SỐ 2024 — THIỀN QUAN SÁCH TẤN

MỘT MÔN SAU: DẪN CHỨNG TIẾT LƯỢC CÁC KINH BÁT NHÃ

Trong hư không nghe có tiếng bảo Bồ-tát Thường Đề rằng: ông đi

về hướng Đông cầu Bát-nhã, không từ bỏ sự mệt mỏi, không nhớ đến ngủ nghĩ, không nghĩ đến ăn uống, không nghĩ ngày đêm, chẳng sợ lạnh nóng, đối với pháp trong ngoài, tâm không tán loạn, lúc đi không được nhìn ngó hai bên, chớ nhìn trước sau, trên dưới, bốn duy, v.v...

KINH HOA NGHIÊM.

Bồ-tát Cần Thủ có bài kệ rằng:

Như dùi cây lấy lửa Chưa có lửa mà ngưng Thế lửa tùy đó diệt

Người biếng nhác cũng vậy.

Giải thích: Nên dùng trí tuệ hun đúc một cảnh, dùng dây phương tiện khéo léo xoay chuyển, tâm trí không trụ, mười bốn oai nghi không xen hở, thì Thánh đạo sẽ sinh, xem lướt qua sự khởi tâm của ông, tạm thời quên chiếu soi, đều gọi là dứt.

KINH ĐẠI TẬP NGUYỆT TẠNG

Nếu siêng năng buộc niệm không tán loạn, thì phiền não dứt, không bao lâu được chứng quả Vô thượng Bồ-đề.

KINH THẬP LỤC QUÁN

Phật bảo Vi-đề-hy nên chuyên tâm buộc niệm một chỗ.

KINH XUẤT DIỆU.

Người trí dùng tuệ luyện tâm, tìm nghiên cứu các cấu uế, giống như quặng vàng, đưa vào lò luyện cả trăm lần, thì thành vàng tinh, giống như biển lớn, đêm ngày sống vỗ, thì thành báu lớn, con người cũng như vậy, ngày đêm luyện tâm không dứt, thì sẽ được chứng quả.

Bình rằng: người ngày nay chỉ biết dứt tâm mà nhập định, đâu biết chiến đấu với tâm để được chứng quả.

KINH ĐẠI QUÁN ĐẢNH.

Tỳ-kheo Thiền Tư, không có tưởng niệm khác, chỉ giữ một pháp, sau đó được thấy tâm.

(1107) KINH DI GIÁO

Dừng tâm một chỗ, chẳng việc gì không làm xong.

Bình rằng: giữ một pháp, dừng ở một chỗ, may mắn có được những lời này.

KINH LĂNG NGHIÊM.

Lại nghiên cứu tâm này, tinh thông trong ngoài, lại nghiên cứu tâm này đến chỗ cùng tột.

KINH DI-ĐÀ

Chấp trì danh hiệu, nhất tâm bất loạn.

Bình rằng: chỉ bốn chữ nhất tâm bất loạn, thì việc tham thiền đã xong, có nhiều người quên đi điều này.

KINH LĂNG GIÀ.

Nếu muốn rõ biết, năng thủ sở thủ, phân biệt cảnh giới, đều do tâm này hiện ra, phải xa lìa chốn ồn náo, dứt hôn mê, đầu hôm gần sáng, siêng năng tu tập.

KINH KIM CƯƠNG BÁT NHÃ

Phật bảo Xá-lợi-phất: hai Bồ-tát kia tinh tấn hành đạo, trong ngàn năm không hề bị hôn mê ép ngặt, trong ngàn năm mỗi khi đi khất thực, không hề thấy đưa thức ăn cho kẻ nam người nữ, ngàn năm ở dưới gốc cây không hề ngửa mặt nhìn hình tướng của cây. Trong ngàn năm không hề nghĩ đến bà con quyến thuộc. Trong ngàn năm không hề nghĩ rằng ta muốn cạo tóc, trong ngàn năm không hề nghĩ rằng từ nóng mà được mát mẻ, từ lạnh mà được ấm, trong ngàn năm không hề luận bàn một lời vô ích của thế gian.

Bình rằng: Đây là cảnh giới của Bồ-tát, phàm phu không thể suy lường được, nhưng không thể không biết.

KINH ĐẠI TẬP

Tỳ-kheo pháp ngộ, trong hai muôn năm thường tu niệm Phật không ngủ nghỉ không sinh tham sân si, không nghĩ đến thân thuộc, cơm áo, tài vật.

KINH NIỆM PHẬT TAM MUỘI

Ngài Xá-lợi-phất, trong hai mươi năm thường siêng năng, thường tu tập Tỳ-bà-xá-na đi, đứng, nằm, ngồi, chánh niệm quán sát, không hề loạn động.

KINH TỰ TẠI VƯƠNG BỒ-TÁT.

Tỳ-kheo Kim Cương Tề, tu tập chánh pháp, các ma ẩn thân rình dịp làm hại, trải qua ngàn năm không thấy Bồ-tát khởi một tâm tán loạn.

KINH NHƯ LAI TRÍ ẤN.

Luân vương Tuệ khởi bỏ nước xuất gia, suốt ba ngàn năm buộc niệm, không hề nằm nghỉ.

KINH TRUNG A HÀM

Tôn giả A-nan-luật-đà, tôn giả Nan-đề Tôn giả Kim-tỳ-la, cùng ở trong rừng lần lượt khất thực, mỗi vị đều trở về ngồi thiền, đến chiều xả thiền có vị múc nước, nhưng không đưa lên được, nếu múc không được liền vẫy tay gọi một tỳ-kheo, hai người cùng múc lên, họ không nói với nhau điều gì. Năm ngày nhóm họp một lần, hoặc là nói pháp, hoặc im lặng như bậc Thánh.

Bình rằng: Đây là pháp lành kết bạn tu hành của muôn đời.

KINH TẠP THÍ DỤ

Nước Ba-la-nại có một người xuất gia tự thệ nguyện nếu không được giác ngộ, thì không bao giờ nằm. Ngày đêm kinh hành, trải qua ba năm thì đắc đạo. Lại nước La-duyệt-kỳ có một vị Sa-môn lấy cỏ làm chăn, ngồi trên tấm chăn, lại tự thệ rằng: nếu không đắc đạo thì không rời khỏi chỗ, nếu buồn ngủ, thì chùy đâm vào chân, trải qua một năm đắc đạo Bồ-đề.

KINH TẠP A HÀM

Tỳ-kheo như thế, siêng năng phương tiện, xả bỏ thân mạng, không bỏ pháp lành. Nếu không đắc đạo, thì không bỏ tinh tấn, thường thu nhiếp tâm mình, không buông lung.

Bình rằng: cái nên đắc phải biết, nên đắc cái gì? Y cứ vào kinh này thì nên đắc dứt hết các lậu, chứng ba minh sáu thông thành quả Thanh Văn. Điều mong muốn là nên đắc tâm tông viên ngộ, chứng trí nhất thiết, thành quả Phật vô thượng.

KINH A HÀM

Cho đến thành tựu ba minh, dứt trừ tối tăm, được đại trí minh, đều do siêng năng tu tập, thích ở một mình, chuyên niệm không thôi.

Bình rằng: chuyên niệm không thôi lâu ngày thì nhất tâm bất

loạn.

KINH PHÁP TẬP YẾU LÃNH

Nếu người trăm năm biếng nhác không tinh tấn, chẳng bằng sống một ngày mà tinh tấn mạnh mẽ.

Bình rằng: biết nghĩa này, thì nói cho mọi người biết, lúc qua đời mười niệm vãng sinh, rõ ràng như vậy không nghi ngờ.

KINH VÔ LƯỢNG THỌ

Dốc lòng tinh tấn, cầu đạo không thôi, đâu không toại nguyện.

KINH NHẤT HƯỚNG XUẤT SINH BỒ-TÁT.

Phật A-di-đà xưa làm Thái tử nghe pháp môn mầu nhiệm này, tinh tấn vâng giữ, trải qua bảy ngàn năm, lưng không dính chiếu, ý không lay động.

KINH BẢO TÍCH CHÁNH PHÁP.

Ưa cầu Đại thừa, tâm kia mạnh mẽ, tuy xả bỏ thân mạng, mà không thương tiếc, tu hạnh Bồ-tát, siêng năng tinh tấn, không có biếng nhác.

KINH LỤC ĐỘ TẬP.

Tinh tấn độ vô cực, đến chỗ sâu xa của đạo, tiến không biếng nhác, nằm, ngồi, đi, đứng, điều nhiếp tâm nối nhau không buông lung.

KINH TU HÀNH ĐẠO ĐỊA.

Phật nói: Tự thấy túc mạng, từ vô lượng kiếp, sinh tử qua lại, xương ấy chất cao hơn núi Tu-di, còn tủy ngổn ngang có thể khắp cả thế giới Đại thiên, và máu nhiều hơn cả, những trận mưa từ xưa đến nay, nhưng muốn thoát khỏi cái hoạ sinh tử này, phải ngày đêm tinh tấn, mong cầu vô vi.

Bình rằng: Nói cầu đạo, nói nghe pháp môn mầu nhiệm này, nói ưa cầu Đại thừa, nói siêng năng đối với đạo huyền diệu, nói cầu vô vi. Tinh tấn như thế gọi là chánh tinh tấn. Nếu không như thế, nhọc chí khổ thân, nhiều vô số kiếp, hoặc trôi lăn trong ngoại đạo, hoặc rơi vào thiên thừa, rốt cuộc vô ích.

KINH BỒ-TÁT BẢN HẠNH.

Thẳng đến thành Phật, đều do tinh tấn.

KINH DI LẶC SỞ VẤN

Phật bảo A-nan! Ngài Di-lặc phát nguyện trước ta bốn mươi hai kiếp, như ta phát tâm cầu đạo dùng đại tinh tấn vượt hơn chín kiếp, đắc đạo Vô thượng Chánh chân.

Bình rằng: Đức Thích-ca sau này tinh tấn vượt qua bậc tiền bối bốn mươi hai kiếp.

Kinh nói: Tham đắm danh lợi, đến nhà giàu có chính là Di-lặc, học trước mà thành tựu sau. Còn Đức Thích-ca bỏ danh lợi vào núi rừng, không gần gũi vua chúa Đại thần, có thể biết và nghi nhớ.

KINH VĂN THÙ BÁT NHÃ

Tam-muội Nhất hạnh phải ở chỗ vắng lặng, xả bỏ các loạn ý, buộc tâm vào lý chân thật, nghĩ nhớ một Đức Phật, niệm niệm nối nhau không biếng nhác, trong một niệm thấy được chư Phật mười phương, được đại biện tài.

KINH BÁT CHU TAM MUỘI

Trong chín mươi ngày, không ngồi, không nằm, dù cho xương tan thịt nát, tam muội không thành, thì không thôi nghỉ.

Bình rằng: hai đều trên chỉ cho niệm Phật và kiêm các pháp môn, người tu tịnh nghiệp chẳng thể không biết.

KINH TỨ THẬP NHỊ CHƯƠNG

Nói về người hành đạo, thì như một người chiến đấu với muôn người, mặc giáp ra khỏi cửa thành, ý hoặc yếu hèn, hoặc nửa đường muốn trở về, hoặc chiến đấu đến chết, hoặc đắc thắng mà trở về, Sa-môn học đạo, cần phải giữ chặt tâm mình, tinh tấn mạnh mẽ, không sợ trần cảnh, phá diệt chúng ma, chứng đắc đạo quả.

Bình rằng: nửa đường trở về là tự cản trở mình không tiến. Nói chiến đấu mà chết là hơi tiến mà không có công sức. Nói đắc thắng trở về là phá mê hoặc mà thành đạo, nghiệp nhân được thắng là giữ vững tâm mình, tinh tấn mạnh mẽ, người học phải dốc chí tiến thẳng, chớ có sợ chết, ở trước không nói ư?

Ta cam đoan người này, chắc chắn đắc đạo. Kinh Pháp Hoa chép: nay ta bảo đảm việc này cho ông, hoàn toàn không luống dối, Phật đã bảo đảm như vậy, lo gì, sợ gì?

KINH QUÁN DƯỢC VƯƠNG DƯỢC THƯỢNG NHỊ BỒ-TÁT.

Thường nhớ nghĩ Đại thừa, tâm không quên mất, siêng tu tinh tấn như lửa cháy đầu.

Bình rằng: tinh tấn như lửa cháy đầu, nay các tùng lâm sớm tối trì tụng, nhưng đọc tụng văn này, mà không suy nghĩ ý nghĩa của nó. Rõ nghĩa của nó mà không xét lại việc thì cũng đâu có ích gì.

KINH BẢO VÂN

Dùng tâm buộc tâm, dùng tâm trụ tâm, vì tâm chuyên nhất thứ lớp không xen hở, vì tâm được định, nên tâm thường vắng lặng.

KINH CHÁNH PHÁP NIỆM XỨ

Tinh tấn tu hành thì được thấy đế. Cho nên, hoang vắng lặng lẽ, nhất tâm chánh niệm, lìa tất cả nói năng, gần gũi tất cả tri thức, qua lại gặp nhau.

A TỲ ĐÀM TẬP DI MÔN TÚC LUẬN.

Dù cho thân ta máu thịt khô cạn, chỉ còn da bộc xương, ràng rịt với nhau mà tồn tại. Nếu cầu thắng pháp chưa được thì không dừng nghỉ, vì tinh tấn, mà phải chịu bao khổ cực, như lạnh nóng, đói khát, muỗi mòng rắn rít, gió mưa, v.v... phải nhẫn chịu ba điều do người khác gây ra, có thể gây ra sự khổ sở dữ dội trong thân, đoạt mạng khổ thọ, hủy nhục ngôn ngữ.

Bình rằng: cầu thắng pháp chưa được thì không dừng nghỉ, tức tông môn cho là thoại đầu bản tham, nếu không tỏ ngộ, thì thệ nguyện không dừng nghỉ.

LUẬN DU GIÀ SƯ ĐỊA

Ba độ đầu trong sáu độ, là thuộc về giới học, tĩnh lự là thuộc về tâm học, Bát-nhã là thuộc về tuệ học, chỉ có tinh tấn là khắp tất cả các độ.

LUẬN ĐẠT THỪA TRANG NGHIÊM KINH

Dốc lòng học đạo, phát tâm tinh tấn mạnh mẽ, quyết đến Bồ-đề.

A TỲ ĐẠT MA LUẬN

Vào thời Phật Để-sa, Bồ-tát chắp mười ngón tay, đứng nhón một chân, dùng một bài kệ, bảy ngày bảy đêm, khen ngợi công đức của Phật, bèn vượt qua chín kiếp.

Bình rằng: xem đây thì pháp môn tu tập khen ngợi một ngày tinh tấn hơn một trăm năm biếng nhác, phải tin vào lời này.

TÂY VỰC KÝ

Hiếp Tôn giả tám mươi tuổi xuất gia, các tỳ-kheo thiếu niên chọc ghẹo rằng: việc xuất gia, một là học thiền, hai là tụng kinh, mà nay già yếu làm sao tiến thủ được. Tôn giả nghe rồi thệ nguyện rằng:

Nếu tôi không thông ba tạng kinh, không đoạn được dục ba cõi, được sáu thần thông, đủ tám giải thoát thì lưng không dính chiếu. Ngày thì nghiên cứu học giáo lý, đêm đêm thì tĩnh toạ thiền định, ba năm sau liền chứng đắc đúng lời nguyện. Người bấy giờ kính ngưỡng, gọi Ngài là Hiếp Tôn giả.

Bình rằng: Tuổi già mà mạnh khỏe đủ làm kích động các tỳ-kheo biếng nhác, nên biết người thời nay đâu chỉ tám mươi tuổi, dù trẻ tuổi cũng cần cố gắng tiến tu.

NAM HẢI KÝ QUY.

Pháp sư Thiện Ngộ, niệm Phật bốn oai nghi không xen hở, tấc thời gian không để luống uổng, tính hạt đậu nhỏ có thể đầy hai xe.

PHÁP UYỂN CHÂU LÂM

Sa-môn Tuệ Bố Chùa Thê Hà đời Trần ở phía tây tháp Xá-lợi của chùa, kinh hành ngồi thiền, thệ không ngồi nằm, đồ chúng tám mươi vị đều không ra khỏi viện.

QUÁN TÂM SỚ

Hễ muốn làm việc nhỏ, tâm không quyết chí thì không thành công, huống chi là việc lớn, vượt biển sinh tử, mà không siêng nhọc thì đạo mầu do đâu mà được.

VĨNH GIA TẬP

Siêng cầu chí đạo, không để ý thân mạng, ngày đêm thực hành Bát-nhã, đời đời siêng tinh tấn, thương như lửa cháy đầu.

QUY SƠN CẢNH SÁCH.

Nghiên cứu cùng tột pháp lý, lấy ngộ làm phép tắc.

Bình rằng: Tắc là chuẩn mực, lấy ngộ làm tắc là đích, tức là Tông môn cho là tham thiền đến chỗ nào là dứt công phu. Nay nói đại ngộ mới thôi, không ngộ thì không thôi.

NGHI SÁM NGUYỆN TỊNH ĐỘ

Hoặc ngồi hoặc đi đều chớ tán loạn, không được nghĩ đến năm dục thế gian là trong khoảnh khắc, không được bàn luận cười giỡn với người, cũng không được mượn lời nói chơi, buông lung ngủ nghỉ, phải trong nháy mắt, cúi ngước buộc niệm không xen hở.

PHÁP GIỚI THỨ ĐỆ

Càng thêm tinh tấn, siêng cầu không dứt, đó gọi là Tinh tấn căn.

Bài phú về Tâm:

Vững cầu chí đạo, ngày đêm quên mệt, không tìm bên ngoài. Lắng đọng tâm tư, tĩnh toạ trong thất.

Tinh thần yên ổn

Bình rằng: đệ tử tĩnh nghiệp không tìm cầu bên ngoài, nói tĩnh toạ thất kín: bèn cho là không cần niệm Phật, phải biết niệm chữ theo tâm, Phật chính là mình dùng tâm mình niệm chính mình, đâu được tìm bên ngoài, huống chi là niệm mãi không thôi thì thành tam-muội, tỉnh mật ai dám thêm.

LỜI BẠT KHẮC LẠI THIỀN QUAN SÁCH TẤN

Người xưa nói: dưới cửa sáng lời dạy xưa chiếu soi tâm, trước Tăng đường ngồi thiền hành đạo. Giống như xe hai bánh mới tương ưng với ý tổ, đại khái không chiếu soi tâm hành đạo chắc chắn là cái thấy biết cạn hẹp. Ngoại đạo Nhị thừa kia giống như ác tri thức. Không hành đạo soi tâm đều rơi vào học giả. Nay giáo luật thần nho và Tổ sư thiền không phát xuất từ đây, cho nên, như đạo nhân chân chánh dùng chánh toạ thiền nghiên cứu căn trần, lấy chân giáo xưa tinh luyện định tuệ, huống là sách tiến người biếng nhác, kích phát người trung chánh. Phật tổ trước chứng giám đáng kính ngưỡng để nương tựa tu hành. Ta là lão ông xiển-đề, từ lúc nhỏ nghe cảnh khổ địa ngục nên thường cầu giải thoát. Cầu thần thệ Phật, nước lửa không sợ, trách thân khổ tâm.

Một sáng nọ, đọc được thuyết nhân duyên thí dụ của kinh Pháp Hoa, nhầm lẫn vì lấy không đủ, mất sức ba, bốn năm, năm mươi chín tuổi lại ở các liêu Thiền tông, nhân gặp Hòa thượng Nham Đầu, sau đó bị giặc hại, Ngài liền gọi một tiếng lớn vang xa ngoài mấy dặm. Lại mất chí lớn, cho là sự tai hại hiện tại không thể chuyển được, huống chi là khổ địa ngục ư? Người xưa đã như thế thì bọn ta làm sao thoát được?

Than ôi! Phật Pháp dối lừa, tham thiền không thật, tăng lại như tục, ta tiến thì không có hy vọng, lùi thì hổ thẹn. Bởi thế mà đổi chí buông ý, ác kiến ngày ngày càng thêm. Năm sau, đến Thụy Vân ở đất Nùng, thờ Mã ông làm thầy, và kết bạn với các ông Ôn Mã Sơn, cùng bàn luận thơ văn. Một hôm, trong lúc nhàn rỗi bèn nghĩ rằng: Thân tăng mà thích việc thế tục, chí tục mà dự vào tăng luân, bậc đại trượng phu mà như thế cũng không có chỗ giữ gìn. Trong lúc phơi, kinh sách trong ngoài đều để trên giảng đường. Mã ông đến thâm lễ bái và cầu khấn rằng: đạo các nhà Nho, Phật, Lão sao ta có thể làm thầy được. Nguyện hộ pháp trời rồng chỉ cho ta con đường chân chánh. Nhắm mắt hồi lâu, tiện tay lấy được một quyển sách nhỏ tên là Thiền Quan Sách Tiến, liền cung kính lật ra xem, có chương dùng chùy tự chích lại khảo cứu được rằng: xưa, Từ Minh ở Phần Dương và kết bạn với sáu, bảy người như: Đại Ngu, Lang Da để tham cứu. Ở Hà Đông khổ hạnh, mọi người rất sợ. Nhưng Từ Minh suốt đêm ngồi không ngủ, tự trách rằng: người xưa khắc khổ, ánh sáng rất thạnh. Ta là người sao sống vô ích với thời gian, chết không biết người, đối với lý đâu có ích gì. Liền dùng chùy chích vào đùi. Mã ông đến đây chí khí mạnh mẽ; như nuốt đề hồ, bèn xin Mã Ông quyển sách ấy, thường làm bạn chiếu tâm hành đạo; đi đứng theo nhau. Từ đó dẫm đạp, mở mặt mũi xấu của Nham Đầu, căn trần rơi rụng, chạm vào gương đạo ác độc. Thấy biết tán tận, không bị mê hoặc; thấy triệt bí tàng ở núi Linh Thứu, đúng lúc hợp thời mở mang nhà riêng của long phong. Đạo ấy đi giết các nạp tăng trong thiên hạ, đức ấy làm kinh động vương hầu sĩ thứ, đều xuất phát từ sách tiến chứa đựng trong lòng ông ta ư. Bởi thế, Mã ông thường khen ngợi Từ Minh răn dạy người học rằng: lão tăng lúc còn trẻ, ba ngày lại nói điều này mà không kịp, nay đã già làm sao dừng ư?

Lại nói văn tự một đời của Vân Thê, nhưng sách này chỉ bổ sung vào tông ta. Các ông ngày sau công sức có thừa lại khắc bản lưu hành, để báo đền lời khấn nguyện. Nhưng trong sách này, lấy niệm Phật nghiên cứu cho chính mình. Ấy chính là đoạt khí của nạp tăng. Người rơi vào cửa vãng sinh không ít. Nếu y theo ý của Lão tăng giống như vứt bỏ đi. Vì sao? Vì Sư tử không ăn thịt thúi, Hổ dữ không ăn thịt lạnh hôi.

Nhất cơ vãng sinh trở về nhà thanh tịnh khác. Môn hạ nạp tăng thật trí còn không cần yếu, huống chi là giả danh, lấy trâu cày ruộng của người nhà nông chiếm đoạt, thức ăn của người đói, mới có thể tham cứu chân chánh rõ ràng mà thôi. Vào mùa đông năm Tân Tỵ, tham học với Thượng toạ Hổ và hai, ba người bạn, gắng sức muốn bổ sung chí của Mã ông, tiện có đàn tín họ Lâm, họ Độ v.v... bèn bỏ tịnh tài. Vua tán thành điều đó, bởi thế mới thỉnh tôi thêm thắt vài lời để nói rõ nguyên do.

Nhưng nhớ lại trước đó đích thân nghe việc sự thật; truyền xa bất hủ.

Tháng giêng năm Nhâm ngọ, niên hiệu Bảo Lịch năm thứ mười hai.

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 178

SẮC TU BÁCH TRƯỢNG

THANH QUY

SỐ 2025

(QUYỂN 1 → 8)

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN