SỐ 1993 — HOÀNG LONG HUỆ NAM THIỀN SƯ NGỮ LỤC

TỐNG TRƯỚC DUY NA

Thanh tịnh nguyện lực tâm vị xã

Quyển y hựu xuất hóa quần mê

Tống hành duy thác kim luân nguyệt

Dạ dạ tương tùy đáo biệt khê.

(Nguyệt Thanh tịnh tâm lực chưa bỏ, cuốn y lại ra độ quần mê tiễn đi chỉ nhờ trăng tròn vang, đêm đêm tùy lúc đến suối khe).

TƯ THUẬT CHÂN TÁN

Thiền nhân đồ ngô chân

Thỉnh ngô tán

Y đồ chi ký thố

Tán chi canh quai

Sát mạng phất thiên

Nhân tắc kỳ ý.

Thiền nhân vẽ hình cho tôi, mời tôi khen, ý vẽ nó đã sai, khen lại càng sai, thật vận chẳng đổi, nhân đó bế tắc ý, một bức lụa, nét đan thanh đẹp đẽ, cho là Chân hình của ta, chính là giặc của ta. Chân hình ta chẳng bày, diện mao ta chẳng phô, thời gian nhanh chóng nơi đó đã năm mươi mốt tuổi. Tang tử ngọc Sơn tục tánh rõ ràng.

THÙ LẶC ĐÀM TRƯỞNG LÃO HUỆ THẢO LÝ NGUYỆT NHỊ THỦ

Đương niên Tây Tổ từng lưu hạ

Kim nhật mông Sư đặc huệ lai

Đỗ vật tư nhân thục tri ngã

Nguyệt minh trước thượng Diệu cao đài

Tầm cốt tầm bì tâm vị khôi

Đương niên nhất trước cánh hà sai

Nhi kim nhị bách niên tiền Sự

Bất thị tri âm bất cử lai.

( Dịch )

(Năm đó Tứ Tổ từng lưu

Hôm nay mong Sư ân huệ đến

Nhìn vật nghĩ ngợi ai biết ta

Trăng sáng soi trên đài Diệu Cao

Tìm xương, tìm da, tâm chưa thành tro

Năm ấy đâu có lo gì

Mà nay việc trước hai trăm năm

Không phải tri âm không nêu lên).

HỒNG CHÂU TỐNG VĨNH THỐNG NHỊ THIỀN NHÂN NHẬP THỆ

Hoàng Bá hỏi tâm, tâm bất tận. Hồng Châu tiễn biệt chớ chẳng khinh, núi cũ chưa rãnh bàn ngày về, vì ông bồi hồi nói và trình ra

Lá rừng rực áo rách tan, chày quê inh ỏi cùng tiếng vang vô vàng luôn là vật nhà ta, chớ đem tinh thần lấy công khai.

TỐNG NHÂN CHI HOÀNG LONG

Núi Phụng xưa từng điểm xuyết lông phụng, Giang Tây Nam Nhạc hết ngao du, mà nay muốn gõ Sừng Hoàng Long, nằm thân ngang chòm sao Bắc Đẩu.

TỐNG CHU THIỀN GIẢ

Tánh Tỳ Lô Thanh tịnh, Thanh tịnh không cần giữ, nên mặc áo rách dơ, nhập tụng phá, xan, hữu, năm, sáu, bảy, tám, chín, mặt quay về Nam nhìn sao Bắc Đẩu, trong đó nếu được huyền diệu, tung hoành mặc tình gầm thét.

TỐNG CHU THIỀN GIẢ

Nâng dậy té xuống, úp rồi lật, theo giả theo thật. Còn y giá số. Sư tử rống lên, tượng vương quay nhìn, cũng ngày quanh tung cởi mây, làm Sương, ngồi đoạn ngàn sai, mật khai yếu lộ.

Kẻ trượng phu, chớ đánh thỏ chết.

Hoàng Long Huệ Nam Thiền Sư Ngữ Lục (hết).

HOÀNG LONG HUỆ NAM THIỀN SƯ NGŨ LỤC TỤC BỔ

Cao Phong Đông Tuấn ở viện Lưỡng Túc, chùa Kiến Nhân, Kyoto (Nhật Bản) biên tập.

* Sư thượng đường nói:

- Nuốt ngang biển lớn, lật ngược núi Tu-di, trước mặt nạp Tăng, cũng là ăn cơm uống trà bình thường. Người hành cước phải ở trong rừng gai, ngồi đạo tràng, đến chỗ hòa hợp với bùn nước(390 nhận lấy bản lai diện mục làm thế nào thấy được, bèn niêm cây gậy nói:

- Dù cho thấy được, chưa tránh khỏi gậy của Sơn Tăng.

* Sư thượng đường nói:

- Tâm nghĩ tức sai, động niệm liền quấy, không nghĩ, không động thì không khác đất gỗ, người hành cước phải chuyển thân một đường. Nói xong Sư dơ phất trần nói:

- Ngăn cái này là phất trần Sơn Tăng. Các ông làm sao chuyển, nếu chuyển được một là vô lượng, vô lượng là một (một là tất cả, tất cả là một ), nếu chuyển không được thì như con quạ già trong túi vải. Tuy sống mà cũng như chết.

* Sư thượng đường nói:

- Chưa đến núi Linh Thứu, một việc toàn không, đến được Linh Thứu bèn có khách tới trước vuốt râu cọp người bề sau cầm đuôi cọp, đâu không hiểu lệnh chưa đi đã đi rồi. Cho nên Thiền Sư Đại Giác chư được đi khắp, Lâm tế, Đức Sơn chỉ là hai cơ dụng qua lại bèn nói:

- Đạo pháp châu lưu giống như bẻ cong kéo thẳng, gọi là cắt đứt đánh, hét giống như lấy vàng lấy ngọc. Chỉ cho rót Đông chảy Tây, Nam xuống Bắc Hòa, từ xưa đến nay, hay chưa có được đầu, thế nào là một công việc cùng giải quyết? Hồi lâu nói:

- Chép"

* Sư thượng đường nói:

- Phàm Thánh tình tân, thể lộ Chân thường" niêm phất trần lên nói:

- Phất trần vọt lên, trên cõi trời ba mươi ba, quay lỗ mũi của Đế Thích, môi lừa sinh trước, vỗ nắm cười lớn nói:

- Khắp mười phương thế giới tìm người biết thích ác, trong vạn không có một. Gõ vào giường thiền, Sư xuống tòa

* Sư thượng đường nói:

- Sơn Tăng ngày nay ở trên lông my của các ông chuyển đại Pháp Luân, có người nào thấy không? Thấy và không thấy là nói cái gì, tham đường đi, chớ dựng cột trụ.

Hỏi: Thế nào Phật?

Sư đáp: Dẫn đường ông, ông không tin.

Tăng nói: Xin Thầy khai thị.

Tăng nói: Hợp lấy miệng chó.

Hỏi: Nhà nông tự có việc cùng gió thế nào là việc cùng gió.

Sư im lặng hồi lâu, Tăng nói: Như thế thì Hòa thượng khởi động

Sư nói: Chưa được hỏi lời, Tăng bèn lui.

Sư nói: Tướng gọi là tướng quân võ đánh trận.

Sư nói: Người lanh lợi khó được.

Có Tăng mới ra lễ bái, Sư nói: Chưa được hỏi lời. Tăng bèn lui.

Sư nói: Tướng gọi là tướng quân đánh trận, xưa nay hành quân ít chết, không thấy lỗi ông, hỏi đàng hoàng.

Hỏi: Người vô vi vô Sự giống như nạn vòng vàng, chưa xét có lỗi gì?

Sư nói: Một chữ vào cửa cổng, chín năm kéo không ra (Liên Đăng).

Văn này có lần nói: Người học chưa hiểu, xin Sư phương tiện.

Sư nói: Giấu kín đầu núi, cười thành khóc)

Trong thất Sư thường hỏi Tăng: Xuất gia vì lai lịch quê hương.

Lại gõ nói: Ai cũng có chỗ duyên sinh. Cái đó là chỗ duyên sinh của Thượng Tọa. Lại đương cơ hỏi đáp, đang đuổi theo mũi nhọn biện bác.

* Lại duỗi tay nói: Tay ta sao giống tay Phật".

Lại hỏi: Các nơi tham thỉnh sở đắc của Tông Sư. Lại co chân nói:

- Chân ta sao lại giống chân lừa". Hơn ba mươi năm khai thị ba câu hỏi này, thường thường nhiều người học không thấu cơ, con mắt chung của tòng lâm là Tam quan.

(Phổ Đăng. Văn này có lần nói: Thoát có người mời. Sư chưa từng nếm được chăng. Người chớ tận cùng ý đó. Có người hỏi lý do đó Sư nói:

- Người đã qua cửa. Lắc cánh tay đi tắt. Đâu biết có quan Sứ, theo Sứ hỏi được không. Đây là chưa thấu hết quan đó vậy).

Nêu câu chuyện vị Tăng hỏi Hòa thượng Đại Giác: Chợt đến chợt đi là thế nào?

Đại Giác nói: Gió thổi bông liễu, cầu lông chạy. Lại nói: Không đến không đi là thế nào?

Đại Giác nói: Ba đầu núi Hoa Nhạc chỉ trời.

Sư nói: Đại Giác chỉ hiểu tên nhọn chống nhau, lý Sự theo nhau, đâu chẳng biết, đuổi được con chuột phải đánh vỡ hủ dầu.

Ngày mười tháng sáu tháng ba năm Kỷ Dậu niên hiệu Hy Ninh thứ hai Sư thượng đường từ biệt chúng rằng: Sơn Tăng tài mọn đức kém, đâu kham làm Thầy người. Bởi không mà bổn tâm, không khinh chư Thánh, chưa tránh khỏi sinh tử. Nay tránh khỏi sinh tử nhưng chưa ra khỏi luân hồi. Nay ra khỏi luân hồi nhưng chưa được giải thoát. Nay được giải thoát, chưa được tự tại. Nay được tự tại cho nên Đại Giác Thế Tôn đối với chỗ của Phật Nhiên Đăng không có một pháp nào có thể đắc.

Lục Tổ, nửa đêm ở Huỳnh Mai lại truyền cái gì? Bèn dạy kệ:

Đắc bất đắc, truyền bất truyền

Quy căn đắc chỉ phục hà ngôn

Ức đắc thủ Sơn tằng hậu tiết

Tân phụ kỵ lư A gia khiên

(Đắc không đắc, truyền không truyền

Về gốc được chỉ lại nói gì

Nhớ được đầu núi từng lộ rõ

Vợ mới cưỡi lừa a gia kéo).

Đến giờ ngọ ngày mười bảy, Sư ngồi yên thị tịch.

Dạy chúng rằng: Mây từ rồng gió từ hổ. Năm lần chín là bốn mươi lăm (5 x 9=45). Tòng Lâm sẽ là cửa hướng thượng. Đồng An không đánh cái trống vở này. Vì sao không đánh? Ôm cây đợi thỏ, đâu phải là người trí, trốn tránh sắc thanh sao gọi tác giả? Tổ không nói ư? chấp thất đạt, ắt vào đường tà, buông nó tự chiếu, thể không đi dừng.

Dạy chúng rằng: Có lợi không lợi, không rời Trấn Châu la bặc đầu tức bày đặt, giá gạo Lô Lăng thì thế nào? Nếu khéo biết giá cả có thể gọi là suốt ngày ăn cơm, chưa từng cắn bể một hạt gạo, nếu không biết ngày sau khi khác, có người cầu Thượng Tọa ăn tiền nay vẫn còn, đừng nói không nói.

Dạy chúng rằng: Biển trí không gió, nhân biết vọng để thành phàm, biết vọng nguyên không, tức tâm phàm mà thấy Phật. Chỉ như thế dừng nói Đồng An không gảy hợp, tùy chỗ ham muốn điên đảo của ông. Nam đẩu bảy, Bắc đẩu tám.

Dạy chúng rằng: Đất Giang Nam xuân lạnh, thu nóng mấy ngày gần đây giọt nước đọng lại.

Tăng hỏi: Khi giọt nước đọng lại là thế nào?

Sư nói: Chưa phải là việc bổn phận của nạp tăng.

Nói: Thế nào là việc bổn phận nạp tăng?

Sư nói: Giọt nước đọng lại.

Lại nói: Chư Thượng tọa, lãnh hội gì?

Hồi lâu Sư nói:

Uyên ương tài xuất tùng quân khán.

Mạc bả kim châm độ dữ nhân"

(Uyên ương ra khỏi theo anh xem.

Chớ đem kim châm cho người. )

Dạy chúng rằng: "Đạo xa thay! chạm việc thì chân thật. Thánh xa thay! Thể nó chính là thần" Nói xong Sư dơ gậy lên nói:

- Đạo và Thánh về trên đầu gậy Quy Tông. Các ông sao không biết lấy, nếu biết được mười phương quốc độ, không đi mà đến, trăm ngàn Tam-muội không làm mà thành, nếu chưa biết. Có lạnh, nóng thì thu ngắn tuổi thọ của anh chứ, có quỷ thần thì ghét phúc của anh chứ.

Dạy chúng rằng: Nửa đêm bắt chim gà, kinh sợ giấc ngủ của Phạm Vương, gió Tỳ Lam chợt nổi, thổi đổ núi Tu-di, đường quan không người đi, rượu riêng nhiều người uống. Ngay lúc này, Lâm Tế, Đức Sơn mở miệng, trừng mắt, có đánh có hét, dùng không được. Các ông, mỗi người tự tìm lấy Tổ nghiệp khế hợp với sách. Chớ nhận yên lừa là hàm dưới của cha mình.

(Lư yêu kiều tác A da hạ hàm phụ).

Dạy chúng rằng: Nói diệu đàm huyền, là gian tặc thái bình, vừa đánh vừa hét là anh hùng của thời loạn, anh hùng gian tặc, đánh hét huyền diệu đều là vật dư. Môn hạ Hoàng Bích dùng chung không được.

Hãy nói: Môn hạ Hoàng Bích bình thường dùng cái gì?

Quát Dạy chúng rằng:

Khinh khinh đạp bộ khủng nhân tri

Ngữ tiếu phân minh cánh thị thùy

Trí giả chỉ thử mãnh đề thủ.

Mạc đãi thiên minh thất cước kê.

(Nhè nhẹ từng bước sợ người biết, lời nói tiếng cười phân rõ lại là ai. Kẻ thí chí mạnh như thế đưa lên lấy. Chẳng đợi trời sáng bị mất gà.)

Dạy chúng rằng: Tâm vua không vọng động, sáu nước một thời thông, xong dơ ba thước kiếm, nghĩ làm một cung.

Dạy chúng rằng: Nêu cách Hòa thượng Đại Châu, thân khẩu ý Thanh tịnh, gọi là Phật xuất thế. Thân khẩu ý không Thanh tịnh gọi là Phật diệt độ, cũng giống cái tin tức, người xưa một khi phương tiện. Cùng với các ông tìm xét vào đường, đã được vào đường, lại phải ra đường được. Lên núi phải đến đỉnh, vào biển phải xuống tận đáy.

Lên núi không đến đỉnh thì không biết Sự rộng lớn của vũ trụ. Vào biển không xuống đáy, không biết Sự cạn sâu của bể khơi. Đã biết rộng lớn lại biết cạn sâu thì một đạp làm nghiêng bốn biển lớn, chỉ đánh một cái đảo lộn núi Tu-di, buông tay đến nhà người không biết. Tiếng chim thướt ( bồ cắt ) kêu, tiếng quạ hót trên cây bá.

Tăng hỏi: Đại dụng hiện tiền, thỉnh Sư phân tích rõ.

Sư nói: Cạo bộ lông mày của ông đi, khuynh đảo tủy não của ông, dưới gót chân, ông đem một câu đến đây, kiếm báu vung lên, giao long thất sắc.

Sư nói: Là thế nào, Tăng lấy tay vẽ trước mặt một đường nói:

- Ngặt vì cái gì đây?

Sư nói: Sau ba mươi năm tính xét. Sư Tăng cũng khó được, Tăng lại hét.

Sư nói: Như một tiếng hét chưa có chủ ở. Tăng làm lễ.

Sư nói: Nên đoạn hay không đoạn, trở lại chiêu loạn.

Tăng hỏi: Một không đi, hai không ở, thỉnh Sư nói.

Sư nói: Trước điện Cao Tổ cấm nuốt giận.

(394) Tăng nói: Như thế ngày nay được gặp Hòa thượng.

Sư nói: Ngửa mặt nhìn trời không thấy trời.

Tăng nói: Như vậy học nhân lễ tạ.

Sư nói: Lại đợi lúc nào nữa.

Sư thượng đường nói: Khi người ở ta không ở, khi người được ta không đi. Do đó, hiểu được yếu chỉ rõ ràng. Phải biết toàn thân vào hầm lửa. Lấy phấn trần vẽ một đường nói:

- Mùi khói bốc lên, lửa hồng hừng hực. Mắt chưa rõ luôn ở trong đó. Từ Thánh Thượng cổ đều vào trong hầm sinh tử hướng vào ngọn lửa vô minh, cân nhắc hữu tình. Các ông lại vào thế nào? Nếu người nào vào được, có thể gọi là trong lửa không cháy, ở trong nước không bị chìm. Nếu vào không được, chẳng những không thể tự lợi mà còn không thể lợi tha. Đã không tự lợi, lợi tha, ác vuông, đảnh tròn, đều lợi ích. Hồi lâu, triệu tập đại chúng Chúng cử đầu.

Sư nói: Trâu sinh ra thì ngựa trở về.

Sư thượng đường: Đánh chuông, chuông vang, đánh trống, trống kêu. Đại chúng ân cần hỏi han. Đồng An đoan nghiêm chắp tay. Cái này là thế pháp, cái kia là Phật pháp, Quát.

Hỏi: Gậy Đức Sơn đánh, tiếng hét Lâm Tế mãi đến nay, ít người nhặt lấy. Thỉnh Sư nhặt lấy.

Đắp: Nỡ ngàn cân, không vì chuột nhắt mà mở máy.

Hỏi: Tác gia tông Sư sáng nay có còn ở đó.

Sư bèn quát, Tăng lễ bái.

Sư nói: Nạp tử Ngũ Hồ, một gậy thiền nhân, chưa đến Đồng An.

Không đề phòng nghi ngại.

Có lần Sư ngồi thiền, có một Tăng đứng hầu. Sư quay nhìn, hồi lâu nói:

- Trăm ngàn Tam-muội, vô lượng pháp môn Vi diệu, một câu nói cho ông, ông có tin không?

Thưa: Lời Hòa thượng nói thành thật, con đâu dám không tin. Sư chỉ người bên trái nói: Qua bên nay.

Tăng định đi.

Sư quát nói, đuổi theo âm thanh sắc tướng có mong gì hiểu. Đi ra một vị Tăng nghe vậy liền đi vào. Sư lại hỏi như trước. Cũng nói. Sao

(395) dám không tin. Sư lại chỉ bên trái nói:

- Qua bên này." Tăng đứng thẳng không đi. Sư quát: Ông đến gần ta lại không nghe ta nói, đi ra. (Trên đây đều rút từ Phổ Đăng Lục)

* Sư thượng đường: Tăng đường nhìn nhà bếp hương tích sụp cú mèo cắn nóc Phật điện, rõ ràng hướng đạo, cao cả còn không hiểu, huống gì che khắp tương lai, Sư gõ vào giường thiền rồi xuống tòa.

Thanh La nhân đút lót, thẳng lên đỉnh của cây Tùng lạnh, mây trắng nhạt tan ra hoặc chìm trong thái hư, vạn pháp vốn nhàn, chỉ người tự ồn náo. Ồn náo là cái gì? Quát.

Nguyệt sắc hòa vân bạch

Tùng thanh đới lộ hàn

Hảo cá nhân tiêu tức

Bằng quân tử tế khán

(Sắc trăng hòa mây trắng

Tùng xanh mang Sương lạnh,

Đẹp như tin tức thật,

Bằng cái nhìn kỷ của ông).

Ngàn lần nói vạn lần bảo. Chỉ cần dạy anh sớm về đi, đi chỗ nào?

Hồi lâu Sư nói:

- Đêm đến gió thổi hương đầy sân, thổi rơi ba, năm cây hoa đào người nắm lấy ngọc linh xà, mỗi người ôm giữ Sự chất phác của rừng gai. Không tự hồi quang phản chiếu, hoài bảo nước mê không thấy đạo, khi ứng tai như trong hang trống, âm thanh lớn nhỏ đều đủ, khi ứng mắt như ngàn mặt trời. Vạn tượng không thể trốn ảnh chất, nghĩ bàn nếu tìm cầu thanh sắc. Đạt ma từ phương Tây đến cũng chịu thua.

Người xưa xem trăng này, người xưa xem trăng này. Thế nào là tâm người xưa? Khó hướng đến người nay nói. Người xưa cầu đạo, cầu trong tâm, cầu được tâm không, đạo gần mình. Người này cầu đạo, ngoài cầu âm thanh, đuổi theo âm thanh sắc tướng chuyển nhọc thần, lao thần, lại lao nhọc thần. Điên đảo sao rộn ràng, Sư gõ vào giường Thiền rồi xuống tòa.

Thế gian có năm loại không dễ!

Người giáo hóa không dễ.

Người bố thí không dễ.

Chuyển sống thành chính không dễ.

Ngồi ngay ăn không dễ. Lại có một loại không dễ là gì?

Hồi lâu Sư nói: Tiệm. Sư xuống tòa.

Bấy giờ điểm vỗ ngực làm thủ tọa.

Tạng chủ hỏi: Vừa đến Hòa thượng nói:

- Đây là loại thứ năm không dễ (396) không dễ là người gì?

Thủ tọa nói: Sau não thấy má. Chẳng cùng qua lại.

Động niệm tịnh niệm, là bất động và bất tịnh, ấy là vào pháp vào giường môn bất nhị. Người thông đạt đạo này lại hỏi Bồ-tát Chu Đỉnh Vương. Sư gõ vào giường thiền rồi xuống tòa.

Ra đường trở về nói, khi đi một dòng suối đưa, khi về mây trắng đầy hang đón. Một thân đi đưa, chẳng phải đi ở. Hai vật vô tình giống hữu tình Sư gõ phất trần vào giường thiền rồi xuống tòa.

Dương ô đề thời Thiên đại hiểu

Bạch vân khai xứ nguyệt sơ viên

Thức phong phong hạ chư Thiền khách.

Hưu bã kim châm bán dạ xuyên

Khi Dương ô kêu trời rất sáng

Chờ mây trắng tan trăng bắt đầu tròn

Các thiền khách dưới đỉnh Linh Thứu

Dừng lấy kim châm nửa đêm xâu.

(Trên đây là rút ở Tục Tôn cổ lục)

Nêu A-nan nói kệ:

Bổn lai phó hữu pháp

Phó liễu ngôn vô pháp

Các các tu tự ngộ

Ngộ liễu vô vô pháp.

Xưa nay phó hữu pháp, phó rồi nói không pháp, mỗi mỗi cần tự ngộ, ngộ rồi không không pháp.

Sư nói: Con cháu sau này hư hỏng, ruộng vườn cha ông, không cày không trồng, một thời hoang phế hướng ngoài tìm cầu. Dẫu có hiểu biết chút ít vẫn là của phù hoa không thật, cho nên làm khách không bằng về nhà. Hư nhiều không bằng thật ít.

* Sư thượng đường nêu: Mã Tổ nhân Tăng hỏi: Thế nào là ý của Tổ Sư từ phương Tây đến.

Tổ nói: Đến gần tôi nói cho ông nghe.

Tăng đến gần, Tổ ngăn lại nói: Sáu tai không đồng tính.

Sư nói: Người xưa vẫn không đồng tính. Như nay không tụ tập một trăm, năm mươi, sáu mươi người. Muốn vui thích đại Sự, như nay chợt có người mắt sáng liếc nhìn là một trường họa Sự. Tuy vậy, như nay đã đến đây sẽ lầm sẽ lầm. Quỷ thần uống trà ít thiếu không được. Hồi lâu nói:

- Chữ mười đầu đường thối tám trước, rượu say trà sầu giết người, Sư lấy phất trần gõ vào giường Thiền rồi xuống toa.

* Sư thượng đường nêu: Ngài Triệu Châu nhân thị giả đáp: Đại Vương đến.

Triệu Chân nói: Đại Vương vạn phước.

Thị giả nói: Chưa đến ở.

Triệu Châu nói: Hãy nói đến.

Sư nói: Mỗi mỗi sung Sướng, ít gặp Tiên đà, đạo Quy Tông, thị

(397) giả chi hiểu đáp khách: Đâu biết thân ở đế hương.

Triệu Châu vạch cỏ tìm người, bất chợt toàn thân lấm bùn.

* Nêu Đức Sơn: Nhân thị giả Quách hỏi: Từ trên chư Thánh hướng chỗ nào đi?

Đức Sơn nói: Cái gì, cái gì? Ra lệnh phi long mã, rùa thọt xuất đầu Đức Sơn liền thôi đi. Hôm sau Đức Sơn tắm ra Quách qua uống trà cùng Đức Sơn.

Đức Sơn vỗ lưng thị giả Quách nói: Hôm qua nói công án gì?

Quách nói: Lão này mới liếc qua. Đức Sơn lại thôi.

Sư nói: Đức Sơn làm điếc làm câm. Tuy nhiên ám chữ được tiện nghi.

Quách bịt tai trộm cái linh, đâu ngờ có kẻ bàng quang tỉnh.

Nêu Hưng Hóa bảo Duy na Khắc Tân rằng: Không bao lâu nữa, ông sẽ làm Thầy dẫn dắt người.

Khắc Tân: Không vào bảo xã này.

Hưng Hóa nói: Hiểu rõ không vào, không hiểu rõ không vào.

Khắc Tân nói: Chính là không như thế.

Hưng Hóa dơ gậy, Khắc Tân suy luận. Hóa liền đánh. Lại nói:

- Duy Na Khắc Tân pháp chiến không thắng, phạt tiền năm quan.

Bày cơm đầy nhà ăn ( Sung thiết đường phạm ) ( Một bản nói:

- Thiết quỹ phạm nhất đường ). Đến giờ thọ trai, tự bách chùy rằng: Khắc Tân Duy Na, pháp chiến đấu không thắng hồn không được ăn cơm, kéo ra khỏi viện.

Sư nói: Khắc Tân Duy na mất tiền chịu tội. Có lý khó làm ra lẽ.

Hưng Hóa dùng cương quyết nhu chưa đủ sáng vậy.

Nhân có vị Tăng đem thư đến, Sư thượng đường nêu: Huyền Sa sai Tăng đem thư đến Tuyết Phong. Tuyết Phong thượng đường mở thấy ba tờ giấy trắng, bèn dạy chúng. Hiểu không?

Tăng nói: Không lãnh hội.

Tuyết Phong nói: Quân tử ngàn dặm gió" Tăng trở về nếu giống như Huyền Sa.

Huyền Sa nói: Gã kia lỗi lầm không biết.

Sư nói: Tùng lâm hiểu quái lạ. Chẳng biết số ấy.

Có người nói: Tuyết Phong mới nhận được thư, không lời biết giải thích, ông ta mở ra thấy là giấy trắng, trình giống như đại chúng, liền nói đạo lý là hai lớp sai rồi.

Có người hỏi: Chỗ thấy của Tuyết Phong chưa hẳn không kịp Huyền Sa. Chỗ thấy của Huyền Sa chưa hẳn qua Tuyết Phong. Hai cho con gặp nhau thay nhau xướng hòa. Quý ở chỗ nói và làm.

Có nói: Huyền Sa nêu không có lời này Phật pháp đâu đến ngày nay, e rằng không có Tông nguyên. Nhưng buông lung tính toán, thấy hiểu như thế này tự minh lầm còn có thể người khác lầm. Đồng An ngày nay không tiếc lông mày bố thí đại chúng.

Tuyết Phong không nói không chờ ưu điểm. Đã bị Huyền Sa phá vỡ. Mãi đến nay Tuyết Phong không ra.

* Sư thượng đường: Nêu Vân Môn hỏi Tăng: Này nay cúng dường La Hán, La Hán trở lại không? Tăng không nói.

Trí Môn nói thay: Đầu ba cửa chắp tay, trong điện Phật đốt hương.

Sư nói: Quy Tông tức không như vậy. Có nước thì trăng soi khắp.

Không núi thì không mang mây. Hãy nói là giống là khác.

* Sư thượng đường nêu: Trí Môn khoan hỏi Ngũ Tổ Giới! Từ nóng đến lạnh thì không hỏi. Trong rừng gặp nhau việc thế nào?

Lương Giới nói: Trước lầu Ngũ Phượng nghe ngọc rơi Khoan nói: Đâu tránh chủ Sơn cao, án Sơn thấp.

Lương Giới nói: Trên đỉnh Tu-di đánh chuông vàng.

Sư nói: Thiền Sư Giới chỉ biết từng bước lên cao. Lại không lãnh hội từ trên không thả xuống. Nếu là Quy Tông thì không như vậy vượt xa khói trần thì không hiểu. Việc gặp nhau trong rừng thế nào?

Hán vương có nói thành chứ không nói tranh. Đâu ngờ an Sơn thấp chủ Sơn cao phạm, bàn về công tức không có công

Nêu Trí Môn chơi núi về. Thủ tòa và chúng đi ra đón. Thủ tọa nói: Hòa thượng dạo núi sâu thẳm không dễ.

Trí Môn dơ cây bèn nói: Toàn được Sức này. Thủ Tòa tiến tới trước giựt cây gậy ném sang một bên Trí Môn ngã xuống, đại chúng tới trước đỡ dậy. Trí Môn dơ gậy, đồng thời giải tán quay lại thị giả nói:

- Đến ông hoàn toàn được lực này.

Sư nói: Trí Môn tuy biết ngóc dậy, biết ngã xuống không ngờ lồng khéo trở thành vụng về.

* Thượng đường nêu Trí Môn Tộ. Nhân có một vị Tăng hỏi thế nào là thể Bát-nhã

Trí Môn nói: Ông ngậm trăng sáng

Tăng hỏi: Thế nào là dụng Bát-nhã?

Trí Môn nói: Thỏ mang thai.

Sư nói Đại tiểu trí Môn trong lời nói sẽ được thể dụng.

Hoàng Long tức không vậy.

Thế nào là thể Bát-nhã? Một cục cứt.

Thế nào là dụng Bát-nhã? Con trùng trong cục cứt.

Sư dạy chúng nói: Trên lầu chuông nệm tán, trồng rau dưới chân giường thì thế nào?

Thiền Sư Hoàng Bích Thắng nói: Hỗ dữ phải ngồi giữa đường.

* (Châu phủ ủy thỉnh Trưởng lão Thiền Sư Hoàng Bá nói pháp: trên lầu chuông khế hợp liền đến trụ trì. Thắng thượng tòa nói: Hỗ dữ nên ngồi giữa đường, Sư liền cho đi đến Hoàng Bá. Trên đây lò rút từ "Thiền Môn Niêm Tụng Tập")

*Sư thượng đường nói: Bồ-đề lìa ngôn thuyết, xưa nay không phải người đắc phải y vào lý không hai sẽ chứng Thân pháp vương. Hãy nói, sao gọi là lý không hai, nhân không, pháp không. Lý không hai tất cả tôi đã nói cho các ông nghe rồi. Hãy nói thế nào là Thân pháp vương, tứ đại ngũ uẩn, hành trụ tọa ngọa, khai đơn, mở bát, Tăng dường Phật điện. Trù khố, Tam môn, đều là thân pháp vương. Nếu ở đay mà tiến được; Càn khôn, đại địa ngày tháng, trăng sao, xuyên qua mắt của các ông. Nước bốn biển lớn chảy vào lỗ mũi các ông, mới biết Thích-ca thọ ký Di-lặc, chỉ là hư danh, Lâm Tế, Đức Sơn đánh, hét phương tiện chỉ vì giả đạo.

Sư gõ phất trần vào giường thiền rồi xuống tòa.

* Sư thượng đường trong mười phương cõi Phật chỉ có pháp nhất thừa. Trên đầu là trời, dưới chân là đất, sao nói là pháp nhất thừa? Hồi lâu nói: Khai đơn mở bát há không phải là pháp nhất thừa? Lấy thìa, lấy đũa há không phải là pháp nhất thừa sao?

Nói xong dơ gậy nói: Đây là cái gì? Nêu gọi là pháp nhất thừa thì râu rụng xuống, lấy gậy gõ vào giường thiền. Sư xuống tòa.

* Thượng đường nói: Tam Tổ nói viên đồng thái hư, không thiếu không dư đúng là do thủ xã cho nên không biết, ở Chư Phật không tăng, ở phàm không giảm, đã không tăng giảm vì sao có chứng Vô thượng Bồ-đề, vì sao rơi vào sinh tử? Chính do thủ xã cho nên không biết. Chư Phật vô Tâm, nên chứng Vô thượng đạo, phàm (400) phu hữu tâm nên rơi vào sinh tử. Cho nên dạy trung đạo, mộng huyễn không hoa,(mộng huyễn như hoa đốm trên không) như trăng đáy nước, sinh tử Niết-bàn cùng tướng không hoa do đó thấy được.

Trước tất bát nghiêm dừng nói, trên đường Tào Khê như luận bàn.

Sư gõ phất trần vào giường thiền rồi xuống tòa.

*Sư thượng đường nói: Nhà Nhiên Đăng ở núi thích ly dục, tịch tịnh là pháp La Môn có kinh giáo có thể vạch ra có thể dọc. Có tri thức có thể tham có thể hỏi. Cho nên có Tăng hỏi Đại Sư Vân Cư, Hoằng Giác nhà Tăng rốt cuộc thế nào?

Hoằng Giác đáp: Ở núi thì tốt. Tăng lễ bái xong.

Hoằng Giác nói: Ông lãnh hội cái gì?

Tăng nói: Nhà Tăng rốt cuộc ở trong cảnh giới thuận ác sinh tử, thuận nghịch nhưng tâm bất động như núi.

Hoằng Giác bèn đánh một gậy nói: Có phụ tiên Thánh, thương cho con cháu tôi. Hoằng Giác bèn hỏi Tăng đứng bên. Ông lãnh hội cái gì?

Tăng lễ bái xong nói: Nhà Tăng đều ở núi. Mắt không thấy sắc đen vàng, tai không nghe tiếng sáo trúc.

Hoằng Giác nói: Cô phụ tiên Thánh thượng con cháu tôi.

Sư nói: Lại thế nào? Nói được một câu cô phụ tiên Thánh, thương con cháu ta? Nếu người nói khắp nơi núi xanh đều là đạo tràng, nếu nói không được có lạnh nóng hề thu ngắn tuổi thọ của anh. Có quỷ thần ghét phước của anh. Sư gõ phất trần vào giường thiền rồi xuống tòa. (Rút Vĩnh Bình Quảng Lục).

Mưa xuân thắm thía, suốt đến rạng đông, từng giọt vô tư. Không rơi chỗ khác. Hãy nói:

- Rơi chỗ nào"? Tự nói: Giọt rơi vào phá mắt ông, thấm vào đốt mũi ông. (Rút trong Vô Thị Kham Thiền Sư Ngữ Lục).

Đáp Trượng Chức Phương. Kệ tụng:

Mộng huyễn niên quang quá nhĩ thuận

Mão am thượng tòa phạ tương nghi

Nhật cao nhất bát hòa la phạn

Thiền đạo thị phi đô bất trị

Bất tri du tác bất tri giải

Giải tại công thành bách điểu bôn

Dục tuyệt hàm hoa cá trung ý

Giang tâm minh nguyệt lãnh đầu vân.

(Rút Phổ Đăng Lục)

Mộng huyễn Thời gian qua thuận tai

Am tranh tòa cỏ thật hợp nghi

Mặt trời lên một bát cơm hóa la

Thiền đạo thị phi đều không biết

Không biết còn là không biết hiểu

Hữu ở công thành trăm chim bay

Muốn dứt tuyệt ý trong hoa.

TAM QUAN SƠ TỰ TỤNG

Sinh duyên hữu ngữ nhân giai thức

Thủy Mẫu hà tằng ly đắc hà

Đản kiến nhật đầu đông bạn thượng

Thùy năng cánh khiết Triệu Châu trà.

(Quên sinh có lời người đều biết, nước không đâu từng la được tâm. Nhưng thấy mặt trời trên đê đầu dâng, ai có thể uống trà Triệu Châu).

(401)Tay ta tay Phật đều đưa lên thiền nhân thẳng xuống dâng lấy. Bất động giáo mác ra đường, tự nhiên vượt Tổ vược Phật. Chân ta chân lừa cùng đi, từng bước đạp trên vô sinh. Hội được mây thu lại mặt trời quyện mới biết tung hoành đường này.

ĐỒNG TỔNG TỤNG

Chí duyên đoạn xứ thùy lô cước

Lô cước thủ thời Phật thủ khai

Vị báo Ngũ hồ tham học giả

Tam quan nhất nhất thấu tương lai.

(Dịch)

(Chỗ dứt duyên sinh bày chân lừa

Chân lừa khi hiện tay Phật hiện

Vì bảo Ngũ Hồ khách tham tầm

Ba cửa nơi nơi suốt mai hậu).

(Trở lên, đều rút trong Ngũ Đăng Hội Nguyên.

Tụng Cổ Liên Châu nói: Lô Sơn Niên Thông Mận Cổ Phật nói:

- Xưa thấy Quảng biện thủ tòa xếp vào Tụng Nam Thiền Sư Thân Bút Tam quan". Đọc tụng không sót. Gần đây thấy truyền chép không đủ, lại còn nhiều sai lầm. Nên ở đây chú thích ra v.v... Tụng. Cùng với Hội Nguyên ghi chép hoàn toàn giống nhau Thiền Lâm Loại Tụ. Lấy Bốn tụng này làm Mận Cổ Phật e là sai lầm. Vân Ngọa Ký Đàm, ghi chép việc kệ này. Cũng đồng Hội vưu Liên. Thuyết của Chu).

Khi Sư trụ ở Quy Tông, nhân hóa đến Kiền Thượng lại bạch rằng: Kiền có Tín sĩ Lưu Quân sắp đi đưa đến vùng ngoài.

Dặn dò: Vì ta cầu Thầy một bài kệ, làm phước điền con cháu đời đời.

Năm sau Sư gởi một bài kệ cho Kiền Thượng.

Tăng Kiền Thượng về chùa Lô Nhạc, trước nói cư sĩ xin bài kệ giúp trúng ý ông một chút. Gần ngày thu rừng rơi nhiều nghiệp (Rút trong Lâm gian Lục).

Khi Sư ở Am Tích Thúy của Hoàng Bá. Dư biết rõ trình ông mở ra viết thơ mời Thúy Nham. Sư họa theo.

Bạch phát mãn đầu như tuyết sơn

Uông luy vô lực xuất nhân gian

Phiên tư hữu phụ công hầu mạn

Đản tịch bàng hoàng ích hậu nhan.

(Tóc trắng đầy đầu như núi Tuyết, yếu gầy không Sức ra nhân gian nghĩ lại có phụ mệnh công hậu, sáng chiều bàng hoàng mặt càng dày) cùng trình về Triều duyệt hai năm, lại trừ Giang Tây Tào, Sư lấy tụng gởi:

Hồng tĩnh phân phi tảo nhị niên

Lâm gian sĩ lộ lưỡng tương huyện

Cận văn Bắc khuyết minh quân chiếu

Hữu lãnh giang Tây Tào Sử quyền

Liệt quận vọng phong giai thảo yển

Cỗ nhân cao chẩm đắc vân nhãn

Mã trần vị bốc xu hà nhật

Dự bã âm thư tác tín truyền.

(Hồng tĩnh phân ra sớm hai năm, Lâm Gian Sĩ Lộ hai cùng chơi vơi, gần nghe Bắc Quan Minh Quân bảo. Lãnh Giang, Tây Tào Sứ quyền hạn, Liệt Quân Vọng Phong đầu nép cỏ, cố nhân cao hàng được ngũ mây, mã trần chưa đoán đến ngày nào dự lấy âm thư làm tin truyền).

ĐÁP TRÂU TRƯỞNG GIẢ

Đoản tự trường thư giai điển nhã

Đản ngôn thất tự cảnh công phu

Nhược nắng ngôn hạnh trường tương cố

Vạn cỗ tân xương quân tử nho.

(Tựa ngắn thư dài đều điển nhã. Ta nói bảy chữ lại công phu. Nếu nói đi đường dài quay lại, vạn cổ tốt đẹp người quân tử nho).

Nhật vãng nguyệt lai như trịch toa

Niên nhan bất giác ám tiêu ma

Khuyên quân tảo thiển Bồ-đề lộ

Thế đế lâu la bất dụng đa

Thời nhân tâm địa trường khao vu

Thọ báo nhân tư thố đạo đồ

Cử thể bất luận Tăng bạc tục

Yếu tu ngôn hạnh dữ tương phù

Cửu văn trai tố hảo trì kinh

Khâm tiện liên hoa hỏa lý sinh

Phù thế lao lao giai mộng huyễn

Đinh ninh chỉ thử thị tiền trình

Bộc giả ngôn quy bất tạm cư

Liêu thành số kệ đáp quân thư

Yên là hạnh đắc vi lân tịnh

Tùng thử tương tri đức bấc cô.

(Ngày tháng đi như thoi đưa, năm cũng bất giác ám tiêu ma cần anh sớm tiễn lên đường Bồ-đề. Thế đế lâu la không dùng nhiều. Bấy giờ lòng người thêm tạp loạn. Thọ báo nhân đây lầm đường. Nêu đời không luận Tăng hay tục, phải cần ngôn hạnh đi đôi. Lâu nghe ăn chay thích trì kinh, khâm phục hoa sen nở trong lò lửa. Phù thế lao nhọc đều mộng huyễn. Dặn dò chỉ đây là trình trước. Kẻ bộc nói về không tam ở kết thành vào bài kệ đáp thư anh, khói Sương may được gần bên nhau. Từ đây biết nhau đức không cô phụ.) (Trở lên, đều rút ở trong Vân Ngọa Ký Đàm) Hoàng Long Huệ Nam Thiền Sư Ngữ Lục Tục Bổ.

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 173

DƯƠNG KỲ PHƯƠNG

HỘI HÒA THƯỢNG NGỮ LỤC

& HẬU LỤC

SỐ 1994

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN