SỐ 1875 — TRĂM MÔN BIỂN NGHĨA KINH HOA NGHIÊM

THỨ TÁM, MÔN ĐỐI TRỊ ĐƯỢC LỢI ÍCH:

Ôi! Bệnh khởi, thuốc dậy lên, vọng sinh, trí lập; việc chấm dứt, kêu khóc ở cành dương, giúp cho sự tĩnh loạn đối với nghiệp không. Chấm dứt phan duyên theo trăm phi, bốn câu dứt thêm bớt. Nhưng duyên tỏ ngộ không có tự thể. Trí thì tự dung thông khởi dụng như số cát sông Hằng, đều thanh tịnh.

Nay, lược chia ra mười nghĩa, để nói về đối trị:

1. Quán mười hai nhân duyên.

2. Tu bốn oai nghi

3. Nói về ba tánh

4. Chỉ bày bánh xe pháp

5. Thị hiện pháp luân

6. Biết vô thường

7. Nhập chân như

8. Xuất hiện lưới ma

9. Tiêu trừ thuốc, bệnh

10. Lìa mở, trói.

1. Đầu tiên, là quán mười hai nhân duyên : Danh tướng ở trên trần bị mê "hoặc", không liễu đạt chẳng có tự thể, là duyên của "vô minh", tâm chấp sinh khởi ở trên hạt bụi, là duyên của "hành"; tâm phân biệt ở trên hạt bụi, thường chuyển biến chảy rót, là duyên của "Thức"; vọng thức đối với trần, y chỉ thành chủng, là duyên của danh sắc.

Sáu căn thọ nhập đối với trần, là duyên của "sáu nhập". Căn trần đối nhau ở trên trần, là duyên của "xúc".

Nhận lãnh cảnh trần ở trên hạt bụi là duyên của "thọ". Tự thấm nhuần lạc thọ đối với trần, là duyên của "ái".

Không liễu tức "không" là duyên của "thủ", ái góp họp thành nghiệp ở trên hạt bụi, là duyên của "Hữu".

Nghiệp thuần thục khởi thân năm uẩn ở trên trần, là duyên của "Sinh".

Danh, tướng ở trên hạt bụi biến hoại là duyên của "già chết".

Nay, rõ biết danh tướng là không, tĩnh lặng của hạt bụi thì khi tâm không duyên thuận theo liễu, "duyên" tĩnh lặng của mình.

2. Tu bốn oai nghi: Chỉ bày rõ pháp môn pháp giới ở trên trần, nói lên tất cả chúng sinh là hạnh. Kinh nói: "Bồ-tát có hai hạnh; cái gọi là hạnh nghe pháp, vì thích nghe pháp, nên gọi là hạnh pháp. Vì lợi ích cho chúng sinh, nên Đại trí đã thuận theo quán sát bình đẳng đối với trần: Hạt bụi từ duyên khởi không có sinh, không có tướng là Trụ". Kinh nói: "Cái gọi là tùy thuận trụ; vì trụ chánh pháp, nên nghĩa rất sâu xa, vắng lặng đối với trần, là Tọa". Kinh nói: "Cái gọi là ngồi tòa sư tử, vì giảng nói pháp rất sâu xa, nên danh, tướng đối với trần đã quét sạch hết, tâm quán tĩnh lặng, đạm bạc, vô vi là ngọa". Kinh nói: "Cái gọi là nằm vắng lặng, vì thân tâm đạm bạc, lại nằm thiền định, vì chánh niệm suy nghĩ quán sát, nên sự không ngăn ngại ở bốn oai nghi, tức sự thường là lý".

3. Nói về ba tánh: Tâm mê đối với trần, chấp có tướng sinh, cho là thật. Nay, hiểu rõ tướng nhỏ, tròn của hạt bụi, chấp không thể được, tướng "hoặc" tự mất, đây là tướng biến kế vô tánh, là nhân vô ngã. Lại, trần làm duyên cho tâm mình, tâm pháp mới khởi. Nay, rõ biết duyên không có tự thể, dựa vào tâm mà hiện, không có tự thể sinh, đây là y tha; tánh vô sinh là pháp vô ngã. Do hai nghĩa hiện tiền, mới là tánh thắng nghĩa của viên thành.

4. Biểu thị rõ nghĩa giáo: Nghĩa là hạt bụi có công năng biểu thị sinh tin hiểu, vì khiến cho thông đạt, nên là giáo, tức thời của giải; câu, vị có được giải thích là nghĩa, tức lý trí của pháp giới đầy đủ của trần này là nghĩa giáo vô tận. Giáo không có thật thể, thuận theo đồ đựng, lập bày nghĩa thú không có thật, trí tùy thuận khai, hợp, liễu vọng không có tự "thể"; giáo cũng chẳng phải giáo. Kinh nói: "Ta nói mười hai bộ kinh, như nắm tay bộng lừa dối trẻ thơ, sự việc này không biết, gọi là Vô minh".

5. Thị hiện bánh xe pháp: Đối với trần, chỉ bày pháp môn như trên, thuận theo tâm xoay trở về thanh tịnh rõ ràng, đó gọi là xoay bánh xe pháp vô tận.

6. Biết vô thường: Niệm niệm sinh diệt của trần là vô thường, tức sinh diệt không có tự thể, đây là thường, tức sinh, diệt; không sinh diệt, gọi là thường bất động. Kinh nói: "Không sinh, không diệt nghĩa là vô thường, tức thường không ngại, tùy duyên tức thường, chẳng khác với vô thường. Lại, thể vô thường vắng lặng, tức vô thường chẳng khác với thường; nếu bỏ vô thường, thì nghĩa thường cũng mất; nếu bỏ thường, thì nghĩa vô thường cũng mất. Nên biết rằng, thường là vô thường; vô thường tức thường."

7. Nhập chân như: Nghĩa là tùy tâm chuyển vận trở về một trần, các nghĩa vị trở thành duyên khởi rộng lớn, dù có các thứ mà không có sinh diệt; dù không sinh diệt mà thường không trở ngại, tất cả tùy duyên.

Nay, không có sinh diệt là không thay đổi; không trở ngại tất cả tùy duyên, tức tùy duyên này không thay đổi.

8. Thoát khỏi lưới ma: Nếu đối với trần, tâm chấp sinh, diệt, trái, thuận, "có", "không" duyên lo nghĩ v.v... thì đây là ở lưới ma. Đối với trần, có khả năng quán sát nhất vị chân thật bình đẳng, mà nhận thấy không có sinh, diệt, tức là thoát khỏi lưới ma. Kinh nói: "Các ma ưa thích sinh tử; Bồ-tát đối với sinh tử không xả bỏ!"

9. Bệnh hết, thuốc cũng bỏ: Như thấy hạt bụi to, nhỏ, sinh, diệt, "có", "không". Chuyển động là bệnh, rõ biết to nhỏ, không có to, nhỏ; rõ biết sinh, diệt không có sinh diệt, biết có, chẳng phải có v.v... là thuốc. Thuốc tức không phải thuốc, vì chẳng có vọng nào để dứt, nên bệnh cũng chẳng phải bệnh, vì trí đạt sâu xa. Phải biết rằng, tâm dao động duyên cảnh, tức là bệnh. Kinh nói: "Vì sao gọi là gốc bệnh? Nghĩa là có phan duyên!"

10. Lìa trói buộc, cởi mở: Nghĩa là đối với trần, chấp tướng mạo sinh diệt là ràng buộc; biết rõ tướng trạng sinh diệt không thật có là cởi trói. Kinh nói: "Có phương tiện tuệ, hiểu không có phương tiện tuệ, sự ràng buộc chỉ cần rõ tướng chẳng phải tướng; đối với ràng buộc, thường cởi mở. Nếu bám trụ không có tướng, thì cởi trói lại là ràng buộc. Rõ biết vọng không có "tự thể", thì ràng buộc không cần trình bày. Sự ràng buộc đã không ràng buộc, thì giải thoát cũng không có giải thoát". Kinh nói: "Các pháp không có ràng buộc, vì vốn giải thoát; các pháp không có giải thoát, vì vốn không có ràng buộc".

Tuy nhiên, các nghĩa trên, đều do tình vọng khởi thêm "duyên" đối với danh, tướng, vì tâm hành mê thức trụ, sinh ra cái "có", "không" mà trở thành nghiệp kiết, cho nên bệnh vọng, thì thuốc vọng, đưa nắm tay bộng không để làm trẻ thơ dứt khóc. Tâm thông suốt thì pháp thông suốt, dẫn chứng hư không mà thiên hạ cùng khắp. Đã giác, đã ngộ, thì đâu có ngưng đọng, đâu có hoài nghi? Tiêu tan chủ thể đối tượng để ngộ nhập tông huyền vi; dứt hết thuốc, bệnh mà trở về với pháp giới.

THỨ CHÍN, LÀ MÔN THỂ DỤNG KHAI HỢP

Tông huyền vi man mác đối với duyên khởi có thể làm rạng rỡ, chí đạo ít có, nhập pháp giới mà vì không có kiến; tiêu biểu cho thể, mở rộng dụng, phẩm trợ đạo che chở nhiều, y cứ vào tánh, nói về môn duyên khác nhau chẳng phải một. Hợp thì pháp giới tĩnh lặng không hai; Mở ra thì duyên khởi ứng mà thành ba. Lý động, tĩnh dung thông mới mở ra thể dụng. Nay y cứ vào đại để so sánh mà nói, lược chia thành mười nghĩa:

1. Chỉ bày rõ nhân, pháp

2. Sự truyền bá ở thế gian

3. Quán thể, dụng

4. Năm phần pháp thân

5. Chỉ bày ba tạng

6. "Tức", "bất tức"

7. "Khác", "chẳng khác"

8. Nói về gốc, ngọn

9. Hội Ba thừa

10. "Không" rốt ráo.

1. Đầu tiên, biểu thị rõ nhân, pháp: Người có khả năng thấu đạt trần cảnh là "nhân"; hạt bụi, đối tượng hiểu rõ là pháp. Tức "nhân", "pháp" này do nhau biểu hiện rõ: Do "nhân" mới có khả năng làm rạng rỡ "pháp"; do "pháp" dùng dụng để có "Nhân". Luận nói: "Do "nhân" mà biết có "Pháp"; do "Pháp" mà biết có "Nhân". Ngoài "nhân" đâu có "pháp"; Lìa "pháp" nào có "nhân"?

Nay, do "nhân" không có tướng, nên mới là người biểu dương làm sáng tỏ pháp. Vì "Pháp" không có tánh, mới là "Pháp" hình thành "nhân"; hai mà không hai; không hai mà hai.

2. Thế gian chuyển động khắp: Nay, nhận thấy danh, tướng lớn, nhỏ của trần này, là sự chuyển động khắp thế gian mà nói chung. Tuy nhiên, thể của trần hoàn toàn là pháp, không có các thứ khác nhau nào nữa, vì dụng hoàn toàn không khác với thể. Cho nên, tồn tại giả danh này. Kinh nói: "Một pháp "có" nhiều tên, trong pháp chân tức "không", vì không mất pháp tánh, nên truyền bá khắp cả thế gian".

3. Quán thể dụng: Rõ biết, trần cảnh không có sinh, không có tánh, một vị là thể. Khi trí soi lý không ngăn ngại, sự tướng rõ ràng là dụng. Mặc dù sự y như vậy, nhưng thường không có cái có, cho nên, dụng tức là thể, như trăm sông gặp nhau để cùng đổ ra biển. Lý dù một vị, nhưng thường tự tùy duyên. Cho nên, thể tức là dụng. Như nêu biển cả để nói một trăm sông. Vì sự lý dung thông lẫn nhau cho nên thể, dụng tự tại. Nếu "nhập nhau" thì dụng sẽ chia ra khác nhau; nếu tức nhau thì thể thường một vị; hằng một, hằng hai, đây là thể, dụng.

4. Nói về năm phần pháp thân: Nghĩa là trần cảnh là không không, vô sở hữu, tức đều ngăn ngừa được, là thân giới, do trần không có tướng mạo, tâm tự không duyên, là thân định.

Rõ biết trần là không, vắng lặng là thân tuệ. Do trần là không, vô, thì không "duyên" vào "có", không bám trụ vào tướng, là thân giải thoát.

Do rõ thể của trần, không có sự hiểu biết nào khác, là thân giải thoát tri kiến.

Thân lấy y chỉ làm nghĩa, nghĩa là trí y chỉ pháp sáng tỏ mà được thành lập, cho nên là pháp thân.

5. Chỉ bày ba tạng: Gọi trần là thể tánh của pháp giới và Niết-bàn, đều do đại trí hiện ra, mà hạnh chiếm soi, tức dùng văn tự, để ghi nhận, gìn giữ lý được thể hiện bởi các trần, viết chép để phân biệt với kinh, tức tạng Tu-đa-la.

Rằng quán sát các trần, với thể, tánh không bám trụ danh, tướng, thuận theo điều phục, khiến dứt các việc ác là giới, tức tạng Tỳ-nại- da.

Chân, vọng, pháp trí, thể dụng đối lại với trần; phát trí sinh sự hiểu biết, mới rốt ráo là luận, tức là tâng A-tỳ-đạt-ma.

6. Nói "tức", "bất tức": Như tướng trần là tròn nhỏ, giới hạn vô thể, chỉ vì pháp nên nói "tức", không ngại tướng trần, vì y như cũ, nên nói "bất tức"; chỉ do tướng trần không "tức" các pháp, nói một cách hội thông, mới là "Tức". Lại, vì trần bụi "tức" là pháp, nên là "Tức"; không ngại duyên khởi là "không tức".

7. Nói về "khác", "chẳng khác": Tướng sự của trần là "khác", nhất định thể chỉ pháp là không khác, chỉ do thể pháp không khác, thì nghĩa khác mới thành, vì thể không mất, nên chỉ cho sự khác nhau của sự trần, tức nghĩa không khác mới thành, vì không hư hoại duyên khởi, mới nói là lý". Kinh nói: "Thật là kỳ lạ, Thế Tôn đối với các pháp không có khác, mà nói các pháp khác".

8. Nói về gốc, ngọn: Trần là không, vô tánh là gốc; sự khác nhau của tướng trần là ngọn; ngọn tức chẳng phải ngọn, vì tướng đều cùng tận nên gốc cũng chẳng phải gốc; vì không trở ngại duyên thành, "tức" là dùng không phải gốc làm gốc; tuy "không" mà thường "hữu"; dùng không phải ngọn làm ngọn, dù "hữu" mà thường "không".

Phải biết rằng, ngọn tức là tùy duyên, gốc tức y cứ vào thể. Nay, "thể" là gốc của dụng; "dụng" dựa vào "thể" mà khởi. Kinh nói "Từ gốc vô trụ lập ra tất cả pháp".

9. Hội nhập ba thừa: Nghĩa là nhận thấy tướng trần là không, vô sở hữu, nhưng pháp là thật. Cứ như kiến chấp này là Tiểu thừa. Tỏ ngộ trần là từ duyên, bặt dứt duyên lo nghĩ; y cứ theo kiến này là Trung thừa. Rõ trần là vô tánh, vô sinh, một vị vắng lặng, y cứ vào quan niệm này là Đại thừa.

Nay, pháp là một, người học chia làm ba, chẳng phải do học ba, mà khiến pháp cũng có ba; không phải do pháp một, mà khiến cho học cũng là một, chỉ có người tự ba thừa, chứ "pháp" chẳng phải ba.

Phải biết rằng, một tức ba thừa, đối tượng học quy một; ba tức một thừa, thích ứng căn cơ có ba.

10. Rốt ráo "không": Trần không dứt hết sự tướng, mà thường không, vắng lặng, đây là rốt ráo "không". Nay, sự tướng dù tồn tại, nhưng tức tướng không thật có, danh cũng không thật có; nghĩa lý không thật có, vì tất cả không thật có, nên gọi là rốt ráo không, chẳng phải thuyết vô biểu, nhưng rốt ráo là không. Khi là không thì chẳng ngại pháp trần rõ ràng, pháp trần rõ ràng thường rốt ráo "không".

Tuy nhiên, thể của các pháp nghĩa trên chẳng phải là không, vì duyên sinh chẳng thật có; cái "có" của chẳng phải có tức là "có" khắp cả mười phương; cái không của bất không tức là "không", trở thành ở tất cả dụng, mở rộng sự khác nhau, các pháp rõ ràng, mà sự hợp với thể của lưới sao, tiêu tan nhiều môn vắng lặng mà mây thu gộp lại.

THỨ MƯỜI MÔN QUYẾT TRẠCH THÀNH TỰU:

Tình duyên chưa dứt hết, còn thấy có chánh tà. Thể của pháp theo mê, nên tùy duyên mà sinh diệt. Pháp giới vắng lặng, dứt hết tĩnh lặng vì trái sai. Nay, vì muốn biểu thị rõ chỉ thú thật kia, nên phân biệt môn quyền của pháp giới kia, khiến cho trắng trắng do song phân, khiến thành chân, vọng hai thứ khác nhau. Lược nêu đại cương, nêu mười nghĩa này:

1. Phân biệt với chánh kiến

2. Giải thích nhiễm, tịnh

3. Nói lên vô tri

4. Phật ra đời

5. Giải thích bốn y

6. Dứt trừ nghiệp báo

7. Quyết định quyền, thật

8. Nói về đốn, tiệm

9. Vào biển Phật

10. Chứng Phật địa.

1. Đầu tiên là phân biệt chánh kiến: Như nhìn thấy danh tướng của trần là tà; thấy trần vắng lặng là chánh. Lại, nếu dùng kiến chấp để thấy trần, chẳng phải là chánh; lấy cái không thấy để thấy trần thì, cúi thấy này cũng chẳng phải chánh, mà chỉ biết trần hoàn toàn là cái thấy, không còn thấy nữa, dùng không thấy để thấy trần. Tuy nhiên, khi thấy trần này, không thể dùng mắt tuệ để thấy; Mắt Pháp để xem; Mắt Phật để quán sát, mắt thịt để ngắm, mắt trời để thấy trần, vì hạt bụi "tức" là tuệ, "tức" là pháp, "tức" là Phật, "tức" là dụng, "tức" là trời, không còn dùng mắt tuệ để thấy, mắt pháp, mắt Phật, mắt thịt, mắt trời để thấy. Lại, nếu thấy tức là không thấy, nghĩa là dùng cái thấy để thấy, "tức" không khế hợp với trần. Nếu không thấy "tức" thấy, nghĩa là lại đem cái không thấy để thấy trần, tất nhiên cũng không khế hợp với trần. Nếu không thấy "tức" không thấy, nghĩa là không biết trần là thấy, gọi chung là không thấy. Nếu thấy "tức" là thấy, nghĩa là biết trần hoàn toàn là thấy, mới gọi là thấy. Kinh nói: "Thấy tức là bụi nhơ, trần kia thì không có cái thấy. Chư Phật lìa bỏ cái thấy, cho nên thấy thanh tịnh.

2. Phân biệt nhiễm, tịnh: Nghĩa là thấy trần sinh, diệt, "có", "không" là nhiễm; "tức" là thể bất sinh, bất diệt, chẳng phải có, chẳng phải không, là thanh tịnh. Nếu "không" khác với "hữu" thì tịnh sẽ không gọi là Tịnh, vì mê không; Nếu "hữu" khác với "Không", thì nhiễm sẽ không gọi là nhiễm, vì chấp "có". Nay "hữu" "tức" hoàn toàn "không", mới gọi là phần nhiễm; "không" tức hoàn toàn "hữu", mới gọi là phần Tịnh. Do "không", "hữu" chẳng có chướng ngại, cho nên nhiễm, tịnh tự tại. Kinh nói: "Nhiễm mà không nhiễm, không nhiễm mà nhiễm".

3. Hiển bày rõ sự vô tri: Khi biết rõ trần, trần hoàn toàn là biết. Sau cùng, không dùng cái biết để biết về trần. Nếu dùng cái biết để biết về trần, thì sẽ có cái không biết. Nếu biết về cái biết, thì cái không biết này sẽ không khác với cái biết.

Nay, hạt bụi "tức" là biết, không còn dùng "không biết" để biết về cái "không biết" ấy, chỉ vì không có cái biết của chủ thể, đối tượng, chẳng phải không có biết. Kinh nói: "Thể hiện rõ tất cả pháp, các pháp đều không biết nhau".

4. Phật ra đời: Nay, Như Lai xuất hiện, hoàn toàn do trần không có tự tánh, Bồ-đề, Niết-bàn, duyên khởi pháp giới để làm thân Như Lai. Thân này suốt qua ba thế gian, cho nên, đối với tất cả cõi nước; tất cả chúng sinh; tất cả sự vật; tất cả duyên khởi, tất cả nghiệp báo; tất cả hạt bụi, sợi lông v.v... mỗi thứ đều hiện rõ.

Các nghĩa như trên, Bồ-đề, Niết-bàn v.v... là Phật ra đời. Nêu một chỗ không rõ thì không thành Phật, cũng không xuất hiện. Vì sao? Vì không rõ trần xứ, vẫn là vô minh, cho nên không thành Phật, cũng không xuất hiện, đủ như văn của phẩm tánh khởi, suy nghĩ rất dễ hiểu.

5. Giải thích bốn y: Nghĩa là tâm rõ biết trấn vắng lặng, không duyên với danh tướng, là y trí không y thức, nghĩa là rõ biết trần là pháp duyên khởi không phải ở phân biệt, là y pháp không y nhân, gọi là liễu nghĩa không có sinh, không có tướng, không ở văn tự là y nghĩa không y ngữ, gọi là rõ biết trên trần. Nếu biểu thị rõ ràng tất cả pháp giới, chẳng thể có phạm vi giới hạn, đây là y kinh liễu nghĩa, không y kinh không liễu nghĩa.

6. Dứt trừ nghiệp báo: Nghĩa là đối với trần không rõ biết tâm mình: Ngoài tâm có pháp, thì sinh yêu, ghét; từ nghiệp tham thành báo. Nhưng nghiệp báo này do tâm mê trần, chấp giả dối mà sinh, chỉ vì có hiện rõ đều không chân thật. Kinh nói: "Cũng như gương soi sáng sạch, tùy thuộc tượng, mặt của mình biểu hiện, trong ngoài không về sở hữu; nghiệp báo cũng giống như thế. Mê, nghĩa là tướng trần có từ chỗ đến mà lại sinh diệt, là mê. Nay liễu tướng hạt bụi không thể là ngộ, mê vốn không từ đâu đến; ngộ cũng không đi về đâu. Vì sao? Vì tâm vọng là "có", vì vốn không tự thể, như rắn trên dây, vốn không từ đâu đến, cũng không đi về đâu. Vì sao? Vì rắn là tâm vọng, chấp ngang là "có", vì vốn không có thật thể.

Nếu chấp có chỗ đến, chỗ đi, thì sẽ trở lại là mê. Hoàn toàn không có đến, đi là ngộ, nhưng mê với ngộ đối đãi nhau an lập, chẳng phải là tâm tịnh có trước, vô minh có sau, mà ở đây chẳng phải hai vật không thể có hai hiểu biết, chỉ rõ vọng không có vọng, tức là tâm tịnh, sau cùng không có tâm tịnh trước mà vô minh sau, suy nghĩ rất dễ hiểu."

7. Quyết định quyền, thật: Gọi trần sự là quyền; rỗng suốt không lặng lẽ là thật. Nhưng thật chẳng phải thật, vì lý, sự không trở ngại, nên quyền cũng chẳng phải quyền, vì thể của sự tức là không. Nếu tạo ra hiểu quyền, hiểu thật, thì đây chẳng phải là sự khéo hiểu. Nếu biết quyền, thật đều không thật có, thì sẽ dùng lời nói để nói về pháp thể, ở đây gọi là khéo hiểu.

8. Nói về đốn, tiệm: Nếu đối với trần xứ, rõ tướng huyễn không thật có, mới thấy không có tướng; rõ biết trần không có tự tánh, mới thấy không có sinh; rõ sắc trần không có "thể", mới thấy là không. Tìm tòi như thế mới thấy, gọi là Tiệm. Nay, không chờ đội tìm tòi mà thấy ngay các pháp không có tánh, hoàn toàn vắng lặng, như gương soi hiện ra tượng, không đợi thứ lớp, đối duyên liền hiện là đốn.

9. Vào biển Phật: Nghĩa là hoàn toàn ở chỗ hạt bụi, thấy nghĩa trăm môn như trên, đều là biển nguyện lớn của Phật; biển trí tuệ vĩ đại; đối tượng hiện rõ, của biển phương tiện lớn, cho đến tất cả hạt bụi, tất cả đầu lông; tất cả cõi nước nhiều như số giọt nước biển; tất cả Phật và chúng sinh; tất cả sự vật v.v..., chẳng ai không là đều riêng không, là biển cả trí tuệ Phật vô biên, vô tận, sâu rộng không thể suy lường. Phải biết rằng, người học nếu ở chỗ hạt bụi thấy tất cả pháp giới, thì tức là vào biển trí tuệ pháp giới của Phật. Nếu dùng khai, hợp lại, mở rộng ra; hoặc trong hạt bụi; hoặc trong lỗ chân lông, mà được thấm nhuần, gồm thâu một "tức" tất cả; tất cả "tức" một, có thể nói "tức" không thể nói, chủ bạn tự tại, y chánh không có chướng ngại, phổ biến là dụng nghiệp của biển trí Như Lai.

Nếu con người thông đạt như thế, thì sẽ ngang bằng với Như Lai.

10. Chứng Phật địa: Nghĩa là các trần là không vô ngã, vô tướng là địa. Nhưng thể tánh của địa này, cũng chưa thanh tịnh, vì rực rỡ từ tướng ngã, liễu tâm cũng chưa yên ổn, cũng là kiến chấp nhơ uế. Nếu tạo ra niệm xa lìa "không", vô tướng, thì cũng là tâm nhơ uế, nghĩa là có tưởng xa lìa chưa dứt. Nay, không tạo ra tưởng xa lìa, cũng không có động niệm, do đầu tiên được niệm thôi dứt, gần từ chỗ động niệm rõ ràng. Nay, không có tạo ra niệm xa lìa, cũng đều tạo ra niệm xa lìa, khi địa này rạng rỡ, tức trí tuệ không được dùng phương tiện để giải thích; không được dùng văn tử để nói, sẽ tự hiển nhiên. Ở đây cũng giả biện luận, nếu nói xứng lý thì không phải "sở tri" của trí, như dấu vết khi chim bay trong hư không, chẳng thể tìm dấu vết y chỉ. Nhưng dấu vết trong hư không dù không có thể tướng để được, nhưng dấu vết chẳng phải "không có". Dấu vết này càng tìm càng rộng, chủ yếu dựa vào chim bay, mới nói về sự sâu rộng của dấu vết.

Phải biết rằng, Phật địa chủ yếu do tướng tâm mà được chứng sự sâu rộng của Phật địa. Nhưng chứng nhập địa này chẳng thể hoàn toàn trụ trong sự vắng lặng (Niết-bàn), pháp của tất cả chư Phật không nên như thế. Phải thị hiện lợi hỷ của giáo, phương tiện học Phật, trí tuệ học Phật, đủ như ý nghĩa của đoạn này, suy nghĩ rất dễ hiểu".

Trăm Môn Biển Nghĩa Kinh Hoa Nghiêm (hết).

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 165

TU QUÁN Ý CHỈ SÂU KÍN HẾT VỌNG VỀ NGUỒN CỦA KINH HOA NGHIÊM

SỐ 1876

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN