SỐ 1787 — KINH KIM QUANG MINH SỚ

Phẩm ĐẠI BIỆN

Bốn phẩm dưới đây là đoạn lớn thứ hai, nói Nhân hộ lợi ích cho người mở rộng kinh tức là bốn thứ khác nhau. Một phẩm đầu và phẩm Công Đức là nói lợi ích tiền của. Phẩm Địa Thần cho ăn uống, phẩm Tán Chỉ là lợi ích trí tuệ. Nếu không có biện tài, tiền của, y phục, ăn uống, trí tuệ thì chẳng thể mở mang chánh pháp, cho nên bốn vị Thần thứ lớp làm lợi ích. Đại Biện Thần tích này ở trên cõi trời. Thần vốn là Bồ-tát Cửu địa có đủ bốn biện nên gọi là phẩm Đại Biện.

Văn có hai: 1) Lợi ích người nói. 2) Từ sẽ khiến v.v... trở xuống là lợi ích chúng nghe. Ở phần một có hai: Một chính là nói lợi ích người nói. Hai là Từ nếu có chúng sinh v.v... trở xuống là khuyên vì người khác nghe. Lại trong một có hai: một là lợi ích bốn biện, ba câu đầu là ưa thích nói biện, hai câu kế là Từ (lời) biện, một câu sau là nói hai biện pháp, nghĩa. Kế là Từ nếu trong kinh ấy v.v... trở xuống là lợi ích của năng lực Tổng trì. Trong phần khuyên vì người khác nói có hai: Một là nói người được giáo hóa có gốc lành. Hai là Từ người nói pháp ấy v.v... trở xuống là khuyên nói cho người khác nói. Trong đoạn lớn thứ hai lợi ích cho chúng nghe có ba: Một là lợi ích phước tuệ, trước cho trí tuệ, sau lợi ích phước báo. Hai là Từ khéo biện luận v.v... trở xuống là cho bốn biện khéo hiểu phương tiện, tức là Từ Biện, hay khéo biện họp các luận là ưa biện luận. Khéo biết kỷ thuật tức là hai biện pháp, nghĩa. Ba là Từ ra khỏi sinh tử v.v... trở xuống là nói được quả Phật.

Phẩm Công Đức Thiên: Thần Tích này là vua Thần cây, hễ đến chỗ nào cũng đều cho người niềm vui thù thắng, nên gọi là Công Đức. Tiếng nước ngoài gọi là Thần, cũng gọi là Thiện (Trời) Thần này vốn là Sơ Địa. Sơ Địa đầy đủ Đàn ba-la-mật nên có tiền của làm việc tự tại. Phẩm có hai: 1) Cho người nói chỗ cần dùng. 2) Từ ta ở quá khứ v.v... trở xuống là cho chúng nghe tiền của. Trong phẩm này cũng cho ăn uống, nhưng cho tiền của chính là. Trong một có hai: Một chính là cho điều gì cần cho đến khiến tìm được kinh. Hai là Từ nếu có chúng sinh v.v... trở xuống là khuyên khiến mở rộng kinh. Trong đó trước nói gốc lành được hóa độ là nói pháp, sau chánh khuyên mở rộng kinh, các chúng sinh ấy v.v... trở xuống là nói sở hóa được lợi ích. Đoạn lớn thứ hai cho người nghe tiền của, trong đó có hai: 1) Nói Đức có thì cho. 2) Nếu có người v.v... trở xuống là nói ban cho điều gì cần. Trong phần một, trước là nói gốc lành gieo trồng đời trước. Cho nên ta nay v.v... trở xuống là nói nay thân được quả báo tùy ý. Cho nên dùng tâm từ tùy chỗ nghĩ nhớ, dùng Thiên nhãn chỗ nào cũng nhìn thấy, dùng thân thông đến bất cứ chỗ nào đều khiến cho chúng sinh được vui bảy báu đầy đủ.

Ở đoạn lớn thứ hai là nói điều gì cần có ba: 1) Lược nói. 2) Từ phương Bắc này v.v... trở xuống là nói rộng. 3) Từ phải nên dốc lòng v.v... trở xuống là kết khuyên. Trong phần một có hai: Một là khuyên tu Nhân ấy. Tu nhân là khen Kim Quang Minh là trời Công đức cúng dường chư Phật, riêng dùng hương hoa cúng dường Thiên thần. Hai là Phải biết người ấy v.v... trở xuống là nói được quả. Được quả tức là tài bảo, vị đất lúa thóc rau quả sum suê sinh ra các vật; đoạn hai cũng có hai: một là khuyên tu nhân, hai là từ đây ngày đêm v.v... trở xuống là nói được quả. Trong phần một có ba: Một là bày chỗ ở. Hai là nếu có muốn được v.v... trở xuống chính là khuyên tu Nhân. Ba là Từ thực hành thệ nguyện ấy v.v... trở xuống là nói trời đến.

Trong phần hai tu nhân có bốn:

1) Tu trị trong ngoài, chỗ ở quét trước thanh tịnh là ngoài, mặc áo thoa thân là trong.

2) Vì ta trí thân v.v... trở xuống là nói cúng dường Tam bảo.

3) Từ lúc đó sẽ nói v.v... trở xuống là nói đọc tụng chú.

4) Từ bảy ngày bảy đêm v.v... trở xuống là nói tu hành phát nguyện. Nói chương cú quán Đảnh tức là thần chú. Nói thần chú gồm có bốn thứ: Một là khen công đức chư Phật. Hai là nói Đệ-nhất-nghĩa đế. Ba là nói cây thuốc. Bốn là nói tên quỉ thần. Trong đây là nói công đức chư Phật. Nói công đức chư Phật để rưới trên đầu Tín tâm của chúng sinh mà lên ngôi vị Pháp vương. Từ dụ làm tên nên nói Quán đảnh. Nương vào sức chú này sẽ được quả lành nên nói cát tường chẳng dối. Đẳng đồng chúng sinh là muốn thực hành pháp này phải có người đồng hành. Gốc lành bậc trung, nếu hạ căn thì tâm ít tụng, chẳng được sức chú, Thượng căn thì đức dày chẳng nương vào sức chú. Vậy phải là Trung căn. Tu hành phát nguyện rất dễ hiểu. Ba là trong phần trời đến, trước là khiến khởi niệm. Từ chỗ ở v.v... trở xuống là nói Thiên thần đến. Trong đoạn lớn thứ hai được quả: 1) Nói chỗ cần không tin, đây là vui. 2) Nếu vì mình v.v... trở xuống là nói trước sau phò hộ. Đây là dứt khổ, hai là kết duyên rất dễ hiểu.

Phẩm KIÊN LAO ĐỊA THẦN

Phẩm thứ ba này là bố thí thức uống ăn lợi ích người tu. Thân có khả năng giữ gìn đất đai chẳng để hư hoại, do công đức mà được gọi tên. Thần này cũng là tích ở Thần đất, vốn là từ Sơ địa trở lên cho nên có hạnh thí thức uống ăn tự tại. Trong phẩm có ba: một là nói Thần đất cúng dường người mở rộng kinh. Hai là Từ ta lúc ấy v.v... trở xuống là nói do cúng dường nên được mở rộng kinh. Ba là Từ các chúng sinh ấy v.v... trở xuống là nói do mở rộng nên được quả tốt đẹp cao quý tốt đẹp. Trong phần một có ba: 1) Là biểu thị chỗ ở. 2) Từ Thế Tôn kinh điển v.v... trở xuống là nói về cúng dường. 3) Từ Ta nghe pháp rồi v.v... trở xuống là nói nghe pháp được ích. Một và hai rất dễ hiểu. Trong ba có hai: 1) Nói Thần đất được ích. 2) Từ đất bằng này v.v... trở xuống là nói chúng sinh được lợi ích. Trong đó có ba: 1). Nói đọc tụng đất phì nhiêu thêm lớn trăm vị nuôi sống thân sức, dung nhan đẹp đẽ. Đây là tài lợi.

2) Từ thành tựu như thế v.v... trở xuống là nói pháp lợi ích. 3) Từ cho nên thế gian v.v... trở xuống là kết. 1) Kết tài lợi. 2) Từ các chúng sinh ấy v.v... trở xuống là kết pháp lợi. Văn rất dễ hiểu. Trong đoạn lớn thứ hai nói mở rộng kinh có ba: 1) Nói Thần đất thỉnh nói kinh này. 2) Từ vì sao thế v.v... trở xuống là nói kinh lợi ích chúng sinh. 3). Thế nên Thế Tôn v.v... trở xuống là khuyên người nghe nhận. Một và hai rất dễ hiểu. Trong ba: 1) Nói giáo niệm dạy nghĩ nhớ. 2) Từ Ta sẽ v.v... trở xuống là khuyên nghe nhận. 3) Từ đã nghe nhận rồi v.v... trở xuống là nói vui mừng có năm việc: 1) Mừng nghe pháp. 2) Từ Đã là nhiếp lấy v.v... trở xuống là mừng nhiếp công đức. 3) Từ gặp được v.v... trở xuống là mừng gặp chư Phật. 4) Từ ba Ác v.v... trở xuống là mừng được khơi đường ác. 5) Từ đời vị lại v.v... trở xuống là mừng được sinh lên làm trời, làm người. Ở đoạn lớn thứ ba nói mở rộng kinh được quả, trong đó có ba: một là Thần đất nói về được quả, hai là Như lai dạy bảo, ba là Thần đất kinh đáp. Trong phần một có hai: một là nói mở rộng kinh, một là Dụ, trong kinh có nói về một thí dụ, một là Duyên, trong kinh có nói một nhân nguyện sự, duyên sự. Hai là Từ Thế Tôn v.v... trở xuống là nói được quả. Đất mầu mỡ, vật sum suê tươi tốt, chúng sinh được vui là nói Báo quả. Nhiều tiền của v.v... trở xuống là nói Tập quả. Trong phần Phật thuật thứ hai có hai: 1) Nói người nghe được báo. 2) Từ Thần đất v.v... trở xuống là nói người cúng dường được quả báo. Trong phần kính đáp có hai: 1) Nói Thần đất cúng dường người nói. 2) Từ nếu có chúng sinh v.v... trở xuống là nói chúng sinh lắng nghe. 3) Từ các chúng sinh ấy v.v... trở xuống là nói chúng sinh được quả: 1). Nói được báo vui. 2). Từ gặp gỡ v.v... trở xuống là nói được quả. Văn rõ ràng không cần giải thích.

Phẩm TÁN CHỈ QUỶ THẦN

Đây là đoạn lớn thứ tư nói về cho trí tuệ. Tiếng nước phạm là Tán-chỉ-tu-ma, Hán dịch là Mật thần, tích ở quỉ vương, vốn là Thập địa. Cho nên có thể dùng khí lực trí tuệ mà lợi ích người mở rộng kinh. Trong phẩm có ba:

1) Nói làm lợi ích người mở rộng kinh.

2) Do cớ ấy v.v... trở xuống là người nói được ích nên mở rộng kinh.

3) Từ Nam-mô v.v... trở xuống là quy y các Thánh.

Do năng lực quy y các Thánh nên có hai tài năng ấy. Trong một có hai: 1) sức Thần ủng hộ dứt ác. 2) Từ nhân duyên nào v.v... trở xuống chính là nói dùng khí lực trí tuệ mà tăng ích người nói. Trong một có ba:

1) Nói người năng hộ. 2) Từ kim quang minh ấy v.v... trở xuống là nói pháp được hộ. 3) Từ Ta sẽ v.v... trở xuống là nói việc thủ hộ. Trong đó, một là hộ người nói, hai là hộ chúng nghe, ba là hộ cõi nước.

Văn rất dễ hiểu. Ở đoạn lớn thứ hai có hai: 1). Nói có công năng làm lợi ích. 2) Từ Thế Tôn Tán v.v... trở xuống là nói lợi ích chúng sinh, có ba: 1) Nói đức có công năng biết hai Đế. 2) Từ Ta hiện thấy v.v... trở xuống là nói có Đức biết được hai trí. 3) Từ ta đối với các pháp v.v... trở xuống là song kết hai việc trên. Nói hai Đế đều có Sự Lý, vọng pháp sai khác là Sự Tục-đế. Duyên Tập luống dối là Lý Tục-đế. Chân pháp hằng sa là Sự Chân-đế. Hằng sa tức như thế là Lý Chân-đế. Ta biết tất cả pháp tức là biết Sự Tục-đế. Tất cả duyên pháp tức là Lý Tục-đế. Trong phần một, hai chữ ta biết chung cho hai câu dưới. Hiểu rõ tất cả pháp là biết giới hạn của pháp. Đây là lại hiểu biết giới hạn của pháp mà nói. Cho nên nói rõ tất cả pháp là hiểu ở câu đầu. Biết pháp thế đế lấy luống dối làm giới hạn, nên nói giới hạn của pháp hiển bày ở câu sau. Tất cả pháp như tánh, tức là Lý Chân-đế. Lý không hai nên gọi là Như, chẳng thay đổi gọi là tánh. Cũng là tánh tức là cụ thể. Đối với tất cả pháp đều chứa đựng tất cả pháp tức là Sự Chân-đế. Trong mỗi đức nhiếp tất cả đức nên nói chứa đựng. Trong phần một, bốn chữ Như pháp An Trụ chung cho hai câu dưới. Như lý mà chứng, như Sự mà biết, không có công dụng động tâm nên nói là như pháp an trụ. Trong phần hai nói biết hai Trí thì bốn câu đầu là nói biết thể của trí một câu sau là nói biết dụng của trí. Nói Trí quang là nói Thật Trí. Đương pháp mà chiếu không có tối ngại như ánh sáng mặt trời. Nói đuốc trí là nói Trí phương tiện tùy duyên mà chiếu như ánh sáng của đuốc. Nói Trí hạnh là nói hai trí sau dưới chẳng làm mà làm. Trí tụ, là nói hai trí trên các đức chứa nhóm nên gọi là Tụ. Nói Trí thể xong rồi thì nói Trí Cảnh, là y hai trí trên làm cảnh biến hóa. Như hóa thân nên gọi là cảnh. Nên Đại Kinh nói: các cảnh giới Phật đều vô thường. Cả trí thể, trí dụng này đều không tên không hình tướng. Không hình tướng nên chẳng thể nghĩ, không tên nên chẳng thể bàn. Quỷ vương chứng biết không phải là cảnh tướng của vọng tâm, cho nên nói hiện thấy. Ở trong kết thứ ba chánh giải, là biết sự thế đế chẳng phải tà nên nói chánh giải, chẳng phải Tỷ lượng nên gọi chính là quán, chẳng phải biết tướng chung nên gọi chính là phân biệt. Đã là kết luận ở trên biết sự thế đế. Chánh giải đối với duyên là kết ở trên biết Lý Tục-đế. Chánh có công năng giác liễu. Đây là kết chung biết Sự Lý Chân-đế và cảnh của trí thể, trí dụng. Ở đoạn lớn thứ hai chánh nói lợi ích chúng sinh, có hai: 1) Nói ích Sự, tức là đầy đủ năm việc: biện tài, thân lực, bén nhạy, trí tuệ và ức niệm. 2) Từ Tâm không v.v... trở xuống là nói ích tướng, tức là không có ba việc mỏi mệt, thọ vui, hoan hỷ. Trong đoạn lớn thứ hai nói người nói được ích nên có khả năng mở rộng kinh, trong đó có bốn: 1) Người nói có Trí năng thuyết. 2) Từ nếu có chúng sinh v.v... trở xuống là nói người nghe khéo kham nhận. 3) Từ người nói pháp v.v... trở xuống là khuyên vì vật nói thành một thứ trên. 4) Từ Vô lượng chúng sinh v.v... trở xuống Là nói người nghe được lợi. Đó tức là năm thứ lợi ích trí tuệ, công đức, thọ vui, Bồ-đề và lìa khổ. Đoạn lớn thứ ba là quy y rất dễ hiểu.

Phẩm CHÁNH LUẬN

Phẩm sau là đoạn lớn thứ hai, nói người mở rộng kinh được năng lực kinh này. Trong đó, có hai: một là ba phẩm đầu nói người mở rộng kinh được như ích, hai là bốn phẩm sau nói được quả ích. Ba phẩm đầu là ba đoạn.

- Phẩm Chánh Luận nói Bồ-tát Tín Tướng giảng nói.

- Phẩm Thiện Tập nói Thích-ca giảng nói.

- Phẩm Quỷ Thần nói bốn chúng giảng nói.

Nói chánh luận là Tứ Thiên vương và Phạm Thiên hỏi đáp nói về Trị Hóa chánh pháp, nên gọi là phẩm Chánh Luận.

Hỏi: Trị quốc chánh pháp là luận Thế gian vì sao nói mở rộng kinh này được nhân ích?

Giải thích rằng: Đức Trị Hóa tức là Tâm Bát-nhã, Đại Bi, Bình Đẳng, nếu không kinh tu hành thì do đâu mà được chẳng chọn oán thân, bình đẳng trị hóa. Phẩm này có hai: 1) Khuyên khởi. 2) Từ thế nào là v.v... trở xuống chính là nói về thuyết giới.

Trong đó có ba: 1) Hai bài kệ đầu là giới hứa. 2) Từ các Vương hòa hợp v.v... trở xuống bốn bài kệ là thỉnh nói. 3) Từ Hộ Thế Tứ Thiên vương v.v... trở xuống bảy mươi sáu bài kệ là giải thích. Giới hứa là vua cha Tín Tướng Thái Tử hứa nói chánh luận. Trong phần thưa hỏi thứ hai có hai: 1) Hai bài kệ đầu là Tứ Thiên vương khen thỉnh. 2) Hai bài kế là Tứ Thiên vương khen thỉnh.

Trong đó có hai: một bài đầu là hỏi, một bài sau là kết. Trong phần hỏi, có ba việc: 1) Hỏi vì sao người mà gọi là trời. 2) Một câu kế hỏi vì sao người mà gọi riêng là vua. 3). Một câu sau hỏi vì sao vua mà gọi là Thiên tử. 4) Một bài cuối là kết chung. Hỏi rằng có phải ở trong loài người dùng chánh pháp cai trị thế gian nên gọi là trời hay chăng? Đây là kết câu hỏi một; câu hỏi hai và ba bỏ chẳng kết. Trong giải thích thứ hai có hai: 1) Hai bài rưỡi là hứa nói. 2) Từ Nhân tập nghiệp v.v... trở xuống bảy mươi ba bài rưỡi chính là đáp. Trong đó có hai: 1). Sáu hàng là đáp lược câu hỏi về Thể chánh luận. 2) Từ gọi Vua cõi người nửa tên gọi v.v... trở xuống sáu mươi bảy bài rưỡi là rộng đáp hiển bày tướng Chánh luận. Ở phần một có ba: 1). Một bài đầu là đáp câu hỏi hai rằng tuy đồng là người mà thống lãnh cõi nước thì gọi là Vua. 2) Từ ở trong thai v.v... trở xuống ba bài rưỡi là đáp câu hỏi thứ ba. Trong đó, hai bài đầu là nói ở trong thai được trời hộ vệ nên gọi là Thiên tử. Một bài kế nói ra ngoài thai là trời nuôi dưỡng nên gọi là Thiên tử. Nửa hàng sau là kết. Được năng lực Thiên thần che chở nên được tự tại mà gọi là trời. 3 Từ xa lìa pháp ác v.v... trở xuống một bài rưỡi là truy đáp câu hỏi một. Trong đó có ba: 1) Nửa hàng đầu là nói dùng luật trời mà dứt ác nên gọi là trời. 2) Nửa hàng sau là nói dùng luật mà sinh ra điều lành nên khiến sinh lên cõi trời mà làm Trời. 3) Nửa hàng cuối là nói dùng luật trời khiến sinh lên cõi trời, nên gọi là trời. Vua cõi người nửa tên gọi v.v... trở xuống là đoạn lớn thứ hai nói rộng. Trong đó có hai: 1) Ba bài là người đức rộng cai trị giáo hóa. 2) Từ nếu có việc ác v.v... trở xuống sáu mươi bốn bài rưỡi chánh luận là rộng cai trị giáo hóa. Trong phần một có hai: 1) Một bài rưỡi là y tên hiện đức. 2) Một bài rưỡi kế là giải thích nghi hiển bày Đức. Vua cõi người nửa tên gọi là nói một bên tên gọi trời, một bên tên gọi người, nên gọi là nửa, hai tên trời người là một cặp cũng gọi là người chấp nhạc là người cầm lễ nhạc ở đời. Vì dạy người an vui nên gọi là người chấp nhạc. Cũng gọi La-sát là người làm ác. Đối với vua mà sinh sợ nên gọi La-sát, hai tên cho vui và sinh sợ là một cặp. Nói khôi cối, cúng cá gọi là cối, cúng heo gọi là khôi, cải bằng cá thì Điển tể gọi là cối, của cải bằng heo Điển Tể gọi là khôi. Chú nguyện vua nước dứt ác và quấy nên nói làm ngăn các điều ác. Tên gọi cha mẹ là dạy tu pháp lành nên gọi cha mẹ. Đây là ngăn ác dạy thiện là một cặp. Y tên gọi biện đức đã xong. Bỏ nghi bày đức thứ hai có hai:

1. Nghi. Nghi rằng: Nếu vua cõi người như La-sát cối khôi khiến cho người sợ, vì sao lại được làm trời mà che chở?

Giải thích rằng: Vua cõi người thị hiện làm ác thì bị quả báo nên có đánh đập khiến sợ hãi mà bỏ tâm ác. Làm trời mà hộ là nói thị hiện quả báo các trời che chở. Các nghiệp thiện ác v.v... trở xuống là giải thích cái nghi thứ hai. Nghi rằng:

Nếu đánh đập các khổ chỉ khiến sợ hãi, còn đây hiển bày khổ không nhân mà được ư?

Giải thích rằng: Nghiệp thiện ác thì quả ở hiện tại và vị lai. Các khổ đánh đập là quả báo hiện tại chịu khổ, chẳng phải không có nhân. Nếu có việc ác v.v... trở xuống là đoạn thứ hai nói rộng trị hóa chánh pháp. Trong đó có ba: 1) Ba mươi lăm hàng là nói Vua cõi người nếu buông lung làm ác thì họa sinh nước bại. 2) Nếu được các trời hộ sinh v.v... trở xuống hai mươi mốt bài rưỡi là nói: Nếu Vua cõi người tu điều lành thì phước sinh nước thịnh. 3). Từ vì nhân duyên ấy v.v... trở xuống tám hàng là kết khuyên bỏ ác làm lành, ở phần một có bốn: 1) Sáu bài rưỡi là nói người dân làm ác. 2) Từ gió bão chợt nổi lên v.v... trở xuống mười hai bài rưỡi là nói vua làm ác. 3) Từ các người được yêu thương v.v... trở xuống mười ba bài kệ là kết chung đều do vua ấy. Trong phần Một, hai bài đầu là nhân làm ác, ba bài kế là bị quả khổ, tức là mưa gió chẳng hòa, sao đổi ngôi, rau cỏ chẳng mọc ba thứ quả. Hai, Từ do vua bỏ chánh v.v... trở xuống ba bài kệ là nhân làm ác. Ba, Từ Vi Trời giận v.v... trở xuống tám bài kệ là nói rộng quả ác. Trong đó một bài rưỡi kệ là nói chung nước bại. Kế bảy bài rưỡi là nói riêng quả ác. Đó là tật bệnh, nước bại, quyến thuộc chia lìa tai quái, ác tặc, đói kém, chết chóc, chánh tài vật hao tán, sao đổi ngôi v.v... Ở đoạn lớn thứ ba bầy tôi làm ác có ba: 1) Hàng đầu là bầy tôi làm phi pháp. 2) Từ làm ác như thế v.v... trở xuống hai bài kệ là nói Vua cõi người cho phép. Cho phép nghĩa là bầy tôi ác được vua kính yêu, bầy tôi hiền suy diệt cũng chẳng lãnh ghi. 3) Từ nên khiến thế gian ba tai ương v.v... trở xuống mười hàng, là bị quả báo khổ. Trong đó, hai bài đầu là mở chương môn. Tám hàng sau là giải thích. Trong một lại có hai: một bài đầu là nói bị tướng ác. Tướng ác là ba dị cùng nổi lên. Ba dị là sao đổi ngôi, bão tố và mưa dữ (mưa đá). Kế một bài là nói có quả ác. Quả ác là hư hoại chánh pháp xuất thế, hư hoại, chúng sinh chánh báo và địa phì y báo của thế gian. Trong phần giải thích có ba: 1) Nửa hàng đầu là nêu Nhân ác. 2) Từ cho nên trời giáng mưa đá v.v... trở xuống sáu bài rưỡi là nói bị quả. Bị quả tức là mưa đá, đói kém, bệnh tật, chết chóc. Lúa thóc cây trái héo hết, bệnh tật dẫy đầy cả nước, cây trái ngọt giảm cây trái đắng tăng. Chỗ dạo chơi v.v... trở xuống là giải thích rộng, rất dễ hiểu. 3). Từ có nhiều bệnh khổ v.v... trở xuống, một bài là kết. 4) Từ nếu có Vua cõi người v.v... trở xuống là nói đều do vua mà như thế. Trong đó có ba: 1). Một bài đầu là nói khiến vua dân làm ác. 2) Hai câu là nói khiến bị khổ. 3) Một bài rưỡi sau là nói đều do vua mà như thế. Từ nếu là các trời v.v... trở xuống là đoạn hai nói Vua cõi người tu điều lành thì phước đến nước thịnh. Trong đó có ba: một bài rưỡi đầu là nói Vua chẳng làm ác thì người dân làm lành sinh lên cõi trời. Từ người làm bất thiện v.v... trở xuống hai bài rưỡi là nói người dân làm ác bị khổ, do vua làm ác chẳng trị. Ba là Từ khởi các gian ác v.v... trở xuống mười bảy bài rưỡi là nói nước vua trị thì liền được vui nước thịnh. Các phần khác rất dễ hiểu. Trong ba có ba: 1) Năm bài rưỡi đầu là răn ác khuyên thiện chung. 2) Từ chẳng nên làm ác v.v... trở xuống bốn bài là riêng nói làm ác thì nước bại. 3) Từ dùng Thiện trị nước v.v... trở xuống tám hàng là riêng nói làm lành thì nước thịnh. Ba kế dùng nhân duyên v.v... trở xuống tám hàng là đoạn lớn thứ ba là kết khuyên bỏ ác làm lành. Văn rõ ràng chẳng phiền giải thích.

Phẩm THIỆN TẬP

Thiện Tập tức là bản thân Phật Thích-ca. Bảo Minh tức là bản thân Phật A-súc. Trong phẩm chính nói việc vua Thiện Tập, đều lấy đó làm tên. Trong phẩm có hai: 1) Văn xuôi là biểu, sau dùng kệ giải thích. Trong kệ có hai: 1) Năm mươi mốt bài rưỡi là nói Nhân. 2) Từ bấy giờ vì Vua nói pháp v.v... trở xuống mười hai bài rưỡi là nói được quả. Trong phần làm nhân có hai: 1) Bốn bài là nói hạnh Bố thí. 2) Từ lại đời quá khứ v.v... trở xuống mười bảy bài rưỡi là nói hạnh trí tuệ. Hạnh bố thí có bốn: 1) Một bài là xả thí đất nước thành quách. 2) Kế một bài là xả bỏ châu báu. 3) Một bài là xả quyến thuộc. 4) Kế một bài là xả thân mạng. Trong phần ba, được trí tuệ có hai: 1) Mười tám hàng là nói nhân duyên cầu pháp. 2) Từ lúc đó Bảo Minh v.v... trở xuống hai mươi chín bài rưỡi là nghe pháp. Trong đó có bốn: 1) Mười một bài là nói nhận lời thỉnh. 2) Từ lúc đó Bảo Minh v.v... trở xuống tám hàng là nói kinh. 3) Bấy giờ, Đại Vương v.v... trở xuống hai bài rưỡi là nói nghe pháp vui mừng. 4) Từ vì muốn cúng dường v.v... trở xuống tám hàng là nói Báo ân cúng dường. Ở phần ba nói pháp được quả có ba: 1). Hai bài kệ là kết hội xưa nay. 2) Từ ta lúc ấy v.v... trở xuống tám bài rưỡi là nói được quả. 3) Từ Công đức có được v.v... trở xuống ba bài là kết hợp nhân quả.

Phẩm QUỶ THẦN

Phẩm này nói bốn chúng nghe nhận thì có Thắng Thiện là quỉ thần ủng hộ, nên do đó đặt tên là phẩm Quỷ Thần. Trong phẩm có ba:

1) Từ hai mươi sáu kệ đầu phẩm là khuyến chúng nghe nhận. 2) Từ Đại phạm Thiên vương v.v... trở xuống bốn mươi tám bài rưỡi kệ là nói tám Bộ thủ hộ. 3) Từ kinh điển ấy v.v... trở xuống hai mươi bảy bài rưỡi là nói đủ các quả tốt đẹp. Ở phần một có hai: 1) Văn xuôi và hai bài kệ là khuyên nghe nhận. 2) Từ kinh điển diệu ấy v.v... trở xuống hai mươi bốn bài kệ là khen kinh có công năng lớn. Ở phần một có hai: văn xuôi và kệ trong văn xuôi: 1) Nêu công đức cúng dường chư Phật. 2) Nêu Trí. Chỗ Phật làm là Đệ-nhất-nghĩa xứ. Sau khuyên rằng: muốn biết được công đức trí tuệ thì trên phải nghe kinh ấy. Kệ tụng rất dễ hiểu. Ở phần hai khen năng lực kinh có hai: 1) Chín bài kệ chính là khen năng lực kinh. 2) Từ tùy chỗ đến v.v... trở xuống mười lăm bài kệ là nêu ích khuyên nghe. Trong phần một có hai: 1) Hai bài khuyên năng lực cứu khổ. 2) Từ kinh ấy sâu xa v.v... trở xuống bảy hàng là khen sinh phước tuệ. Trong phần một, một bài là khen năng lực kinh, một bài nói về cứu khổ não. Phần hai cũng thế. Hai bài rưỡi đầu khen Đức của kinh. Trước, giữa, sau đều lành là nói ba thứ giới, định, tuệ, cũng có thể là ba thứ tựa, chánh thuyết, lưu thông. Hai, Từ nếu vào kinh ấy v.v... trở xuống bốn bài rưỡi là nói sinh phước tuệ. Trong một, hai bài là nói sinh trí tuệ. Vào pháp tánh là nói chứng Pháp thân. Được thấy ta tức là thấy hai Ứng thân, Hóa thân, kế hai bài rưỡi là nói sinh công đức. Ở phần hai Ích khuyên nghe có hai: 1) Hai bài chính là khuyên chịu khổ mà nghe nhận. 2) Từ nghe kinh ấy v.v... trở xuống mười ba bài là nói nghe kinh có ích, trong đó có ba: 1) Một bài rưỡi là nói người nghe diệt tướng ác. 2) Từ ở chỗ nói pháp v.v... trở xuống năm bài kệ là người nói được tướng tốt. Tướng tốt là nói nếu ở dưới pháp tòa là Đại chúng thì ở trên pháp tòa cũng thấy sắc tượng của Phật Bồ-tát và các hình sắc khác như trước không khác. Nói lúc đó vốn không có tướng này thì khi mất rồi cũng không phải như trước. 3) Từ thành tựu như thế v.v... trở xuống sáu bài rưỡi kệ là khiến được quả tốt đẹp. Quả tốt đẹp là nói trong thì có chư Phật khen ngợi oai đức, tên gọi, ngoài thì phá oán địch ác mộng, ác nghiệp, nói bày các việc hơn người khác. Kế là tiếng khen vang khắp v.v... trở xuống hai bài kệ là hết. Ở đoạn lớn thứ hai nói tám Bộ che chở có bốn: 1) Bốn bài rưỡi đầu là nói cúng dường. 2) Từ sinh không nghĩ bàn v.v... trở xuống năm bài rưỡi là nói cung kính. 3) Từ Đại Bi như thế v.v... trở xuống bốn bài là nói khen ngợi. 4) Từ chúng sanh ấy, v.v... trở xuống ba mươi bốn bài tụng là nói về sự ủng hộ Văn rất dễ thấy. Từ kinh điển ấy v.v... trở xuống hai mươi tám bài kệ là đoạn lớn thứ ba nói đủ các quả tốt, trong đó có hai: 1) hai mươi sáu hàng là nói riêng tám việc. Tám việc là một hạnh trước nhất là một câu tăng sắc lực, cú tăng sắc lực. 2) Hai bài là nói trừ tai họa. 3) Bốn bài là nói đất mầu mỡ. 4) Hai bài là nói chúng sinh vui sướng. 5) Ba bài là nói sinh lúa thóc cây cỏ. 6) Ba bài ba câu là nói sinh hoa đẹp. 7) Tám hàng là nói lợi ích ánh sáng chiếu soi. 8) Hai bài là nói âm dương điều hòa. 9) Hai bài kệ là kết chung thứ hai.

Phẩm THỌ KÝ

Ba phẩm trước là nói được lợi ích về nhân. Từ đây trở xuống bốn phẩm là đoạn lớn thứ hai, nói người mở rộng kinh được quả. Trong đó có hai: 1) Một phẩm là nói được quả. 2) Ba phẩm sau là nói nghĩa nêu duyên tu nhân thành được quả. Từ phẩm Chánh Luận ở trước tuy nói người được quả nhưng chưa nói về thọ ký, nay một phẩm này là nói được thọ ký. Được thọ ký là do nhân tốt. Và ba phẩm sau là trình bày rộng nghĩa nhân xưa thành được thọ ký. Thọ là cho, ký là quyết chắc. Chân Tín Tướng v.v... chắc chắn được quả Phật nên gọi là phẩm Thọ Ký. Trong phẩm có bốn: 1) Nói chúng được thọ ký nhóm họp. 2) Từ Phật bảo v.v... trở xuống là nói thọ ký, trước nói thọ ký Tín Tướng, kế là nói thọ ký hai con, sau nói thọ ký các vị trời. 3) Từ Khi ấy Đạo tràng v.v... trở xuống là nói Thần cây sinh Nghi, có ba: 1) lược biểu. 2) Từ Thế Tôn v.v... trở xuống là nói giải thích rộng. 3) Từ Thế Tôn là Thiên Tử v.v... trở xuống là kết thỉnh. 4) Từ bấy giờ Phật v.v... trở xuống là Như lai giải thích nghi. Trong đó có ba: 1) Lược biểu. 2) Từ vì sao thế v.v... trở xuống là giải thích. 3) Từ Thế nên v.v... trở xuống là kết. Nhân duyên là nói Thiên tử trong có tu hành nhân lành, ngoài có duyên Như lai bản nguyện nên gọi là Nhân duyên. Lại có người lành nghe kinh sinh tâm thanh tịnh, y duyên nghe Đại Sĩ thọ ký nên được thọ ký. Dùng tùy tướng mà tu tức là sáu hạnh Ba-la-mật, là nói Thiên tử này ở quá khứ tùy duyên tướng tạo mà tu hành.

Phẩm TRỊ BỆNH

Từ đây đến ba phẩm sau là đoạn lớn thứ hai nói về nghĩa nêu nhân tu xưa thành mà được quả. Tức là nói rộng nhân duyên thọ ký khiến giải thích nghi trên. Trong đó có hai, tức hai phẩm đầu chính là thành phẩm thọ ký, phụ hiển bày phẩm Thọ Lượng. Phẩm Xả Thân sau chính là thành phẩm Thọ lượng mà phụ thành phẩm Thọ Ký. Hai phẩm đầu chánh nói một vạn vị trời làm cá, nhờ nghe pháp này mà nay được thọ ký, cho nên nói chánh thành Thọ ký. Tức nói lên Thích-ca từng làm Trưởng giả, tu hạnh Từ bi khiến được thành Phật, nên nói phụ hiển bày Thọ Lượng. Một phẩm sau là nói Đức Thích-ca từng làm Vương tử tu nhân Đại Bi nay được thành Phật, nên nói chánh hiển bày Thọ Lượng. Phật đã tu nhân được quả, Tín Tướng vì sao không như thế. Cho nên nói phụ thành Thọ Ký. Trong hai phẩm, Phẩm Trị Bệnh này là nói duyên xa được Thọ ký. Phẩm Lưu Thủy là nói duyên gần được thọ ký, gần xa rất dễ tìm thấy. Phẩm này nói Đức Thích-ca ngày xưa Đại Bi trị bệnh nên gọi là phẩm Trị Bệnh. Trong phẩm có hai: 1) khuyên răn hứa nói.

2) Từ quá khứ v.v... trở xuống chính là nói. Chánh nói có hai: 1) là thuật Bản sinh. 2) Từ lúc ấy trong nước v.v... trở xuống là nói Bản Sự. Ở một có hai: Một là nói không gian và thời gian của Bản sinh. Hai là Từ trong vương quốc ấy v.v... trở xuống chính là nói Bản Sinh. Trong Đoạn lớn hai nói về Bản Sự có hai: 1) Từ hết kệ đầu và một bài rưỡi văn xuôi là nói về thể Từ Bi. 2) Từ lúc đó Trưởng giả Tử v.v... trở xuống là nói dụng từ bi. Ở phần một có năm: 1) Là nói người trong nước bị bệnh.

2) Từ Thiện nữ Thiên v.v... trở xuống là nói suy nghĩ muốn cứu. 3) Từ lúc ấy, trưởng giả Tử v.v... trở xuống là nói thỉnh hỏi phương thuốc. 4) Từ lúc ấy Trưởng giả v.v... trở xuống là cha nói. 5) Từ Thiện Nữ Thiên v.v... trở xuống là nghe nói được hiểu. Một, hai rất dễ hiểu. Trong phần ba, trước dùng văn xuôi phát khởi, kế bốn bài chính là hỏi. Chánh hỏi có bốn việc: một bài đầu là hỏi nhân duyên bệnh. Kế một bài là hỏi về việc ăn uống của người bệnh. Một bài kế là hỏi thuốc men trị bệnh. Một bài kế nữa là hỏi thời tiết. Nhân duyên bệnh là duyên bốn đại, năm tạng. Bốn đại chẳng điều hòa. Năm Tạng thương tổn khiến các căn bị bệnh. Như gan xấu thì bệnh mắt, thận xấu thì bệnh tai. Duyên sinh bệnh rất nhiều như ngồi nhiều, ngủ nhiều là bệnh thủy, đi nhiều dựa nhiều nói nhiều là bệnh phong, ngồi nhiều thì sinh bệnh nóng, nặng về dâm thì sinh tất cả bệnh, là đẳng phần bệnh. Lại lửa ít thì khiến đàm ẩm nhiều, nếu hỏa nhiều thì khiến nhiều hơi nóng. Nếu gió nhiều thì sinh lửa thêm nóng, nước nhiều thì tăng đàm và lạnh. Bệnh ăn uống có sáu: một là ăn quá độ, hai là ăn thiếu kém, ba là ăn quá thời, đói quá mới ăn, bốn là ăn trái thời, năm là ăn phương ngại, ăn thịt xong rồi uống sữa sống, sáu là vật chưa từng ăn mà ép ăn. Như người phương Nam uống nước trái cây ép, người phương Bắc uống sữa. Lại tô mật v.v... uống vào thì chết. Lại rau đắng hòa mật ăn vào thì bất lực, đều là thức ăn có hại cả. Lại người bệnh phong mà ăn đồ lạnh ướt thì giảm thọ, nếu bệnh nóng mà uống rượu, ăn lúa mì sống với thịt trâu thì làm cho người mất ngủ ói ra máu. Nếu bệnh đàm mà ăn béo ngọt chua cay thì khiến nghẹt mũi và nhiều nước mũi. Văn nói thân hỏa chẳng diệt, nếu bệnh nhiệt mà ăn no phải thở mà không thở là bị bệnh cũ. Nước nhiều thì tổn phổi tức là bệnh đàm. Thuốc trị Bệnh: Bệnh khó có bốn: một là gió, hai là Đàm, ba là nóng, bốn là Đẳng phần. Bốn thứ này đều có ba trường hợp. 1) Có thể trị được, đây là bệnh mới, bốn đại còn mạnh. 2) Trị hoài không hết, đây là bốn đại quá thương tổn. 3) Chẳng trị được, thấy có tướng ắt chết. Nếu nói về thuốc thì như văn sau nói. Bệnh thời tiết tháng bốn đến tháng năm là thời gió sinh, tháng sáu tháng bảy là thời bệnh gió khởi, tháng tám tháng chín là thời nóng bức khởi, tháng mười đến tháng giêng là thời nóng bức diệt. Kế tháng mười đến tháng giêng là thời nước sinh, tháng hai tháng ba là thời bệnh nước khởi, tháng tư đến tháng bảy là thời bệnh nước diệt.

Ở đoạn lớn thứ tư là đáp, có hai: 1) Hàng đầu là thời Phật tự kể lại cha đáp, mười sáu hàng sau là cha đáp. Trong đó có: 1) Ba bài đầu là định thời tiết. 2) mười ba bài sau là là phương thuốc trị bệnh. 3) Ba bổn nhiếp, giải có hai thầy: 1). Giải thích rằng một năm có bốn mùa là Xuân Hạ Thu Đông. Xuân là đầu khí, Đông là cuối khí. Trong một mùa đều có ba giai đoạn là mạnh, trọng, quý. Tháng giêng là mạnh xuân, tháng hai là trọng xuân, tháng ba là quý xuân. Ba mùa sau cũng so sánh theo đây. Tháng giêng là Bản nhiếp, hai tháng sau đều thuộc về Hạ phân. Tháng bảy là Bản nhiếp, hai tháng sau đều thuộc Thu phân. Tháng mười là Bản nhiếp, hai tháng sau đều thuộc Đông phân. Bốn mùa đều có ba tháng nên nói là ba ba. Tháng đầu là Bản nhiếp ba tháng sau, nên nói ba ba Bản nhiếp. Đây là Bản nhiếp cuối. Lại nói tháng một, tháng hai chính là mùa xuân, Vua ở trong Mộc, trong Hỏa, trong Kim, Mộc Vương trong đó, Thổ mượn tháng ba thuộc về mùa Xuân. Tháng tư tháng năm chính là mùa Hạ, Vua ở trong hỏa, Thổ mượn tháng sáu nhiếp thuộc mùa Hạ. Tháng bảy tháng tám chính là mùa Thu, Vua ở trong kim, trong Hỏa, trong Kim, trong đó Kim Vương, Thổ mượn tháng chín thuộc về mùa Thu. Tháng mười, tháng mười một chính là mùa Đông, trong đó Thủy vương, Thổ mượn tháng chạp thuộc về mùa Đông. Thổ mượn bốn quý (bốn tháng cuối mùa) dùng chánh mùa làm gốc. Mỗi ba tháng đều cùng nhiếp trong Thổ nên nói ba ba Bản nhiếp. Đây là chủ nhiếp khách. Khách là độ (cõi).

Giải thích rằng: Y theo Phật pháp một năm có ba mùa là Đông, Xuân, Hạ. Đông là đầu khí, Hạ là cuối khí. Trong mỗi mùa đều có bốn tháng, bỏ mùa Thu ba mùa kia đều có một tháng Nhiếp thu. Trong một mùa có bốn tháng bốn ngày, nên nói ba ba Bản nhiếp. Chữ ba đầu là nêu ba tháng mùa Thu. Chữ ba Bản kế tức là trong Đông, Xuân, Hạ vốn là ba tháng. Trong bốn mùa vì sao chỉ bỏ mùa thu?

Giải thích rằng có hai nghĩa: 1) Phá chấp bảo vệ thường, muốn phá chấp ấy nên bỏ mùa Thu. 2) Mở Hậu An Cư lập tháng Ca-đề, an cư vốn gọi là Hạ tọa. Nửa tháng tám trở lại nếu là mùa Thu thì thành Thu tọa, cho nên phải bỏ. Hai là Hiện thời, cũng có hai cách giải thích:

Giải thích một rằng: Trong bốn mùa, cứ hai tháng hai ngày dùng làm chánh mùa. Thổ mượn bốn quý đều dùng ngày tháng nhiếp thuộc Âm Dương hợp thành sáu thời. Sáu Thời, tháng giêng tháng hai là thời vua mộc, hiện thời vua mộc hiện, tháng tư tháng năm là thời vua Hỏa hiện. Tháng bảy tháng tám là thời vua kim hiện, tháng mười, tháng mười một là thời vua Thủy hiện. Tháng mười hai tháng ba là Dương Thổ mượn vua ký vương. Tháng sáu, tháng chín là Ẩm thổ. Vượng gọi là Hiện, nên nói hai hai, Hiện thời đầy đủ sáu Thời.

Giải thích hai rằng: y pháp ba mùa, mùa có sơ phận hiện bốn tháng, đều có chia đều phần sau hợp thành sáu thời. Sáu thời là từ ngày mười sáu tháng chạp đến rằm tháng hai, hai tháng này là mùa Xuân phần đầu hiện, từ mười sáu tháng hai đến rằm tháng tư, hai tháng này là mùa xuân phần sau hiện. Từ mười sáu tháng tư đến rằm tháng sáu, hai tháng này là mùa Hạ phần đầu hiện. Từ mười sáu tháng sáu đến rằm tháng tám, hai tháng này là mùa Hạ phần sau hiện. Từ mười sáu tháng tám đến rằm tháng mười, hai tháng này là mùa Đông phần đầu hiện. Từ mười sáu tháng mười đến rằm tháng chạp, hai tháng này là mùa Đông phần sau hiện. Cho nên nói: Nếu hai hai nói đầy đủ sáu thời. Phần hai là Đáp có hai: Mười một bài rưỡi đầu là nói tùy thời mà phát bệnh. Kế một bài rưỡi là nói trái thời tiết thì bệnh sinh.

Ở phần một có bảy: 1) Một bài là hỏi đáp bệnh ăn uống thứ hai ở trên. 2) Một bài là hỏi đáp nhân duyên bệnh thứ nhất ở trên. 3) Một bài rưỡi là hỏi đáp thuốc thang thứ ba ở trên. 4) Hai bài là hỏi đáp bệnh thời tiết thứ tư ở trên. 5) Hai bài rưỡi là lại hỏi đáp trị bệnh thứ ba trên. 6) Hai bài là lại hỏi đáp việc ăn uống của bệnh thứ hai ở trên. 7) Hai bài rưỡi là lại hỏi đáp thuốc trị bệnh thứ ba ở trên. Do đó, qua ba lần lại hỏi đáp về thuốc trị bệnh: Một đoạn đầu là nói khi chưa bị bệnh nên dùng thuốc mà ngăn ngừa. Đoạn kế là nói khi bị bệnh mà dùng thuốc để trị. Đoạn cuối là nói trị bệnh rồi thì dùng thuốc bổ. Sở dĩ hai lần đáp câu hỏi hai: Lần một, nói ăn có công năng nuôi thân không bệnh. Lần hai nói ăn dục tổn thân thì sinh bệnh. Thứ nhất, văn bảo: Nói thuốc men tức là trong cỏ cây có các phương thuốc ăn uống đúng cách và không đúng cách. Không đúng cách thì chẳng nương theo. Trong phần hai nói Đại trường tăng tổn, nghĩa là bốn mùa tới lui, bốn đại tăng tổn. Ba là nói sáu Đại tức là sáu phủ: 1. Đại Tràng. 2. Tiểu Tràng. 3. Tỳ. 4. Tam Tiêu. 5. Phế. 6. Hai bàng quang. Trong bốn nói bệnh Phong mùa Hạ thì động. Mùa Hạ thì lỗ lông mở lớn thông gió bên ngoài vào. Bệnh nóng mùa Thu thì động. Mùa Thu thì lỗ chân lông đóng lại, nhiệt núp bên trong chẳng thông ra ngoài. Ba là bệnh Đẳng phần phát vào mùa Đông. Mùa xuân động nước, bệnh phổi chẳng lành. Đến mùa Thu động Nhiệt, bệnh nóng không bớt. Đến mùa Đông thì động đủ tất cả bệnh. Bệnh phổi mùa Xuân tăng vì tháng hai, tháng ba là hai, Âm là lúc bệnh thì kéo Đàm. Phần năm nói về bệnh Phong. Hạ phục phì nị v.v... là tháng Hạ thì lỗ chân lông mở nên phải dùng phì nị mà lấp lại. Gian tặc tánh nóng tiêu mất nước, khiến cho thể cứng chắc khiến gió chẳng vào. Lạnh ngọt tức là bơ sữa v.v... trị được bệnh nóng. Đẳng phần thì mùa Đông (núp), ngọt cay phì nị. Phì nị trị phong. Bệnh phổi phục phì nị là lỗ lông làm cho nước chẳng vào, cay nóng tiêu mất nước nên trị được bệnh phổi. Trong phần sáu nói ăn no bị bệnh phổi. Ăn no thì ruột và dạ dày đầy ắp nên phát bệnh phổi. Lúc tiêu phát nhiệt mới ăn thì nhão nát, đốt nóng thì tiêu thức ăn. Sau gió nhóm chỗ trống, nên phát ra bệnh gió. Phần bảy nói phong dùng Tô nị, vì phong hư sơ nên lấy nị mà bổ, thế nóng chưa hết muốn hốt thuốc thang trị tim gan nên phải uống thuốc đưa xuống. Bệnh Đẳng phần phải dùng Tô Nị mà trị phong, dùng chất ngọt mà trừ nóng, dùng cay trừ nước. Bệnh phổi là nước nên phải uống thuốc nôn ra. Kế một bài rưỡi là trừ bệnh trái thời, thì y theo tin tức trước. Từ khi ấy trưởng giả tử v.v... trở xuống là Đoạn lớn thứ hai. Trong đó có ba: một là khéo lời an ủi khuyên bảo, bệnh nhẹ thì lành, bệnh nặng thì cho thuốc mới lành. Ba là họp kết. Văn rất dễ thấy.

Phẩm LƯU THỦY TRƯỞNG GIẢ TỬ

Đây là phẩm thứ hai nói Nhân gần của việc thọ ký khác với ba phẩm trước:

1. Trước là đồng loại con người sinh từ, còn ở đây là dị loại súc sinh sinh từ (Trước là Từ bi với loài người, đây là Từ bi với loài vật).

2. Trước là từ trị bệnh thân, đây là từ trị bệnh tâm.

3. Trước nói từ của thế gian, đây là nói từ xuất thế gian.

- Có ba điều khác nhau này nên phẩm này gọi là nói về nhân gần của thọ ký. Phẩm này có ba:

1. Khen đức trừ bệnh.

2. Nói công đức cứu đàn cá.

3. Kết hội xưa nay.

- Ở phần đầu có hai:

1) Nói việc Trưởng giả trừ bệnh.

2) Từ hết bệnh v.v... trở xuống là nói chúng sinh tu phước, cung kính khen ngợi để báo ân.

- Ở đoạn hai cũng có hai:

1) Nói trưởng giả cứu đàn cá.

2) Từ say rượu nằm v.v... trở xuống là nói một muôn con cá báo ân.

- Ở phần một có hai:

1) Nói Bản sinh của vợ chồng và hai con. Từ đó Trưởng giả Tử v.v... trở xuống là nói việc Bản sinh. Trong đó, có hai: một là nói trưởng giả thấy đàn cá, Thần cây dạy sinh tâm Từ bi mà cứu tức là nói Thể của Từ bi.

2) Từ lúc ấy ở ao v.v... trở xuống là nói dụng của Từ bi.

- Trong đó có hai:

1) Nói về tài thí.

2) Từ cho cá ăn v.v... trở xuống là nói pháp Thí.

- Ở đoạn lớn thứ hai là báo ân, có ba:

1) Nói sinh lên cõi trời.

2) Từ lúc đó v.v... trở xuống là nói về báo ân.

3) Từ lúc ấy cõi Diêm-phù-đề v.v... trở xuống là nói nhà vua thức tỉnh giác ngộ. Văn rất dễ hiểu.

Phẩm XẢ THÂN

Phẩm này nói Phật Thích-ca khổ hành để thành quả Thọ lượng, phụ hiển bày việc thọ ký. Trong phẩm có hai: trước hỏi sau đáp. Trong đáp có ba:

1. Hiện tháp báu.

2. Từ bấy giờ Thế Tôn v.v... trở xuống là nói nhân duyên tháp báu.

3. Từ đó gọi là lễ tháp v.v... trở xuống là kết đáp câu hỏi ở trên.

- Trong phần một có hai:

1. Nói hiện tháp chúng mừng, vị thần hỏi, Phật giải thích.

2. Từ bấy giờ Phật bảo v.v... trở xuống là nói hiện xá-lợi khen ngợi lễ bái.

- Trong đoạn lớn thứ hai nói về duyên khởi có hai:

1. Từ hết kệ đầu là nói xá-lợi nhân duyên.

2. Từ trong văn xuôi sau kệ.

Trong văn xuôi có hai: 1. Kính nêu. 2. Từ A-nan v.v... trở xuống là Như lai nói. Trong đó có hai: 1. Nói Bản sinh. 2. Từ ba vương tử ấy v.v... trở xuống là nói Bản sự. Trong đó có ba: 1. Nói nhân duyên xả thân. 2. Từ bấy giờ vương tử v.v... trở xuống là nói về xả thân. 3. Từ lúc đó vương tử một v.v... trở xuống là nói quyến thuộc buồn khổ. Trong một có ba: 1. Nói dạo núi cũng bàn. 2. Từ khi ấy các vương tử v.v... trở xuống là thấy Hổ cũng bàn. 3. Từ bấy giờ vương tử thứ ba v.v... trở xuống là nói suy nghĩ xả thân. Do đâu được biết mới sinh con bảy ngày, có bốn nghĩa: 1. Hổ con trên trán có bảy chấm. 2. Thấy mắt mới mở. 3. Hổ đói gần chết là biết bảy ngày không ăn. 4. Quỷ thần nói như Thần cây dắt một vạn con cá chỉ đi qua mà không hiện ra. Đoạn ba nói suy nghĩ xả thân có ba: 1- Suy nghĩ xả thân nếu gặp dịp. 2. Từ vì sao thế v.v... trở xuống là suy nghĩ muốn xả thân. 3. Từ mạnh mẽ nhậm vận v.v... trở xuống là phát khiển hai anh.

Ở phần hai muốn xả thân có hai: 1. Suy nghĩ xả thân tu nhân Niết-bàn. 2. Từ lại nữa nếu v.v... trở xuống là suy nghĩ xả thân cầu quả Niết-bàn. Ở phần này có hai: 1- Suy nghĩ thân này có bốn thứ phi thường. 2. Từ ngày nay ta v.v... trở xuống là suy nghĩ tu nhân. Trong một, trước là nói khổ. Từ nhưng lại chẳng khởi v.v... trở xuống là nói vô thường. Từ thân ấy chẳng bền v.v... trở xuống là nói không, vô ngã. Từ có thể ác như cướp v.v... trở xuống là nói Bất tịnh. Trong thứ hai nói về nhân trước nói tự làm (tự lợi). Đối với sinh tử v.v... trở xuống là nói hạnh hóa tha.

Trong phần hai là cầu quả Niết-bàn, có hai: 1. Nói suy nghĩ thân bệnh hoạn. 2. Từ cho nên ta nay v.v... trở xuống là cầu quả Niết-bàn. Trong một, trước là nói khổ, vô thường. 2. Từ chỉ có v.v... trở xuống là nói không, vô ngã. 3. Từ Thân ấy bất tịnh v.v... trở xuống là nói Bất tịnh. Trong phần hai là cầu Niết-bàn, có hai: 1. Nói Tự chứng. 2. Từ chứng thành như thế v.v... trở xuống là nói hóa tha.

Ở trong một có hai: 1. Nói chung cầu Niết-bàn. 2. Từ lìa hẳn v.v... trở xuống là riêng nói cầu ba điểm, có ba: 1. Cầu giải thoát. 2. Từ không v.v... trở xuống là cầu Bát-nhã. 3. Từ đầy đủ v.v... trở xuống là cầu pháp thân. Ở đoạn lớn thứ hai nói về xả thân, có hai: 1. Nói về vương tử phát nguyện xả thân hiện các điềm lành. 2. Từ bấy giờ hổ ấy v.v... trở xuống là nói bị hổ ăn.

Ở đoạn lớn ba nói về quyến thuộc buồn khổ, có ba: 1. Nói hai anh buồn khổ. 2. Từ Tiểu vương tử v.v... trở xuống là nói người hầu buồn khổ. 3. Từ bấy giờ Vương phi v.v... trở xuống là nói cha mẹ buồn khổ.

Ở đoạn lớn là hai kệ tụng, có ba: 1. Hai bài là nói chung ý lớn xả thân. 2. Từ ta nhớ v.v... trở xuống chính là tụng văn xuôi ở trên. 3. Từ Phật bảo v.v... trở xuống năm bài rưỡi kệ là nói kết hội xưa nay. Văn đã rõ không cần nói nhiều.

Phẩm TÁN PHẬT

Đoạn lớn thứ ba nói về phần Lưu thông, y theo bản kinh loại bảy quyển có hai phẩm, một phẩm đầu là khen ngợi công đức người Năng thuyết, tức là khen ngợi lưu thông. Một phẩm sau là nói giáo pháp được hoằng hóa, tức là phó chúc dặn dò lưu thông. Bốn quyển kinh này chỉ có phần khen khen ngợi lưu thông mà không có phó chúc. Trong phẩm có hai: 1. Nói Bồ-tát cõi khác khen ngợi Phật cõi khác. 2. Nói Đại sĩ cõi này khen ngợi Phật cõi này.

Vì sao kia đây đều khen? Vì khen để hiển bày công đức người năng thuyết, kia đây không khác nhau. Ở cõi khác khen ngợi thì trước là văn xuôi khen ngợi người năng thuyết, còn kệ sau khen việc được nói. Trong đó có hai: 1. mười chín hàng là khen ngợi. 2. Một bài là hồi hướng.

Trong phần một có ba: 1. Hàng đầu là khen sắc thinh. 2. Từ trí tuệ vắng lặng v.v... trở xuống bảy hàng sau là khen trí tuệ. 3. Từ Như lai Thế Tôn năm hàng là hợp kết. Trong phần một có ba: 1. Ba bài rưỡi đầu là khen tướng sắc hảo. 2. Một bài rưỡi kế là khen âm thịnh. Sáu thứ thanh tịnh: 1. Đại Bi Quán Thế Âm. 2. Âm thanh tiếng đại từ êm dịu.

3. Âm thanh đại phạm thanh tịnh. 4. Âm thanh đại quang chiếu khắp. 5. Âm thanh Sư Tử Vô Úy. 6. Âm thanh Thiên nhân trượng phu. Kế hai bài là kết. Trong đó một bài là kết thanh, một bài là kết sắc.

Trong thứ hai khen phước tuệ có hai: 1. Một bài rưỡi đầu là khen đức bên trong. 2. Từ vì các chúng sinh năm bài rưỡi sau là khen đức ngoại hóa. Trong đức bên trong một bài rưỡi đầu là khen trí tuệ, nửa hàng kế là khen công đức, nửa hàng sau là nói thí dụ. Trong khen ngoại hóa thì một bài đầu là tiêu biểu, nửa trên là tiêu biểu cứu khổ, nửa dưới là tiêu biểu cho vui. Sau bốn bài rưỡi là giải thích rộng. Trong đó, một bài rưỡi đầu là nói thể cứu khổ cho vui. Trong đoạn lớn thứ ba hợp kết thì hai bài đầu là nói công đức của Phật vô lượng. Kế hai bài là nói không ai biết được. Sau một bài là nói khen chẳng thể biết. Văn rất dễ hiểu.

Ở đoạn lớn thứ hai là phần Đại sĩ này khen, có hai: 1. Tín Tướng khen. 2. Thần cây khen. Ở Tín Tướng khen có hai: 1. Mười bài rưỡi đầu là khen riêng. 2. Từ Như lai đều biết gồm sáu bài rưỡi sau là khen chung. Trong một có ba: 1. Tám hàng là khen sắc thân. 2. Một bài rưỡi kế là khen phước tuệ. 3. Một bài sau là kết. Trong một có hai: 1. Bốn bài là khen thể của sắc thân. 2. Khen Phước tuệ, rất dễ thấy. Trong phần thứ ba kết chung, trên là kết sắc thân, dưới là kết phước tuệ. Đoạn lớn thứ ba kết chung thì hai bài đầu là khen phước tuệ, bốn bài rưỡi kế là khen sắc thân. Trong phần hai, có hai: một bài khen ngoại hóa, một bài khen đức bên trong. Ở sau cũng có hai: hai bài đầu là ngoại hóa, một bài khen đức bên trong. Văn rất dễ thấy. Trong phần hai, Thần cây khen: 1. Nói người năng khen. 2. Từ Nam-mô v.v... trở xuống là nói việc được khen. Trong đó có hai: 1. Hai mươi lăm bài rưỡi đầu là Thần cây khen. 2. Hai bài sau là Như lai thuật. Trong một lại có ba: 1. Mười chín bài rưỡi đầu là họp khen hai Ứng thân, Hóa thân. 2. Từ Thân Thanh văn v.v... trở xuống năm hàng sau là khen riêng Pháp thân. 3. Từ Ta nay chẳng nghi v.v... trở xuống một bài là kết thỉnh. Trong một có hai: 1. Mười hai bài rưỡi đầu chính là khen. 2. Từ Ta thường niệm Phật v.v... trở xuống bảy hàng là nói khát ngưỡng. Trong một có hai: 1. Bốn bài rưỡi là khen thể của ba thân. 2. Từ Phật ra đời v.v... trở xuống tám hàng là khen dụng. Trong một có hai: 1. Hai bài rưỡi là khen trí tuệ. 2. Hai bài kế là khen công đức. Trong một có hai: một bài là nêu khen, bài rưỡi kế là giải thích. Phi pháp tức là Tà pháp. Phi đạo tức là tà đạo. Biết hữu là biết Thế đế, biết không là biết Chân-đế. Bản tánh thanh tịnh là biết Nhất Thật đế. Trong phần khen dụng thứ hai có hai: 1. Một bài đầu là nêu chung xuất thế ít có. 2. Bảy hàng kế là nói việc ít có, trong đó có hai:

1. Hai bài đầu là khen đức hóa độ bên ngoài.

2. Từ hay thay v.v... trở xuống năm hàng là khen đức nội chứng.

- Trong đó có hai:

1. Hai bài là nói Trí năng chứng.

2. Từ tất cả v.v... trở xuống ba bài là nói lý sở chứng.

Các căn vắng lặng là nói trong các phiền não chẳng khởi là số diệt vô vi. Thành lớn vắng lặng là nói Đại Niết-bàn tức là đức diệt vô

vi. Tam-muội sâu xa tức là thiền định. Vào chỗ đi của chư Phật tức là trí tuệ, trí tuệ thiền định này tức là đức Bồ-đề. Đối với lý sở chứng thứ hai có ba:

1. Một bài đầu là nói Thánh đạo không.

2. Một bài kế là nói muôn pháp không.

3. Một bài sau là nói chúng sinh không.

Thân đều vắng lặng là nói Nhị thừa Đạo không. Hành xứ cũng không là nói Đạo Đại thừa là chỗ thục Hành của Như lai, Đạo không này cũng không. Tánh Tướng cũng không là nói chân thật y tha lìa không vì thế là không, phân biệt vô tướng nên tướng cũng không. Ở đoạn lớn nói khát ngưỡng thứ hai có hai: 1. Bốn bài đầu là nói khát ngưỡng nguyện thấy. 2. Từ cúi mong v.v... trở xuống là nguyện Phật Từ Bi nhiếp thọ. Trong một, thì một bài đầu là nêu nguyện Phật Từ Bi nhiếp thọ. Trong một, thì một bài đầu là nêu Niệm Phật thiện để nguyện thấy. Hai là một bài kế là nêu lễ bái thiện để nguyện Thấy. Ba là một bài kế là nêu tu Bi hạnh để nguyện thấy. Bốn là một bài kế là nêu khát ngưỡng lửa ưu để nguyện thấy. Ở phần hai nguyện Phật nhiếp thọ thì một bài đầu là nguyện nói nước pháp, khiến diệt lửa ưu. Một bài kệ là nguyện Phật hiện thân khiến con thường thấy. Một bài kệ kế là kết thỉnh. Đoạn lớn thứ hai khen riêng pháp thân, có hai:

1. Ba bài đầu là khen Pháp thân trí sâu.

2. Từ Như lai hành xứ v.v... trở xuống hai bài là nói người chẳng thể biết.

- Ở một có hai:

1. Một bài rưỡi đầu là nói sinh tử luống dối.

2. Từ Như lai v.v... trở xuống một bài rưỡi là nói pháp thân chân

thật.

Tịnh như lưu ly là nói thể Pháp thân lìa muôn tượng nên gọi là

tịnh, tức là lý tánh ba không. Ở đoạn lớn thứ ba là kết, nửa trên là kết pháp thân, Ưng thân. Phật là Ứng thân, chỗ thực hành là Pháp thân, nửa dưới là thỉnh hiện hóa thân.

LỜI BẠT VỀ KINH KIM QUANG MINH SỚ

Quyển Sớ kinh Kim Quang Minh trên là do Đại sư Gia Tường đời Tùy giải thích kinh bản dịch loại bốn quyển của ngài Đàm-vô-sám, văn gọn mà nghĩa rõ, khoa tiết rất tinh, giúp ích cho người học, có người đến xin khắc bản in ra để truyền rộng. Than ôi, văn này tuy xưa truyền trong nước nhưng thất lạc đã lâu, nay hiện ra để diệt tà thuyết. Tiếc rằng bản chép lại có nhiều lỗi, bèn tìm bản gốc khảo sát sửa đúng lại theo lời bàn, giao cho người in ở cuối quyển mà biết được năm tháng. Niên hiệu Chánh Đức đổi tên, năm Tân mão, đầu Đông. Núi Tỷ Duệ, Sa-môn Tuấn Tịnh ở Đông Khê, viện Bản giác kính ghi lời bạt.

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 139

KIM QUANG MINH TỐI THẮNG VƯƠNG KINH SỚ

SỐ 1788

(QUYỂN 1 → 5)

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN