SỐ 1757 — KINH A-DI-ĐÀ SỚ

Hôm nay, nhân nhỏ mà quả lớn, sợ người không tin, mà bỏ đi mấu chốt để thoát vòng khổ, bước lên con đường trang nghiêm Niết-bàn, việc ấy không phải tầm thường, nên việc chứng minh cũng phải lớn, cho nên Ngài duỗi tướng lưỡi che cả Tam thiên Đại thiên thế giới, bảo nên tin những lời khen ngợi này, khen là thuật lại công đức của Ngài, ngợi là khen ngợi vẻ đẹp của Ngài, tâm nghĩ tưởng không thể lường được gọi là không thể suy nghĩ, lời nói không thể diễn tả được gọi là không thể bàn luận. Tuy chứa nhóm muôn hạnh nhưng không bằng công đức niệm Phật, các đức tuy nhiều, song khó bì với đức của kinh này.

Cho nên khiến Hằng hà sa Chư Phật che chở, mà không diệt ký ức ở trong tâm, nên gọi là Kinh Xưng Tán Bất Khả Tư Nghị Công Đức Nhất Thiết Chư Phật Sở Che chở. Các phương Nam, Tây, Bắc, trên, dưới cũng đồng như vậy.

Tu-di, Hán dịch là Tối cao, núi này cao mười sáu muôn tám ngàn do-tuần, phân nửa chìm dưới nước biển.

Giải thích: đoạn ba này giải thích đề mục kinh, văn có ba: trước hỏi, kế giải thích, sau là khuyến khích.

Kinh chép: "Ý thầy nghĩ sao? Vì sao gọi là Kinh Nhất Thiết Chư Phật Sở Che chở?"

Giải thích: đoạn một là hỏi ông biết đề kinh này chăng?

Kinh này vì sao được gọi là Kinh Nhất Thiết Chư Phật Sở Che chở?

Nếu có người thiện nam, người thiện nữ nào nghe kinh này và thọ trì, nghe danh hiệu Chư Phật, thì người thiện nam, thiện nữ này đều được tất cả Chư Phật che chở, đều được không lui sụt (trên đường tiến đến) quả A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

Đoạn hai giải thích nếu có người thiện nam, thiện nữ v.v.. là người được che chở, nghe nói về Phật A-di-đà và nghe Hằng sa Chư Phật ở sáu phương ở trên là người năng che chở.

"Các thiện nam, thiện nữ này đều được tất cả Chư Phật che chở, đúng là được che chở."

Như luận Bát-nhã của ngài Thiên Thân chép: Các vị Bồ-tát căn cơ chín muồi được Chư Phật che chở, tức là ngăn dứt duyên xem thường ở bên ngoài, tức là những điều xấu ác bên ngoài không đến thân, nội tâm không có niệm khổ nên ghi nhớ nội đức của mình.

Bởi dùng trí tuệ để tự thành tựu, thêm Phật lực ở ngoài gia hộ để lợi ích chúng sinh.

Lại, kinh là gốc để khởi hạnh, tu là để tô bồi bên trong, Phật chính là duyên để ngăn dứt các hạnh, kính xưng mà vì ngoại hộ, cho nên nói do trì kinh này và nghe danh hiệu Chư Phật nên được Chư Phật che chở. Do được che chở, giúp cho những người thiện nam, thiện nữ nghe kinh này đều không lui sụt đạo tâm Vô thượng.

Luận Thập Trụ Bà-sa chép: Nếu người xưng danh hiệu Phật A-di- đà nhất tâm niệm thì cũng được không lui sụt.

Hỏi: Chỉ niệm danh hiệu Phật A-di-đà là được không lui sụt, hay còn dùng phương tiện nào khác không?

Đáp: Chẳng những xưng niệm lễ kính, lại còn phải dốc lòng sám hối trước tất cả Chư Phật, khuyến thỉnh tùy hỷ, hồi hướng phát nguyện. Bởi nhờ sám hối mà chuyển được các định nghiệp, như hạt ngọc như ý tùy nguyện dễ được, nếu có cõi nguyện sinh thì phải sám hối để tâm không lui sụt.

Hỏi: Bất thối và bất chuyển có gì khác nhau?

Đáp: Luận Kinh Di-lặc Vấn chép: Khi các Bồ-tát thấy pháp thì lìa hẳn chướng Bồ-đề, đó là tất cả phiền não như thân kiến... vượt qua địa vị Nhị thừa, chứng đắc thâm tâm, nên gọi là bất thối. Vì chứng pháp thù thắng, thành tựu các hạnh như bố thí... nên gọi là bất lui sụt, được sinh tự tại.

A-nậu-đa-la, Hán dịch là Vô thượng. Tam-miệu, Hán dịch là Chánh biến. Tam-bồ-đề, Hán dịch là Tri giác, nghĩa là chánh biến tri giác Vô thượng.

Lại, Vô thượng là pháp thân Bồ-đề, chánh là như lý trí, biến là như lượng trí. Lại, chánh là trí căn bản vô phân biệt, giác là hậu đắc trí vô phân biệt, đó là vì nhờ Chư Phật che chở nên ở trong tâm cầu quả trí Vô thượng được không lui sụt.

Kinh chép: Cho nên, Xá-lợi-phất! Các ông đều nên tin lời ta và lời Chư Phật nói.

Giải thích: đoạn ba là kết khuyến. Cho nên: tổng kết lời ở trước.

Đều nên... : là lời khuyến khích, các ông hãy tin lời ta đã nói từ trên đến đây và lời của Chư Phật sáu phương.

Kế là nói về đại môn, thứ tư là nêu ba đời để hiển bày chân thật, văn này có bốn mục:

- Phát tâm.

- Hộ trì làm lợi ích.

- Toại chí.

- Khuyên vãng sinh.

Kinh chép: Nếu có người đã phát nguyện, đang phát nguyện, sẽ phát nguyện muốn sinh về cõi nước Phật A-di-đà.

Giải thích: đoạn một nói về phát tâm.

Đã phát nguyện là đời quá khứ, đang phát nguyện thuộc về hiện tại, sẽ phát nguyện thuộc về đời vị lai.

Những người muốn vãng sinh là nhất tâm mong mỏi.

Thì những người này đều được không lui sụt trên đường tiến đến quả vị A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

Giải thích: Hiện được lợi ích, do niệm Phật phát nguyện, một là nhờ sự âm thầm che chở của Đức Phật ấy, hai là do sự che chở âm thầm của Đức Phật này, giúp cho người có tâm cầu đạo không lui sụt, chí nguyện vãng sinh không thay đổi, nên nói là không lui sụt.

Hỏi: Đã phát nguyện, đang phát nguyện, có thể giúp cho không lui sụt, còn sẽ phát nguyện, tức chưa phát nguyện thì làm sao cho rằng không lui sụt được?

Đáp: Nếu người đã phát nguyện thì đã được không lui sụt, nếu người đang phát nguyện thì ngay đó được không lui sụt. Nếu người sắp phát nguyện thì sẽ được không lui sụt.

Kinh chép: "Thì đã sinh, hoặc đang sinh, hoặc sẽ sinh về cõi Cực lạc."

Đoạn ba là giải thích toại chí.

Nghĩa là nếu người đã phát nguyện thì thuộc về quá khứ. Người trong quá khứ phát nguyện thì người ấy đã vãng sinh. Nếu người đang phát nguyện thì đó là hiện tại, hiện tại phát nguyện thì đang vãng sinh. Nếu người sẽ phát nguyện thì thuộc về tương lai, vị lai phát nguyện thì sẽ vãng sinh.

Kinh chép: Cho nên, Xá-lợi-phất! Các người thiện nam, nếu có người nào kính tin thì nên phát nguyện, nguyện sinh về cõi kia.

Giải thích: đoạn bốn là khuyên vãng sinh.

Các ông nếu ai tin lời ta thì hãy phát nguyện sinh về nước kia, kế là nói về đại môn, thứ năm là nói về việc ít có ở cõi kia, có bốn ý:

1. Kia khen ngợi.

2. Ngạc nhiên ở khả năng chịu đựng.

3. Lấy làm lạ vì được thắng quả.

4. Khen trao phương pháp bí mật.

Kinh chép: Xá-lợi-phất! Như hôm nay ta khen ngợi công đức không thể suy nghĩ bàn luận của Chư Phật thì Chư Phật kia cũng ca tụng công đức không thể suy nghĩ bàn luận của ta.

Giải thích: đoạn một nói về Đức Phật kia khen ngợi, ta khen ngợi Chư Phật ở sáu phương có thể làm chứng minh chân thật cho chúng sinh, chúng sinh nhờ đây mà tâm không còn nghi ngờ nữa. Lại, lòng thương xót sâu xa của Phật Di-đà tiếp dẫn và nạp thọ nên ta hết sức khen ngợi Ngài, đồng thời Ngài cũng khen ngợi ta.

Kinh chép: "Mà nói lời thành thật rằng: Đức Thích-ca Mâu-ni làm được những việc khó làm, có khả năng ở thế giới Ta-bà, cõi đời có năm thứ vẩn đục, là kiếp trược, kiến trược, phiền não trược, chúng sinh trược, mạng trược."

Giải thích: đoạn hai là ngạc nhiên ở khả năng chịu đựng.

Kinh Tự Thệ Tam-muội chép: Thích-ca, Hán dịch là Năng Nhân. Kinh Thập Nhị Nhân Duyên chép: Mâu-ni, Hán dịch là Vắng lặng,

cũng dịch là Vô phân biệt.

Kinh Quá Khứ Nhân Quả chép: Thân, miệng, ý viên mãn thì sẽ chứng Niết-bàn vắng lặng, sẽ chứng trí vô phân biệt, có khả năng giúp cho công đức của ba nghiệp viên mãn. Cho nên nói Đức Thích-ca Mâu- ni là đấng có khả năng làm những việc khó làm, và ngạc nhiên vì Phật có khả năng chịu đựng ở trong cõi đời có năm thứ vẩn đục.

Thế giới Ta-bà, Hán dịch là tạp ác.

Kinh Tự Thệ Tam-muội chép: là thế giới Nhẫn.

Ngài Chân-đế chép: Nhẫn là danh hiệu của thế giới Phạm Vương, do có khả năng chịu đựng được việc người khác thắng mình, không sinh tâm ghen tỵ, lại đặt tên theo chủ (người đứng đầu: Thích-ca) nên gọi thế giới nhẫn.

Lại, kinh Bi Hoa chép: Chúng sinh cõi này chịu đựng được ba độc và các phiền não, nên gọi là cõi Nhẫn.

Cõi đời có năm thứ vẩn đục chép: Năm là số, trược là vẩn đục. Luận Thập Địa chép: Có vô minh tạp trí gọi là năm thứ vẩn đục.

Trược là dơ bẩn thấp kém, thí như nước rượu, dầu tô... Chất thuần trong ở trên, còn cặn bã ở dưới. Như kiếp sơ sinh của chúng sinh, người có khả năng sống lâu, ăn mặc sạch sẽ thơm tho, phiền não nhẹ mỏng, ít các kiến chấp, thân sắc xinh đẹp, hiếu thuận từ kính, không có năm thứ dơ bẩn gọi là Thanh.

Khi kiếp sắp mạt, thời kỳ xấu ác, tuổi thọ ngắn ngủi, phiền não sâu dày, các kiến chấp sâu chắc, phản nghịch không thương xót, có năm thứ dơ bẩn này nên gọi là vẩn đục.

Nay nghĩa trược này rộng nói ở chương khác, ở đây giải thích sơ lược tên gọi:

1. Kiếp trược: Kiếp là thời gian. Kinh Bồ-tát Thiện Giới chép: Do chúng sinh bên trong có tâm ác, nên bên ngoài có ba ác, đó là đói khát, bệnh tật, đao binh, khi ba kiếp này khởi thì gọi là Kiếp trược.

Đói khát trải qua bảy năm, bệnh tật trải qua bảy tháng, đao binh trải qua bảy ngày. Bấy giờ, thời gian tuy dài ngắn khác nhau, nhưng chúng sinh chết cùng một loại, gặp mỗi kiếp, người chết hơn phân nửa. Nếu hiện tại chúng sinh cúng dường chư tăng một bữa ăn thì không gặp kiếp đói khát, cúng dường chư tăng một viên thuốc và người nghèo bệnh thì không gặp kiếp tật bệnh, giữ giới bất sát, khởi tâm thương xót, thì không gặp kiếp binh đao. Trong ba kiếp này, kiếp đói khát trước kiếp binh đao sau, kiếp ở giữa là bệnh tật, nhưng chẳng phải liên tục, chỉ theo thứ lớp, nghĩa là vào kiếp cướp bóc thì có kiếp đói khát, kế kiếp cướp bóc thì có kiếp tật bệnh, sau kiếp cướp bóc thì có kiếp binh đao. Khi ba tai kiếp này xảy ra, thì tuổi thọ con người giảm chỉ còn mười tuổi, nên gọi là Kiếp trược.

2. Kiến trược: Kiến là năm kiến, tà trí suy sầu, tà tâm tác giải, nên gọi là Kiến trược.

Kinh Thiện Giới chép: Như nay chúng sinh chẳng phải pháp chấp là pháp, chánh pháp cho là phi pháp, phi pháp nói là chánh pháp, do không thấy đúng nên vọng sinh phân biệt, phá hoại chánh pháp, tăng trưởng pháp tà, dạy người khác tu tập, nên gọi là Kiến trược.

3. Phiền não trược: Nghĩa là ba độc nơi tâm giúp cho tâm sinh phiền não, gây ra các nghiệp ác, như Kinh Thiện Giới chép: Khiến các chúng sinh do phiền não gây ra các nghiệp ác và chứa khí cụ ác như dao, súng, gậy... làm tổn hại chúng sinh, đều gọi là Phiền não trược.

4. Chúng sinh trược: Mượn danh sắc mà sinh ra, danh sắc chẳng phải một, tức do nhiều pháp giả hoà hợp thành, nên gọi là Chúng sinh. Nhưng các chúng sinh quên ân, bội nghĩa ngạo mạn luống dối, không tu ba học và mười nghiệp lành, thường gây ra mười điều ác, năm tội nghịch, như Kinh Thiện Giới chép: "Giúp cho các chúng sinh không hiếu thảo nuôi nấng cha mẹ, không kính sư trưởng, không làm việc lành, gọi là Chúng sinh trược."

5. Mạng trược: Nghĩa là được thân quả báo phi sắc phi tâm trong một thời kỳ, gọi là Mạng trược. Nếu tu nghiệp lành thì được mạng sống lâu dài, hoặc tám muôn tuổi. Do các chúng sinh gây ra nhiều việc giết hại, trộm cướp, làm tổn hại duyên nghiệp của mạng sống, không đầy một trăm tuổi, như Kinh Văn-thù Vấn chép: Mạng người giảm ngắn dần, xuống đến còn mười tuổi thì già rồi chết, gọi là Mạng trược, nên gọi là Năm thứ vẩn đục. Cái gọi là trung thì Đức Thích-ca đã ra khỏi năm thứ vẩn đục này.

Kinh nói: "Được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề". Giải thích: đoạn ba là giải thích lấy làm lạ vì được thắng quả, ngạc nhiên rằng Ngài ở vào thời ác, chỗ ác, chúng sinh ác, mà chịu đựng được các điều ác, đạt được Bồ-đề.

"Mà nói pháp tất cả thế gian khó tin cho các chúng sinh nghe."

Kế là đoạn bốn giải thích: khen trao pháp bí mật. Pháp mà tất cả thế gian khó tin đó là từ một ngày cho đến bảy ngày niệm Phật liền nhổ sạch bụi nhơ, vượt lên cảnh tịnh, nhân nhỏ quả lớn, kẻ phàm tình khó tin, người ta nghi ngờ lời tiếp dẫn của Như lai, nên nói là pháp khó tin.

Dưới đây là đại môn, đoạn sáu tự trình bày sự rất khó. Văn chia làm bốn:

1. Nói về nhân khó làm.

2. Nói về quả khó đắc.

3. Nói về pháp khó tin.

4. Tóm lại thành rất khó.

"Xá-lợi-phất nên biết! Ta ở trong cõi đời có năm thứ vẩn đục này mà làm được việc khó này", cho đến "đó là việc rất khó", giải thích: tự trình bày việc rất khó này, chia làm bốn câu:

1. Ta ở trong cõi đời có năm thứ vẩn đục... là nêu ra cõi uế.

2. Đắc A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề là nói về chứng quả cao quý.

3. Nói pháp cho các chúng sinh nghe v.v.. là nói về việc truyền trao pháp bí mật, là điều rất khó, tóm lại ba việc khó làm trên Phật đều làm được.

Dưới đây là đoạn ba nói về phần lưu thông, tức là phần y giáo vâng làm, văn này có ba:

Đầu tiên, điều nói đã hoàn thành, kế là điều nghe đã đủ, sau cùng là vui mừng kính nhận.

Phật nói kinh này rồi, Trưởng lão Xá-lợi-phất và các Tỳ-kheo, tất cả thế gian, trời, người, A-tu-la... nghe lời Phật nói xong, đều vui mừng tin nhận.

Giải thích: "Phật nói kinh rồi" là lời người kết tập tự kể lại, tức là năng thuyết đã xong.

"Trưởng lão" v.v... trở xuống tức là sở văn đã đủ.

"Nghe Phật nói kinh" v.v... trở xuống là vui mừng tin nhận.

Nói tất cả thế gian, vật ở thế gian không phải một, cho nên nói là tất cả.

Kinh Đại Tập Nhật Tạng chép: Thế gian có ba thứ: một là thế gian của chúng sinh, tức là hữu tình trong sáu đường; hai là khí thế gian, nghĩa là bốn mươi chỗ nương ở trong ba cõi; ba là năm chúng thế gian, đó là năm ấm hữu lậu.

Thế nào là Thế gian?

Kinh Tạp A-hàm chép: "Nguy hiểm, dễ vỡ, bại hoại, nên gọi là thế gian".

Kinh Niết-bàn chép: Trời là ngọn đèn sáng, cũng gọi là ánh sáng, ánh sáng ấy có công năng xua tan sự tối tăm, làm cho sáng tỏ, nên gọi là trời.

Hơn nữa, vì tốt lành nên gọi là trời, vì có nhiều ân nghĩa nên gọi là người, có niềm tin thì có nhiều ân nghĩa nên gọi là người.

Kinh Đại Pháp Cự chép: A-tu-la gọi là phi thiên (chẳng phải loài trời), vì phi thiên (chẳng phải loài trời) kia nên gọi là A-tu-la; đẳng là vân vân. Rồng, chim cánh vàng, Khẩn-na-la, Càn-thát-bà, chỉ lược mà không kể . Hoan hỷ: tâm vui mừng thân vui thích, nên nói là vui mừng. Như luận Thập Địa chép: Tâm vui mừng thân vui thích. Lại luận kinh Già Gia Sơn Đảnh chép: Đầy đủ ba thứ thanh tịnh gọi là vui mừng:

1. Do đối tượng nói kinh thanh tịnh, nghĩa là Phật là đấng Nhất Thiết Trí. Khắp vì chúng sinh nói đến cùng tận pháp Vô Cấu Tạng.

2. Pháp nói ra thanh tịnh, nghĩa là lý giáo tương ưng, thuận theo cú nghĩa không trái ngược, nương vào đó mà ra khỏi.

3. Người lãnh thọ thanh tịnh, nghĩa là thọ nhận pháp một cách thành tín, không sinh phỉ báng. Đủ ba nghĩa này, nên gọi là vui mừng. Lại, dung nhan thư thái gọi là hoan, thần thái vui vẻ gọi là hỷ, không chê bai gọi là tín, lãnh thọ pháp ở tâm gọi là thọ, nên gọi là vui mừng tin nhận. Vâng làm là chỉ cho người đời sau vâng giữ và thực hành.

LỜI BẠT A-DI-ĐÀ KINH SỚ

Từ khi ngài La-thập dịch kinh A-di-đà về sau, trải qua các triều đại có đến mấy mươi nhà soạn thuật sớ ký nên rất hưng thạnh. Tác phẩm do ngài Khuy Cơ chùa Từ Ân soạn có hai: một là Thông Tán Sớ, hai chỉ gọi là Sớ. Hai bộ sớ này có khác nhau, nói lên được nghĩa kinh, giống như trong một ngôi nhà có hai ngọn đèn, soi chiếu vật càng sáng, đâu thể bỏ một ngọn đèn nào.

Tôi có đọc Trường Tây Lục, lại thấy chỗ trích dẫn của Thiền sư thì biết ngoài Thông Tán còn có Sớ nhưng tiếc là không được lưu truyền đến ngày nay. Một hôm, khi tôi đang nói chuyện với hai ngài Tuệ Nhạc và Lân Thụy ở Trí Tích thì tình cờ đề cập đến việc này, nhờ đó mà biết vẫn còn trong tạng kia. Tôi bèn xin hai ngài chép được một bản, hiệu đính sơ lại rồi cất vào rương. Không bao lâu thì có người đem đi in, giúp sức cho nhau, bản gỗ được cất trong kho Hoa Đảnh. Tôi không thẹn sự kém dở của mình mà trình bày sơ lược từ đầu đến cuối của sách này, để làm lời bạt ở sau sách.

Tháng 02 năm Nhâm Tý, niên hiệu Khoan Chính năm thứ tư. Sa-môn Điển Thọ ở Giang Hộ soạn.

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 132

A DI ĐÀ KINH

THÔNG TÁN SỚ

SỐ 1758

( QUYỂN THƯỢNG, TRUNG & HẠ )

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN