SỐ 1920 — QUÁN TÂM LUẬN VÀ LỜI TỰA

SỐ 1920

QUÁN TÂM LUẬN VÀ LỜI TỰA

(còn gọi: TIỄN NHŨ LUẬN)

Sa môn Trí giả trụ chùa Tu Thiền

ở Thiên Thai soạn.

Hỏi: Kinh Phật vô lượng; Luận cũng vô biên. Người mở mang rất nhiều; chúng nghe pháp không đâu chẳng có. Cho nên mưa pháp rưới khắp bốn chúng, thấm nhuần lợi ích vô biên. Vì thấy nghe điều gì, vì lợi ích gì mà soạn luận Quán tâm này?

Đáp: Như câu hỏi đã nói, kinh Phật vô lượng, luận cũng vô biên, điều đó ai cũng biết. Nhưng, người mở mang vì lợi ích, đã thêm nhiều nước vào sữa khiến cho người nghe mất đi đạo chân thật; bốn chúng lộn xộn, đến nỗi những người tín tâm dần dần ít đàm luận. E rằng, đại pháp sâu rộng, chẳng bao lâu nữa sẽ bị đình trệ không lưu thông; con mắt của chúng sinh không còn, mất đi lợi ích lớn. Do đó, trong đời sống nhàn tịnh, chuyện đau lòng không thể nhẫn được, chẳng quản tài hèn sức mọn, sự thấy biết thô lậu hẹp hòi, muốn giúp thêm sức mạnh cho đôi cánh chim anh vũ, nhờ oai lực Tam bảo, soạn bộ luận nầy.

Người hỏi muốn biết ý soạn luận thế nào?

Đại ý có hai phần: một là tự có trách nhiệm đối với học đồ; hai là bốn chúng bê ngoài có khả năng cũng có thể truyền đạt.

Lược dùng kệ trả lời

Cha lành có di chúc

Đại sư sắp Niết-bàn

Thường giữ gìn giới luật

Chúng ta phi Phật tử

Không nhớ di chúc nầy.

Thừa hoãn trong không đạo

Giới hoãn sợ ba đường

Do không hỏi quán tâm

Khiến người tín tâm mỏng

Không cho quạ đen ăn

Sao đền ơn quạ trắng

Chẳng chỉ ruộng không tốt

Do giống không bình đẳng

Nếu không rưới mưa pháp

Giống pháp sẽ tiêu khô

Đời sau không tư lương

Mất ba lợi, lại khổ

Đại pháp sắp suy đồi

Buồn thay, thấy việc đó

Vì nhân duyên như vậy

Nên soạn luận Quán Tâm

Chân pháp giới bình đẳng

Không hành thì không đạt

Nếu biết hỏi quán tâm

Thực hành, có thể đạt

Đó là bốn niệm xứ

Và luôn giữ giới luật.

Thừa gấp, trong có đạo

Giới gấp sinh trời, người

Đây là chân Phật tử

Không trái lời cha dặn.

Trời rồng đều vui mừng

Không ai không hớn hở

Báo đền ơn Bạch nha

Cho các chim quạ ăn

Đã có ruộng đất tốt

Có hạt giống bình đẳng

Khi mưa pháp rưới xuống

Giống pháp sẽ lớn lên

Tư lương cho đời sau

Đều được ba lợi ích

Vì nhân duyên như vậy

Nên soạn luận Quán Tâm

Những người đến cầu pháp

Muốn nghe đạo vô thượng

Không biết hỏi quán tâm

Văn tuệ không thể phát.

Những người đến cầu pháp

Muốn nghĩ đạo vô thượng

Không biết hỏi quán tâm

Tư tuệ không thể sinh.

Những người đến cầu pháp

Muốn tu đạo vô thượng

Không biết hỏi quán tâm

Tu tuệ không thể thành.

Những người đến cầu pháp

Muốn tu bốn Tam-muội

Không biết hỏi quán tâm

Khốn khổ, chẳng được gì.

Những người đến cầu pháp

Được nghe, hiểu biết nhiều

Không biết hỏi quán tâm

Không được vui chân thật.

Những người đến cầu pháp

Tu Tam-muội, đắc định

Không biết hỏi quán tâm

Là thiền mù, không biết.

Những người đến cầu pháp

Muốn sám hối các tội

Không biết hỏi quán tâm

Tội lỗi khó tiêu trừ.

Những người đến cầu pháp

Ý muốn dứt phiền não

Không biết hỏi quán tâm

Phiền não không thể sạch.

Những người đến cầu pháp

Vốn vì lợi ích người

Không biết hỏi quán tâm

Lui sụt, người chê bai.

Những người đến cầu pháp

Muốn hưng hiển Phật pháp

Không biết hỏi quán tâm

Trở lại tổn hại lớn

Những được mất như vậy

Kệ chẳng thể nói hết

Những được mất như thế

Không có người giác ngộ

Vì nhân duyên như vậy

Nên soạn luận Quán Tâm.

Đời mạt, tu quán tâm,

Được định tà, sinh chấp

Biện tài vô cùng tận

Tự cho báu nhân gian

Người không biết, mũi ngửi

Khí chồn hoang xông mắt

Ngoắc đuôi cùng nhau đi

Lần lượt rơi hầm hố

Vì nhân duyên như vậy

Nên soạn luận Quán Tâm.

Giữ mũi, cách an ban

Và tu quán bất tịnh

An ban đắc tứ thiền

Không khỏi nghiệp nê - lê.

Bất tịnh cho vô học

Úp bát, cơm nữ cúng

Dù cho thiền định sinh

Bị nạn trường thọ thiên.

Vì nhân duyên như vậy

Nên soạn luận Quán Tâm.

Nương sự pháp, dụng tâm

Không tuệ, phát quỷ định

Hiện tâm động vật khác

Việc khởi, hoại Phật pháp.

Mạng hết sinh làm quỷ

Quyến thuộc 96 loại.

Tượng pháp quyết nghi minh

Ba thầy phá Phật pháp.

Vì nhân duyên như vậy

Nên soạn luận Quán Tâm.

Trong tâm không cầu đạo

Dua nịnh theo danh lợi

Dối bày tướng ngồi thiền

Được quyến thuộc danh lợi

Sự khởi hoại tha tâm

Tổn hại chánh pháp Phật

Đây là phiền-đề-la

Chết đọa ngục Vô gián.

Vì nhân duyên như vậy

Nên soạn luận Quán Tâm.

Người nói pháp giải thoát

Người nghe pháp cũng vậy

Không biết hỏi quán tâm

Như đếm bạc cho người

Người nói hỏi quán tâm

Không nói thì không bày

Người nghe hỏi quán tâm

Không hỏi, cũng không đắc

Vì nhân duyên như vậy

Nên soạn luận Quán Tâm.

Giới để ngăn tâm ngựa

Tuy trì năm bộ luật

Không biết hỏi quán tâm

Tâm ngựa không điều phục.

Luật trụ trì Phật pháp

Hiểu ngoài không hiểu trong.

Tịnh danh quở Thượng thủ

Đó gọi chân giữ luật

Vì nhân duyên như vậy

Nên soạn luận Quán Tâm.

Tụng kinh được giải thoát

Chẳng vì lợi thế gian

Nếu biết hỏi quán tâm

Đập vỡ một hạt bụi

Lấy quyển kinh Đại thiên

Thọ trì và đọc tụng

Nghe, giữ chẳng quên sót

Tâm khai, được giải thoát

Vì nhân duyên như vậy

Nên soạn luận Quán tâm.

Khiến người lo cúng dường

Hưng hiển hạnh an vui

Mật tâm là tự lợi

Nương gá để nuôi thân

Mất tâm hỷ xả người

Làm ngựa trân đền nợ

Nếu biết hỏi quán tâm

Tức như đà-phiêu vậy

Vì nhân duyên như thế

Nên soạn luận Quán tâm.

Các đạo đều có pháp

Rõ không tự tìm cầu

Bỗng dòm ngó thích giáo

Trải qua mười mấy năm

Chẳng những pháp kia kém

Lại có tâm mưu hoại

Đây là Ca-tỳ-lê

Tiên Thánh đâu nghe vậy

Vì nhân duyên như vậy

Nên soạn luận Quán tâm.

Giàu sang mà vô đạo

Càng thêm nhiều kiêu căng

Nếu biết hỏi quán tâm

Mới được giàu sang thật;

Tuy cao mà không nguy

Tuy đầy mà không tràn

Không đắm giàu thế gian

Tâm thường ở trong đạo;

Vì nhân duyên như vậy

Nên soạn luận Quán tâm.

Nghèo hèn, thường dua nịnh

Dòm ngó, gây điều ác

Hiện bị phép vua trị

Chết đọa ba đường dữ;

Nếu biết hỏi quán tâm

Sẽ an bần giữ đạo

Có đạo thật là quý

Vô vi là giàu vui

Vì nhân duyên như vậy

Nên soạn luận Quán tâm.

Bốn chúng đều Phật tử

Là quyến thuộc Phật pháp

Nhân tranh chấp pháp lành

Nên kết oán đời sau;

Nếu biết hỏi quán tâm

Hòa hợp như nước sữa.

Là con của sư tử

Điều là chiên đàn lâm;

Vì nhân duyên như vậy

Nên soạn luận Quán tâm.

Tuổi cao thân bị bệnh

Mắt mờ, tai lểnh lảng

Tâm tối, thường hay quên

Mỗi năm càng thêm tệ.

Thần chết, chim cánh vàng

Chẳng lâu, nuốt mạng căn;

Một mai, giây nghiệp đứt

Hết hơi, đâu nói được;

Vì nhân duyên như vậy

Nên soạn luận Quán tâm.

Cúi lạy Phật mười phương

Thương xót người quán tâm

Siêng năng, khéo quán sát

Phát diệu lạc Chánh giác

Cúi lạy pháp mười phương

Thương xót người quán tâm

Siêng năng, khéo quán sát

Đắc chân pháp, thoát khổ.

Cúi lạy Tăng mười phương

Nếu khéo quán sát được

Vào biển đại hòa hợp

Tâm vui mừng vô lượng.

Cúi lạy ngài Long Thọ

Xin giúp người quán tâm

Sớm mở bày hiểu biết

Và xả bỏ ba tâm.

Nay nương lực Tam bảo

Nêm băm sáu câu hỏi

Môn kia, các tế môn

Đối sự rất khó đếm

Nếu quán một niệm tâm

Người đáp được câu hỏi

Tâm nhãn đã mở bày

Được vào ao mát mẻ.

Người không đáp lại được

Ắt hẳn là mờ tối

Chút nghĩa còn không thấy

Làm sao hành đại đạo.

Buồn thay, thời mạt pháp

Không còn người đắc đạo

Dù khiến có ba lần

Đâu khác câu hỏi nầy.

Nên sinh lòng thương xót

Quy mạng lễ Tam bảo

Soạn luận Quán tâm nầy

Khiến người quán mở sáng.

Xin những người thấy nghe

Chớ sinh tâm nghi báng

Nên tin thọ, tu tập

Sẽ được lợi ích lớn.

Hỏi: Vì lý do gì mà soạn luận Quán Tâm nầy?

Đáp: Đời mạt pháp, những người nghèo đếm bạc, vốn không gặp được luận nầy; nếu ngồi thiền quán tưởng thì chỉ an tâm tỷ cách; bất tịnh an ban, ở đây cũng xoay mặt vào vách, làm sao luận đạo. Các vị quán tâm vào được đạo, sinh định, có kiến giải, biện thuyết vô cùng, tự cho là của báu nhân gian, không biết đó là tà mạn nổi lên. Nay nêu lên những câu hỏi nầy; nếu với mỗi câu, không biết được thì sao gọi là đắc. Rồi chưa đắc lại nói là đắc; chưa chứng lại nói là chứng. Trong kinh Pháp Hoa, phẩm Khuyến Trì, đức Phật dạy rằng: đó là những kẻ rất khó khuyến hóa. Lại nữa, trong phẩm Thường bất Khinh nói rằng, sau khi đức Oai Âm vương nhập diệt thời gian lâu, hàng người như thế rất nhiều; lại vì tâm niệm thương tưởng, môn đồ của một dòng tộc, nhiều năm theo thầy, khán tâm lâu ngày vẫn không biết nghiên cứu cùng tận việc hỏi tâm như thế nầy; cho nên, không thâm nhập được nội pháp, chỉ chấp đắm văn tự bên ngoài, trộm lấy những điều ghi chép mà rong ruổi, mang kinh luận mà đi phiêu lãng. Sao không bắt ngữ, dứt văn, phá vỡ hạt bụi nhỏ, đọc quyển kinh Đại thiên. Nghĩ đến những người mê muội nầy đã rong ruổi nhiều kiếp, không đạt được lợi ích gì, thoát khỏi mắt mù trong một ngày nào đó, ai là người chỉ bày. Vì nhân duyên như vậy, buồn thương đến cùng, nên soạn luận nầy. Kinh Ma ha Bát-nhã-ba-la- mật-đa nói về 42 tự môn: đầu tiên - nếu nghe tự môn A liền hiểu tất cả các nghĩa; đó gọi là tất cả các pháp vốn bất sinh. Bồ tát Long Thọ soạn Trung luận giải thích Ma-ha-diễn luận, ý chính, dùng bát bất; bất sinh, v.v... mở bày đầu mối của luận; dùng một bài kệ giải thích vốn bất sinh, nói rằng - các pháp không tự sinh, cũng không từ tha sinh, không cộng sinh, cũng không vô nhân sinh; do đó nói vô sinh. Nay chỉ căn cứ vào một câu quán ban đầu tự sinh, nêu lên 36 câu hỏi. Nếu đối với người quán tâm có khả năng trả lời được các câu hỏi nầy một cách thông suốt, nên biết rằng, người nầy, trong sáu tức đã nhập vào quán hành tức; trong ngũ phẩm đệ tử, đã nhập vào sơ tùy hỷ tâm vị. Cho nên kinh nói - cho đến chỉ nghe một bài kệ cũng thông đạt vô lượng nghĩa lý.

Theo thứ lớp, đúng như pháp mà nói:

Hỏi quán tự sinh tâm

Thế nào bốn bất sinh

Lìa hý luận, tranh chấp

Tâm tịnh như hư không

Hỏi quán tự sinh tâm

Thế nào là hạnh ma

Nghiệp phiền não trói buộc

Nhà ba cõi lửa cháy,

Hỏi quán tự sinh tâm

Thế nào là ngoại đạo

Nghiệp phiền não, các chấp

Trôi lăn trong sáu đường

Hỏi quán tự sinh tâm

Thế nào là ba thừa

Vụng độ, dứt kiến tư

Ra nhà lửa ba cõi

Hỏi quán tự sinh tâm

Thế nào là khéo độ

Ba thừa không dứt kiết

Được vào hai Niết-bàn

Hỏi quán tự sinh tâm

Thế nào là Biệt giáo

Cầu quả thường Đại thừa

Bồ tát dứt biệt hoặc

Hỏi quán tự sinh tâm

Thế nào là Viên giáo

Không phá hoại pháp giới

Trú ba đức Niết-bàn

Hỏi quán tự sinh tâm

Thế nào là Niết-bàn

Tu bốn thứ Tam-muội

Thật được vô sinh nhẫn

Hỏi quán tự sinh tâm

Thế nào khéo thành tựu

Hai mươi lăm phương tiện

Điều tâm, vào chánh đạo

Hỏi quán tự sinh tâm

Thế nào biết nhân duyên

Khởi mười thứ cảnh giới

Thành mật tâm ba trí

Hỏi quán tự sinh tâm

Thế nào, biết mười cảnh

Điều thành mười pháp thừa

Đến bốn phương, vui sướng

Hỏi quán tự sinh tâm

Thế nào pháp bất trụ?

Nhập sơ phát tâm trú

Và bốn mươi hai vị

Hỏi quán tự sinh tâm

Thế nào thành sáu độ

Đạt được các Tam-muội

Và các đà-la-ni

Hỏi quán tự sinh tâm

Thế nào được sáu thông

Dùng bốn thứ hành hóa

Bốn biện, bốn quái ngại

Hỏi quán tự sinh tâm

Làm sao có mười lực

Và bốn vô sở úy

Trong ngoài dụng tròn đầy

Hỏi quán tự sinh tâm

Thế nào là quán tâm

Đạt được mười tám thứ

Pháp bất cộng thế gian

Hỏi quán tự sinh tâm

Làm sao được đại từ,

Đại bi, ba niệm xứ

Thương chúng vô dị tướng

Hỏi quán tự sinh tâm

Thế nào phương tiện khéo

Thành tựu các chúng sinh

Nghiêm tịnh hết các cõi

Hỏi quán tự sinh tâm

Làm sao được nhất tâm

Trang nghiêm cây bồ đề

Lập đạo tràng thanh tịnh

Hỏi quán tự sinh tâm

Thế nào, ngồi đạo tràng?

Hiện bốn thứ thành Phật

Ứng cơ không khác nhau.

Hỏi quán tự sinh tâm

Làm sao chuyển bốn giáo

Bánh xe pháp thanh tịnh

Tất cả được cam lộ

Hỏi quán tự sinh tâm

Làm sao hiện bốn Phật

Bốn thứ tướng Niết-bàn

Rốt ráo diệt vô dư

Hỏi quán tự sinh tâm

Làm sao biết y chánh

Bốn cõi đồ đựng giống

Mà mầu cơm có khác

Hỏi quán tự sinh tâm

Vì sao nơi tâm nầy

Thất tất cả căn duyên

Thông đạt, không ngăn ngại

Hỏi quán tự sinh tâm

Làm sao biết tất đàn

Vô hình, vô sở duyên

Hiện thân, rộng nói pháp

Hỏi vấn tự sinh tâm

Thế nào là tiệm, đốn

Bí mật, bất định giáo

Một âm nói cả bốn

Hỏi quán tự sinh tâm

Làm sao biết bốn giáo

Mỗi giáo xuất bốn môn

Và tất cả pháp môn

Hỏi quán tự sinh tâm

Làm sao đối bốn giáo

Bốn môn, mười sáu môn

Soạn luận, chung các kinh

Hỏi quán tự sinh tâm

Làm sao trú bốn định

Cùng vào mười pháp giới

Lợi ích khắp chúng sinh

Hỏi quán tự sinh tâm

Làm sao biết bốn cõi

Dụng giáo, có thêm bớt

Lợi khắp tất cả chúng

Hỏi quán tự sinh tâm

Làm sao biết tâm nầy

Đủ tất cả pháp Phật

Không pháp nào ra ngoài

Hỏi quán tự sinh tâm

Làm sao biết tâm nầy

Là pháp giới bình đẳng

Phật không độ chúng sinh

Hỏi quán tự sinh tâm

Làm sao biết tâm nầy

Như hư không pháp giới

Rốt ráo không sở niệm

Hỏi quán tự sinh tâm

Làm sao không văn tự

Dứt tất cả ngôn ngữ

Vắng lặng, không nói năng.

Ở đây, y cứ vào quán nhất niệm tự sinh tâm, nêu lên ba mươi sáu câu hỏi:

Hỏi: Người ngoại quán tâm và quyến thuộc theo nhau đã lâu, thực hành bốn thứ Tam-muội: Người quán tâm kia nếu mỗi mỗi đều thông đạt, sẽ sinh âm Phật tưởng, gần gũi thọ trì, thực hành như bốn y. Môn đồ quyến thuộc, nếu đối với pháp nầy không vướng mắc thì đó là hạnh chân chánh, là cháu con của Pháp vương, tiếp nối giòng giống Tam bảo khiến không để bị dứt mất. Nếu người đối với pháp quán nhất niệm sinh tâm, mỗi một niệm không thể trả lời được các câu hỏi nêu thì đó là bị quyến thuộc của thiên ma ngoại đạo lôi kéo, đọa lạc trong lao ngục ba cõi, không thể ra khỏi. Nếu với người, trong lòng không thỏa mãn, không muốn cầu ra khỏi thì sẽ rơi vào ba thừa, rơi vào hầm hố của ba đường ác, tự làm mất pháp thân tuệ mạng, phá diệt quyến thuộc bồ đề; đó là kẻ phá hoại cõi nước Phật pháp, làm tiêu vong ngôi nhà Đại thừa. Buồn thay, buồn thay!

Nếu quán tự sinh tâm, thì liền được mất là như vậy; quán tha sinh, cộng sinh, vô nhân sinh cũng giống như vậy. Đối với môn Thuận tướng thì ái thanh sắc, đối với môn nghịch tướng thì sổ phi sổ, đâu khỏi theo nhau vào nê-lê; ở trong ba cõi khó vượt qua; vượt và không thể vượt nhiệm mầu khó lường. Mê tình thuận tướng đa nghi, không chịu uống thuốc đề hồ vô già. Kẻ cuồng tâm theo Niết-bàn, nếu lại trong hiển môn, nói bốn ba, ba luân, bốn giáo theo thế tình mà giải thích, không chịu theo nhau vào A-tỳ, đến nỗi phải năm phần tìm tung tích; chẳng phải thân, chẳng phải sơ, chẳng phải năm phần; ba đế, ba quán, đều ở trong đó. Phàm tình không thể hiểu được một cách dứt khoát. Manh tâm chấp thấy đều nói không, trong môn ẩn tướng, hình sắc dứt bặt, ba bốn, điều hòa mười hai môn. Không chịu theo tình khởi tham ái; nếu vì phương tiện phá ma oán, tham ái ma oán là Phật mẫu; cũng là mé gốc ba thân sâu xa; mỗi mỗi theo tình lập nên văn tự. Có tên phàm, gọi là năm ẩn tướng; suốt ngày chịu đói chẳng phải là tiết thực; suốt ngày chịu lạnh chẳng phải là khổ hạnh; suốt ngày ít muốn chẳng phải là trái với tham; suốt ngày hành từ mà đoạt tha mạng; suốt ngày sợ tội lại làm trái; suốt ngày tìm thuốc lại thêm bệnh; suốt ngày bố thí lại thêm bỏn xẻn; suốt ngày dứt sân, ba độc lại càng mạnh. Khó suy nghĩ, bàn luận, khi suy nghĩ bàn luận.

Vằng vặc trăng tròn không thêm bớt Phàm tình điên đảo thấy đầy vơi Dầu lại hồi quang tây vực chiếu Cánh lý nơi kia không hề đổi

Khéo dụng, khéo diệu, khéo độ vật Không làm kẻ thù, không làm Phật Pháp thân khéo dụng khó nghĩ lường Thử hỏi, định từ chỗ nào xuất.

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 169

QUÁN TÂM LUẬN SỚ

SỐ 1921

(QUYỂN 1 → 5)

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN