị thủy có công, được ban cho họ Khương, phong ở đất Lã. Đến Thái Công Vọng là thầy của Văn Vương, Vũ Vương, hiệu là Thượng Phụ, được phong ở Tề, lập đô ở Do- anh Khâu (nay là Sơn (Đông, Ích Đô lộ, Cổ Thanh châu). Vũ Vương nói với Thái Công: "Ngũ Hầu, Cửu Bá ông đều được chinh phạt". Từ đó nước Tề được mệnh danh là một nước chinh phạt hàng đầu. Từ Thượng Phụ đến đời năm thứ bảy là Hiến Công thì không tra cứu được niên đại. Con của Hiến Công là Vũ Công lên ngôi, lúc này mới ghi niên đại. Bắt đầu từ Vũ Vương năm đầu Kỷ Mão, đến An Vương năm năm thứ hai mươi ba Nhâm Dần. Khang Công mất ở Hải Thượng, nước rơi vào tay họ Điền. Tần Thủy Hoàng năm hai mươi sáu Canh Thìn, Vương Kiến hàng Tần. Nước Trần gồm ba mươi mốt chủ, trị vì bảy trăm bốn mươi bốn năm.

Hồi ấy cháu mười một đời của Trần Kính Trọng tên là Hoàn chạy sang Tề vào năm Chu Huệ Vương năm thứ năm, đổi họ Trần thành họ Điền, đến đời năm thứ năm sinh ra Hoàn Tử, lúc này mới có tiếng tăm ở Tề. Ba đời sau, Thành Tử nắm được chánh sự của Tề. Điền Thường sinh Tương Tử Bàn, Bàn Sinh Trang Tử Bạch, Bạch sinh Thái Công Hòa, Hòa làm tướng nước Tề. Tề Khang công đam mê tửu sắc, không lo chánh sự. An Vương năm thứ mười một Điền Hòa đưa Khang Công về Hải Thượng cho giữ một thành để tế tự tiên tổ.

An Vương năm thứ mười ba, Điền Hòa gặp Ngụy Văn Hầu, nước Sở, nước Vệ tại Trược Trạch xin làm chư hầu. Ngụy Văn Hầu xin với vua và Chu hầu, vua đồng ý. Năm thứ mười sáu, vua sai Hòa làm Hầu. Năm năm thứ mười bảy, Hòa Mất, con là Hoàng Công Ngọ lên nối ngôi. Năm năm thứ hai mươi ba, Tề Khang Công mất ở Hải Thượng, Khang Công không có con, họ Điền thôn tính nước Tề, năm này Hoàn Công Ngọ cũng mất, con là Uy Vương Điền Tề lên ngôi, họ Điền sát nhập Tề vào những nước thời chiến Quốc.

Chu:

Cộng Hòa năm đầu Vũ Công Thọ năm thứ 10

Tuyên Vương năm thứ 4

Lệ Công Vô Kỵ năm đầu

Tuyên Vương năm thứ 13

Văn Công Xích năm đầu

Tuyên Công năm thứ 25

Thành Công Thuyết năm đầu

Tuyên Vương năm thứ 34

Trang Công Cấu năm đầu

Bình Vương năm thứ 41

Hy Công Lộc Phụ năm đầu

Hoàn Vương năm thứ 23

Tương Công Chư Nhi năm đầu

Trang Vương năm năm thứ 12

Hoàn Công Tiểu Bạch năm đầu

Huệ Vương năm thứ 10

Tề được làm Hầu

Tương Vương năm thứ 10

Hiếu Công Chiêu năm đầu

Tương Vương năm năm thứ 12

Chiêu Công Phan năm đầu

Khuông Vương năm đầu

Ý Công Thương Nhân năm đầu

Khuông Vương năm thứ 5

Tuệ Công Nguyên năm đầu

Định Vương năm thứ 9

Khoảnh Công Vô Dã năm đầu

Giản Vương năm thứ 5

Linh Công Hoàn năm đầu

Linh Vương năm thứ 19

Trang Công Quang năm đầu

Linh Vương năm thứ 25

Cảnh Công Xử Cửu năn đầu

Kính Vương năm thứ 31

Nhụ Tử Trà năm đầu

Kính Vương năm thứ 32

Điệu Công Dương Vị năm đầu

Kính Vương năm thứ 36

Giản Công Nhân năm đầu

Kính Vương năm thứ 40

Bình Công Vụ năm đầu

Trịnh Định Vương 14 Tuyên Công Tính năm đầu Uy Liệt Vương năm thứ 22

Khang Công Thải năm đầu

An Vương năm thứ 11, Điền Hòa dời Khang Công về Hải Thượng An Vương năm thứ 13

Điền Hòa xin làm chư hầu

An Vương năm thứ 16, Vương sai Thái công Điền Hào làm chư hầu An Vương năm thứ 17, Hòa mất, Hoàn Công Ngọ năm đầu An Vương năm thứ 24

Tề Uy Vương Điền Tề năm đầu

Hiển Vương năm thứ 37

Tuyên Vương năm đầu

Noãn Vương năm thứ 2

Mẫn Vương năm đầu

Noãn Vương năm thứ 32

Tương Vương Pháp Chương năm đầu.

Noãn Vương năm thứ 51

Vương kiến năm đầu

Tần Thủy Hoàng năm thứ 26

Vương kiến hàng Tần, đất nước bị diệt vong.

Hiển Vương năm thứ bốn mươi ba, Tề Tuyên Vương tôn Mạnh Kha làm thượng Khanh. Noãn Vương năm thứ mười bảy, Tần xin Mạnh Thường Quân Điền Văn của Tề làm tướng, sau đó không dung mà cầm tù đến chết. Noãn Vương năm thứ hai mươi chín, Tề Mẫn vương diệt Tống, muốn thôn tính Đông Chu, Tây Chu rồi lên làm Thiên Tử. Yên Chiêu Vương bàn mưu đánh Tề, chư hầu sợ bản tính bạo ngược của Tề Vương nên tranh nhau cùng bàn mưu. Noãn Vương năm thứ ba mươi mốt, Yên Phong Nhạc Nghi là Thượng Tướng quân, cùng lính của Tần, Nhụy, Hàn, Triệu đánh Tề. Quân Tề thua to, Tề Vương chạy đến đất Cử, ở sai Náo Xỉ giết Tề Vương. Noãn Vương năm thứ ba mươi hai, Tề Vương chết, bề tôi là Vương Tôn, Giả Tương Dư lập con của Mẫn Vương là Pháp Chương lên ngôi, đó là Tương Vương. Bảo cử năm thứ ba mươi sáu Tề Điền Đan Hỏa Ngưu Khôi phục lại Tề. Thỉ Hoàng năm năm thứ hai mươi sáu, Tần đánh Tề, Tề Vương Kiến hàng Tần. Tần đưa Kiến về đất Cung bỏ đói đến chết. Họ Điền nước Tề trị vì một trăm tám mươi hai năm, cộng với lúc Thượng Phụ mới được phong thì cả thảy chín trăm hai mươi sáu năm.

Nước Lỗ: Chu Công Đán, con Văn Vương, em Vũ Vương, giúp Vũ Vương diệt nhà Ân, được phong ở đất Lỗ, đóng đô ở đất Phụ (nay là Sơn Đông, Tế Nam lộ, Duyện châu). Chu Công Lưu giúp Vũ Vương có công, con ông là Bá Cầm được chia đất phong nước, đến con Hiến Công là Thận Công Tỵ mới ghi chép niên đại. Bắt đầu từ Vũ Vương năm đầu Kỹ Mão, kết thúc vào Tần Hiếu Văn Vương năm đầu Tân Hợi, gồm ba mươi bốn vua, trị vì cả thảy tám trăm bảy mươi ba năm, sau bị Sở Khảo Liệt Vương diệt, giáng Khoảnh Công xuống làm gia nhân.

Chu:

Cộng Hòa Năm đầu Thận Công Tỵ năm thứ 7

Tuyên Vương năm thứ 11

Vũ Công Ngao năm đầu

Tuyên Vương năm thứ 13

Y Công Hý năm đầu

Tuyên Vương năm năm thứ 22

Bá Ngự tự lập

Tuyên Vương năm thứ 33

Hiếu Công xứng năm đầu

Bình Vương năm thứ 3

Huệ Công Bất Hoàng năm đầu

Bình Vương năm thứ 49

Ẩn Công Tức Thỉ năm đầu

Hoàn Vương năm thứ 9.

Hoàn Công Duẫn năm đầu

Trang Vương năm thứ 4.

Trang Công Đồng năm đầu

Huệ Vương năm thứ 16

Mẫn Công Khai năm đầu

Huệ Vương năm năm thứ 18

Hy Công Giáp năm đầu

Tương Vương năm thứ 26

Văn Công Hưng năm đầu

Khuông Vương năm thứ 5.

Tuyên Công Thỏa năm đầu

Định Vương năm thứ 17

Thành Công Hắc Quảng năm đầu

Giản Vương năm thứ 14

Tương Công Ngọ năm đầu

Cảnh Vương năm thứ 4

Chiêu Công Tự năm đầu

Kính Vương năm thứ 11

Định Công Tống năm đầu

Kính Vương năm thứ 26

Ai Công Tương năm đầu

Khảo Vương năm thứ 11

Nguyên Công Gia năm đầu

Uy Liệt Vương năm thứ 17

Mục Công Diễn năm đầu

An Vương năm thứ 26

Cung Công Phấn năm đầu

Hiển Vương năm thứ 15

Khang Công Mao năm đầu

Hiển Vương năm thứ 24

Cảnh Công Yển năm đầu

Thận Tĩnh Vương năm thứ 5

Bình Công Lữ năm đầu

Noãn Vương năm thứ 19

Mẫn Công Giá năm đầu

Noãn Vương năm thứ 42

Khoảnh Công năm đầu

Tần Hiếu Văn Vương năm đầu, Lỗ diệt vong.

TAM HOÀN:

Huệ Vương năm thứ mười bốn, Lỗ Trang Công lập thúc Tôn thị. Huệ Vương năm thứ mười bảy, Lỗ Mẫn Công lập Mạnh Tôn thị Huệ Vương năm thứ ba mươi, Lỗ Huy Công lập Quý Tôn thị.

Bắc Yên: Triệu Công thích: Em của Vũ Vương, Vũ vương diệt nhà Ân, phong ông ở Bắc Yên (Tô châu, Ký châu), lúc này từ đất Thiểm về phía Tây do Triệu Công cai quản. Ông xét đoán mọi việc, chăm lo muôn dân, ông mất muôn dân đều thương tiếc. Ông từng bàn việc dưới gốc cây Cam Đường, dân kính trọng ông không dám chặt cây ấy mà làm Cam Đường thi để ca ngợi ông. Triệu Công truyền xuống đời năm thứ chín thì không thể tra cứu niên đại. Huệ Hầu lên ngôi, sau đó mới ghi niên đại. Bắt đầu từ Vũ Vương năm đầu Kỷ Mão, đến Hiển Vương năm thứ ba mươi sáu thì sát nhập vào Chiến Quốc. Chu Cộng Hòa năm đầu tức Huệ Hầu năm đầu.

Tuyên Vương năm thứ 2

Hy Hầu năm đầu

Tuyên Vương năm năm thứ 28

Khoảnh Hầu năm đầu

Bình Vương năm thứ 5

Ai Hầu năm đầu

Bình Vương năm thứ 7

Cận Hầu năm đầu

Bình Vương năm thứ 43

Mục Hầu năm đầu

Hoàn Vương năm thứ 10

Tuyên Hầu năm đầu

Hoàn Vương năm thứ 23

Hoàn Hầu năm đầu

Trang Vương năm thứ 7

Trang Công năm đầu

Khoảnh Vương năm thứ 2

Trương Công năm đầu

Định Vương năm thứ 6

Tuyên Công năm đầu

Định Vương năm thứ 21

Chiêu Công năm đầu

Giản Vương năm thứ 12

Vũ Công năm đầu

Linh Vương năm năm thứ 18

Văn Công năm đầu

Linh Vương năm thứ 24

Y Công năm đầu

Cảnh Vương năm thứ 6

Tuệ Công năm đầu

Cảnh Vương năm thứ 10

Điệu Công năm đầu

Cảnh Vương năm thứ 17

Cung Công năm đầu

Cảnh Vương năm thứ 22

Bình Công năm đầu

Kính Vương năm thứ 16

Giản Công năm đầu

Kính Vương năm thứ 28

Hiến Công năm đầu

Trinh Định Vương năm thứ 5

Khảo Công năm đầu

Trinh Định Vương năm thứ 20

Thành Công năm đầu

Khảo vương năm thứ 8

Mẫn Công năm đầu

Liệt Vương năm thứ 4

Hy Công năm đầu

Liệt Vương năm thứ 7

Hoàn Công năm đầu

Hiển Vương năm thứ 8

Văn Công năm đầu

Hiển Vương năm thứ 34

Văn Công mất

Hiển Vương năm thứ 37

Dịch Vương năm đầu

Thận Tĩnh Vương năm đầu

Khoái Vương năm đầu

Noãn Vương năm thứ 4

Chiêu Vương Bình năm đầu

Noãn Vương năm thứ 36

Huệ Vương năm đầu

Noãn Vương năm thứ 44

Vũ Thành Vương năm đầu

Noãn Vương năm thứ 59

Hiếu Vương năm đầu

Tần Chiêu Tương Vương năm thứ 53 Hỷ Vương năm đầu Thỉ Hoàng năm thứ 25

Yên diệt vong

Hiển Vương năm thứ ba mươi bốn, Yên Văn Công mất, trị vì tổng cộng bảy trăm chín mươi năm, tứ đó về sau sát nhập vào Chiến Quốc. Hiển Vương thứ bốn mươi sáu, Yên xưng vương. Noãn Vương năm thứ ba tức Yên Vương Khoái thứ mười. Khoái nhường nước cho tướng của mình là Tử Chi, bảo Chi là Vương, dân Yên đánh Tử Chi, nước đại loạn. Tề Vương đánh Yên, bắt Tử Chi đem muối, giết yên Vương Khoái, người nước Yên cùng lập Thái tử Bình lên ngôi, đó là Chiêu Vương. Chiêu Vương dựng đài, đặt ngàn lượng vàng lên đó để mưu cầu kẻ sĩ

trong thiên hạ. Lúc này Quách Quỷ mới ra ứng thí. Tần Thủy Hoàng năm năm thứ hai mươi lăm, Tần bắt sống Yên Vương Hy, đất nước diệt vong. Yên sát nhập vào Chiến Quốc. Nước Yên tồn tại cả thảy một trăm lẻ sáu năm, cộng với lúc mới được phong là tám trăm chín mươi sáu năm.

Nước Sái: Thúc Độ là con của Văn Vương, Vũ Vương phong cho ông và sai ông giúp Vũ Canh (con của Trụ Vương). Ông cùng Quả Thúc dèm pha làm loạn, Chu Công giúp Thành Vương, phóng thích Thúc Độ ở đất Quách Lân mong ông tu tỉnh, sau phong ông ở đất Sái. (nay là Biện Lương lộ, Nhữ Ninh có Cổ Sái châu và Dự châu). Từ Thúc Độ đến đời năm thứ năm là Lệ Hầu thì không thể tra cứu niên đại, đến con của Lệ Hầu là Vũ Hầu lên ngôi mới ghi niên đại. Bắt đầu từ Vũ Vương năm đầu Kỷ Mão, kết thúc vào Trinh Định Vương năm thứ hai mươi hai Giáp Ngọ, gồm hai mươi lăm đời vua, trị vì sáu trăm bảy mươi sáu năm, sau bị Sở Huệ Vương diệt.

Chu:

Cộng Hòa năm đầu

Vũ Hầu năm thứ 23

Cộng Hòa năm thứ 5 Định Hầu năm đầu Tuyên Vương năm thứ 19

Hy Hầu Sở Sự năm đầu

Bình Vương năm thứ 10

Cung Hầu dư năm đầu

Bình Vương năm thứ 12

Đới Hầu năm đầu

Bình Vương năm thứ 22

Tuyên Hầu Khải Phụ năm đầu

Hoàn Vương năm thứ 6

Hoàn Hầu Phong Nhân năm đầu

Trang Vương năm thứ 3

Ai Hầu Hiến Vũ năm đầu

Huệ Vương năm thứ 3

Mục Hầu Phán năm đầu

Tương Vương năm thứ 7

Trang Vương Điền Ngưu năm đầu

Khuông Vương năm thứ 2

Văn Hầu Thân năm đầu

Định Vương năm thứ 16

Cảnh Hầu Đồng năm đầu

Cảnh Vương năm thứ 3

Tương Hầu Ban năm đầu

Cảnh Vương năm thứ 16

Bình Hầu Lô năm đầu

Cảnh Vương năm thứ 24

Điệu Hầu Đông Xỉ năm đầu

Kính Vương năm thứ 2

Chiêu Hầu Giáp năm đầu

Kính Vương năm thứ 30

Thành Hầu Sóc năm đầu

Trinh Định Vương Năm thứ 13

Thanh Hầu Sản năm đầu

Trinh Định Vương Năm thứ 17

Nguyên Hầu Tề năm đầu

Trinh Định Vương Năm thứ 22

Sái diệt vong

Trang Vương năm thứ mười lăm, Sái Ai Hầu bị Sở bắt sống, ông ở Tại Sở chín năm thì chết.

Nước Tào: Thúc Chấn Đạt, con của Văn Vương, Vũ Vương phong ông ở đất Tào (Tế Ninh lộ, Tào châu). đến đời năm thứ năm là Hiếu Bá thì không thể tra cứu niên đại. Con Hiếu Bá là Di Bá lên ngôi, sau đó mới ghi. Bắt đầu từ Vũ Vương năm đầu Kỷ Mão, kết thúc năm Kính vương năm thứ ba mươi ba Giáp dần, gồm hai mươi lăm vua, trị vì tổng cộng sáu trăm ba mươi sáu năm, sau bị Tống Cảnh Công diệt.

Chu:

Cộng Hòa Năm đầu Hy Bà Hỷ năm thứ 24

Cộng Hòa năm thứ 8 U Bá Cường năm đầu Tuyên Vương năm thứ 3

Đới Bá Tô năm đầu

Tuyên Vương năm thứ 33

Huệ Bá năm đầu

Bình Vương năm năm thứ 12

Mục Công Vũ năm đầu

Bình Vương năm thứ 15

Hoàn Công Chung Sinh năm đầu

Hoàn Công năm thứ 19

Trang Công Xạ Cô năm đầu

Huệ Vương năm thứ 7

Hy Công Di năm đầu

Huệ Vương năm thứ 16

Chiêu Công Ban năm đầu

Huệ Vương năm thứ 25

Cung Công Tương năm đầu

Khoảnh Vương năm đầu

Văn Công Thọ năm đầu

Định Vương năm thứ 13

Tuyên Công Lô năm đầu

Giản Vương năm thứ 9

Thành Công Phụ Sô năm đầu

Linh Vương năm năm thứ 18

Vũ Công Thắng năm đầu

Cảnh Vương năm năm thứ 18

Bình Công Tu năm đầu

Cảnh Vương năm thứ 22

Điệu Công Ngọ năm đầu

Kính Vương năm thứ 6

Thanh Công Dã năm đầu

Kính Vương năm thứ 11

Ẩn Công Thông năm đầu

Kính Vương năm thứ 15

Tĩnh Công Lộ năm đầu

Kính Vương năm thứ 19

Tào Bá Dương năm đầu

Kính Vương năm thứ 33

Nước Tào diệt vong.

NƯỚC NGÔ:

Là con cháu của Ngu Trọng em của Thái Bá. Hồi ấy Cổ Công Đản Phụ có ba người con, con trưởng là Thái Bá, con thứ là Ngu Trọng, con út là Quý Lịch (Vương Quý). Quý Lịch sinh ra ông Xương (Văn Xương), xương sinh ra có điềm lành, Thái Bá, Ngu Trọng biết Cổ Công muốn lập Quý Lịch để truyền cho Xương nên hai người trấn đến kinh Man, vẽ thân cắt tóc để nhường nước cho Quý Lịch, đó là Câu Ngô, hiện là Ngô Thái Bá. Thái Bá không có con, Ngu Trọng sinh ra Quý Giản, Giản sinh ra Thúc Đạt, Thúc Đạt sinh ra Chu Chương. Vũ Vương diệt nhà Ân bèn tìm con cháu của ông và gặp được Chu Chương lúc này đã làm vua nước Ngô (nay là Triết Tây đạo, Bình Nãi lộ, Dương châu). Đến đời năm thứ mười ba là Khứ Tề thì không thể tra cứu niên đại. Con của Khứ Tề là Thọ Mộng lên ngôi nước Ngô mới xưng vương và ghi niên đại.

Bắt đầu từ Vũ Vương năm đầu Kỷ Mão, kết thúc năm Nguyên Vương năm thứ ba Mậu Thìn, gồm hai mươi vua, trị vì tổng cộng sáu trăm năm mươi năm, sau bị Việt Vương Câu Tiễn diệt.

Chu:

Giản Vương năm đầu Thọ Mộng năm đầu

Linh Vương năm thứ 11

Chu Phàn năm đầu

Linh Vương năm thứ 25

Dư Tế năm đầu

Cảnh Vương năm đầu Dư Muội năm đầu Cảnh Vương năm thứ 19

Vương Liêu năm đầu

Kính Vương năm thứ 6

Hạp Lư Quang năm đầu

Kính Vương năm thứ 25

Phù Sai năm đầu

Nguyên Vương năm thứ 3

Nước bị Việt diệt

Thọ Mộng (còn có tên là Thái), Chư Phàn (còn có tên là Ất), Dư Muội (còn có tên là Di Muội), Hạp Lư (còn có tên là Quang), Vương Liêu là con năm thứ ba của Thọ Mộng, con của Dư Muội là Châu Vu, hiệu là Vương Liêu bị Chuyên Chư giết. Thọ Mộng có ba người con, con trưởng là Chư Phàn, con thứ là Dư Tế, con út là Dư Muội. Hạp Lư là Con trưởng của Chư Phàn.

Thành Vương: Tên là Tụng, con của Vũ Vương, lên ngôi năm mười ba tuổi, Chu Công làm Tể tướng nhiếp chánh, năm đầu (Bính Tuất). Quản Thúc, Sái Thúc, Hoắc Thúc đều là con của Văn Vương, họ nói phao lên rằng, Chu Công sẽ là mối hại lớn của đứa cháu đích tôn (chỉ Thành Vương). Vũ Canh cũng hùa theo làm phản. Chu Công làm tờ cáo, phụng mệnh vua thảo phạt họ, phóng thích Sái Thúc ở Quách Lân, giáng Hoắc Thúc xuống làm dân thường, phía đông nhờ đó được yên. Năm thứ sáu, Chu Công làm nhạc lấy tên là Chước, ý nói hay tiếp nhận các đạo của tiên tổ. Lại làm nhạc lấy tên là Vũ, là muốn biểu dương Võ công của Vũ Vương. Đầu năm năm thứ bảy, Vũ Vương lập ấp ở Cảo Kinh, gọi là Tông Chu, đó là Tây Đô Tướng Doanh Thành Chu, dựng đô ở Lạc Ấp nhưng không có kết quả, đến Thành Vương thực hiện chí của Vũ Vương định đỉnh ở Giáp Nhục. Tháng hai, ông sai Triệu Công đi dựng nhà trước, tháng ba Chu Công đến Lạc Hưng khởi công đắp đất, đó là Vương Thành hay Đông Đô, phía nam tiếp giáp Lạc Thủy, phía Bắc kéo đến Giáp sơn. Chu Công lại dựng thành Chu, Thành vương ở Lạc Ấp, dời số dân thừa của nhà Ân về Thành Chu, sau lại về Tây Đô. Tháng mười hai, Chu Công giao lại chánh sự cho Thành Vương. Thành vương ở ngôi ba mươi bảy năm, trong đó Chu Công nhiếp chánh bảy năm.

Thực Hóa (tiền tệ trao đổi): Trong thời Ngu, Hạ, Thương tiền tệ có ba loại, hoặc màu vàng, hoặc màu trắng, hoặc màu đỏ, hoặc dùng tiền, hoặc dùng vải, hoặc dùng đao, hoặc dùng mai rùa. Đến Thái Công Vọng mới lập ra Cửu Phủ Viên pháp, tiền tròn ở giữa vuông, nặng nhẹ khác nhau. Vải lụa rộng hai thước hai tất là một bức, dài bốn trượng là một thất (tấm), bởi vậy hàng hóa quý như vàng, bén như dao, lưu thông như suối, rộng khắp như vải, bó lại như lụa.

Thi: Thời Thành Vương, Nhã và Tụng gồm năm mươi thiên. Tiểu Nhã: có mười thiên: Đường Lệ, Sùng Khâu, Do Cạnh, Nam

Sơn, Hữu Đài, Tinh Tinh Giả Nga, Đồng Cung, Liêu Tiêu, Trạm Lộ, Nam Hữu, Gia Ngư, Do Nghi.

Đại Nhã: có mười ba thiên: Văn Vương, Đại Minh, Miêu Hạ, Vũ Sinh Dân, Hành Vi, Văn Vương, Hữu Thanh, Ký Túy, Phù Ê, Ban Nhạc, Công Lưu, Đổng Chước, Quyển A.

Tụng: có hai mươi bảy thiên: Thanh Miếu, Duy Thanh, Liệt Văn, Thiên Tác, Ngã Tướng, Chấp Cạnh, Tư Văn, Thần Công, Y Hy, Chấn Lộ, Phong Niên, Hữu Cổ, Tải Kiến, Hữu Khách, Phỏng Lạc, Kính Chi, Tiểu Bí, Tải Sam, Lương Cử, Ty Y, Mẩn Dư, Tiểu Tử, Hạo Thiên, Hữu Thành Mệnh, Duy Thiên Chi Mệnh, Tiềm Ung, Vũ Chước.

Bân Quốc Phong: Chu Công ở phía Đông nhớ đến Công Lưu ở nước Bân lo lắng dân tình nên ông ghi lại chí của mình trong Bân Quốc Biến Phong làm thành bảy thiên gồm: Thất Ngoạt, Si Hào, Đông Sơn, Phá Phủ, Phạt Kha, Cửu Vực, Lang Bạt.

NƯỚC TẤN:

Thúc Ngu là em của Văn Vương. Lúc năm tuổi, Văn Vương vót lá cây đồng làm ngọc khuê và nói đùa: "Ta dùng cái này phong cho mày". Sử Dật nghe vậy xin chọn ngày để phong, Văn Vương nói: "Ta chỉ nói đùa với nó thôi". Sữ Dật nói: "Thiên Tử không có nói chơi!". Chu Công đành phải làm theo, phong Thúc Ngu ở thành cũ của vua Nghiêu, đó là Đường Hầu, đóng đô ở đất Dực. Con Thúc Ngu là Tiếp đổi Đường thành Tấn. Đóng đô ở huyện Bình tấn (nay là Dực Ninh lộ, tức Đại Nguyên lộ, xưa là Tinh châu, nay là Ký châu).

Đến Chiêu Hầu phong em của Văn Hầu là Thành Sư ở Khúc Ốc, lấy hiệu là Hoàn Thúc. Đến Cảnh Công dời về Tân Điền (Giáng Ấp) đó là Khúc Yểu vốn là đất Giáng củ. Nhà Tấn từ Thúc Ngu đến Lệ Hầu Phúc cả năm đời không thể tra cứu niên đại. Con Lệ Hầu là Tĩnh lên ngôi sau đó mới ghi. Bắt đầu từ Thành Vương năm thứ năm Canh Dần, kết thúc năm An Vương năm thứ hai mươi sáu Ất Tỵ, cả thảy ba mươi

tám vua, trị vì bảy trăm bốn mươi sáu năm.

Ngụy, Hân, Triệu cùng phế Tấn Tĩnh Công xuống làm gia nhân, chia ba đất nước. Khúc Ốc Thúc sinh ra Trang Bá, Trang Bá sinh Vũ Công. Vũ Công tiếp tục làm vua Khúc Ốc, đất nước hưng thịnh, thường có chí tiêu diệt nước Tấn. Năm Huệ Vương năm thứ hai, Vũ Công đánh và tiêu diệt Tấn, lúc này sứ giả của Thiên Tử đang ở tại nước Tấn, Cố Đại phu nhờ sứ giả xin mệnh Thiên Tử cho mình, sứ giả của Thiên Tử thỉnh mệnh Thiên Tử giùm ông ta, sứ của Vương được gọi là Phụ, Thiên Tử sai Khúc Ốc Vũ Công nhận quân và làm tấn hầu, Hoàn Thúc là con của Tấn Mục Công.

Hai huyện Khúc Ốc và Dực Thành thuộc Giáng Châu, hai huyện Văn Hỷ và An Ấp thuộc Giải châu, đều thuộc về Tấn Ninh lộ, tức Bình Dương lộ, xưa là Tấn châu, nay là Ký châu.

Chu:

Cộng Hòa năm đầu Tĩnh Công Nghi Cữu năm năm thứ 18

Cộng Hòa năm thứ 2

Y Hầu Tư Đồ năm đầu

Tuyên Vương năm thứ 6

Hiến Hau Tịch năm đầu

Tuyên Vương năm thứ 17

Mục Hầu Phí Sinh năm đầu

Tuyên Vương năm thứ 44

Thương Thúc năm đầu

U Vương năm thứ 2 Văn Hầu Cừu năm đầu

Bình Vương năm thứ 26

Chiêu Hầu Bá năm đầu

Bình Vương năm thứ 32

Hiếu Hấu Bình năm đầu

Bình Vương năm thứ 48

Ngạc Hầu Khước năm đầu

Hoàn Vương năm thứ 3

Ai Hầu Quang năm đầu

Hoàn Vương năm thứ 11

Tiểu Tử Hầu năm đầu

Hoàn Vương năm thứ 16

Hầu Mân năm đầu

Huệ Vương năm đầu Hiến Công Thuyết Chư năm đầu Tương Vương năm thứ 2

Tuệ Công Di Ngô năm đầu

Tương Vương năm thứ 15

Hoài Công Ngữ năm đầu

Tương Vương năm thứ 16

Văn Công Trùng Nhĩ xưng bá

Tương Vương năm thứ 35

Tương Công Hoan năm đầu

Tương Vương năm thứ 32

Tương Công Đề năm đầu

Định Vương năm đầu Thành Công Hắc Đồn năm đầu Định Vương năm thứ 8

Cảnh Công Nhu năm đầu

Giản Vương năm thứ 6

Lệ Công Thọ Mạng năm đầu

Giản vương năm thứ 14

Điệu Công Chu năm đầu

Linh Vương năm thứ 15

Bình Công Bưu năm đầu

Cảnh Vương năm thứ 14

Chiêu Công Di năm đầu

Cảnh Vương năm thứ 21

Khoảnh Công Khứ Tật năm đầu

Kính Vương năm thứ 9

Định Công Ngọ năm đầu

Nguyên Vương năm thứ 3

Xuất Công Tạc năm đầu

Trịnh Định vương năm thứ 13

Ai Công Kiêu năm đầu

Khảo Vương năm thứ 4

U Công Liễu năm đầu

Uy Liệt Vương năm thứ 7

Liệt Công Thượng năm đầu

An Vương năm thứ 10

Khảo Công Khoảnh năm đầu

An Vương năm thứ 25

Tĩnh Công Câu Tửu năm đầu

An Vương năm thứ 26

Đất nước diệt vong

Nước Tấn có Lục Khanh là Trí thị, Triệu thị, Hàn thị, Ngụy thị, Phạm thị, Trung Hành thị, sáu họ này lớn mạnh, Tấn Hầu yếu kém không chế ngự nổi. Trịnh Định Vương năm thứ mười một, Trí thị cùng Hàn, Triệu, Ngụy liên kết diệt Phạm thị, Trung Hành thị rồi phân chia đất đai. Trịnh Định Vương năm thứ mười hai, Tấn Hầu nổi giận vì Tứ Khanh ấy kiêu ngạo, bạo ngược nên bàn với Tề, Lỗ cùng đánh họ. Tứ Khanh đánh trả, Tấn Hầu chạy đến đất Tề và chết ở đó, đó là Xuất Công. Nước Tấn lập Ai Công làm vua. Trịnh Định Vương năm thứ mười ba, Trí thị lại liên kết với Hàn, Ngụy cùng đánh Triệu, đánh đến ba năm nhưng không diệt được Triệu. Triệu bèn liên kết với Hàn, Ngụy cùng đánh Trí Bá, họ diệt Trí Bá và phân chia đất đai.

NƯỚC TỐNG:

Vũ Vương năm đầu phong con thứ của Trụ Vương nhà Ân là Vũ Canh cai trị nhà Ân. Sau đó Canh làm phản và bị giết. Chu Công về Đông, Thành Vương phong cho con cháu Đế Ất nhà Ân là Vi Tử để thay nhà Ân, sau đổi thành nước Tống. Vẫn dùng lễ nhạc nhà Ân, chỉ là khách nhà Chu mà không chịu làm bề tôi, dựng đô ở Thiên Phủ (nay là Bái Lương lộ, Quy Đức phủ, Dự châu). Tứ Vi Tử đến Lệ Công Phụ không thể tra cứu niên đại. Con Lệ Công là Hy Công lên ngôi sau đó mới ghi. Bắt đầu từ Thành Vương năm thứ hai Đinh Hợi, kết thúc năm Noãn Vương năm thứ hai mươi chín Ất Hợi. Vương Yển vô đạo bị Tề, Ngụy, Sở liên kết nhau đánh diệt. Tống gồm ba mươi hai vua, trị vì tám trăm ba mươi chín năm.

Chu:

Cộng Hòa năm đầu Hy Công năm năm thứ 18

Cộng Hòa năm thứ 2

Tuệ Quang Chu năm đầu

Tuyên Hòa năm thứ 28

Ai Công năm đầu

Tuyên Vương năm thứ 29

Đối Công năm đầu

Bình Vương năm thứ 6

Vũ Công Tư Không năm đầu

Bình Vương năm thứ 24

Mục Công Hòa năm đầu

Bình Vương năm thứ 43

Mục Công Hòa năm đầu

Bình Vương năm thứ 43

Mục Công Hòa năm đầu

Hoàn Vương năm thứ 10

Trang Công Phùng năm đầu

Trang Vương năm thứ 6

Mẫn Công Tiệp năm đầu

Trang Vương năm thứ 15

Du giết Mẫn Công rồi tự lập

Hy Vương năm đầu Hoàn Công Ngự Thuyết giết Du

Tương Vương năm thứ 2

Tương Công Tư Phụ năm đầu

Tương Vương năm thứ 16

Thành Công Vương Thần năm đầu

Tương Vương năm thứ 33

Chiêu Công Xử Cửu năm đầu

Khuông Vương năm thứ 2

Văn Công Bào Cách năm đầu

Định Vương năm thứ 19

Cung Công Hà năm đầu

Giản Vương năm thứ 11

Bình Công Thành năm đầu

Cảnh Vương năm thứ 14

Nguyên Công Tá năm đầu

Kính Vương năm thứ 4

Cảnh Công Đầu Mạn năm đầu

Trinh Định Vương năm đầu

Chiêu Công Đặc năm đầu

Uy Liệt Vương năm thứ 23

Điệu Công Cấu Do năm đầu

An Vương năm thứ 7 Hưu Công Do năm đầu Liệt Vương năm thứ 4

Tích Công Tích Binh năm đầu

Hiểu Vương năm thứ 41

Lệ Vương Yển năm đầu

Noãn Vương năm thứ 29

Đất nước diệt vong

Thi; Thương Tụng gồm năm thiên: Na Tự Thành Thang, Liệt Tổ Tự Trung Tông, Huyền Điểu Tự Cao Tông, Trường Phát Thái Đế, Ân Vũ Tự Cao Tông. Trong Nghiêm Sán Thi Chú ghi: Vi Tử là con cháu nhà Thương, cho nên lễ nhạc của nhà Thương đều tồn tại ở đất Tống. Truyền tới đời năm thứ bảy là Đới Công, lúc này lễ nhạc bị mai một, nhưng không phải là lỗi của Đới Công. Từ Đới Công trở lên, từ Vi Tử trở xuống trong khoảng thời gian này do người đến ngày càng ít. Có người tên là Chánh Khảo Phủ tìm được mười hai thiên Thương Tụng ở Thái sư nhà Chu. Lễ nhạc của nhà Tống tuy bị phế hoại nhưng Chánh Khảo Phụ lại tìm nó được từ nhà Chu, bởi vậy lễ nhạc nhà Thương tuy mất ở nhà Tống nhưng lại được từ nhà Chu. Nhà Chu dùng nhạc của sáu đời, nhạc chương cố nhiên là còn, nhờ vậy mà có được Thương tụng. Nhưng mười hai thiên Thương tụng này đến nay chỉ còn năm thiên, vì lúc sau định kinh Thi người ta lại bỏ mất hết bảy thiên.

Nước Vệ: Sau khi Chu Công đánh Quản, Sái, ông đem nửa số dân nhà Ân phong cho Khang Thúc ở đất Vệ (nay là Sơn Tây, Vệ Huy lộ, xưa là Vệ Châu, Ký châu). Đến đời năm thứ bảy là Khoảnh Hầu thì không tra cứu được niên đại. Con Khoảnh Vương là Hy Hầu lên ngôi sau đó mới ghi. Bắt đầu từ Thành Vương năm thứ 2 Đinh Hợi, kết thúc vào Tần Nhị Thế năm đầu Nhâm Thìn, gồm bốn mươi mốt chủ, trị vì chín trăm lẻ sáu năm.

Trong thời Hý Công, dân Địch xâm lấn nước Vệ, Ý Công bỏ nước mà chạy. Đới Công lên ngôi phải ở đồng hoang Tề ấp. Tề Hoàn Công

đánh Nhung Địch lấy thành Sở Khâu phong cho ông, Vệ Văn Công dời đô về Sở Khâu, bởi vậy nước Vệ sở dĩ hưng thịnh đều nhờ Tề Hoàn Công.

Chu:

Cộng Hòa năm đầu. Hy Hầu năm thứ 14

Tuyên Vương năm thứ 16

Vũ Công hòa năm đầu

Bình Vương năm thứ 14

Trang Công Dương năm đầu

Bình Vương năm thứ 37

Hoàn Công Hoàn năm đầu

Hoàn Vương năm đầu Châu Hu năm đầu Hoàn Vương năm thứ 2

Tuyên Công Tấn năm đầu

Hoàn Vương năm thứ 21

Huệ Vương Sóc năm đầu

Trang Vương năm thứ 9

Vệ Tuệ Công năm thứ 12

Huệ Vương năm thứ 9

Y Công Xích năm đầu

Huệ Vương năm thứ 17

Đới Công Thân năm đầu

Huệ Vương năm năm thứ 18

Văn Công Duệ năm đầu

Tương Vương năm năm thứ 18

Thành Công Trịnh năm đầu

Đinh Vương năm thứ 8

Mục Công Ngao năm đầu

Định Vương năm thứ 19

Định Công Tàng năm đầu

Giản Vương năm thứ 10

Hiến Công Diễn năm đầu

Linh Vương năm thứ 14

Thương Công Thu năm đầu

Cảnh Vương năm thứ 2

Tưởng Công Ác năm đầu

Cảnh Vương năm thứ 11

Linh Công Nguyên năm đầu

Kính Vương năm thứ 28

Xuất Công Triếp năm đầu

Kính Vương năm thứ 40

Trang Công Băng Hội năm đầu

Kính Vương năm thứ 43

Hầu Khởi năm

đầu

Trinh Định Vương năm đầu

Điệu Công Mặc năm đầu

Trinh Định Vương Năm thứ 17

Kính Công Phất năm đầu

Khảo vương năm thứ 10

Chiêu Công Củ năm đầu

Uy Liệt Vương năm đầu

Tương Công năm đầu

Uy Liệt Vương năm năm thứ 12

Thận Công Đồi năm đầu Liệt

Vương năm thứ 4

Thanh Công Huấn năm đầu

Hiển vương năm thứ 8

Thành Hầu Tốc năm đầu

Hiển Vương năm thứ 22

Vệ Phế Hầu theo Tam Tấn

Hiển Vương năm thứ 34

Bình Hầu năm đầu

Hiển Vương năm thứ 45

Tự phế rồi lập Tự Quân

Noãn Vương năm thứ 33

Hoài Quân năm đầu

Noãn Vương năm thứ 33

Hoài Quân năm đầu

Tần Phỉ Hoàng năm năm thứ 18

Quân Giác năm đầu

Tần Nhị Thế năm đầu, diệt nước Vệ, phế Giác làm thường dân

NƯỚC SỞ:

Con cháu của Hiên Viên, vốn ở tại Man Kinh là Quân Trưởng. Đời nhà Chu mới có Hùng Chúc thờ Văn Vương. Thời Thành Vương, cháu ông là Hùng Dịch được phong ở Sở, ban cho họ Phỉ, đó là Sở Tử (nay là kinh Hồ Bắc đao, Giang Lăng lộ, xưa là Kinh châu, vốn là một trong chín châu do Vũ lập, về sau Hán Quan Vũ khởi binh ở Lộc Lâm Sơn, chính là chỗ này). Từ Hùng Dịch đến đời năm thứ chín là Hùng Diên không thê tra cứu niên đại. Con Hùng Diên là Hùng Dũng lên ngôi sau đó mới ghi. Bắt đầu từ Thành Vương đến Uy Liệt Vương năm thứ ba mươi bốn thì Điệu Vương lên ngôi, trị vì tổng cộng bảy trăm mười lăm năm sau đó sát nhập vào Chiến Quốc. Noãn Vương năm thứ mười sáu, Tần đánh Sở cướp lấy Hoài Vương. Năm thứ mười tám,

Hoài Vương lưu vong trở về, Tần đuổi đánh bắt được, Hoài Vương mất ở Tần. Noãn Vương năm thứ năm mươi ba, Sở khảo Liệt Vương Khấu năm đầu, Sở dời đô về Thọ Xuân (nay là Hoài Tây, An Phong Lộ). Tần Chiêu Tương Vương năm thứ năm mươi bốn, Sở dời về Cự Dương. Từ Điệu Vương năm đầu đến Thủy Hoàng năm thứ hai mươi bốn, Sở tồn tại được một trăm bảy mươi chín năm.

Chu:

Cộng Hòa năm đầu Hùng Dũng năm đầu

Cộng Hòa năm thứ 5

Hùng Nghiêm năm đầu

Tuyên Vương năm thứ 3

Hùng Sương năm đầu

Tuyên Vương năm đầu

Hùng Trù năm đầu

Tuyên Vương năm thứ 29

Hùng Ngạc năm đầu

Tuyên Vương năm thứ 38

Nhược Ngao Hùng Nghi năm đầu

Bình Vương năm thứ 8

Tiêu Ngao Hùng Khảm năm đầu

Bình Vương năm thứ 14

Bân Vị Hùng Tuân năm đầu

Bình Vương năm thứ 31, Vũ Vương Hùng Thông xưng vương Trang Vương năm thứ 8

Văn Vương Hùng Ty năm đầu

Huệ Vương năm đầu Đổ Ngao Hùng Gian năm đầu Huệ Vương năm thứ 6

Thành Vương Hùng Hỗn năm đầu

Tương Vương năm thứ 27

Mục Vương thương Thần năm đầu

Khoảnh Vương năm thứ 6

Trang Lữ Vương năm đầu

Định Vương năm thứ 17

Cung Vương Thẩm năm đầu

Linh Vương năm thứ 13

Khang Vương Chiêu năm đầu

Cảnh Vương năm đầu Giáp Ngao Hào năm đầu Cảnh Vương năm thứ 5

Linh Vương Kiền năm đầu

Cảnh Vương năm thứ 7

Bình Vương tật Khí năm đầu

Kính Vương năm thứ 5

Chiêu Vương Trân năm đầu

Kính Vương năm thứ 31

Huệ Vương Chương năm đầu

Khảo Vương năm thứ 10

Giảo Vương Trung năm đầu

Uy Liệt Vương năm thứ 19

Thanh Vương Đương năm đầu

Uy Liệt Vương năm thứ 24

Điễu Vượng năm đầu, sáp nhập Chiến quốc.

Uy Liệt Vương năm thứ 24

Điễu Vượng năm đầu, sáp nhập Chiến quốc.

Liệt Vương năm thứ 7

Tuyên Vương năm đầu

Hiển Vương năm thứ 30

Uy Vương năm đầu

Hiển Vương 41

Hoài Vương năm đầu

Noãn Vương năm thứ 17

Tương Vương năm đầu

Noãn Vương năm thứ 53

Khảo Liệt Vương Khấu năm đầu

Tần Thủy Hoàng năm thứ 10

U Vương năm đầu

Thỉ Hoàng năm thứ 20

Vương Phục Sô năm đầu

Thỉ Hoàng năm thứ 24

Đất nước diệt vong

Khang Vương: Tên là Chiêu, con của Thành Vương, ông sửa sang cơ nghiệp của Văn Vương, Vũ Vương, thiên hạ thái bình, không dùng hình phạt, ông ở ngôi hai mươi sáu năm.

Chiêu Vương: Tên là Hà, con của Khang Vương, vương đạo suy vi, nước Sở không triều cống, ông bèn chinh phạt phía Nam, người trong nước dùng thuyền cho ông đi, đến giữa dòng keo chảy ra, ông và Sái công đều bị chết, ông ở ngôi năm mươi mốt năm.

Thích-ca Mâu-ni Phật: Theo Minh Giáo Đại Sư Chánh Tông ghi: Khi trời đất mới thay đổi, Diêm-phù châu mới có vị vua ra đời tên là Đại Nhân. Đại Nhân chết, các vua nối nhau trị vì, xưa nay không làm sao kể hết. Đời sau có vị vua tên là Đại Thiện Sinh, Đại Thiện Sinh sinh ra Ý-sư-ma, Ý-sư-ma sinh ra Ưu-la-đà, Ưu-la-đà sinh ra Cù-la, Cù-la sinh ra Ni-phù-la, Ni-phù-la sinh ra Sư Tử Giáp, Sư Tử Giáp sinh ra Tịnh Phạn Vương. Nhưng cả bảy đời vua này chỉ có Ý Sư Ma và Tịnh Phạn Vương được gọi là Thánh vương. Đức Như Lai được sinh ra từ Tịnh Phạn Thánh vương này. Trong tiền kiếp, Đức Như Lai gặp Phật Nhiên Đăng tại Liên Hoa đại thành, Phật Nhiên Đăng thọ ký ngài rằng: Về sau ông sẽ thành Phật như ta, với hiệu là Thích-ca Mâu-ni. Trong vô số kiếp nữa ông sẽ gặp Phật Ca-diếp ra đời, ông hành Bồ-tát hạnh mà thành đạo, được sinh lên Đâu-suất-đà thiên, ở vào ngôi bổ xứ với hiệu là Hộ Minh Đại Sĩ. Đến khi thời vận thích hợp, Đại sĩ sẽ sinh trong nhà Tịnh Phạn Vương, Chân chuyển luân trong Diêm-phù-đề, nước Ca-tỳ-la. Lúc ấy ông bỏ thân mạng cõi trời, cỡi voi trắng theo ánh sáng mặt trời giáng thần thác thai từ hông bên phải của Ma-da phu nhân. Đến lúc sắp sinh, Ma-da đi ngang dưới cây Vô ưu trong vườn thượng uyển, gặp lúc loài hoa này vừa nở, phu nhân bèn đưa tay lên hái, ngay lúc ấy Thánh tử đản sinh từ hông bên phải của bà. Rồng thần xuất hiện phun nước tắm ngài, đất nổi sen vàng đỡ lấy thân ngài. Thánh tử đi bốn phương mỗi phương bảy bước, một tay chỉ trời, một tay chỉ đất nói: Bốn phương trên dưới chỉ ta tôn quý nhất. Nhà vua ẵm ngài vào cáo với thiên miếu, tượng thần liền đứng cả dậy để lễ Ngài. Vua đưa Ngài về cung điện triệu tập hết người tài giỏi đến, trong số đó có một người tên là Tát-bà-tất-đạt tương đối lớn tuổi. Ông này làm thầy Ngài, dạy cho ngài những sách vở của thế gian. Sau đó không lâu, vua lập ngài làm Thái tử, gả công chúa Đại Khiết Thanh cho ngài. Tuy cũng cưới vợ như người thế gian nhưng ngài không có tâm phàm tục. Nhờ duyên đời trước, ngài chỉ vào bụng vợ mình và nói: Sáu năm sau, nàng sẽ sinh một đứa con trai.

Ngày nọ, Ngài sai người hầu đánh xe ngựa ra thành dạo chơi. Đi hết bốn cửa thành, nhưng những gì ngài gặp chỉ là già, bệnh, chết và một vị Sa-môn. Ngài cảm kích Sa-môn, nhân đó ý nguyện xuất gia càng dõng mãnh. Lúc này Thái tử tròn mười chín tuổi. Đêm mồng tám tháng hai, Ngài cỡi ngựa ra cửa Bắc, đến núi Đàn-đặc, nghỉ chân một lát trong rừng rồi Ngài cởi bỏ áo mão, tự dùng kiếm báu đeo bên mình cắt tóc và thề rằng: "Nguyện cho tất cả chúng sinh đều cắt đức phiền não này". Tịnh Cư thiên hóa làm người trao Tăng-già-lê cho Thái tử, nhờ vậy ngài có pháp phục để mặc. Ngài tiến sâu vào nơi vắng vẻ trong núi và tá túc tại Di-lâu bảo sơn. Ngài đến lạy A-lam già-lam học Bất dụng xứ định. Ba năm sau, Ngài đến Uất-đầu-lam học Phi phi tưởng định. Ba năm sau nữa, Ngài đến núi Tượng đầu cùng tu tập khổ hạnh với những ngoại đạo

khác, mỗi ngày chỉ ăn một hạt gạo hoặc mè. Tu tập sáu năm, lúc này Ngài thấy không còn tâm ý, không còn thọ nhận, tạo tác, nhưng ngoại đạo cũng thay đổi. Thánh nhân bèn tự suy nghĩ: Khổ hạnh này không phải là đích thực giải thoát, ta phải nhận thức ăn, sau đó mới thành Phật". Thế rồi Ngài xuống sông Ni liên tắm rửa, nhận bát sữa của một người con gái chăn bò. Sau đó Ngài đến dưới cội Tất-bát-la, Thiên đế hóa làm người đem cỏ Kiết tường đến trải làm chiếu cho Ngài ngồi. Đêm mồng bảy tháng hai (nhà Chu lấy tháng Tý làm tháng giêng, tháng Sửu làm tháng hai, nhà Hán lấy tháng Dần, Sửu làm tháng mười hai), Ngài nhập vào chánh định Tam-muội. Ngày mồng tám, lúc sao mai vừa mọc, Ngài hoát nhiên đại ngộ, thành Đẳng Chánh Giác, ngồi tòa Kim cang. Thiên đế lạy Ngài làm thầy, thỉnh Ngài chuyển pháp luân. Trước đây có năm anh em Kiều-trần-như từng theo hầu Ngài trong núi, Ngài đến đó độ họ trước tiên, bởi vậy Ngài vào vườn Lộc dã diễn thuyết pháp Tứ đế. Từ đó những người chứng đắc đạo quả có đến ức người. Ngài một mình đến nước Ma-kiệt-đề giáo hóa ba anh em Ưu-lâu-tần- loa Ca-diếp. Lúc đó quốc chủ Bình-sa vương dâng cúng rừng trúc của mình cho Ngài dựng tịnh xá, và thỉnh Phật đến đó cư ngụ. Không bao lâu, Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên ở Vương xá thành cũng đều theo Ngài tu tập. Ngài nói: "Hai người sắp đến ấy sẽ là đệ tử Thượng thủ của ta". Thế rồi Ngài độ hai người. Hồi ấy Đại Ca-diếp đã vào núi tu tập thiền định, lúc này Ca-diếp cũng đến Trúc lâm tịnh xá. Như Lai đứng dậy đón tiếp và nói với đại chúng: "Sau khi ta diệt độ, giáo pháp tồn tại trên đời sáu vạn năm đều nhờ sức của người này". Lúc này Như Lai đã thành đạo được sáu năm rồi. Sau đó vua cha đón Ngài về cung, nhìn thấy Ngài, quốc vương Tịnh Phạn vô cùng vui mừng. Vua triệu tập thân tộc lại, có đến năm trăm quý tử trong dòng tộc theo Ngài xuất gia. Lúc về cung, con Ngài là La-hầu-la ra đảnh lễ Ngài, Ngài trao y ca-sa cho La-hầu-la và nói với đại chúng: "Đứa bé này chính là Như Lai". Dùng lời đó để giải mối nghi của mọi người. Về sau, lúc sắp thị tịch, Phật nói với Ma-ha Ca-diếp: "Ta đem chánh pháp vi diệu Pháp nhãn thanh tịnh, Niết-bàn diệu tâm thật tướng vô tướng giao phó cho ông, ông phải khéo giữ gìn". Đồng thời Phật thọ ký A-nan là người kế thừa tiếp theo, hoằng truyền khiến không đoạn dứt và Phật nói kệ:

Pháp là pháp, không pháp

Pháp không pháp cũng pháp

Nay trao pháp không pháp

Pháp pháp đâu từng pháp.

Nói kệ xong, Phật bảo Ca-diếp: "Nay ta cùng đem kim lũ Tăng- già-lê giao phó cho ông, đợi đến khi bổ xứ Từ Thị Phật xuất thế ông hãy trao lại cho Đức Phật ấy, ông phải khéo giữ gìn y này". Đại Ca-diếp cung kính đón nhận lời Phật.

Một hôm, Thế Tôn qua thành Câu-thi-na, cạnh cây Sa-la song thọ, Ngài muốn nhập Niết-bàn. Lúc ấy, Trưởng giả Thuần-đà khẩn thiết xin được cúng dường. Nhân đó Như Lai diễn thuyết đại pháp độ Tu-bạt- đà-la, rồi Ngài nằm nghiêng bên phải an nhiên thị tịnh. Kim thân Ngài được an trí trong kim quan đợi Ca-diếp đến. Sau đó Ngài dùng lửa Tam- muội thiêu thân. Lửa tàn, vô số xá-lợi chói sáng cả trời đất. Trời, người, thần, rồng cùng chia xá-lợi đem về xây tháp.

Trong Chánh Tông ký lại ghi: Tra cứu theo niên đại thì Như Lai đản sinh vào ngày tám tháng tư năm Giáp Dần niên hiệu Chu Chiêu Vương năm thứ chín. Ngài xuất gia ngày tám tháng hai năm Nhâm Thân đời Chiêu Vương năm thứ hai mươi bảy 1 . Ngài diệt độ vào ngày mười lăm tháng hai năm Nhâm Thân đời Mục Vương năm thứ ba mươi sáu. Ngài diệt độ được một ngàn không trăm mười bảy năm. Đến năm Đinh Mão niên hiệu Hán Hiếu Minh Đế niên hiệu Vĩnh Bình thứ mười, Phật giáo mới lưu nhập vào Hoa Hạ. Ôi! Như Lai thị hiện như thế gian thọ bảy mươi chín tuổi, bốn mươi chín năm dùng Chánh pháp giáo hóa hữu tình, nhưng những người được độ không sao đếm hết. Nếu sự đản sinh, nhập diệt, xuất gia, thành đạo của Như Lai đều nằm trong niên đại của Chiêu Vương, Mục Vương, nhưng từ Chu Vũ Vương đến Lệ Vương đều không có niên đại, đến Tuyên Vương mới có niên đại. Trong Cựu Phổ ghi: Chiêu Vương năm thứ chín, năm thứ hai mươi bảy, năm thứ ba mươi ba, Mục Vương năm thứ ba mươi sáu, có người cho rằng không đúng. Tôi từng tranh luận việc này, vì vậy tôi khảo "cứu "Tam Đợi" Thế Biểu ba của Thái sử Công thì thấy bài tựa trong ấy ghi: Tôi đọc Điệp Ký, từ Hoàng Đế đến nay đều có niên đại, xét lịch, phổ, điệp trong ấy có cả sự truyền thừa của ngũ Đức, cổ văn đều có sự khác nhau, Phu tử không bàn năm thứ tự năm tháng, lẽ đâu mà không thật!" Từ đó mà xét, Tam đại về trước thật ra không phải là không có niên đại. Bởi Thái sử Công dùng Thượng thư của Khổng Tử làm chuẩn mực cho nên không ghi niên đại, mà soạn ra thế biểu. Trong thế biểu bình rằng: Việc phó pháp cho Đại Ca-diếp xảy ra lúc nào? Lấy gì làm minh chứng? Đáp: Trong hội Niết-bàn, Như Lai bảo các Tỳ-kheo: Các ông không nên nói như vậy, chánh pháp vô thượng mà ta có ấy, nay ta giao phó cả cho Ma-ha Ca-diếp, Ca-diếp sẽ là nơi nương tựa lớn cho các ông". Đó là minh chứng (kinh Niết-bàn, quyển năm thứ hai). Trong Chánh Tông ký lại bình rằng: Hai bộ sách của Bảo Lâm và Truyền Đăng đều ghi lúc nhập diệt của các tổ Thiên Trúc, rất trùng hợp với niên đại Chu, Tần của Hoa Hạ. Nhưng từ Chu Tuyên Vương về trước chưa có niên đại, hơn nữa, Hoa Hạ và Thiên Trúc cách nhau cả hơn vạn dặm, người này diệt độ có khi đã hơn ngàn năm rồi, sự việc rất mơ hồ, tôi sợ rằng đó là dịch lại chỉ mang tính tương đối chứ chưa hẳn đó là đích xác, nên lược mất năm tháng niên đại mà chỉ ghi lại đời Đế vương lúc đó mà thôi. Chỉ có Phật Thích-ca, Bồ-đề Đạt-ma, cùng chư tổ sáu đời của Trung Quốc nhập diệt lúc nào đều có thể tra cứu ra, vì được ghi chép đầy đủ.

Truyền Pháp Chánh Tông ký do Thiền sư Phật Nhật Khế Tung người Hàng châu soạn vào đời Tống. Sư họ Lý, người Đàm Tân, Đằng châu, Quảng Tây đạo. Sư bảy tuổi xuất gia, thờ thầy là Sa-môn Đông Sơn. Năm mười ba tuổi, Sư được thọ Cụ túc, mười chín tuổi sư du phương đến vùng Nguyên, Tương, qua vùng Hành, Nhạc, yết kiến Thiền Sư Thần Đỉnh Ân. Khi đối đáp với Sư, Ân nói những lời khác lạ nhưng Sư không khế ngộ. Sư vân du đến Viên Quân, được Động Sơn Hiểu Thông ấn khả. Sư tham vấn khắp Thiện tri thức, ban đêm Sư lạy tượng Quán Âm niệm đủ hơn mười vạn biến mới đi ngủ. Kinh sách thư tịch của thế gian Sư không học, nhưng Sư đã soạn bộ Nguyên Giáo đến hơn mười vạn lời, bàn rõ về cái đạo nhất quán giữa Phật giáo và Nho giáo, chống lại chủ trương bài xích Phật giáo của các nhà Nho như Hàn Dũ…Về sau, Sư ở tại Linh Ẩn Vĩnh An Lan Nhã thuộc Hàng châu, soạn Thiền môn Định Tổ Đồ, truyền pháp Chánh Tông Ký và những bộ sách khác có đến vạn lời rồi dâng cho Nhân Tông Hoàng Đế, thông qua sự tiến cử của Khai Phong phủ. Ngày mười tám tháng ba năm Gia Hựu năm thứ bảy, Nhân Tông hạ chiếu cho Truyền Pháp viện biên tập những tác phẩm của Sư vào Tạng, ân sủng Sư và ban cho Sư hiệu là Minh Giáo đại Sư. Tể tướng Hàn Kỳ Đại Sâm Âu Dương Tu lạy Sư làm thầy. Dương Tu nói: "Không ngờ trong chúng Tăng lại có một người tài giỏi như thế nầy!".

Sau đó, Sư về ở tại Vĩnh An, ngày bốn tháng sáu năm Thần Tông Hy Ninh năm thứ năm, Sư viết kệ:

Đêm sau lúc trăng mọc

Nay ta vui độc hành

Chẳng học lão Đại Mai

Tham theo tiếng loài sóc.

Đến nửa đêm thì Sư thị tịch, lúc trà-tỳ có năm nơi không cháy là đỉnh đầu, tai, lưỡi, đồng chân và xâu chuỗi. Xương đỉnh đầu có xá-lợi màu hồng trắng sáng sạch. Mồng tám tháng đó, tăng tục đem những phần không cháy an táng bên trái Vĩnh An Lan Nhã. Sư thọ sáu mươi sáu tuổi, tăng lạp năm mươi ba hạ. (Hãy xem hành trạng của Sư do Thượng thư đồn điền viên ngoại lang Trần Thuấn Du soạn). Sư tự là Trọng Linh, hiệu là Tiềm Tử, nối pháp Thiền sư Động Sơn Hiểu Thông, Thông nối pháp Văn-thù Giám Chân, Chân nối pháp Đức Sơn Tông Mật, Mật nối pháp Văn Môn Văn Yển.

+ Đức Phật Thính-ca Mâu-ni là Phật thứ bốn trong Hiền kiếp.

+ Năm Tỳ-kheo gồm: Kiều-trần-như, Át-bệ, Bạt-đề, Thập Lực Ca-diếp, Ma-nam, Câu-lợi. Có bài tụng rằng:

Át-bệ, Bạt-đề và Câu-lợi

Cả thảy ba người thuộc họ cha

Trần-như, Thập Lục thuộc họ mẹ

Khi chuyển pháp luân độ trước tiên.

+ Ba anh em Ca-diếp gồm: Ưu-lâu-tần-loa Ca-diếp, Già-da Ca- diếp, Na-đề Ca-diếp chứ không phải Đại Ca-diếp. Đồ chúng của họ gồm một ngàn người. Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên mỗi người có một trăm đồ chúng. Trưởng giả Da-xá v.v… cả thảy năm mươi người nữa, đó là chúng thường theo Phật. Ở trước mỗi bộ kinh đều nói đại chúng gồm một ngàn hai trăm năm mươi vị chính là những vị này. Trong kinh chỉ nêu số lớn nên lược bỏ bớt năm người.

+ Thế Tôn đưa cành hoa lên, Ca-diếp mỉm cười được rút ra từ Đại Phạm vương Vấn Phật Quyết Nghi Kinh. Trong kinh ghi: Đức Phật ở trong núi Linh thứu, Đại Phạm Thiên vương cúng dường Phật cành hoa Ba-la màu vàng sáng. Thế Tôn đưa cành hoa lên trước chúng, cả trăm vạn trời người đều mờ mịt chẳng hiểu, chỉ có ngài Ca-diếp phá nhan mỉm cười, Thế Tôn nói: "Ta có chánh pháp nhãn tạng Niết-bàn diệu tâm, nay giao phó cho Ca-diếp. " (hãy xem trong Tống Thần Tông năm Hy Ninh thứ mười, truyện Thừa Tướng Vương Kinh Quốc Công)

+ Kết tập pháp tạng (xem phần hành trạng của ngài Ca-diếp)

+ Pháp Tứ đế gồm: Khổ, Tập, Diệt, Đạo.

1. Khổ đế: Riêng có hai mươi lăm hữu, chung thì có sáu đường sinh tử.

2. Tập đế: Tức kiến hoặc, tư hoặc, hay còn gọi là kiến tu, tứ trụ, nhiễm ô vô tri, thủ tướng hoặc, chi mạt vô minh, thông hoặc, giới nội hoặc, tên gọi tuy bất đồng nhưng chỉ là kiến hoặc, tư hoặc mà thôi.

3. Diệt đế: Trước Diệt khổ, Tập hiển bày Chân lý. Diệt này là Chân diệt chứ không phải Chân đế.

4. Đạo đế: Tóm lược thì có Giới, Định, Tuệ, rộng ra thì có ba mươi bảy phẩm Trợ đạo, gồm bốn Niệm xứ, bốn Chánh cần, bốn Như ý túc, năm Căn, năm Lực, bảy Giác chi, tám Chánh đạo.

Trong Tứ đế lại chia ra thế gian và xuất thế gian. Hai Đế trước là nhân quả của thế gian, quả là Khổ, nhân của Tập. Hai Đế sau là nhân quả xuất thế gian, quả là Diệt, nhân là Đạo. Nhưng vì sao thế gian và xuất thế gian đều nêu quả trước nhân sau? Vì hàng Thanh văn độn căn, biết Khổ, đoạn Tập, ham quả mà tu nhân nên phải diễn thuyết như vậy.

+ Mục Vương: Tên là Mãn, con của Chiêu Vương, ở ngôi năm mươi lăm năm thọ một trăm lẻ năm tuổi. Từ Di làm loạn, thống lảnh Cửu Di đánh Tông thất nhà Chu, khi chạy đến Hà Thượng, Mục Vương sợ cùng đường nên ban lệnh cho Từ làm chư hầu phía Đông. Từ tử xưng Vương. Từ tử họ Doanh, đất đai vuông vức năm trăm dặm. Từ thi hành nhân nghĩa, nhặt được cung tên màu son, tự cho là được điềm lành trời ban, nên tự xưng là Yển Vương, có đến ba mươi sáu nước trên lục địa của ông đến triều cống. Mục Vương đi tuần phía Tây, ham vui đến nổi quên trở về, nghe Từ tử chiếm ngôi, ông sai Tạo Phụ làm Ngự sử rồi dẫn quân về để cứu cái loạn Yển Vương, sai Sở đánh Từ, Từ tử chạy về Bắc đến Bành thành (nay là thành Thanh Duyện, Từ châu), có đến vạn dân chạy theo ông. Mục Vương đem thành Triệu phong cho Tạo Phụ. Dòng họ này từ đây đổi thành họ Triệu.

+ Cộng Vương: Tên là Ế Hỗ, con của Mục Vương, ở ngôi mười năm.

+ Ý Vương: Tên là Hy, con của Cộng Vương, Ông dời đô về Hòe Lý, Sử kí ghi: Vương có thi, nhưng nay thì không có, vì thất lạc. Ông ở ngôi hai mươi lăm năm. Hòe Lý, nay là Ung Thành, thuộc huyện Hưng Bình, An Tây lộ, Thiễm Tây, là nơi an táng Lão tử.

+ Thi: Tề Thái Công truyền đến đời năm thứ năm là Ai Công, Ai Công hoang dâm, Ý Vương sai thiêu sống ông ta. Biến Phong của Tề bắt đầu làm ra năm thiên: Kê Minh, Hoàn Trứ, Đông Phương Chi Nhật, Đông Phương Vị Minh.

+ Hiếu Vương: Tên là Tích Phương, em của Ý Vương, hồi đó có thi, đến nay không còn vì thất lạc, ông ở ngôi mười lăm năm.