SỐ 2034 — LỊCH ĐẠI TAM BẢO KÝ

II. ĐỜI HẬU HÁN:

Năm Ất Dậu, thuộc đời Hán Quang Võ Đế, tên Tú, tự là Văn Thúc, cháu chín đời của Hán Cao Tổ (Lưu Bang), trị vì được ba mươi ba năm, dời đô về Lạc dương, năm đầu niên hiệu là Kiến Vũ. Phật nhập Niết-bàn đến năm này được sáu trăm ba mươi bốn năm.

Năm Bính Tuất, năm thứ hai.

Năm Đinh Hợi, năm thứ ba. Năm Mậu Tý, năm thứ tư. Năm Kỷ Sửu, năm thứ năm. Năm Canh Dần, năm thứ sáu. Năm Tân Mão, năm thứ bảy. Năm Nhâm Thìn, năm thứ tám. Năm Quý Tỵ, năm thứ chín.

Năm Giáp Ngọ, năm thứ mười. Năm Ất Mùi, năm thứ mười một. Năm Bính Thân, năm thứ mười hai. Năm Đinh Dậu, năm thứ mười ba. Năm Mậu Tuất, năm thứ mười bốn. Năm Kỷ Hợi, năm thứ mười lăm.

Năm Canh Tý, năm thứ mười sáu. Năm Tân Sửu, năm thứ mười bảy. Năm Nhâm Dần, năm thứ mười tám. Năm Quý Mão, năm thứ mười chín. Năm Giáp Thìn, năm thứ hai mươi.

Năm Ất Tỵ, năm thứ hai mươi mốt. Ở Tây Vức, vua Sa-xa… cả thảy mười sáu nước đều sai Thái tử đến hầu dâng hiến các phẩm vật địa phương.

Năm Bính Ngọ, năm thứ hai mươi hai. Năm Đinh Mùi, năm thứ hai mươi ba. Năm Mậu Thân, năm thứ hai mươi bốn. Năm Kỷ Dậu, năm thứ hai mươi lăm.

Năm Canh Tuất, năm thứ hai mươi sáu. Năm Tân Hợi, năm thứ hai mươi bảy. Năm Nhâm Tý, năm thứ hai mươi tám. Năm Quý Sửu, năm thứ hai mươi chín. Năm Giáp Dần, năm thứ ba mươi.

Năm Ất Mão, năm thứ ba mươi mốt.

Năm Bính Thìn, năm đầu niên hiệu Trung Ngươn vào tháng hai, vua đi tuần du phía Đông lên núi Thái sơn. Sài Tế khắc lời minh vào đá. Có khí mây tạo nên Cung Khuyết, quét đất tế lễ Lương Phủ xong rồi trở về. Lại đến nước Lỗ cúng tế đức Khổng Tử tại nhà của ngài. Đến tháng chín, có suối nước khoáng phun, kẻ ở Kinh Sư uống xong bệnh cũ đều lành hẳn.

Năm Đinh Tỵ, năm thứ hai, là năm thống kê khắp thiên hạ thì thấy về hộ dân gồm có bốn trăm hai mươi bảy vạn chín ngàn sáu trăm Về số người dân (dân khẩu) thì có hai ngàn một trăm vạn bảy ngàn tám trăm hai mươi

Năm Mậu Ngọ, đời Hán Minh Đế, tên Trang, là con thứ tư của Hán Quang Võ, trị vì được mười tám năm, năm đầu đặt niên hiệu là Vĩnh Bình. Năm này Đức Phật nhập Niết-bàn được sáu trăm sáu mươi bảy năm.

Năm Kỷ Mùi, năm thứ hai. Năm Canh Thân, năm thứ ba. Năm Tân Dậu, năm thứ tư.

Năm Nhâm Tuất, năm thứ năm. Năm Quý Hợi, năm thứ sáu.

Năm Giáp Tý, năm thứ bảy. Năm này nhà vua nằm mộng thấy người bằng vàng bay đến trước sân điện. Đây tức là điền ứng cho việc sẽ có tượng Phật và kinh Pháp vậy. Vua bèn sai sứ sang Tây Vức tìm kiếm Kinh Phật.

Năm Ất Sửu, năm thứ tám. Năm Bính Dần, năm thứ chín.

Năm Đinh Mão, năm thứ mười. Sứ giả trở về, lại có ngài Ca-diếp Ma-đằng đến đế đô Lạc dương, liền phiên dịch kinh Tứ Thập Nhị Chương. Vì dùng bạch mã chở kinh về, nên xây dựng chùa Bạch mã.

Năm Mậu Thìn, năm thứ mười một. Ngài Trúc Pháp Lan dịch bộ Phật Bổn Hạnh Kinh gồm đủ năm quyển. Đào Ẩn Cư niên lịch nói rằng: "Vua nằm mộng thấy người vàng đến, bèn sai người đi sứ". Năm này so với các tác gia khác có chút ít khác nhau, song cuối cùng vẫn tương đương.

Năm Kỷ Tỵ, năm thứ mười hai.

Năm Canh Ngọ, năm thứ mười ba. Ngài Trúc Pháp Lan dịch xong bộ Thập Địa Đoạn Kết Kinh gồm bốn quyển.

Năm Tân Mùi, năm thứ mười bốn. Năm Nhâm Thân, năm thứ mười lăm. Năm Quý Dậu, năm thứ mười sáu.

Năm Giáp Tuất, năm thứ mười bảy. Năm Ất Hợi, năm thứ mười tám.

Năm Bính Tý, năm đầu vua Hán Chương Đế, tên Thản, con vua Hán Minh Đế, trị vì mười ba năm, niên hiệu đầu là Kiến Sơ. Năm này Phật nhập Niết-bàn đã được sáu trăm tám mươi lăm năm.

Năm Đinh Sửu, năm thứ hai.

Năm Mậu Dần, năm thứ ba.

Năm Kỷ Mão, năm thứ tư, đầu niên hiệu Vĩnh Bình Thông Nghị Lang Ban Cố viết quyển Hán Thư, năm này mới xong gồm hơn hai mươi năm.

Năm Canh Thìn, năm thứ năm. Năm Tân Tỵ, năm thứ sáu.

Năm Nhâm Ngọ, năm thứ bảy. Năm Quý Mùi, năm thứ tám.

Năm Giáp Thân, năm đầu niên hiệu Ngươn Hòa Năm Ất Dậu, năm thứ hai.

Năm Bính Tuất, năm thứ ba.

Năm Đinh Hợi, năm đầu niên hiệu Chương Hòa, vua ra chiếu Khiến Tào Bao định nghi lễ gồm có một trăm năm mươi thiên.

Năm Mậu Tý, năm thứ hai.

Năm Kỷ Sửu, đời vua Hán Hòa Đế, tên Triệu, là con của Hán Chương Đế, trị vì mười bảy năm, năm đầu niên hiệu là Vĩnh Ngươn. Năm này Phật nhập Niết-bàn đã được sáu trăm chín mươi tám năm.

Năm Canh Dần, năm thứ hai. Năm Tân Mão, năm thứ ba. Năm Nhâm Thìn, năm thứ tư. Năm Quý Tỵ, năm thứ năm. Năm Giáp Ngọ, năm thứ sáu. Năm Ất Mùi, năm thứ bảy.

Năm Bính Thân, năm thứ tám. Năm Đinh Dậu, năm thứ chín. Năm Mậu Tuất, năm thứ mười. Năm Kỷ Hợi, năm thứ mười một. Năm Canh Tý, năm thứ mười hai.

Năm Tân Sửu, năm thứ mười ba, nước An Tức cống hiến Sư tử. Năm Nhâm Dần, năm thứ mười bốn.

Năm Quý Mão, năm thứ mười lăm. Năm Giáp Thìn, năm thứ mười sáu.

Năm Ất Tỵ, năm đầu niên hiệu Ngươn Hưng.

Năm Bính Ngọ, đời vua Hán Thương Đế, tên Long, là con của Hán Hòa Đế, trị vì một năm, năm đầu có niên hiệu là Duyên Bình. Năm này Đức Phật nhập Niết-bàn đã được bảy trăm mười lăm năm.

* Năm Đinh Mùi, đời vua Hán An Đế, tên Hữu, là cháu của Hán Chương Đế, trị vì mười chín năm, năm đầu niên hiệu là Vĩnh Sở. Năm này Phật nhập Niết-bàn đã được bảy trăm mười sáu năm.

Năm Mậu Thân, năm thứ hai. Năm Kỷ Dậu, năm thứ ba.

Năm Canh Tuất, năm thứ tư. Năm Tân Hợi, năm thứ năm. Năm Nhâm Tý, năm thứ sáu. Năm Quý Sửu, năm thứ bảy.

Năm Giáp Dần, năm đầu niên hiệu Ngươn Sơ, thì các nước Cửu Chân Niết Ngoại Dạ Lang…, có quan ải cách nội phủ cả một ngàn tám trăm dặm.

Năm Ất Mão, năm thứ hai. Năm Bính Thìn, năm thứ ba. Năm Đinh Tỵ, năm thứ tư.

Năm Mậu Ngọ, năm thứ năm. Năm Kỷ Mùi, năm thứ sáu.

Năm Canh Thân, năm đầu niên hiệu Vĩnh Ninh. Ngày tháng tư, vua xuống chiếu quy định Bộc Xạ Lưu Trân phục vụ từ năm Kiến Vỡ đến nay được gọi là Thần Phó.

Năm Tân Dậu, năm đầu niên hiệu Kiến Quang. Năm Nhâm Tuất, năm đầu niên hiệu Diên Quang. Năm Quý Hợi, năm thứ hai.

Năm Giáp Tý, năm thứ ba. Năm Ất Sửu, năm thứ tư.

* Năm Bính Dần, đời vua Hán Thuận Đế, tên Bảo, là con của Hán An Đế, trị vì mười chín năm, niên hiệu đầu là Vĩnh Kiến. Năm này Phật Niết-bàn đã được bảy trăm ba mươi lăm năm.

Năm Đinh Mão, năm thứ hai, vào tháng hai, vua xuống chiếu có các quan như Bị Huyền Sào Sính Nam Dương Phàn Anh và Hoàng Quỳnh, Dương Hậu… đến công xa thiết lập Đàn Tịch để hỏi thần linh về việc được mất, rồi trở về lấy lễ mà trị nước.

Năm Mậu Thìn, năm thứ ba. Năm Kỷ Tỵ, năm thứ tư.

Năm Canh Ngọ, năm thứ năm. Năm Tân Mùi, năm thứ sáu.

Năm Nhâm Thân, năm đầu niên hiệu Dương Gia. Năm Quý Dậu, năm thứ hai.

Năm Giáp Tuất, năm thứ ba. Năm Ất Hợi, năm thứ tư.

Năm Bính Tý, năm đầu niên hiệu Vĩnh Hòa. Năm Đinh Sửu, năm thứ hai.

Năm Mậu Dần, năm thứ ba. Năm Kỷ Mão, năm thứ tư. Năm Canh Thìn, năm thứ năm.

Năm Tân Tỵ, năm thứ sáu. Bấy giờ có Trương Lăng ở nước Thục lấy hiệu là Thiên Sư, viết Bộ Đạo Thư gồm hai mươi bốn quyển, có chương luận về phép cúng tế, chương về Đạo sĩ. Việc cúng tế có từ đấy.

Năm Nhâm Ngọ, năm đầu niên hiệu Hán An. Năm Quý Mùi, năm thứ hai.

Năm Giáp Thân, năm đầu niên hiệu Kiến Khang.

* Năm Ất Dậu, đời Hán Xung Đế, tên Bỉnh, là cháu vua Hán Thuận Đế, trị vì một năm, niên hiệu đầu là Vĩnh Gia. Con của Trương Lăng là Hành làm Bảo Sư. Năm này Phật nhập Niết-bàn được bảy trăm năm mươi bốn năm.

* Năm Bính Tuất, đời vua Hán Chất Đế, tên Toản là huyền tôn (cháu bốn đời) của Hán Chương Đế, trị vì một năm, năm đầu niên hiệu là Sơ Nguyên. Đến năm này Phật nhập Niết-bàn đã được bảy trăm năm mươi năm năm.

* Năm Đinh Hợi, đời Vua Hán Hoàn Đế, tên Chí. Cháu bốn đời (tằng của Hán Chương Đế, trị vì được hai mươi mốt năm, năm đầu niên hiệu là Kiến Sơ. Năm này Phật nhập Niết-bàn đã được bảy trăm năm mươi sáu năm. Chu Sĩ hành Hán Lục chép rằng: Chi-lâu-ca-sấm năm này đã dịch kinh A-súc. có hai quyển.

Năm Mậu Tý, năm thứ hai. Cao Tăng truyện chép rằng: Ngài An Thế Cao từ năm thứ hai niên hiệu Kiến Sơ cho đến giữa năm Kiến Ninh của vua Linh Đế, hơn hai mươi năm đã gom dịch các kinh Pháp Cú… được một trăm bảy mươi bốn bộ gồm một trăm tám mươi tám quyển.

Năm Kỷ Sửu, năm thứ ba.

Năm Canh Dần, năm đầu niên hiệu Hòa Bình.

Năm Tân Mão, năm đầu niên hiệu Ngươn Gia. Chu Sĩ Hành Hán Lục chép rằng: Ngài Thế Cao trong năm này đã dịch Ngũ Thập Giảo Kế Kinh được hai quyển, Thất Xứ Tam Quán Kinh được hai quyển.

Năm Nhâm Thìn, năm thứ hai, sách Chu Sĩ Hành Hán Lục chép rằng: Ngài Thế Cao trong năm này đã dịch Phổ Pháp Nghĩa Kinh một quyển và Nội Tạng Kinh một quyển.

Năm Quý Tỵ, năm đầu niên hiệu Vĩnh Hưng.

Năm Giáp Ngọ, năm thứ hai.

Năm Ất Mùi, năm đầu niên hiệu Vĩnh Thọ.

Năm Bính Thân, năm thứ hai, sách Chu Sĩ Hành Hán Lục chép: Ngài Thế Cao năm này dịch Nhân Bổn Dục Sinh kinh một quyển.

Năm Đinh Dậu, năm thứ ba.

Năm Mậu Tuất, năm đầu niên hiệu Diên Gia. Năm Kỷ Hợi, năm thứ hai.

Năm Canh Tý, năm thứ ba. Năm Tân Sửu, năm thứ tư. Năm Nhâm Dần, năm thứ năm. Năm Quý Mão, năm thứ sáu.

Năm Giáp Thìn, năm thứ bảy. Năm Ất Tỵ, năm thứ tám.

Năm Bính Ngọ, năm thứ chín.

Năm Đinh Mùi, năm đầu niên hiệu Vĩnh Khang. Sách Chi Mẫn Độ Lục chép: Ngài Thế Cao năm này dịch bộ Tu Hành Đạo Địa Kinh được bảy hoặc sáu quyển.

* Năm Mậu Thân, đời vua Hán Linh Đế, tên Hoành, là cháu bốn đời của Hán Chương Đế, trị vì hai mươi hai năm, năm đầu niên hiệu Kiến Ninh. Năm này Phật nhập Niết-bàn đã được bảy trăm bảy mươi bảy năm.

Năm Kỷ Dậu, năm thứ hai.

Năm Canh Tuất, năm thứ ba. Ngài An Thế Cao dịch kinh đến năm này mới xong, không phải dừng lại một chỗ mà lại ra đi.

Năm Tân Hợi, năm thứ tư.

Năm Nhâm Tý, năm đầu niên hiệu Gia Bình. sách Chu Sĩ Hành Hán Lục chép rằng: Ngài Trúc Phật Sóc năm này châu Lạc dương dịch bộ Đạo Hạnh Kinh được một quyển, ngài Đạo An chú thích lời Tựa.

Năm Quý Sửu, năm thứ hai. Năm Giáp Dần, năm thứ ba.

Năm Ất Mão, năm thứ tư. Nhà vua rất thích sách nên đã soạn ra Nghĩa Hoàng Thiên gồm năm mươi chương.

Năm Bính Thìn, năm thứ năm. Năm Đinh Tỵ, năm thứ sáu.

Năm Mậu Ngọ, năm đầu niên hiệu Quang Hòa.

Năm Kỷ Mùi, năm thứ hai. Sách Chi Mẫn Độ Lục chép rằng: Ngài Chi-lâu-ca-sấm ngày tám tháng bảy đã dịch Bát-nhã Đạo Hạnh Phẩm… gồm mười quyển.

Năm Canh Thân, năm thứ ba. Sách Nhiếp Đạo Chân Lục chép rằng: Ngài Chi-lâu-ca-sấm ngày tám tháng mười châu Lạc dương đã dịch Bộ Ban Chu Tam-muội Kinh gồm hai quyển, và một quyển Bảo Tích Kinh.

Năm Tân Dậu, năm thứ tư, quan Đô úy An Huyền dịch bộ Pháp Cảnh Kinh gồm hai quyển, một quyển kinh A-hàm (khẩu giải), được xuất bản ở Lạc dương. Ngài Nghiêm Phật Điều chép lại.

Năm Nhâm Tuất, năm thứ năm.

Năm Quý Hợi, năm thứ sáu. Ngài Trúc Phật Sóc, châu Lạc dương đã dịch Bộ Đạo Hạnh Kinh một quyển. Ngài Chi-lâu-ca-sấm đọc lời, các ngài Mãnh Phước, Trương Liên chép lại.

Năm Giáp Tý, năm đầu niên hiệu Trung Bình.

Năm Ất Sửu, năm thứ hai. Ở Lạc dương, ngài Chi Diệu dịch xong các kinh Thành Cụ, Quang Minh… mười một bộ gồm mười một quyển.

Năm Bính Dần, năm thứ ba. Sách Chu Sĩ hành Hán Lục chép: Ở Lạc dương, ngày tám tháng hai ngài Chi-lâu-ca-thức đã dịch bộ Thủ-lăng-nghiêm kinh gồm hai quyển.

Năm Đinh Mão, năm thứ tư. Ở Lạc dương, ngài Khang Cự dịch.

Vấn Địa Ngục Sự kinh một quyển. Năm này Ngụy văn Đế sinh

Năm Mậu Thìn, năm thứ năm. Cao Tăng truyện chép rằng: sáu bộ kinh như Cổ Duy-ma-cật v…. v… mười quyển, đều do ngài Nghiêm Phật Điều người lâm hoài ở Lạc dương dịch

Năm Kỷ Tỵ, năm thứ sáu. Ngày tháng giêng đổi niên hiệu là Quang Gia (năm đầu). Đến tháng mười lại đổi niên hiệu là Chiêu Ninh, rồi tháng mười hai lại đổi là Vĩnh Long.

* Năm Canh Ngọ, đời vua Hán Hiến Đế, tên Hiệp, là con vua Hán Linh Đế, trị vì ba mươi năm, niên hiệu đầu là Sơ Bình. Đến tháng hai thì Đổng Trác cướp ngôi vua, phải chạy về Trường an khiến Viên Thiệu khởi binh ở Bột Hải, Tôn kiên khởi binh ở Giang nam. Năm này Phật nhập Niết-bàn đã được bảy trăm chín mươi chín năm.

Năm Tân Mùi, năm thứ hai. Năm Nhâm Thân, năm thứ ba. Năm Quý Dậu, năm thứ tư.

Năm Giáp Tuất, năm đầu niên hiệu Hưng Bình. Sách Hán Lục về Trúc Đạo Tổ tán lục ghi: Năm này ở Lạc Dương, Khang Mạnh Tường dịch kinh Tứ Đế một quyển, bản này có chút ít khác nhau với quyển của An Thế Cao.

Năm Ất Hợi, năm thứ hai.

Năm Bính Tý, năm đầu niên hiệu Kiến An.

Năm Đinh Sửu, năm thứ hai. Ngày tháng ba, Sa-môn Trúc Đại Lực ở Lạc Dương đã dịch Tu Hành Bổn Khởi Kinh gồm hai quyển.

Năm Mậu Dần, năm thứ ba.

Năm Kỷ Mão, năm thứ tư. Cao Tăng truyện chép rằng: Hưng Khởi Bổn Hạnh Kinh… năm bộ gồm tám quyển, cùng ngài Khang Mạnh Tường dịch

Năm Canh Thìn, năm thứ năm. Năm Tân Tỵ, năm thứ sáu.

Năm Nhâm Ngọ, năm thứ bảy. Năm Quý Mùi, năm thứ tám. Năm Giáp Thân, năm thứ chín.

Năm Ất Dậu, năm thứ mười. Vua xuống chiếu cho Đạo Câu Duyệt soạn Hán Ký.

Năm Bính Tuất, năm thứ mười một.

Năm Đinh Hợi, năm thứ mười hai. Cao Tăng truyện chép: Hai quyển Trung Bổn Khởi Kinh do ngài Đàm Quả cùng Khang Mạnh Tường dịch cũng trong năm này.

Năm Mậu Tý, năm thứ mười ba. Năm Kỷ Sửu, năm thứ mười bốn. Năm Canh Dần, năm thứ mười lăm.

Năm Tân Mão, năm thứ mười sáu. Cao Tăng truyện chép rằng: Năm này ngài Trúc Đại Lực dịch ra hai quyển bộ Tu Hành Bổn Khởi Kinh.

Năm Nhâm Thìn, năm thứ mười bảy. Năm Quý Tỵ, năm thứ mười tám.

Năm Giáp Ngọ, năm thứ mười chín. Có cháu của Trương Lăng là Lỗ Canh soạn các Chương Phù tự xưng là Sư Quân, lãnh đạo mọi người tự xưng làm Trấn Di Trung Lang tướng.

Năm Ất Mùi, năm thứ hai mươi.

Năm Bính Thân, năm thứ hai mươi mốt. Năm Đinh Dậu, năm thứ hai mươi hai. Năm Mậu Tuất, năm thứ hai mươi ba.

Năm Kỷ Hợi, năm thứ hai mươi bốn.

LỊCH ĐẠI TAM BẢO KÝ

QUYỂN 3

(Qua các triều đại: Ngụy, Tấn, Tống, Tề, Lương, Chu và Đại Tùy).

Nói về niên đại các đời vua sau thì từ đời Tam Hoàng Thiên hạ chỉ có một chúa, và suốt cả hai thời Tiền Hán cùng Hậu Hán không thể có hai tôi. Nhưng kể từ đời Ngụy tấn cho đến đời Đại Tùy chúng ta đây trị vì thì số thành ấp kinh đô được dựng lên khác nào lông nhím muôn màu muôn vẽ hai mươi hai nước thì có hai mươi hai kinh đô, trong đó Ngô có một, Tần có ba và Lương, Ngụy, Tề, Trần… cả tám nước này tuy nói là bảo trì nghi chế củ nhưng điều tuyên dịch Kinh Phật cốt giữ gìn Tam bảo được lâu dài để tứ sinh được nhờ cậy. Do đó mà kẻ chuyên làm thiện vốn để đức về sau, cho nên cần ghi chép lại cho mọi đời đều noi gương. Nhưng các danh mục ghi chép không được tiếp nối liên tục. Như ở thời Bá chủ thì trong mười nước đã có bốn nước không xiển dương truyền bá Thánh giáo, nên đối với sự việc không biết noi theo sự tu hành. Đến nay thì mỗi nước đều căn cứ vào quyển Chí Thư của mình nêu sơ lược các sự việc qua các niên đại. Ngõ hầu hiểu biết về việc mạnh yếu, việc bắt đầu và kết thúc hoặc sự hưng phế của các triều đại.

Như năm tân sửu năm thứ hai niên hiệu Hoàng Sơ của Tào Ngụy Văn Đế thì có Lưu Bị đóng đô ở nước Thục xưng là nhà Hán, gồm hai đời vua trị vì bốn mươi ba năm sau đó lại thuộc về Ngụy Văn Đế.

Ở đời Tây Tấn, năm Nhâm Tuất, năm đầu của niên hiệu An Ngươn của vua huệ Đế, có Trương Quỹ khởi nghiệp ở Lương Châu xưng là nhà Lương. Đó là thời Tiền Lương, gồm bảy vua kéo dài sáu mươi hai năm. Rồi lại thuộc về đời Tiền Tần là Phù Vĩnh Cố.

Đời Tấn huệ Đế, năm Giáp Tý là năm đầu niên hiệu Vĩnh An, thì có Lưu Uyên dựng nghiệp ở Bình Dương. Lúc đầu tiên gọi là nhà Hán, về sau lại xưng là nhà Triệu. Đó là Tiền Triệu, gồm bốn đời vua kéo dài hai mươi sáu năm, về sau lại thuộc về hậu Triệu là Thạch Lặc.

Cũng cùng năm đầu niên hiệu Vĩnh An thì Lý Hùng khởi lên ở nước Thục, ban đầu gọi là Đại Thành về sau đổi xưng là nhà Hán, gồm bốn vua kéo dài bốn mươi bốn năm, sau đó bị Tấn Mục tiêu diệt.

Về đời Đông Tấn, vào năm Canh Thìn năm thứ ba niên hiệu Thái Hưng của vua Ngươn Đế, thì Thạch Lặc mới nổi lên ở nước Tương, về sau dời Đô về huyện Nghiệp và xưng là nhà Triệu. Đó là Hậu Triệu, gồm bốn đời vua, đến Nhiễm Mẫn là ba mươi lăm năm, rồi thuộc vào nhà Tiền Yên là Mộ Dung Tuấn.

Năm Ất Mão năm thứ mười một niên hiệu Vĩnh Hòa của Tấn Mục thì Mộ Dung Tuấn sáng nghiệp ở Huỳnh Long, sau dời đô về Huyện Nghiệp xưng hiệu là nhà Yên. Đó là Tiền Yên, gồm hai vua, trị vì mười chín năm. Về sau mất vào tay Tiền Tần Phù Vĩnh Cố.

Năm Bính Tuất, tức năm thứ mười một niên hiệu Thái Ngươn của tấn Hiếu Võ, thì Mộ Dung Thùy khởi nghiệp ở Trung Sơn, về sau lại nối nghiệp nhà Yên. Đó là Hậu Yên. Sau dời đô về Huỳnh Long, gồm năm đời vua, trị vì hai mươi sáu năm. Về sau lại thuộc về nhà Bắc yên là Phùng Bạt.

Đến năm Đinh Hợi là năm thứ mười hai, thì Lữ Quang dựng nghiệp ở Lương Châu lại lấy hiệu là nhà Lương. Đây là Hậu Lương, gồm bốn vua trị vì mười sáu năm. Về sau lại thuộc vào diệu Hưng đời Hậu Tần. Năm Đinh Dậu, năm đầu niên hiệu Long An của Tấn An Đế, thì Ngốc Phát Ô Hồ khởi nghiệp ở Tây Bình, cũng lấy hiệu là nhà Lương. Đây là Nam Lương, có ba đời vua trị vì mười tám năm. Sau lại thuộc về

Khất Phục Sất Bàn nhà Tây Tần.

Đến năm Mậu Tuất năm thứ hai thì Mộ Dung Đức khởi nghiệp ở Quảng Cố, cũng lấy hiệu là nhà Yên. Đây là Nam Yên, có hai đời vua, trị vì mười ba năm. Sau lại bị Tấn An Đế tiêu diệt.

Đến năm Canh Tý năm thứ tư, thì Lý Cao dựng nghiệp ở Đôn Hoàng, cũng lấy hiệu là nhà Lương. Đây là Tây Lương, có hai đời vua trị vì hai mươi hai năm. Sau mất về tay của Trở Cừ Mông Tốn thuộc Bắc Lương.

Năm Đinh Mùi năm thứ ba niên hiệu Nghĩa Hi đời Tấn An Đế thì có Hách Liên Bột Bột dựng nghiệp ở Sóc Mạc, đóng đô thống lãnh cả muôn thành trì, gọi là nhà Đại Hạ, gồm ba vua trị vì hai mươi lăm năm. Về sau lại thuộc Thái Võ nhà Bắc Ngụy.

Đến năm Canh Tuất, năm thứ sáu, Phùng Bạt khởi binh diệt nhà Hậu Yên, đóng đô ở Xương Lê, xưng hiệu là Đại Yên. Đó là Bắc Yên, gồm hai đời vua trị vì hai mươi tám năm. Về sau cũng thuộc vào tay Thái Võ nhà Bắc Ngụy.

Đến năm Kỷ Mão, niên hiệu Ngươn Gia thứ mười sáu đời Tống Văn Đế, tức niên hiệu Thái Diên thứ năm của Bắc Ngụy, thì Thái Võ kéo quân Tây chinh đánh diệt nước Bắc Lương. Từ đó việc các nước thôn tính nhau cho đếm hết, chỉ còn lại nước Bắc Ngụy.

Đến năm Giáp Tuất, năm đầu niên hiệu Long Xương đời Tề Minh Đế, tức niên hiệu Thái Hòa thứ mười tám của Bắc Ngụy, thì Hiếu Văn Nam dời đô về Lạc Ấp. Đến năm Giáp Dần niên hiệu Đại Thông năm thứ sáu của Lương Võ Đế, nhằm vào năm thứ ba niên hiệu Vĩnh Hi của Nam Ngụy. Võ Đế là Ngươn Tuần dời đô về phía Tây là Trường An. Đây là căn cứ theo Vũ Văn Hắc Thái của Chu Thái Tổ.

Tề Thái Tổ là Cao Hoan riêng lập con của Thanh Hà Vương là Nguyên Thiện Kiến lên làm vua, đóng đô ở phía Bắc đất Nghiệp. Do duyên cớ đó mà chia làm Tây và Đông Ngụy.

Năm Ất Hợi, năm thứ tư niên hiệu Thừa Thánh, Lương Hiếu Nguyên Đế tên là Dịch, đóng đô ở Giang Lăng, bị nhà Tây Ngụy diệt. Từ đó thì Nam Triều triều tính theo lịch số của Bắc Triều. Năm đó là năm thứ hai niên hiệu Hậu Ngươn nhà Ngụy. Cháu của Tiêu Diễn là Sát được Ngụy Vương ban cho được nối dõi cơ đồ nhà Lương. Đó gọi là Hậu Lương. Đã phải nương nhờ người khác thì đất nước chỉ là ảo ảnh. Nhà Chu nhận nhà Ngụy nhường ngôi cho, nhân đó mà đứng vững. Nhưng vẫn đóng đô ở Giang Lăng, gồm ba đời vua, trị vì được ba mươi ba năm và dứt mất vào năm Đinh Mùi thuộc niên hiệu Khai Hoàng thứ bảy.

Năm Canh Tý, năm đầu niên hiệu Hoàng Sơ thì Ngụy Văn Đế đầu tiên được nhà Hậu Hán nhường ngôi cho. Sang năm thứ hai là năm Tân Sửu thì thiên hạ chia làm ba, suốt cả năm mươi chín năm.

Đến năm Kỷ Hợi, thuộc niên hiệu Hàm Ninh năm thứ năm của Tấn Võ Đế thì khắp nước phép tắc văn pháp lại giống nhau suốt hai mươi ba năm.

Đến năm Tân Dậu, năm đầu niên hiệu Vĩnh Ninh đời Tấn huệ Đế thì đất đai bị chia cắt tranh nhau mà kiến lập kinh đô đất nước.

Cho đến nay là năm Kỷ Dậu, niên hiệu Khai Hoàng thứ chín trong khoảng thời gian hai trăm tám mươi tám năm. Cho nên thực nghĩ từ trước nay thời vận đổi thay khác nào bốn mùa hết lạnh rồi nóng.

Từ đời nhà Đại Lương trở về sau thì chánh sách Vương Đạo rộng mở trùm khắp cả chín châu. Xe chở kinh sách về đến nay đã được chín năm, công hóa độ khắp muôn dân, đâu phải chỉ riêng có nhà Ngụy? Đến đời Đại Tùy suốt cả bốn mươi bốn năm. Tính ra từ các vị vua trước đã trị vì trong suốt thời gian có đến ba trăm bảy mươi tám năm, cả thảy có bảy đời vua với năm kinh đô. Sách Thế Lục đã chép như thế.

A. NIÊN ĐẠI TRỊ VÌ CỦA CÁC VUA:

I. Về nhà Ngụy thì gồm có:

- Ngụy Văn Đế trị vì bảy năm, đóng đô ở Lạc dương.

- Ngụy Minh Đế trị vì mười ba năm.

- Ngụy Tề Đế trị vì mười bốn năm.

- Ngụy Cao Quý Hương Công trị vì sáu năm.

- Ngụy Nguyên Đế trị vì năm năm.

II. Về nhà Tây Tấn gồm có:

- Tấn Võ Đế trị vì hai mươi lăm năm, đóng đô ở Lạc dương.

- Tấn huệ Đế trị vì mười sáu năm.

- Tấn Hoài Đế trị vì sáu năm.

- Tấn Mẫn Đế trị vì bốn năm, đóng đô ở Trường an.

III. Về nhà Đông Tấn gồm có:

- Tấn Nguyên Đế trị vì sáu năm, đóng đô ở Kiến Khang.

- Tấn Minh Đế trị vì ba năm.

- Tấn Thành Đế trị vì mười bảy năm.

- Tấn Khang Đế trị vì hai năm.

- Tấn Mục Đế trị vì mười bảy năm.

- Tấn Ai Đế trị vì bốn năm.

- Tấn Hải Tây Công trị vì năm năm.

- Tấn Giản Văn Đế trị vì hai năm.

- Tấn Hiếu Võ Đế trị vì hai mươi bốn năm.

- Tấn An Đế trị vì hai mươi hai năm.

- Tấn Cung Đế trị vì một năm.

IV. Về nhà Tống gồm có:

- Tống Võ Đế trị vì ba năm, đóng đô ở Kiến Khang.

- Tống Tiền Phế Đế trị vì một năm.

- Tống Văn Đế trị vì ba mươi năm.

- Tống Hiếu Võ Đế trị vì chín năm.

- Tống Trung Phế Đế trị vì một năm.

- Tống Minh Đế trị vì tám năm.

- Tống Hậu Phế Đế trị vì năm năm.

- Tống Thuận Đế trị vì hai năm.

V. Về nhà Tề gồm có:

- Tề Cao Đế trị vì năm năm, đóng đô ở Kiến Khang.

- Tề Võ Đế trị vì mười năm.

- Tề Phế Đế trị vì nửa năm.

- Tề Tân An Vương trị vì nửa năm.

- Tề Minh Đế trị vì bốn năm.

- Tề Đông Thị hôn trị vì hai năm.

- Tề Nam Khang Vương trị vì một năm.

VI. Về nhà Lương gồm có:

- Lương Võ Đế trị vì bốn mươi tám năm, đóng đô ở Kiến khang.

- Lương Giản Văn Đế trị vì hai năm.

- Lương Hiếu Nguyên Đế trị vì bốn năm, đóng đô ở Giang lăng.

VII. Về nhà Chu gồm có:

- Chu Mẫn Đế trị vì một năm, đóng đô ở Trường an.

- Chu Minh Đế trị vì ba năm.

- Chu Võ Đế trị vì mười tám năm.

- Chu Tuyên Đế trị vì hai năm.

- Chu Tịnh Đế trị vì một năm.

VIII. Về nhà Đại Tùy,

từ niên hiệu Khai Hoàng đến nay, trị vì đã được mười bảy năm, đóng đô ở Đại Hưng.

B. CÁC SỰ KIỆN CÓ LIÊN QUAN ĐẾN TAM BẢO Ở CÁC NIÊN ĐẠI TRÊN:

Nhà Ngụy

* Năm Canh Tý, vua Ngụy Văn Đế tên Phi, họ Tào, tự Tử Hoàn, đóng đô ở lạc Dương, năm đầu niên hiệu Hoàng Sơ. Năm này Phật nhập Niết-bàn đã được tám trăm hai mươi chín năm.

Năm Tân Sửu, năm Hoàng Sơ thứ hai.

Năm Nhâm Dần, năm Hoàng Sơ thứ ba.

Năm Quý Mão, năm Hoàng Sơ thứ tư.

Năm Giáp Thìn, năm Hoàng Sơ thứ năm.

Năm Ất Tỵ, năm Hoàng Sơ thứ sáu.

Năm Bính Ngọ, năm Hoàng Sơ thứ bảy.

* Năm Đinh Mùi, đời Ngụy Minh Đế, tên Hát, con của Văn Đế, niên hiệu Thái Hòa thứ nhất.

Năm Mậu Thân, năm Thái Hòa thứ hai.

Năm Kỷ Dậu, năm Thái Hòa thứ ba.

Năm Canh Tuất, năm Thái Hòa thứ tư.

Năm Tân Hợi, năm Thái Hòa thứ năm.

Năm Nhâm Tý, năm Thái Hòa thứ sáu

Năm Quý Sửu, năm Thanh Long thứ nhất.

Năm Giáp Dần, năm Thanh Long thứ hai.

Năm Ất Mão, năm Thanh Long thứ ba

Năm Bính Thìn, năm Thanh Long thứ tư

Năm Đinh Tỵ, năm Cảnh Sơ thứ nhất.

Năm Mậu Ngọ, năm Cảnh Sơ thứ hai.

Năm Kỷ Mùi, năm Cảnh Sơ thứ ba.

Năm Canh Thân, đời Ngụy Thiếu Đế tên Phương, năm chánh thủy thứ nhất Năm Tân Dậu, năm Chánh Thủy thứ hai.

Năm Nhâm Tuất năm Chánh Thủy thứ ba.

Năm Quý Hợi, năm Chánh Thủy thứ tư.

Năm Giáp Tý, năm Chánh Thủy thứ năm

Năm Ất Sửu, năm Chánh Thủy thứ sáu

Năm Bính Dần, năm Chánh Thủy thứ bảy.

Năm Đinh Mão, năm Chánh Thủy thứ tám.

Năm Mậu Thìn, năm Chánh Thủy thứ chín.

Năm Kỷ Tỵ, năm Gia Bình thứ nhất.

Năm Canh Ngọ, năm Gia Bình hai. Ở Lạc Dương ngài Đàm-a-la dịch Tăng-kỳ Giới Bản một quyển.

Năm Thần Phụng thứ nhất, Tôn Quyền tạ thế (trị vì được ba mươi mốt năm). Tháng tư năm này Lượng lên ngôi, đổi niên hiệu Kiến Hưng thứ nhất.

Năm Kiến Hưng thứ hai, ngài Chi Khiêm đã đến đây từ năm Hoàng Võ và dịch ra Minh Độ kinh... gồm một trăm hai mươi bộ với một trăm bốn mươi chín quyển như sách Ngô Lục đã ghi.

Năm Ngũ Phụng thứ nhất (mới đổi niên hiệu).

Năm Ngũ Phụng thứ hai. Năm Thái Bình thứ nhất.

Năm Thái Bình thứ hai.

Năm Thái Bình thứ ba, tháng tám Lượng tạ thế. Tháng chín Hưu lên ngôi tức Ngô Cảnh Đế, lấy niên hiệu Vĩnh An thứ nhất.

Năm Vĩnh An thứ bảy, tháng sáu Hưu tạ thế. Tháng bảy Hạo lên ngôi đổi niên hiệu là Ngươn Hưng thứ nhất. Năm Vĩnh An thứ sáu.

Đổi niên hiệu là Cam Lộ thứ nhất.

Đổi niên hiệu là Bảo Đảnh thứ nhất.

Năm Bảo Đảnh thứ hai. Năm Bảo Đảnh thứ ba.

Đổi niên hiệu là Kiến Hành thứ nhất.

Năm Kiến Hành thứ hai. Năm Kiến Hành thứ ba.

Đổi niên hiệu là Phụng Hoàng thứ nhất.

Năm Phụng Hoàng thứ hai Năm Phụng Hoàng thứ ba.

Đổi niên hiệu là Thiên Sách thứ nhất.

Đổi niên hiệu là Thiên Tỷ thứ nhất.

Đổi niên hiệu là Thiên Kỷ thứ nhất.

Năm Thiên Kỷ thứ hai. Năm Thiên Kỷ thứ ba.

Năm Thiên Kỷ thứ tư, bị tướng nhà Tấn là Vương Tuấn đánh dẹp, sáp nhập vào Lạc phong. Vua là Hạo được phong làm Quy Mạng Hầu. Nhà Ngô trị vì suốt 58 năm, gồm 4 Châu, 43 quận, 353 huyện, 52 vạn hộ, 340 vạn khẩu, gồm 23 vạn binh sĩ, 13 vạn quan lại. Còn 5. 000 cung phi thể nữ ở hậu cung đều đem bang cho tướng sĩ (nhà Ngô chấm dứt từ đây).

Nhà Ngô

* Tôn Quyền, tự là Trọng Mưu, trị vì hai mươi tám năm, đóng đô ở Kiến Nghiệp, xưng là Thái Hoàng Đế, niên hiệu Hoàng Võ năm thứ nhất.

Năm Hoàng Võ thứ hai.

Năm Hoàng Võ thứ ba, ngài Duy-kỳ-nan, ở quận Võ Xương dịch hai bộ A-sai-mạt Bồ-tát Kinh gồm sáu quyển.

Năm Hoàng Võ thứ tư. Năm Hoàng Võ thứ năm. Năm Hoàng Võ thứ sáu. Năm Hoàng Võ thứ bảy. Năm Huỳnh Long thứ nhất.

Năm Huỳnh Long thứ hai, ở Dương Đô ngài Trúc Luật Viêm dịch xong Tam-ma-kiệt kinh… hai quyển.

Năm Huỳnh Long thứ ba Năm Gia Hòa thứ nhất. Năm Gia Hòa thứ hai.

Năm Gia Hòa thứ ba. Năm Gia Hòa thứ tư. Năm Gia Hòa thứ năm.

Năm Gia Hòa sáu (có thuyết nói Gia Hòa chỉ có năm năm)

Năm Xích Ô thứ nhất. Năm Xích Ô thứ hai. Năm Xích Ô thứ ba. Năm Xích Ô thứ tư.

Năm Xích Ô thứ năm, lập con là Hòa lên làm Thái tử.

Năm Xích Ô thứ sáu. Năm Xích Ô thứ bảy Năm Xích Ô thứ tám Năm Xích Ô thứ chín

Năm Xích Ô thứ mười, ngài Khương Tăng Hội cảm được Xá-lợi phóng quang, Tôn Quyền rất tin phục, bèn xây cho chư Tăng chùa Kiến Sơ. Đây là ngôi chùa đầu tiên ở Giang đông.

Năm Xích Ô thứ mười một.

Năm Xích Ô thứ mười hai. Bỏ thái tử Hòa lập Tử Lượng lên làm Thái tử.

Năm Xích Ô thứ mười ba.

Năm Thái Ngươn thứ nhất, ở Kiến sơ, tại Dương đô, Khương tăng Hội dịch bốn bộ Lục Độ Tập kinh gồm mười sáu quyển.

Năm Tân Sửu, năm Thái Khang thứ hai, ngài Cương Lương Lâu Chí dịch Thập Nhị Du Kinh, một quyển.

Năm Nhâm Dần, năm Thái Khang thứ ba. Năm Quý Mão, năm Thái Khang thứ tư.

Năm Giáp Thìn, năm Thái Khang thứ năm, ngày hai mươi ba tháng hai, ngài Pháp Hộ dịch bộ Tu Hành Kinh gồm bảy quyển.

Năm Ất Tỵ, năm Thái Khang thứ sáu, ngày mười tháng bảy Pháp Hộ dịch bộ Hải Long Vương Kinh, bốn quyển.

Năm Bính Ngọ, năm Thái Khang thứ bảy, ngày mười tháng tám Pháp Hộ dịch Chánh Pháp Hoa Kinh, mười quyển, ngày hai mươi bảy tháng mười dịch bộ Phổ Siêu Kinh bốn quyển, ngày hai mươi lăm tháng mười một dịch Quang Tán Bát-nhã kinh, mười quyển.

Năm Đinh Mùi, năm Thái Khang thứ tám, ngày mười một tháng một Pháp Hộ dịch Phổ Môn Phẩm Kinh, một quyển, ngày hai mươi bảy tháng bốn dịch Bảo Nữ Vấn Kinh một quyển.

Năm Mậu Thân, năm Thái Khang thứ chín.

Năm Kỷ Dậu, năm Thái Khang thứ mười, ngày tám tháng bốn Pháp Hộ dịch Văn-thù-sư-lợi Tinh Luật Kinh, một quyển, ngày hai tháng mười hai dịch Ly Cấu Thí Nữ Kinh và Ma Nghịch Kinh… tất cả các kinh trên đều được dịch ở Bạch mã, Lạc dương.

* Năm Canh Tuất, năm Thái Hi thứ nhất, tháng bốn khi Tấn Võ Đế băng, Thái tử Ai lên ngôi, đó là Tấn Huệ Đế, đổi niên hiệu là Vĩnh Bình thứ nhất.

Năm Tân Hợi, niên hiệu Ngươn Khang thứ nhất. Năm Nhâm Tý, năm Ngươn Khang thứ hai.

Năm Quý Sửu, năm Ngươn Khang thứ ba. Năm Giáp Dần, năm Ngươn Khang thứ tư. Năm Ất Mão, năm Ngươn Khang thứ năm. Năm Bính Thìn, năm Ngươn Khang thứ sáu. Năm Đinh Tỵ, năm Ngươn Khang thứ bảy. Năm Mậu Ngọ, năm Ngươn Khang thứ tám. Năm Kỷ Mùi, năm Ngươn Khang thứ chín. Năm Canh Thân, năm Vĩnh Khang thứ nhất

Năm Tân Dậu, năm Thủy Ngươn thứ nhất, tháng giêng, Luân Toản lại đổi niên hiệu là ngươn Ninh thứ nhất, tháng bốn thì đổi là Thủy Ngươn.

Năm Nhâm Tuất, năm Thủy Ngươn thứ hai, tháng mười hai lại đổi niên hiệu là Vĩnh An thứ nhất.

Năm Quý Hợi tháng một, lại đổi niên hiệu là Vĩnh An thứ nhất, tháng bảy lại đổi niên hiệu là Kiến Võ thư nhất.

Năm Giáp Tý, tháng tám lại đổi niên hiệu là Vĩnh Hưng. Năm Ất Sửu, năm Vĩnh Hưng thứ hai.

Năm Bính Dần lại đổi niên hiệu là Quang Hi thứ nhất.

Năm Đinh Mão, đời vua Tấn Hoài Đế, tên Xí, là em của Tấn Huệ Đế, đổi niên hiệu là Vĩnh Gia thứ nhất.

Năm Mậu Thìn, năm Vĩnh Gia thứ hai, ngài Pháp Hộ dịch Phổ Diệu Kinh gồm tám quyển.

Năm Kỷ Tỵ, năm Vĩnh Gia thứ ba. Năm Canh Ngọ, năm Vĩnh Gia thứ tư.

Năm Tân Mùi, năm Vĩnh Gia thứ năm, vua bị Lưu Diệu bắt đưa về Bình Dương.

Năm Nhâm Thân, năm Vĩnh Gia thứ sáu.

Năm Quý Dậu, đời tấn Mẫn Đế tên Nghiệp, là cháu của Tấn Võ Đế, lấy niên hiệu là Kiến Hưng thứ nhất, đóng đô ở Trường an. Dân ở Ngô huyện là Chu Ứng cùng Bạch Ni và số đông thiện tín ở Đông vân, tại cửa khẩu Sái Độc của sông Tòng đã tìm thấy được hai tượng đá, sau lưng tượng có khắc bài Minh: Một tượng là Duy-vệ Phật, một tượng là Ca-diếp Phật, được đem thờ ở Thông Huyền.

Năm Giáp Tuất, năm Kiến Hưng thứ hai Năm Ất Hợi, năm Kiến Hưng thứ ba.

Năm Bính Tý, năm Kiến Hưng thứ tư.

NHÀ ĐÔNG TẤN:

* Năm Đinh Sửu, đời Tấn Nguyên Đế, tên Duệ, là cháu chú bác của Tấn Võ Đế, lấy niên hiệu là Kiến Võ, đóng đô ở Kiến Khang.

* Năm Mậu Dần, đổi niên hiệu là Thái Hưng, trị vì được hai năm ba tháng thì vua băng hà. Tấn Ngươn Đế, tên Phương lên ngôi đổi niên hiệu như trên (Thái Hưng).

Năm Kỷ Mão, năm Thái Hưng thứ hai. Năm Canh Thìn, năm Thái Hưng thứ ba. Năm Tân Tỵ, năm Thái Hưng thứ tư.

Năm Nhâm Ngọ, đổi niên hiệu là Vĩnh Xương, tháng mười hai nhuận vua băng hà.

* Năm Quý Mùi, đời vua Tấn Minh Đế, tên Thiệu, là con của Tấn Ngươn Đế, lấy niên hiệu là Thái Ninh thứ nhất.

Năm Giáp Thân, năm Thái Ninh thứ hai.

Năm Ất Dậu, năm Thái Hưng thứ ba thì vua băng hà.

* Năm Bính Tuất, đời Tấn Thành Đế, tên Diễn, con của Tấn Minh Đế, lấy niên hiệu là Hàm Hòa thứ nhất.

Năm Đinh Hợi, năm Hàm Hòa thứ hai. Năm Mậu Tý, năm Hàm Hòa thứ ba.

Năm Kỷ Sửu, năm Hàm Hòa thứ tư, Đơn Dương, Doãn Cao Lý vào buổi sáng đi đến cầu Trương Hầu, nhìn ra bến sông thấy có ánh sáng ngũ sắc từ mặt nước phóng lên cao hàng mấy thước. Lý đến xem lấy làm lạ, bèn sai người lặn xuống nước thì tìm thấy một tượng bằng vàng, nhưng không có phần chân ngồi kiết già, khắc chế rất đặc biệt khác thường. Lý bèn xuống xe, chở tượng đem về thờ ở Trường can. Các chi tiết chép rõ ràng đầy đủ trong Cao Tăng Lưu Tác Hà truyện. Trương Hệ Thế, người ở Lâm Hải, thường lặn xuống biển bắt cá. Một hôm thấy trên mặt nước có ánh sáng liền lặn đến xem thì thấy phần chân ngồi kiết già có hoa sen bằng đồng, bèn dâng lên vua. Vua bảo ráp phần chân vào tượng trên thì thấy ăn khớp nhau. Ở phần bắp vế thấy có khắc chữ Phạm. Có vị Tăng người nước ngoài đọc thì đó là dòng chữ ghi: "Con gái thứ tư của vua A-dục tạo tượng". Đến năm Khai Hoàng thứ chín, bèn đem trưng bày tượng này tại chùa Đại hưng thiện ở kinh đô.

Năm Canh Dần, năm Hàm Hòa thứ năm. Năm Tân Mão, năm Hàm Hòa thứ sáu.

Năm Nhâm Thìn, năm Hàm Hòa thứ bảy. Năm Quý Tỵ, năm Hàm Hòa thứ tám.

Năm Giáp Ngọ, năm Hàm Hòa thứ chín.

Năm Ất Mùi đổi niên hiệu là Hàm Khang thứ nhất. Năm Bính Thân, năm Hàm Khang thứ hai.

Năm Đinh Dậu, năm Hàm Khang thứ ba. Năm Mậu Tuất, năm Hàm Khang thứ tư. Năm Kỷ Hợi, năm Hàm Khang thứ năm. Năm Canh Tý, năm Hàm Khang thứ sáu. Năm Tân Sửu, năm Hàm Khang thứ bảy.

Năm Nhâm Dần, năm Hàm Khang thứ tám, tháng sáu vua băng hà.

* Năm Quý Mão, đời vua Tấn Khang Đế, tên Nhạc, là em vua Thành Đế, đổi niên hiệu là Kiến Ngươn thứ nhất.

Năm Giáp Thìn, năm Kiến Ngươn thứ hai, vua băng hà vào tháng chín.

* Năm Ất Tỵ, đời vua Tấn Mục Đế, tên Đam, là con vua Khang Đế, lấy niên hiệu là Vĩnh Hòa thứ nhất.

Năm Bính Ngọ, năm Vĩnh Hòa thứ hai. Năm Đinh Mùi, năm Vĩnh Hòa thứ ba. Năm Mậu Thân, năm Vĩnh Hòa thứ tư. Năm Kỷ Dậu, năm Vĩnh Hòa thứ năm. Năm Canh Tuất, năm Vĩnh Hòa thứ sáu. Năm Tân Hợi, năm Vĩnh Hòa thứ bảy. Năm Nhâm Tý, năm Vĩnh Hòa thứ tám. Năm Quý Sửu, năm Vĩnh Hòa thứ chín.

(Đến đây lại chia làm hai cột, một bên nói tiếp về Đông Tấn, một bên nói về Phù Tần).

Đông Tấn (tt) Phù Tần Năm Giáp Dần, năm Vĩnh Hòa thứ mười.

Năm Ất Mão, năm Vĩnh Hòa thứ mười một.

Năm Bính Thìn, năm Vĩnh Hòa thứ mười hai.

Năm Đinh Tỵ niên hiệu Thăng Bình thứ nhất.

Năm Mậu Ngọ, năm Thăng Bình thứ hai.

Năm Kỷ Mùi, năm Thăng Bình thứ ba.

Năm Canh Thân, năm Thăng Bình thứ tư. Năm thọ quan thứ hai năm tân dậu năn thăng bình thứ năm tháng năm vua băng hà.

Năm Nhâm Tuất, đời Tấn Ai Đế, tên Phi, con vua Thành Đế, niên hiệu Long Hòa thứ nhất.

Năm Quý Hợi, niên hiệu Hưng Ninh1

Năm Giáp Tý, năm Hưng Ninh thứ 2.

Năm Ất Sửu, năm Hưng Ninh thứ 3, tháng thư hai băng hà.

Năm Bính Dần, đời vua Tấn Phế Đế Hải Tây Công, tên Dịch, là em vua Tấn Ai Đế, niên hiệu Thái Hòa thứ nhất

Năm Đinh Mão, năm Thái Hòa thứ hai.

Năm Mậu Thìn, năm Thái Hòa thứ ba.

Năm Kỷ Tỵ, năm Thái Hòa thứ tư.

Năm Canh Ngọ, năm Thái Hòa thứ năm, tháng mười một vua băng hà.

Năm Tân Mùi đời vua Tấn Giản Đế, tên Dục, là con thứ sáu của Tấn Ngươn Đế, lấy niên hiệu là Hàm An năm thư nhất.

Có người ở quận Hợp Phố, Giao Châu tên Đổng Tông Chi làm nghề mò ngọc châu. Thường lặn xuống đáy biển thấy có ánh sáng rực rỡ, tìm đến thì nhặt được một tượng Phật chiếu sáng, bèn đem đặt trên một đài cao. Vua bảo đem để sau tượng A Dục Vương thì tất cả đều ăn khớp nhau. hơn bốn mươi năm mới có thêm đầy đủ, vua ra lệnh xây tháp Phật ba tầng bằng gỗ phía trên tháp A-dục Vương ở Trường can.

Năm Nhâm Thân, tháng hai vua băng

Năm Quý Dậu, Tấn Võ Đế tên Diệu, con của Tấn Giản Văn Đế, niên hiệu là Ninh Khang thứ nhất.

Năm Giáp Tuất, năm Ninh Khang thứ hai.

Năm Ất Hợi, năm Ninh Khang thứ ba.

Năm Bính Tý, năm Thái Ngươn thứ nhất

Năm Đinh Sửu, năm Thái Ngươn thứ hai.

Năm Mậu Dần, năm Thái Ngươn thứ ba.

Năm Kỷ Mão, năm Thái Ngươn thứ tư.

Năm Canh Thìn, năm Thái Ngươn thứ năm.

Năm Tân Tỵ, năm Thái Ngươn thứ sáu.

Năm Nhâm Ngọ, năm Thái Ngươn thứ bảy.

Năm Quý Mùi, năm Thái Ngươn thứ tám.

Năm Giáp Thân, năm Thái Ngươn thứ chín.

Năm Ất Dậu, năm Thái Ngươn thứ mười.

Đời tần Đế Kiện, lấy niên hiệu Hoàng Thủy, đóng đô ở Trường an.

Năm Hoàng Thủy thứ hai. Năm Hoàng Thủy thứ ba.

Năm Hoàng Thủy thứ tư.

Năm Hoàng Thủy thứ năm.

* Đời vua tần Đế Sinh, lấy niên hiệu là Thọ Quang thứ nhất, con của Kiện lên ngôi.

* Năm Vĩnh Hưng thứ hai. năm (Từ đây trở đi cột này không ăn khớp can chi với cột Đông tấn nữa)

Năm Cam Lộ thứ hai.

Năm cam lồ thứ ba, năm cam lồ thư tư năm cam lồ thư năm năm cam lồ thư sáu niên hiệu Kiến Ngươn thứ nhất.

- Kiến Ngươn thứ hai, năm kiến ngươn thứ ba năm kiến ngươn thứ tư . năm kiến ngươn thư năm, năm kiến ngươn thứ sáu. năm kiến ngươn thứ bảy. năm kiến ngươn thứ tám.

Năm Kiến Ngươn thứ chín theo Đại Sử nhà Tần thì năm này có Đức Tinh hiện ra ở cánh đồng thuộc nước ngoài, là điềm có thánh Nhân đến phụ giúp. Bèn sai Phù Phi đem mười vạn binh đánh Tấn Tương dương và bắt về Di Thiên Thích Đạo An.

Kiến Ngươn thứ mười.

Năm Kiến Ngươn thứ mười một.

Năm Kiến Ngươn thứ mười hai, ngài Trúc Phật Niệm dịch xong Bồ-tát Anh Lạc kinh mười hai quyển.

Năm Kiến Ngươn thứ mười thứ kiến ngươn thứ mười bốn. Năm kiến ngươn thứ mười lăm. Năm kiến ngươn thứ mười sáu.

Năm kiến ngươn thứ mười bảy năm kiến ngươn thứ mười tám

Năm Kiến Ngươn mười chín thì ngài Tăng-già-đề-bạt dịch bộ A-tỳ-đàm Bát Kiền Độ, hai mươi quyển.

(Từ đây bắt đầu chia bốn cột: Đông tấn (tt), Diêu Tần,

Khất Phục Tần, Phù Tần)

Đông Tấn (tt) Diêu Tần Khất Phục Tần Phù Tần Năm Bính Tuất, năm Thái Ngươn thứ mười một

Năm Đinh Hợi, năm Thái Ngươn thứ mười hai.

Năm Mậu Tý, năm Thái Ngươn thứ mười ba.

Năm Kỷ Sửu, năm Thái Ngươn thứ mười bốn.

Năm Canh Dần, năm Thái Ngươn thứ mười lăm

Năm Tân Mão, năm Thái Ngươn thứ mười sáu.

Năm Nhâm Thìn năm Thái Ngươn thứ mười bảy.

Năm Quý Tỵ, năm Thái Ngươn thứ mười tám.

Năm Giáp Ngọ, năm Thái Ngươn thứ mười chín

Năm Ất Mùi, năm Thái Ngươn thứ hai mươi

-Diêu tần Đế, tên Trành, đổi niên hiệu là Kiến Sơ, đổi Trường An ra Thường An và đóng đô ở đấy.

Ngày tám tháng hai, ngài Đàm-ma-nan-đề dịch bộ Vương Tử Pháp Ích Kinh một quyển.

Năm Kiến Sơ thứ ba

Năm Kiến Sơ thứ tư.

Năm Kiến Sơ thứ năm.

Năm Kiến Sơ thứ sáu.

Năm Kiến Sơ thứ bảy

Năm Kiến Sơ thứ tám.

Năm Hoàng Sơ thứ nhất, con của Trành là Hưng lên ngôi đổi niên hiệu như trên.

Năm Hoàng Sơ thứ hai.

-Tây Tần

Khất Phục Tần, Quốc Nhân, lấy niên hiệu là Kiến Nghĩa thứ nhất, đóng đô ở Uyển Châu.

Năm Kiến Nghĩa thứ hai.

Năm Kiến Nghĩa thứ ba.

Càn Quy lên ngôi, đổi niên hiệu là Thái Sơ thứ nhất

Năm Thái Sơ thứ hai.

Năm Thái Sơ thứ ba.

Năm Thái Sơ thứ tư.

Năm Thái Sơ thứ năm.

Năm Thái Sơ thứ sáu.

Năm Kiến Ngươn thứ mười chín, ngài Tăng-già-đề-bà dịch xong bộ A-tỳ-đàm Bát Kiền Độ, hai mươi quyển.

Năm Kiến Ngươn thứ hai mươi, ngài Tăng-già-bạt-đăng dịch xong bộ Bà-tu-mật kinh, mười quyển.

Năm Kiến Ngươn thứ hai mươi mốt, ngày tám tháng hai,

Di thiên Thích Đạo An viên tịch.

Năm Đại An thứ nhất, Tần Phù Phi lên ngôi, đổi niên hiệu là Đại An vừa nói.

Năm này Phù Đăng lên ngôi đổi niên hiệu là Thái Sơ thứ nhất.

Năm Thái Sơ thứ hai.

Năm Thái Sơ thứ ba.

Năm Thái Sơ thứ tư.

Năm Thái Sơ thứ năm.

Đông Tấn(tt) Diêu Tần Ngụy Bắc Lương Khất Phục Tần Phù Tần (tt) Năm Bính Thân , năm Thái Ngươn thứ hai mươi mốt.

Năm Đinh Dậu, đời

Tấn An Đế tự là Đức, đổi niên hiệu là Long

An thứ nhất.

N a m Hoàng Sơ thứ tư.

Năm Hoàng Sơ thứ tư.

Ngụy Đạo Võ Đế là N g u y e n Thị lên ngôi, lấy niên hiệu là Hoàng T h u y thứ nhất

đóng đô ở Trung Sơn.

Năm Hoàng Thủy thứ hai.

Năm Đinh Dậu, họ Thư Cừ tự là Mông Tốn lên

ngôi lấy niên hiệu Thần Linh thứ nhất, đóng đô ở Cô Tang

Năm Thái Sơ thứ bảy.

Năm Thái Sơ thứ

tám, từ

năm này

thì Phù Tần thuộc Phục Tần (Tây Tần)

Năm Thái Sơ thứ sáu. Cũng là Năm Kiến Sơ thứ nhất thì Phù Sùng lên ngôi. Nhưng sau đó lại bị Càn Quy diệt. Phù Tần trị vì được bốn mươi bốn năm. Đông Tấn(tt) Diêu Tần(tt) Ngụy

(tt)

Bắc Lương

(tt)

Tây Tần Năm Mậu Tuất, năm Long An thứ hai.

Năm Kỷ Hợi, năm Long An thứ ba.

Năm Canh Tý, năm Long An thứ tư.

Năm Tân Sửu, đổi niên hiệu là Ngươn Hưng thứ nhất.

Năm Nhâm Dần, năm Đại Hạnh thứ nhất, Hoàn Huyền Toản.

Năm Quý Mão, năm Vĩnh Thủy thứ nhất.

Năm Giáp Thìn, năm Thái Hòa thứ nhất.

Năm Ất

Tỵ, năm Nghĩa Hi thứ nhất.

Năm Bính Ngọ, năm Nghĩa Hi thứ hai, nước Sư

Tử sai Sa-môn Đam-ma hiến tượng

Bạch Ngọc cao bốn thước hai tấc

nay thờ ở Hưng Thiện.

Năm Đinh

Mùi, năm

Nghĩa Hi thứ ba.

Năm Mậu Thân, năm Nghĩa Hi thứ tư.

Năm Kỷ

Dậu, năm

Nghĩa Hi thứ năm.

Năm Canh Tuất, năm

Nghĩa Hi thứ sáu.

Năm Tân

Hợi, năm

Nghĩa Hi thứ bảy.

Năm Nhâm Tý, năm

Nghĩa Hi thứ tám.

Năm Quý

Sửu, năm

Nghĩa Hi thứ chín.

Năm Giáp

Dần, năm

Nghĩa Hi thứ mười.

Năm Ất

Mão, năm Nghĩa Hi thứ mười một.

Năm Bính

Thìn, năm Nghĩa Hi thứ mười hai.

Năm Đinh Tỵ, năm Nghĩa Hi thứ mười ba.

Năm Mậu

Ngọ, năm Nghĩa Hi thứ mười bốn, tháng mười hai vua băng hà.

Năm Hoằng Thủy thứ nhất.

Năm Hoằng Thủy thứ hai.

Năm Hoằng Thủy thứ ba. Mùa Xuân trong sân Triều sinh cây liền cành, mùa Đông ngài La-thập đến Thường An hoằng pháp.

Năm Hoằng Thủy thứ tư, ngày năm tháng ba ngài La-thập dịch xong Hiền Kiếp kinh mười quyển, Tư Ích kinh bốn quyển.

Năm Hoằng Thủy thứ năm, ngày 23 tháng 4, ngài La-thập ở vườn Tiêu dao dịch xong Đại Phẩm Bát-nhã kinh bốn mươi quyển, vua Hưng đích thân đến nhận.

Năm Hoằng Thủy thứ sáu, ngày mười bảy tháng mười, ngài Phất-nhã-đa-la ở Trung tự dịch xong Thập Tụng Luật, năm mươi tám quyển.

Năm Hoằng Thủy thứ bảy, tháng một, La-thập dịch xong Diệu Pháp Liên Hoa kinh bảy quyển, tháng sáu dịch xong Phật tạng kinh ba quyển.

Năm Hoằng Thủy thứ tám, La-thập dịch xong Hoa Thủ kinh mười quyển.

Năm Hoằng Thủy thứ chín, ngài Đàm-ma-gia-xá dịch xong Xá-lợi-phất A-tỳ-đàm ba mươi quyển.

Năm Hoằng

Thủy thứ mười, La-thập dịch xong Tiểu Phẩm kinh mười quyển.

Năm Hoằng Thủy thứ mười một, ngày hai mươi tháng tám ngài La-thập viên tịch tại vườn Tiêu dao, theo phép nước ngoài (Ấn) thì thiêu thân, chỉ cái lưỡi còn nguyên không cháy.

Năm Hoằng Thủy thứ mười hai.

Năm Hoằng Thủy thứ mười ba.

Năm Hoằng Thủy thứ mười bốn.

Năm Hoằng Thủy thứ mười lăm

Năm Hoằng Thủy thứ mười sáu.

Năm Hoằng Thủy thứ mười bảy.

Năm Hoằng Thủy thứ mười tám.

Đế Hoằng lên ngôi, là con của Hưng đổi niên hiệu là Vĩnh Hòa thứ nhất.

Năm Vĩnh Hòa thứ hai, bị tướng Tấn là Lưu Dụ diệt, nhà Diêu Tần trị vì được ba mươi hai năm.

Năm Vĩnh Hòa thứ ba (?)

Năm Thiên Hưng thứ nhất.

Năm Thiên Hưng thứ hai.

Năm Thiên Hưng thứ ba.

Năm Thiên Hưng thứ tư.

Năm Thiên Hưng thứ năm

Năm Thiên Hưng thứ sáu.

Năm Thiên Tứ thứ nhất

Năm Thiên Tứ thứ hai.

Năm Thiên Tứ thứ ba. .

Năm Thiên Tứ thứ tư.

Năm Thiên Tứ thứ năm

Năm Minh Nguyên 1 lại đổi là Vĩnh Hưng thứ nhất.

Năm Vĩnh Hưng thứ hai.

Năm Vĩnh Hưng thứ ba.

Năm Vĩnh Hưng thứ tư.

Năm Vĩnh Hưng thứ năm.

Năm Thần Thụy thứ nhất.

Năm Thần Thụy thứ hai.

Năm Thái Thương thứ nhất.

Năm Thái Thương thứ hai.

Năm Thái Thường thứ ba.

Năm Thần Linh thứ hai.

Năm Vĩnh Sơ thứ nhất, dời đô về Trương dịch

Năm Vĩnh Sơ thứ hai.

Năm Vĩnh Sơ thứ ba.

Năm Vĩnh Sơ thứ tư.

Năm Vĩnh Sơ thứ năm.

Năm Vĩnh Sơ thứ sáu.

Năm Vĩnh Sơ thứ bảy

Năm Vĩnh Sơ thứ tám.

Năm Vĩnh Sơ thứ chín.

Năm Vĩnh

Sơ thứ

mười.

Năm Vĩnh Sơ thứ mười một.

Năm Vĩnh Sơ thứ mười hai.

Năm Vĩnh Sơ thứ mười ba.

Năm Huyền Thủy thứ

nhất, trở lại trị vì Cô tang, ngài Chi-sấm đến đất Lương.

Năm Huyền Thủy thứ hai.

Năm Huyền Thủy thứ ba, ngài Đàm-vô-sấm dịch xong bộ Đại Bát-niết-bàn Kinh bốn mươi quyển

Năm Huyền Thủy thứ tư.

Năm Huyền Thủy thứ năm.

Năm Huyền Thủy thứ sáu.

Năm Huyền Thủy thứ

bảy, ngài C h i -s a m dịch xong

Hải Long Vương kinh bốn quyển.

Năm Thái Sơ thứ chín.

Năm Thái Sơ thứ mười

Năm Thái Sơ thứ mười một.

Năm Thái Sơ thứ mười hai.

Năm Thái Sơ thứ mười ba, Càn Quy bị Diêu Hưng bắt, p h o n g làm Quy Nghĩa Hầu

Lưu Diêu

lên ngôi, dời đô về Kim Thành lấy niên hiệu là Canh Thủy thứ nhất.

Năm Canh Thủy thứ hai.

Năm Canh Thủy thứ ba.

Năm Canh Thủy thứ tư.

Năm Canh Thủy thứ năm.

Năm Canh Thủy thứ sáu.

Năm Canh Thủy thứ bảy.

Năm Canh Thủy thứ tám.

Năm Canh Thủy thứ chín.

Sất Bàn

lên ngôi,

đổi niên

hiệu là Vĩnh Khang thứ nhất

Năm Vĩnh Khang thứ hai.

Năm Vĩnh Khang thứ ba.

Năm Vĩnh Khang thứ tư.

Năm Vĩnh Khang thứ năm.

Năm Vĩnh Khang thứ sáu.

Năm Vĩnh

Khang thứ bảy.

Đông Tấn(tt) Ngụy (tt) Bắc Lương (tt) Tây Tần (tt) Năm Kỷ Mùi, đời Tấn Cung Đế Đức Văn, là em của Tấn An Đế, năm Hi Ngươn thứ nhất nhường ngôi cho nhà Tống.

Nhà Tống

Năm Canh Thân, đời Tống Võ Đế, tên Dụ năm Vĩnh Sơ thứ nhất.

Năm Tân Dậu, năm Vĩnh Sơ thứ hai, ngài Giác Hiền ở Đạo tràng dịch kinh Hoa Nghiêm năm mươi hoặc sáu mươi quyển, bắt đầu dịch từ năm Nghĩa Hi mười bốn đến nay mới xong.

Năm Nhâm Tuất, năm Vĩnh Sơ thứ ba, tháng năm vua băng hà.

Năm Quý Hợi, Tống Phế Đế Nghĩa Phù là con của Tống Võ Đế đổi niên hiệu là Cảnh Bình tháng năm bị phế, tháng tám Long lên ngôi.

Năm Giáp Tý, đời Tống Văn Đế Nghĩa Long là con thứ hai của Võ Đế đổi niên hiệu Ngươn Gia.

Năm Ất Sửu, năm Ngươn Gia thứ hai.

Năm Bính Dần, năm Ngươn Gia thứ ba.

Năm Đinh Mão, năm Ngươn Gia thứ tư.

Năm Mậu Thìn, năm Ngươn Gia thứ năm.

Năm Kỷ Tỵ, năm Ngươn Gia thứ sáu

Năm Canh Ngọ, năm Ngươn Gia thứ bảy.

Năm Tân Mùi, năm Ngươn Gia thứ tám

Năm Nhâm Thân, năm Ngươn Gia thứ chín.

Năm Quý Dậu, năm Ngươn Gia thứ mười.

Năm Giáp Tuất, năm Ngươn Gia thứ mười một.

Năm Ất Hợi, năm Ngươn Gia thứ mười hai.

Năm Bính Tý, năm Ngươn Gia thứ mười ba.

Năm Đinh Sửu, năm Ngươn Gia thứ mười bốn.

Năm Mậu Dần, năm Ngươn Gia thứ mười lăm.

Năm Kỷ Mão, năm Ngươn Gia thứ mười sáu.

Năm Thái Thường thứ tư.

Năm Thái Thường thứ năm.

Năm Thái Thường thứ sáu.

Năm Thái Thường thứ bảy

Ngụy Thái Võ lên ngôi.

Đổi niên hiệu là Thủy Quang thứ nhất, ngài Khấu Thiên Sư Khiêm Chi đến nước Ngụy để lập Đạo đàn.

Năm Thủy Quang thứ hai.

Năm Thủy Quang thứ ba.

Năm Thủy Quang thứ tư.

Năm Thần Gia thứ nhất, ngày mười ba tháng mười một tất cả Hôn tinh đều hiện lúc chạng vạng tối.

Năm Thần Gia thứ hai.

Năm Thần Gia thứ ba.

Năm Thần Gia thứ tư, ở Châu Trấn tất cả đều lập Đạo đàn mỗi lần chứa được hai trăm người.

Năm Duyên Hòa thứ nhất.

Năm Duyên Hòa thứ hai.

Năm Duyên Hòa thứ ba.

Năm Thái Duyên thứ nhất.

Năm Thái Duyên thứ hai.

Năm Thái Duyên thứ ba.

Năm Thái Duyên thứ tư.

Năm Thái Duyên, vua Thái Võ đích thân đi Tây chinh.

Năm Huyền Thủy thứ tám.

Năm Huyền Thủy thứ chín.

Năm Huyền Thủy thứ mười, ngài Đàm-vô-sấm dịch kinh đến năm nay đều hết.

Năm Huyền Thủy thứ mười một.

Năm Huyền Thủy thứ mười hai.

Năm Huyền Thủy thứ mười ba.

Năm Huyền Thủy thứ mười bốn.

Năm Thừa

Huyền thứ nhất.

Năm Thừa

Huyền thứ hai.

Năm

Nghĩa Hòa thứ nhất.

Năm Nghĩa Hòa thứ hai.

Năm Nghĩa Hòa thứ ba

Kiền lên ngôi là con của Tốn, lấy niên hiệu là Vĩnh Hòa thứ nhất.

Năm Vĩnh Hòa thứ hai.

Năm Vĩnh Hòa thứ ba.

Năm Vĩnh Hòa thứ tư, Đàm-vô- sấm biết trước số mạng mình, viên tịch vào năm này.

Năm Vĩnh Hòa thứ năm.

Năm Vĩnh Hòa thứ sáu.

Năm Vĩnh Hòa thứ bảy.

Năm Vĩnh Hòa thứ tám.

Năm Vĩnh Hòa thứ chín, năm này bị nhà Ngụy diệt, Lương lên ngôi.

Nhà Bắc Lương trị vì được bốn mươi ba năm.

(Bắc Lương đến đây là hết)

Năm Vĩnh

Khan thứ tám.

Năm Vĩnh

Khang thứ chín.

Năm Vĩnh

Khang thứ mười.

Năm Vĩnh

Khang thứ mười một.

Năm Vĩnh

Khang thứ mười hai.

Năm Vĩnh

Khang thứ mười ba.

Năm Vĩnh

Khang thứ mười bốn.

Năm Vĩnh

Khang thứ mười lăm.

Năm Vĩnh

Khang thứ mười sáu.

Năm Vĩnh

Khang thứ mười bảy.

Mộc Mạt lên ngôi, đổi niên hiệu là Vĩnh Hòa.

Năm Vĩnh Hòa thứ hai, bị Hách Liên Thị nhà Hạ diệt sáp nhập vào nhà Ngụy.

Nhà Tây Tần trị vì được bốn mươi bốn năm.

(Tây Tần đến đây là hết)

NHÀ TỐNG (tt)

Năm Canh Thìn, năm Ngươn Gia thứ mười bảy.

Năm Tân Tỵ, năm Ngươn Gia thứ mười tám.

Năm Nhâm Ngọ, năm Ngươn Gia thứ mười chín.

Năm Quý Mùi, năm Ngươn Gia thứ hai mươi.

Năm Giáp Thân, năm Ngươn Gia thứ hai mươi mốt.

Năm Ất Dậu, năm Ngươn Gia thứ hai mươi hai.

Năm Bính Tuất, năm Ngươn Gia thứ hai mươi ba.

Năm Đinh Hợi, năm Ngươn Gia thứ hai mươi tư.

Năm Mậu Tý, năm Ngươn Gia thứ hai mươi lăm.

Năm Kỷ Sửu, năm Ngươn Gia thứ hai mươi sáu.

Năm Canh Dần, năm Ngươn Gia thứ hai mươi bảy.

Năm Tân Mão, năm Ngươn Gia thứ hai mươi tám.

Năm Nhâm Thìn, năm Ngươn Gia thứ hai mươi chín.

Năm Quý Tỵ, năm Ngươn Gia thứ ba mươi, tháng hai vua băng hà. Thái tử Thiệu lên ngôi. Tháng bốn Thiệu bị giết, em thiệu lên ngôi, lấy niên hiệu là Thái Sơ.

* Năm Giáp Ngọ, đời Tống Hiếu Võ Đế tên Tuấn, lấy niên hiệu là Hiếu Kiến thứ hai.

Năm Ất Mùi, năm Hiếu Kiến thứ hai.

Năm Bính Thân, năm Hiếu Kiến thứ ba.

Năm Đinh Dậu, năm Đại Minh thứ nhất.

Năm Mậu Tuất, năm Đại Minh thứ hai.

Năm Kỷ Hợi, năm Đại Minh thứ ba.

Năm Canh Tý, năm Đại Minh thứ tư, ở Quảng Châu tặng con trâu ba sừng. Hà Nam tặng con ngựa biết múa. Tiêu tặng mũi tên Hộ.

Năm Tân Sửu, năm Đại Minh thứ năm.

Năm Nhâm Dần, năm Đại Minh thứ sáu.

Năm Quý Mão, năm Đại Minh thứ bảy, con của Ngụy Võ Đế là Nghiệp lên ngôi, đổi niên hiệu Vĩnh Quang thứ nhất, sau đổi Cảnh Hòa thứ nhất.

* Năm Giáp Thìn, năm Đại Minh thứ tám, tháng mười hai, Nghiệp bị phế. Em Nghiệp là Hoặc tự Hưu Bỉnh lên ngôi tức Ngụy Minh Đế, đổi niên hiệu Năm Ất Tỵ, năm Thái Thủy thứ nhất.

Năm Bính Ngọ, năm Thái Thủy thứ hai.

Năm Đinh Mùi, năm Thái Thủy thứ ba.

Năm Mậu Thân, năm Thái Thủy thứ tư.

Năm Kỷ Dậu, năm Thái Thủy thứ năm.

Năm Canh Tuất, năm Thái Thủy thứ sáu.

Năm Tân Hợi, năm Thái Thủy thứ bảy.

Năm Nhâm Tý, năm Thái Dự thứ nhất, con của Minh Đế là Dục lên ngôi đổi niên hiệu.

Năm Quý Sửu, năm Ngươn Huy thứ nhất.

Năm Giáp Dần, năm Ngươn Huy thứ hai.

Năm Ất Mão, năm Ngươn Huy thứ ba. Có kẻ tên Từ Thản ở Đông Hoàn có vợ mang thai, con ở trong bụng biết kêu khóc.

Năm Bính Thìn, năm Ngươn Huy thứ tư.

Năm Đinh Tỵ, Thuận Đế Hoài lên ngôi là em của Dục, đổi niên hiệu là Thăng Minh thứ nhất.

Năm Mậu Ngọ, năm Thăng Minh thứ hai, nhường ngôi cho vua Tề.

Nhà Tề

* Năm Kỷ Mùi, đời Tề Cao Đế Thành lấy niên hiệu là Kiến Ngươn thứ nhất.

Năm Canh Thân, năm Kiến Ngươn thứ hai.

Năm Tân Dậu, năm Kiến Ngươn thứ ba.

Năm Nhâm Tuất năm Kiến Ngươn thứ tư.

Năm Quý Hợi, năm Kiến Ngươn thứ năm.

* Năm Giáp Tý, Tề Võ Đế tên Tránh lên ngôi là con của Cao Đế đổi niên hiệu Vĩnh Minh thứ nhất. Năm Ất Sửu, năm Vĩnh Minh thứ hai.

Năm Bính Dần, năm Vĩnh Minh thứ ba.

Năm Đinh Mão, năm Vĩnh Minh thứ tư, ngày một tháng ba có một hòn đá nặng hơn mấy mươi hộc nổi trên mặt nước từ biển theo sông trôi vào, lấy lên tạc thành tòa ngồi tượng Phật, cao hơn ba thước.

Năm Mậu Thìn, năm Vĩnh Minh thứ năm, tháng một Giao Châu hiến tặng một hạt châu lớn cao đến hai tấc đủ để khắc một tượng Phật ngồi. Tháng năm, ở Chi lan có thầy Sa-môn chứng được ba quả.

Năm Kỷ Tỵ, năm Vĩnh Minh thứ sáu. Tháng sáu Đông Dương hiến tặng sáu con rùa dưới bụng có nét chữ, Chùa Thiền Linh trên cây phướn phóng ra ánh sáng.

Năm Canh Ngọ, năm Vĩnh Minh thứ bảy.

Năm Tân Mùi, năm Vĩnh Minh thứ tám.

Năm Nhâm Thân, năm Vĩnh Minh thứ chín.

Năm Quý Dậu, năm Vĩnh Minh thứ mười.

Năm Giáp Tuất, năm Long Xương thứ nhất, tháng bảy vua băng hà, Thái tử Xước lên ngôi. Tháng mười em Xước là tân An Vương Chiêu Văn lên ngôi. Tháng mười hai, chú của Chiêu Văn là Loan lên ngôi. Năm Ất Hợi, năm Diên Hi thứ nhất.

Năm Bính Tý, năm Diên Hi thứ hai.

Năm Đinh Sửu, năm Diên Hi thứ ba.

Năm Mậu Dần, năm Diên Hi thứ tư.

* Năm Kỷ Mão, năm Vĩnh Thái thứ nhất, Đông Hôn Hầu Bảo Quyển lên ngôi.

Năm Canh Thìn, năm Vĩnh Ngươn thứ nhất.

Năm Tân Tỵ, năm Trung Hưng thứ nhất, Nam Khang Vương Bảo Dung lên ngôi đổi niên hiệu trên và nhường ngôi cho nhà Lương.

Nhà Lương

Năm Nhâm Ngọ, đời Lương Võ Đế, tên Diễn, niên hiệu Thiên Giám thứ nhất, đóng đô ở Kiến Khang. Năm Quý Mùi, năm Thiên Giám thứ hai, Sa-môn Mạn-đà-la dịch xong ba bộ kinh Bảo Vân... gồm mười quyển.

Năm Giáp Thân, năm Thiên Giám thứ ba, Sa-môn Tăng Thạnh dịch xong Giáo Giới Tỳ-kheo Pháp một quyển. Sa-môn Đạo Hoan dịch Chúng Kinh Yếu Lãm Pháp một quyển.

Năm Ất Dậu, năm Thiên Giám thứ tư.

Năm Bính Tuất, năm Thiên Giám thứ năm.

Năm Đinh Hợi, năm Thiên Giám thứ sáu

Năm Mậu Tý, năm Thiên Giám thứ bảy, vua ra lệnh cho Sa-môn Tăng Mân... ở Trang Nghiêm

soạn chúng kinh yếu và ghi mục lục thành tám mươi tám quyển.

Năm Kỷ Sửu, năm Thiên Giám thứ tám

Năm Canh Dần, năm Thiên Giám thứ chín.

Năm Tân Mão, năm Thiên Giám thứ mười.

Năm Nhâm Thìn năm Thiên Giám thứ mười một, ngài Tăng-già-bà-la dịch kinh A-dục Vương mười quyển.

Năm Quý Tỵ, năm Thiên Giám thứ mười hai.

Năm Giáp Ngọ, năm Thiên Giám thứ mười ba.

Năm Ất Mùi, năm Thiên Giám thứ mười bốn, vua ra lệnh cho Sa-môn Tăng Thiện ở An lạc soạn Mục Lục các Kinh gồm bốn quyển, và ngài Tăng Già dịch Giải Thoát Đạo kinh gồm mười ba quyển.

Năm Bính Thân, năm Thiên Giám mười lăm, vua ra lệnh cho Sa-môn Bảo Xương soạn Kinh Luật Dị Tướng gồm năm mươi mốt quyển. Ngài Mộc Đạo Hiền dịch Kinh Ưu Lâu Tần Loa một quyển.

Năm Đinh Dậu, năm Thiên Giám thứ mười sáu, vua ra lệnh cho Sa-môn Bảo Xương soạn các kinh Phật Danh. Tháng sáu dẹp bỏ Đạo Sĩ Quán ở các Châu.

Năm Mậu Tuất, năm Thiên Giám thứ mười bảy, vua ra lệnh Sa-môn Bảo Xương soạn chúng Kinh chúng có bốn quyển, ngài Tăng Già dịch Văn-thù Vấn Kinh mục lục, một quyển.

Năm Kỷ Hợi, năm Thiên Giám thứ mười tám, vua ra lệnh Sa-môn Bảo Xương soạn ra Danh Tăng truyện gồm ba mươi mốt quyển.

Năm Canh Tý, năm Tấn Thông thứ nhất. Ngài Tăng-già-bà-la dịch xong bộ Thập Pháp Kinh, một quyển.

Năm Tân Sửu, năm Tấn Thông thứ hai, ngày hai mươi ba tháng bốn xây chùa Đồng Thái, là chùa Phật đầu tiên. Vua đích thân đến lễ viếng và cả trăm ty sở đều trợ giúp.

Năm Nhâm Dần, năm Tấn Thông thứ ba.

Năm Quý Mão, năm Tấn Thông thứ tư.

Năm Giáp Thìn, năm Tấn Thông thứ năm.

Năm Ất Tỵ, năm Tấn Thông thứ sáu.

Năm Bính Ngọ, năm Tấn Thông thứ bảy.

Năm Đinh Mùi, năm Đại Thông thứ nhất, xây chùa Đồng thái, Võ Đế rất vui thích, đổi niên hiệu và đại xá.

Năm Mậu Thân, năm Đại Thông thứ hai

Năm Kỷ Dậu, năm Trung Đại Thông thứ nhất, ngày rằm tháng chín, vua đi thăm chơi chùa Đồng thái, bèn xin từ ngôi vua để làm kẻ tôi đòi. Đất đai rúng động bá quan đều thỉnh cầu ngài ở lại ngôi vua. Mãi đến rằm tháng mười vua mới xa giá về cung.

Năm Canh Tuất, năm Trung Đại Thông thứ hai.

Năm Tân Hợi, năm Trung Đại Thông thứ ba.

Năm Nhâm Tý, năm Trung Đại Thông thứ tư.

Năm Quý Sửu, năm Trung Đại Thông thứ năm.

NHÀ NGỤY (tt)

Năm Thái Bình Chân Quân thứ nhất.

Năm Thái Bình Chân Quân thứ hai.

Năm Thái Bình Chân Quân thứ ba.

Năm Thái Bình Chân Quân thứ tư.

Năm Thái Bình Chân Quân thứ năm.

Năm Thái Bình Chân Quân thứ sáu.

Năm thứ bảy, phá chùa tháp diệt Phật pháp.

Năm Thái Bình Chân Quân thứ tám.

Năm Thái Bình Chân Quân thứ chín.

Năm Thái Bình Chân Quân thứ mười.

Năm Thái Bình Chân Quân thứ mười một, giết Thôi Hạo.

Năm Chánh Bình thứ nhất.

* Ngụy Văn Thành lên ngôi đổi niên hiệu là Hưng An thứ nhất.

Năm Hưng An thứ hai.

Năm Hưng Quang thứ nhất.

Năm Thái An thứ nhất.

Năm Thái An thứ hai.

Năm Thái An thứ ba.

Năm Thái An thứ tư.

Năm Thái An thứ năm.

Năm Hòa Bình thứ nhất.

Năm Hòa Bình thứ hai.

Năm Hòa Bình thứ ba, Chiêu Huyền Sa-môn Xứ Đàng Diệu mừng Tam bảo lại được hưng thịnh, bèn đến ở Thạch Quật tại Bắc Đài, đích thân dịch kinh Tịnh Độ Tam-muội một quyển, Phó Pháp Tạng truyện bốn quyển để truyền bá ở đời tượng pháp.

Năm Hòa Bình thứ tư.

Năm Hòa Bình thứ năm.

Năm Hòa Bình thứ sáu.

Hiến Văn Đế lên ngôi đổi niên hiệu là Thiên An.

Năm Hoàng Hưng thứ nhất.

Năm Hoàng Hưng thứ hai.

Năm Hoàng Hưng thứ ba.

Năm Hoàng Hưng thứ tư.

Hiếu Văn Đế lên ngôi đổi niên hiệu là Diên Hưng.

Năm Diên Hưng thứ hai, ngài Kiết-ca-dạ là Tăng Chính Xứ Đàm Diệu dịch các kinh Tạp Bảo Tạng… bốn bộ gồm hai mươi quyển ghi đầy đủ trong Ngụy Thế Lục.

Năm Diên Hưng thứ ba.

Năm Diên Hưng thứ tư.

Năm Diên Hưng thứ năm.

Năm Thừa Minh thứ nhất. Ở Bắc Đài có hơn một trăm chùa, hơn hai ngàn Tăng ni. Khắp bốn phương có sáu ngàn bốn trăm bảy mươi tám chùa, bảy mươi bảy ngàn hai trăm năm mươi Tăng ni thấy ghi trong sử nước Ngụy.

Năm Thái Hòa thứ nhất.

Năm Thái Hòa thứ hai.

Năm Thái Hòa thứ ba.

Năm Thái Hòa thứ tư.

Năm Thái Hòa thứ năm.

Năm Thái Hòa thứ sáu.

Năm Thái Hòa thứ bảy.

Năm Thái Hòa thứ tám.

Năm Thái Hòa thứ chín.

Năm Thái Hòa thứ mười.

Năm Thái Hòa thứ mười một.

Năm Thái Hòa 12. Ký Châu đem tặng con chồn chín đuôi bèn làm lễ Đại xá cho rất đông tội nhân.

Năm Thái Hòa thứ mười ba.

Năm Thái Hòa thứ mười bốn. Năm Thái Hòa thứ mười lăm. Năm Thái Hòa thứ mười sáu.

Năm Thái Hòa thứ mười bảy, dời Tổ Miếu về Lạc dương.

Năm Thái Hòa thứ mười tám.

Năm Thái Hòa thứ mười chín.

Đại xá, chế tạo áo mão, định chương phục (lễ phục), lập môn đệ khắp bốn phương, ban luật nói đúng âm ngữ, sửa đổi việc cất nhắc quan chức; họ Nguyên sửa đổi Lễ nhạc.

Năm Thái Hòa thứ hai mươi.

Năm Thái Hòa thứ hai mươi mốt. Năm Thái Hòa thứ hai mươi hai. Năm Thái Hòa thứ hai mươi ba.

Ngụy Tuyên Võ lên ngôi, là con của Hiếu Văn, đổi niên hiệu là Cảnh Minh.

Năm Cảnh Minh thứ hai, ngài Đàm-ma-lưu-chi ở Bạch mã tại Lạc dương, dịch cho vua Tuyên Đế Kinh Như Lai Nhập Chư Phật Cảnh Giới, hai quyển.

Năm Cảnh Minh thứ ba.

Năm Cảnh Minh thứ tư.

Năm Chánh Thủy một, ngài Đàm-ma-lưu-chi dịch xong Kinh Tín Lực Nhập Ấn Pháp Môn, năm quyển, đến hai năm mới xong.

Năm Chánh Thủy thứ hai.

Năm Chánh Thủy thứ ba.

Năm Chánh Thủy thứ tư

Năm Vĩnh Bình thứ nhất, tức năm Chánh Thủy thứ năm, thì Thập Địa Luận mười hai quyển, Bảo Tích kinh bốn hoặc ba quyển, Pháp Hoa Kinh Luật một quyển đều do ngài Lặc-na-ma-đề dịch. Còn ngài Bồ-đề-lưu-chi dịch bộ Tam Cụ Túc Luận, một quyển.

Năm Vĩnh Bình thứ hai, ngài Bồ-đề-lưu-chi dịch Kim Cang Bát-nhã Kinh một quyển, luận ba quyển. nhà của Hồ Tướng Quốc tại Lạc dương.

Năm Vĩnh Bình thứ ba

Năm Vĩnh Bình thứ tư.

Năm Diên Xương thứ nhất.

Năm Diên Xương thứ hai, sử nhà Ngụy chép rằng: Năm này tính chung cả nước Tàu có đến mười ba ngàn bảy trăm hai mươi bảy ngôi chùa miếu chứa Tăng Ni mà chỉ cách năm Thừa Minh hơn ba mươi năm. Ngài Bồ-đề-lưu-chi ở Lạc dương dịch xong Nhập-lăng-già kinh mười quyển.

Năm xiên thứ tư

Năm Diên Xương thứ ba, ngài Bồ-đề-lưu-chi ở Lạc dương dịch xong Thâm Mật Giải Thoát kinh, năm quyển.

Ngài Bồ-đề-lưu-chi ở Lạc dương dịch Pháp Tập kinh bốn quyển.

Ngụy Hiếu Minh lên ngôi, là con của Tuyên Võ, đổi niên hiệu là Hi Bình. Xây chùa Vĩnh ninh. Sai Sa-môn huệ Sinh đi sứ nước Tây Vức thỉnh kinh, bảy năm sau mới trở về, được một trăm bảy mươi bộ kinh luận, lưu hành trên đời.

Năm Hi Bình hai Thái Hậu là Hồ Thị lên cầm quyền.

Năm Thần Quy thứ nhất, ngài Bồ-đề-lưu-chi ở Lạc dương dịch bộ Thắng Tư Duy kinh, sáu quyển.

Năm Thần Quy thứ hai.

Năm Chánh Quang thứ nhất, các bộ Đại Tát-già Ni-kiền Tử kinh, mười quyển, Bất Tăng Bất Giảm kinh, hai quyển, Sai ma Kinh hai quyển... đều do Ngài Bồ-đề-lưu-chi dịch theo yêu cầu của Ty Châu Mục Nhữ Nam Vương.

Năm Chánh Quang thứ hai.

Năm Chánh Quang thứ ba, Sa-môn Huệ Sinh suốt bảy năm ở ngoại quốc trở về thỉnh được một trăm bảy mươi bộ kinh luận chữ Phạm liền đem phiên dịch và lưu hành trên đời (theo sử Ngụy).

Năm Chánh Quang thứ tư. Năm Chánh Quang thứ năm.

Năm Hiếu Xương thứ nhất, tức năm Chánh Quang thứ sáu, thì Vô Uy đức Nữ kinh một quyển kim cang tam muội đà la ni kinh một quyển, Như Lai Sư Tử Hống kinh một quyển đều do ngài Phật-đà-phiến-ma dịch.

Năm Hiếu Xương thứ hai. Năm Hiếu Xương thứ ba.

Năm Hiếu Xương thứ tư, tháng một đổi niên hiệu là Thái Nguyên thứ nhất, tháng ba Hiếu Minh băng hà. Hồ Thái Hậu lập con của Lâm Thao Vương mới ba tuổi lên ngôi. Tháng bốn đổi niên hiệu là Kiến Nghĩa. Nhĩ Châu Vinh giết ấu chúa, giết Thái Hậu bắt dìm xuống sông, lập Trường Lạc Vương làm vua. Tháng chín đổi niên hiệu là Vĩnh An và giết Cát Vinh. Nhĩ Châu tự

xưng là Thiên Trụ Vương, cầm quyền chính trong nước, thống lãnh cả trăm quan.

Năm Vĩnh An thứ thứ hai. Tháng năm đổi niên hiệu là Hiếu Cơ. Bắc Hải Vương là Hạo lên ngôi. Trường Lạc Vương bỏ cung điện phía Bắc chạy về giữ Kiến Hưng. Tháng sáu đổi niên hiệu là Kiến Võ, Bắc Hải Vương lên điện ban lệnh Đại xá Nhĩ Châu lại nghe lời Trường Lạc đánh vào phía Nam, Hạo phải bỏ chạy bị dân chém đầu dâng lên. Sau đổi niên hiệu lại là Vĩnh An.

Năm Vĩnh An thứ ba ba, tháng chín Trường Lạc giết chết Nhĩ Châu Vinh, tháng mười Nhĩ Châu Thế Long lại lập Trường Quảng làm vua ở Cao Đô, đổi niên hiệu là Kiến Minh, tháng mười hai bắt Trường Lạc đưa sang Tỉnh Châu và giết đi, có tên thụy là Trang Đế. Về sau Thế Long lại phế Quảng Trường và lập Quảng Lăng lên làm vua.

Năm Tân Hợi, tức năm Vĩnh An thứ tư, Quảng Lăng Vương lên ngôi, đổi niên hiệu là Phổ Thái. Năm này, Nhiếp Đại Thừa Luận Bản tám quyển do ngài Phật-đà-phiến-đa dịch. Còn bộ Thắng Tư Duy Kinh Luận, Vô Lượng Thọ Ưu Bà Đề Xá... thì do ngài Bồ-đề-lưu-chi dịch.

( Bình dương vương lên ngôi, niên hiệu vĩnh hy thứ nhất, tức võ đế năm vĩnh hy thứ hai)

NHÀ LƯƠNG (tt) NHÀ TÂY NGỤY NHÀ ĐÔNG NGỤY Năm Giáp Dần, năm Trung Đại Thông thứ sáu.

Năm Ất Mão, năm Đại Đồng thứ nhất.

Năm Bính Thìn, năm Đại Đồng thứ hai.

Năm Đinh Tỵ, năm Đại Đồng thứ ba.

Năm Mậu Ngọ, năm Đại Đồng thứ tư.

Năm Kỷ Mùi, năm Đại Đồng thứ năm.

Năm Canh Thân, năm Đại Đồng thứ sáu.

Năm Tân Dậu, năm Đại Đồng thứ bảy.

Năm Nhâm Tuất, năm Đại Đồng thứ tám.

Năm Quý Hợi, năm Đại Đồng thứ chín.

Năm Giáp Tý, năm Đại Đồng thứ mười.

Năm Ất Sửu, năm Đại Đồng thứ mười một.

Năm Bính Dần, năm Trung Đại Đồng thứ nhất.

Năm Đinh Mão, năm Thái Thanh thứ nhất. Năm Mậu Thìn, năm Thái Thanh thứ hai, Hầu Cảnh trở mặt với Ngụy theo Lương, được phong làm Hà Nam Vương

Năm Kỷ Tỵ, năm Thái Thanh thứ ba, Hầu Cảnh làm nghịch, tháng năm vua băng hà. Giản Văn lên ngôi, Cảnh làm Thừa tướng gồm thâu muôn mối.

Năm Canh Ngọ, năm Đại Bảo thứ nhất, Tương Đông Vương châu Giang Lăng được Giản Văn ngầm mời làm Tướng Quốc giúp nước.

Năm Tân Mùi, năm Chánh Nguyên thứ nhất. Cảnh phế bỏ vua lập Giản làm vua, đổi niên hiệu là Thái Thủy. Cảnh giết Giản rồi lên ngôi, đổi niên hiệu là Thừa Thánh.

Năm Nhâm Thân, Tương Đông châu Giang Lăng cũng xưng Đế, đặt niên hiệu là Thiên Chánh. Võ Lăng châu Thục cũng lên ngôi, đổi niên hiệu.

Năm Quý Dậu, năm Thiên Chánh thứ hai.

Năm Giáp Tuất, năm Thiên Chánh thứ ba, tháng mười một Bình Giang Lăng vào đất Nhạc Dương, đó là nhà Hậu Lương nước Phù Dung

Năm Ất Hợi, năm Thiên Chánh thứ tư, tháng ba đưa bản đồ, sách vở của nước Lương đến Trường An và bị Tây Ngụy diệt.

Năm Bính Tý, năm Thiên Chánh thứ năm.

Nhà Chu

Năm Đinh Sửu, đời Chu Mẫn Đế, tên Giác, con của Vũ Văn Hắc Thái, lấy niên hiệu là Xưng Chu.

Năm Mậu Dần, năm Xưng Chu thứ hai, bỏ Giác, lập anh dòng thứ của Giác là Dục, tức Minh Đế, lấy niên hiệu là Võ Thành thứ nhất.

Năm Kỷ Mão, năm Võ Thành thứ hai.

Năm Canh Thìn, năm Võ Thành thứ ba, Võ Đế Ung lên ngôi, là em Minh Đế.

* Năm Tân Tỵ, đời Võ Đế Ung, niên hiệu Bảo Định thứ nhất.

Năm Nhâm Ngọ, năm Bảo Định thứ hai.

Năm Quý Mùi, năm Bảo Định thứ ba.

Năm Giáp Thân, năm Bảo Định thứ tư, ngài Xà-na-da-xá dịch xong Phật Đảnh Chú Tinh Công Năng một quyển.

Năm Ất Dậu, năm Bảo Định thứ năm.

Năm Bính Tuất, năm Thiên Hòa thứ nhất.

Năm Đinh Hợi, năm Thiên Hòa thứ hai.

Năm Mậu Tý, năm Thiên Hòa thứ ba.

Năm Kỷ Sửu, năm Thiên Hòa thứ tư, Bà-la-môn Thiên Văn hai mươi quyển do ngài Đạt-ma-lưu-chi dịch xong.

Năm Canh Dần, năm Thiên Hòa thứ năm, Đại Thừa Đồng Tánh Kinh bốn quyển do ngài Xà-na-da-xá dịch.

Năm Tân Mão, năm Thiên Hòa thứ sáu, Định Ý Thiên Tử Sở Vấn Kinh năm quyển do ngài Xà-na-da-xá dịch.

Năm Nhâm Thìn, năm Kiến Đức thứ nhất, Như Lai Trí Bất Tư Nghì Trí kinh ba quyển, Bảo Tích kinh ba quyển do ngài Xà-na-quật-đa dịch.

Năm Quý Tỵ, năm Kiến Đức thứ hai.

Năm Giáp Ngọ, năm Kiến Đức thứ ba, bỏ hai Giáo, phá chùa tháp.

Năm Ất Mùi, năm Kiến Đức thứ tư.

-Năm Bính Thân, năm Kiến Đức thứ năm.

Năm Đinh Dậu, năm Kiến Đức thứ sáu.

Năm Mậu Tuất, đời Tuyên Đế, tên Phú, là con của Võ Đế, niên hiệu Tuyên Chánh.

Năm Kỷ Hợi, tháng một đổi niên hiệu là Đại Thành, tháng hai lại đổi là Đại Tượng. Năm Canh Tý, năm Đại Tượng thứ hai. Tịnh Đế là Xiễn lên ngôi, là con của Tuyên Đế. Sau đó nhường ngôi cho nhà Đại Tùy. Liền chấn hưng Phật Giáo.

Tam bảo.

Năm Vĩnh Hi thứ ba, Võ Đế vào quan ải, dời đô về phía Tây Trường An. Đó là Chu Thái Tổ Vũ Văn Hắc Thái, tức Tây Ngụy.

Năm Đại Thống thứ nhất, Bảo Cự lên ngôi, đổi niên hiệu, tức Văn Đế, còn Vũ Văn Hắc Thái thì làm thừa tướng, làm phụ chánh.

Năm Đại Thống thứ hai, tháng bốn Cam Lộ đầu hàng. Mùa Thu lúa không chín, dân chết đói hơn phân nữa.

Năm Đại Thống thứ ba.

Năm Đại Thống thứ tư, nạp Nhự Hoàng Hậu.

Năm Đại Thống thứ năm.

Năm Đại Thống thứ sáu.

Năm Đại Thống thứ bảy.

Năm Đại Thống thứ tám.

Năm Đại Thống thứ chín.

Năm Đại Thống thứ mười, tháng một vua ra chiếu giảm bớt hình phạt, mở rộng việc học và nghề nghiệp, dạy đôn hậu lễ giáo, dẹp chữ thảo, bỏ văn lấy chất.

Năm Đại Thống thứ mười một.

Năm Đại Thống thứ mười hai.

Năm Đại Thống thứ mười ba.

Năm Đại Thống thứ mười bốn.

Năm Đại Thống thứ mười lăm, vua ra chiếu dựa theo lễ xưa Nam Nữ phải đi khác đường.

Năm Đại Thống thứ mười sáu.

Năm Đại Thống thứ mười bảy.

Năm Tiền Ngươn thứ nhất, Phế Đế lên ngôi.

Năm Tiền Ngươn thứ hai, tháng bốn vua sai Đại tướng quân Ngụy An Công Úy Trì đánh Thục, tháng tám bắt cầm tù Tần Vương Túc Vi đưa về Trường An.

Năm Hậu Ngươn thứ nhất, Tề Vương Khuyếch lên ngôi. Tháng mười vua sai Trụ Quốc Yên Quốc Công đánh Giang Lăng giết chết Tương Đông Vương.

Năm Hậu Ngươn thứ hai.

Nhà Trần

Năm Vĩnh Định thứ nhất, Bá Tiên lên ngôi nối tiếp nhà Lương Mạt, vẫn đóng đô ở Kiến Khang

Năm Vĩnh Định thứ hai, ngài Chân Đế dịch Vô Thượng Ý Kinh, hai quyển.

Năm Vĩnh Định thứ ba, lập thế A-tỳ-đàm mười quyển, ngài Chân Đế dịch.

Năm Vĩnh Định thứ tư.

* Năm Thiên Gia thứ nhất, Thiến lên ngôi.

Năm Thiên Gia thứ hai.

Năm Thiên Gia thứ ba.

Năm Thiên Gia 4, Nhiếp Đại Thừa Luận mười lăm hay mười hai quyển do ngài Chân Đế dịch

Năm Thiên Gia thứ năm.

Năm Thiên Gia thứ sáu, Thắng Thiên Vương Bát-nhã kinh bảy quyển do ngài Nguyệt-bà-thủ-na dịch.

Năm Thiên Khang thứ nhất, Húc lên ngôi.

Năm Quang Đại thứ nhất

Năm Quang Đại thứ hai.

Năm Thái Kiến thứ nhất.

Năm Thái Kiến thứ hai.

Năm Tân Mão, năm Thái Kiến thứ ba.

Năm Nhâm Thìn, năm Thái Kiến thứ tư.

Năm Thái Kiến thứ năm.

Năm Thái Kiến thứ sáu.

Năm Thái Kiến thứ bảy.

-Năm Thái Kiến thứ tám.

Năm Thái Kiến thứ chín.

Năm Thái Kiến thứ mười.

Năm Kỷ Hợi, năm Thái Kiến thứ mười một.

Năm Thái Kiến thứ mười hai.

Năm Thiên Bình thứ nhất, Tề Thái Tổ Cao Hoan riêng lập con của Thanh Hà Vương là Thiên Kiến lên làm vua. Dời đô về Vu Quận. Đó là nhà Đông Ngụy.

Năm Thiên Bình thứ hai, ngài Bồ-đề-lưu-chi dịch xong Văn-thù Vấn Bồ-đề Kinh, hai quyển.

Năm Thiên Bình thứ ba.

Năm Thiên Bình thứ tư.

Năm Nguyên Tượng thứ nhất, Ca-diếp Các Kinh... ba bộ gồm bảy quyển do ngài Nguyệt-bà-thủ-na dịch, ngài Bát-nhã-lưu-chi cũng dịch.

Năm Hưng Hòa thứ nhất, Chánh Pháp Niệm Kinh bảy mươi quyển do ngài Bát-nhã-lưu-chi dịch Năm Hưng Hòa thứ hai, tính chung cả nước Tàu thì số Tăng Ni đông khoảng hai trăm vạn, có hơn ba vạn chùa. Năm này chỉ cách năm Diên Xương chưa đầy ba mươi năm và cách năm Thừa Minh hơn sáu mươi năm.

Năm Hưng Hòa thứ ba, Giải Thoát Giới Bổn một quyển, Báng Phật Kinh một quyển, Nghiệp Thành Tựu Luận một quyển... đều do ngài Bát-nhã Lưu Chi dịch.

Năm Hưng Hòa thứ nhất, Chánh Pháp Niệm Kinh bảy mươi quyển do ngài Bát-nhã-lưu-chi dịch Năm Hưng Hòa thứ hai, tính chung cả nước Tàu thì số Tăng Ni đông khoảng hai trăm vạn, có hơn ba vạn chùa.

Năm này chỉ cách năm Diên Xương chưa đầy ba mươi năm và cách năm Thừa Minh hơn sáu mươi năm.

Năm Hưng Hòa thứ ba, Giải Thoát Giới Bổn một quyển, Báng Phật Kinh một quyển, Nghiệp Thành Tựu Luận một quyển... đều do ngài Bát-nhã Lưu Chi dịch.

Năm Hưng Hòa thứ tư.

Năm Võ Định thứ nhất.

Năm Võ Định thứ hai.

Năm Võ Định thứ ba. Năm Võ Định thứ tư.

Năm Võ Định thứ năm.

Năm Võ Định thứ sáu.

Năm Võ Định thứ bảy, Đông Ngụy nhường ngôi cho Cao Tề.

Nhà Tề

Năm Thiên Bảo thứ nhất, con thứ hai của Cao Hoan là Dương lên ngôi, tức Tề Văn Tuyên Đế.

Năm Thiên Bảo thứ hai.

Năm Thiên Bảo thứ ba.

Năm Thiên Bảo thứ tư.

Năm Thiên Bảo thứ năm

Năm Thiên Bảo thứ sáu.

Năm Thiên Bảo thứ bảy, Đông Ngụy nhường ngôi cho Cao Tề.

Nhà Tề

Năm Thiên Bảo thứ tám, Nguyệt Đăng Tam-muội Kinh mười một quyển do Na-liên-da-xá dịch xong.

Năm Thiên Bảo thứ chín, Đại Bi Kinh năm quyển, ngài Da Xá dịch xong.

* Năm Thiên Bảo thứ mười, tháng một niên hiệu Càn Minh thứ nhất, con của Dương là Ân lên ngôi. Tháng tám, năm Hoàng Kiến thứ nhất, em của Dương là Diễn lên ngôi.

* Năm Đại Ninh thứ nhất, Diễn tạ thế, em là Trạm lên ngôi.

Năm Hà Thanh thứ nhất.

Năm Hà Thanh thứ hai.

Năm Hà Thanh 3, Pháp Thắng A-tỳ-đàm bảy quyển do Na-liên-đề-da-xá dịch.

Năm Thiên Thống thứ nhất, con của Trạm là Vĩ lên ngôi.

Năm Thiên Thống thứ hai

Năm Thiên Thống thứ ba, Nguyệt Tạng Kinh mười hai quyển, Na-liên-đề-da-xá dịch xong.

Năm Thiên Thống thứ tư, Bồ-tát Kiến Bảo Tam-muội Kinh mười một quyển, Na-liên-đề-da-xá dịch.

Năm Thiên Thống thứ năm.

Năm Võ Bình thứ nhất. Đại vân luân thỉnh vũ kinh quyển do Na-đề-da-xá dịch sa môn viên

Năm Võ Bình thứ hai.

Năm Võ Bình thứ ba.

Năm Võ Bình thứ tư.

Năm Võ Bình thứ năm.

Năm Võ Bình thứ sáu, nhóm Sa-môn Trí Châu... gồm mười một vị sang Tây Vức tìm thỉnh kinh Luận Phật.

-Năm Long Hóa thứ nhất.

Năm Thừa Quang thứ nhất, con của Vĩ là Hoàn lên ngôi và bị nhà Chu diệt, được phong làm Ôn Quốc Công.

Nhà Đại Tùy:

Năm Tân Sửu, năm Khai Hoàng thứ nhất. Mùa Xuân dâng ấn nhường ngôi cho nhà Tùy. Mùa Đông, nhóm Sa-môn Trí Châu (mười một người)… chở về được hai trăm sáu mươi bộ Kinh Luận Bà-la-môn. Vua ra sắc chỉ các Ty Sở tìm người phiên dịch.

Năm Nhâm Dần, năm Khai Hoàng thứ hai, thì có Nghiệp Báo Sai năm thái kiến thứ mười bốn Biệt Kinh một quyển, do Quận Thú ở Dương Châu là Đàm Pháp Trí dịch. Tượng Đầu Tinh Xá kinh một quyển, Đại Thừa Phương Quảng Tổng Trì kinh một quyển đều do Tỳ-ni-đa-lưu-chi dịch.

Năm Quý Mão, năm Khai Hoàng thứ ba, Lao Cố Nữ Kinh một quyển, Bách Phật Danh Kinh một quyển, Đại Trang Nghiêm Pháp Môn Kinh hai quyển, Đức Hộ Trưởng Giả Kinh hai quyển, bốn bộ ấy gồm sáu quyển đều do Na-liên-đề-da-xá dịch.

Năm Giáp Thìn, năm Khai Hoàng thứ tư, thì Liên Hoa Diệu Kinh hai quyển, Đại Vân Luân Thỉnh Vũ Kinh hai quyển, Lực Trang Nghiêm Tam-muội Kinh ba quyển, cả ba bộ bảy quyển đều do Na-liên-đề-da-xá dịch.

Năm Ất Tỵ, năm Khai Hoàng thứ năm, Đại Phương Đẳng Nhất Tạng Kinh mười lăm quyển thì khởi dịch từ tháng năm năm thứ tư đến tháng hai năm thứ năm mới xong do Na-liên-đề-da-xá dịch.

Năm Bính Ngọ, năm Khai Hoàng thứ sáu, Đại Tập Kinh sáu mươi quyển, Sa-môn Tăng Tựu Họp Đại Oai Đăng Kinh, Bát Phật Danh Hiệu Kinh, Hy Hữu Giảo Lượng Kinh, Thiện Cung Kỉnh Sư Kinh, Văn-thù-sư-lợi Hạnh Kinh gồm năm quyển đều do ngài Xà-na-quật-đa dịch.

Năm Đinh Mùi, năm Khai Hoàng thứ bảy, Hư Không Dựng Bồ-tát Kinh hai quyển, Như Lai Phương Tiện Thiện Xảo Chú Kinh một quyển, Bất Không Quyên Sách Quán Thế Âm Tâm Chú Kinh một quyển, Kim Cang Dịch Đà-la-ni một quyển, cả bốn bộ gồm năm quyển đều do ngài Xà-na-quật-đa dịch.

Năm Mậu Thân, năm Khai Hoàng thứ tám, Phật Bổn Hạnh Tập Kinh gồm sáu mươi quyển, khởi dịch từ tháng bảy năm Khai Hoàng thứ bảy, đến đầu năm nay mới được mười quyển. Thiện Cung Kỉnh Thiện Xảo Chú… các kinh đều do Quật-đa dịch.

Năm Kỷ Dậu, năm Khai Hoàng thứ chín, Phật Bổn Hạnh Tập Kinh đã dịch thêm mười lăm quyển.

Năm Canh Tuất, năm Khai Hoàng thứ mười, Phật Bổn Hạnh Tập Kinh đã dịch thêm hai mươi quyển.

Năm Tân Hợi, năm Khai Hoàng thứ mười một, Phật Bổn Hạnh Tập Kinh đã dịch thêm mười lăm quyển.

Tính đầu đuôi suốt năm năm mới dịch xong sáu mươi quyển, đều do ngài Xà-na-quật-đa dịch. Và lại dịch Nguyệt Thượng Nữ Kinh, Thiện Tư Đồng Tử hai Kinh.

Năm Nhâm Tý, năm Khai Hoàng thứ mười hai, Pháp Cự Đà-la-ni Kinh hai mươi quyển do ngài Xà-na-quật-đa dịch.

Năm Quý Sửu, năm Khai Hoàng thứ mười ba, Ngũ Thiên Ngũ Bách Phật Danh Kinh tám quyển, Tứ Đồng Tử Tam-muội Kinh ba quyển đều do ngài Xà-na-quật-đa dịch.

Năm Giáp Dần, năm Khai Hoàng thứ mười bốn, Chư Phật Hộ Niệm Kinh mười quyển, Hiền Hộ Bồ-tát Kinh sáu quyển, đều do ngài Xà-na-quật-đa dịch. Vua ra lệnh nhóm Sa-môn Pháp Kinh gồm hai mươi Đại Đức soạn ra Chúng Kinh Mục Lục gồm bảy quyển. Lại ra lệnh Quan Hữu Ty cho tuyển soạn Chúng Kinh Pháp Thức gồm mười quyển để chế ước Tăng Ni.

Năm Ất Mão, năm Khai Hoàng thứ mười lăm, Đại Oai Đức Đà-la-ni Kinh hai mươi quyển, Quan Sát Chư Pháp Hạnh Kinh bốn quyển, Chư Pháp Bổn Vô Kinh ba quyển, Thí Dụ Vương Kinh hai quyển, Phát Giác Tịnh Tâm Kinh hai quyển, đều do ngài Xà-na-quật-đa dịch.

Năm Bính Thìn, năm Khai Hoàng thứ mười sáu, Kim Quang Minh Kinh Chúc Lụy một phẩm, do ngài Xà-na-quật-đa dịch.

Năm Đinh Tỵ, năm Khai Hoàng thứ mười bảy, Kim Quang Minh Kinh trước sau ba bản dịch, nay gộp làm một bộ tám quyển do ngài Sa-môn Bảo Quý họp lại. Ngày hai mươi bốn tháng giêng năm này, đức vua Khai Hoàng đã đến cơ sở dịch kinh mới để nghe tấu trình.

Năm Mậu Ngọ, năm Khai Hoàng thứ mười tám, Siêu Thế Kinh mười quyển, Quật-đa dịch.

Năm Kỷ Mùi, năm Khai Hoàng thứ mười chín, Tam Tụ Kinh hai quyển, Quật Đa dịch.

Năm Canh Thân, năm Khai Hoàng thứ hai mươi, khuya ngày ba tháng mười có động đất lớn.

Năm Tân Dậu, năm Nhân Thọ thứ nhất, đổi niên hiệu này ngày một tháng giêng.

Năm Nhâm Tuất, năm Nhân Thọ thứ hai.

Năm Quý Hợi, năm Nhân Thọ thứ ba.

Năm Giáp Tý, năm Nhân Thọ thứ tư.

Năm Ất Sửu, năm Đại Nghiệp thứ nhất, Dạng Đế tên là Quảng lên ngôi, là con thứ hai của Cao Tổ Văn Đế làm vua được mười ba năm.

Năm Bính Dần, năm Đại Nghiệp thứ hai.

Năm Đinh Mão, năm Đại Nghiệp thứ ba.

Năm Mậu Thìn, năm Đại Nghiệp thứ tư.

Năm Kỷ Tỵ, năm Đại Nghiệp thứ năm.

Năm Canh Ngọ, năm Đại Nghiệp thứ sáu.

Năm Tân Mùi, năm Đại Nghiệp thứ bảy.

Năm Nhâm Thân, năm Đại Nghiệp thứ tám.

Năm Quý Dậu, năm Đại Nghiệp thứ chín.

Trong một ngày suốt theo dòng sông Biện vua sai cả trăm vạn người mỗi người phải nộp một đấu gạo và ngàn đồng tiền.

Năm Giáp Tuất, năm Đại Nghiệp thứ mười.

Năm Ất Hợi, năm Đại Nghiệp thứ mười một.

Năm Bính Tý, năm Đại Nghiệp thứ mười hai.

Năm Đinh Sửu, năm Đại Nghiệp thứ mười ba.

Nhà Đại Đường:

Năm Mậu Dần.

Năm Kỷ Mão, năm đầu niên hiệu Võ Đức 1

Năm Canh Thìn.

Năm Tân Tỵ.

Năm Nhâm Ngọ.

Năm Quý Mùi.

Năm Giáp Thân.

Năm Ất Dậu.

Năm Bính Tuất.

Năm Đinh Hợi.

Năm Mậu Tý.

Năm Kỷ Sửu.

Năm Canh Dần.

Năm Tân Mão.

Năm Nhâm Thìn.

Năm Quý Tỵ.

Năm Giáp Ngọ.

Năm Ất Mùi.

Năm Bính Thân.

Năm Đinh Dậu.

Năm Mậu Tuất.

Năm Kỷ Hợi.

Năm Canh Tý.

Năm Tân Sửu.

Năm Nhâm Dần.

Năm Quý Mão.

Năm Giáp Thìn.

Năm Ất Tỵ.

Năm Bính Ngọ.

Năm Đinh Mùi.

Năm Mậu Thân.

Năm Kỷ Dậu.

Năm Canh Tuất.

Năm Tân Hợi.

Năm Nhâm Tý.

Năm Quý Sửu.

Năm Giáp Dần.

Năm Ất Mão.

Năm Bính Thìn.

Năm Đinh Tỵ.

Năm Mậu Ngọ.

Năm Kỷ Mùi.

Năm Canh Thân.

Năm Tân Dậu.

Năm Nhâm Tuất.

Năm Quý Hợi.

LỊCH ĐẠI TAM BẢO KÝ

1 . 1 Phần nhà Đại Đường chỉ ghi năm mà không ghi việc. Còn năm đầu niên hiệu Võ Đế ở đây ghi thuộc năm Kỷ Mão, nhưng trong bảng các niên đại của Hán Việt Tự Điển Hiện Đại 94 lại ghi thuộc năm Mậu Dần.