SỐ 1745 — PHẬT THUYẾT KINH VÔ LƯỢNG THỌ NGHĨA SỚ

Phật nói điều ác thứ ba, là người thế gian cùng sống nhờ nương tựa trong trời đất, tuổi thọ nào có bao lâu. Trên có bậc hiền minh trưởng giả, giàu sang tôn quý, dưới có kẻ nghèo cùng hèn hạ ngu si, ở giữa có kẻ không lành, thường có tâm tà ác chỉ nghĩ dâm dật, buồn phiền đầy ắp, ái dục cuồng loạn, ngồi đứng không yên. Ý tham tiếc giữ chặt, chỉ muốn chuyện hoang đường, liếc mắt đưa tình sắc đẹp lả lơi, ong bướm mặc tình, vợ nhà chán ghét, ra vào vụng trộm, hoang phí của tiền, việc làm không đúng pháp. Tụ hợp nhóm hội thi văn, dấy binh đánh nhau, cướp bóc giết hại, cưỡng đoạt không có đạo đức. Tâm ác bên ngoài chẳng tự tu nghiệp. Trộm cắp lấy được, muốn cho thành việc, cậy thế bức hiếp người khác, đem về cấp dưỡng vợ con, tha hồ khoái chí, hết mình làm vui. Hoặc đối với thân thuộc chẳng kể trên dưới, cửa nhà trong ngoài đều lo âu khổ sở. Cũng lại chẳng sợ lệnh cấm, phép vua luật nước. Các điều ác như thế dựa vào người quỷ. Mặt trời, mặt trăng soi thấy, thần minh ghi biết. Nên có ba đường tự nhiên, vô lượng khổ não trôi lăn trong đó đời đời kiếp kiếp không có ngày ra, khó được giải thoát. Đau đớn không thể nói. Đó là Đại ba điều ác, ba thứ Thống, ba thứ Thiệu, đau khổ như thế. Ví như lửa lớn đốt cháy thân người, người nào có khả năng ở trong đó mà nhất tâm chế phục ý mình, đoan thân chánh hạnh, làm các điều lành, chẳng làm các điều ác, thì thân được độ thoát, được các phước đức, được sinh lên cõi trời, vào Đạo Nê-hoàn. Đó là điều lành lớn thứ ba. Trong môn thứ ba này trước nói điều ác, sau nói điều lành. Trong điều ác thì trước nêu, kế luận, sau kết. Dưới là dụ để hiển bày. Trong phần luận thì trước nói ác. Cũng chẳng sợ phép vua... là thống đại ác, như thế... là Thiêu. Trong phần ác thì trước nói người gây ra ác. Thường ôm lòng tà... là nói tạo ác tà dâm. Nhóm hợp giao kết... là nói lỗi gây ra ác. Vì hành dâm, tạo tác các việc giết, trộm... là nói lỗi ấy. Các thứ khác văn dễ hiểu.

Phật nói điều ác thứ bốn là, người thế gian không nghĩ tu điều lành, cùng nhau xúi giục, cùng làm các điều ác. Nói hai lưỡi, nói hung dữ, nói dối, nói thêu dệt. Nói cướp giựt, tranh cãi đấu loạn, ganh ghét người lành, phá hoại bậc hiền minh, lấy đó làm vui thích. Chẳng hiếu cha mẹ, khinh mạn Thầy tổ, bạn bè không tin, khó được thành thật, cao quý tự đại, cho mình là người có đạo đức, ngang dọc oai thế, xâm phạm mọi người không thể tự biết, làm điều ác không biết hổ thẹn. Tự ỷ sức mạnh, muốn người phải kính trọng, khó nhọc vì mình. Không sợ trời đất, các vị thần mặt trăng, mặt trời soi rõ. Không chịu làm điều lành, khó thể hàng phục giáo hóa. Tự mình ngông nghênh lếu láo, cho là tánh mình như thế. Không hề lo sợ, luôn có tâm kiêu mạn. Các điều ác như thế, thiên thần ghi biết. Ỷ đời trước có làm chút phước đức, vài việc lành nhỏ nhoi mà được phù trợ giúp đỡ. Đời này làm điều ác, phước đức hết rồi, các quỷ thần lành đều bỏ đi nơi khác. Thân như ở giữa khoảng không, chẳng nơi nương tựa. Tuổi thọ hết rồi thì các điều ác ùa về, tự nhiên bị ép bức cùng đến cướp đoạt. Lại trong sổ sách thần rõ biết ghi chép đầy đủ, tội lỗi kéo dắt đến nơi, tội báo tự nhiên khó lìa bỏ, cứ một mực tiến tới trước mà vào thẳng vạc lửa nóng. Thân tâm tan nát, tinh thần đau khổ. Ngay lúc ấy ăn năn cũng không kịp. Đường trời sáng sủa, không được chậm trễ. Cho nên có ba đường tự nhiên, vô lượng khổ não trôi lăn trong đó, đời đời kiếp kiếp không có ngày ra, khó được giải thoát, đau khổ chẳng kể xiết. Đó là điều Đại Ác, Thống, Thiêu thứ bốn, đau khổ như thế. Ví như lửa lớn đốt cháy thân người. Nếu người nào có khả năng ở trong đó mà một lòng chế phục ý mình, vững mình làm việc chánh hạnh, riêng làm các điều lành, chẳng làm các điều ác thì thân được độ thoát, được các phước đức, được sinh lên cõi trời vào Đạo nê-hoàn. Đó là điều lành lớn thứ tư.

Trong môn thứ bốn này, trước nói ác, sau nói điều lành. Trong điều ác thì trước nêu, kế luận, sau kết. Dưới dụ để hiển sáng. Trong phần luận thì trước nói điều ác: Như thế các ác thiên thần ghi nhớ... là nói về Thống. Tuổi thọ hết... là nói về thiêu. Trong điều ác ở trước nói người gây điều ác, chẳng nghĩ tu... chính là nói gây ra các điều ác nói dối, ... bốn lỗi của miệng không đúng pháp nên gọi là nói dối. Ganh ghét người hiền thiện... là nói gây ra lỗi Ác. Trong phần Thống là nói điều lành đời trước dứt hết thì nghiệp lôi ác kéo quỷ thần ghi chép dắt vào đường ác chịu khổ đốt cháy, nên gọi là Thiêu. Các thứ khác văn khá rõ dễ hiểu.

Phật nói điều ác thứ năm là, người thế gian dời đổi, cậy thế biếng lười, chẳng chịu làm lành, tu thân sửa nghiệp, nhà cửa quyến thuộc đói nghèo khốn khổ. Cha mẹ dạy răn thì trợn mắt nổi giận, nói khiến chẳng biết, bạo ngược phản nghịch (ngang ngược cãi lại) ví như kẻ thù. Không bằng chẳng có con, lấy cho không dè sẻn chừng mực, mọi người đều chán ghét. Phụ ân bạc nghĩa, chẳng có tâm đền đáp, nghèo thiếu khốn cùng chẳng còn được gì, bội bạc cướp đoạt, chơi bời buông lung, thường thường luống được, gạt gẫm lừa đảo mà có của để tự cung cấp và cho biếu. Ham mê rượu thịt, ăn uống vô độ, tha hồ chơi bời, ngang bướng lỗ mảng, chẳng biết tình người, cưỡng bức ép chế. Thấy người lành thì ganh ghét nói xấu, vô nghĩa vô lễ, không biết đoái hoài, tự lợi dụng chức quyền không nghe khuyên can. sáu thân quyến thuộc của cải có không đều chẳng biết đến. Chẳng nhớ ân cha mẹ, chẳng nghĩ thầy bạn. Tâm luôn nghĩ ác, miệng thường nói ác, thân luôn làm ác, không hề có một chút điều lành. Chẳng tin kinh pháp, tiên thánh các Đức Phật. Chẳng tin hành đạo sẽ được giải thoát. Chẳng tin chết rồi thần thức còn sinh lại, chẳng tin làm lành được lành, làm ác bị ác. Muốn giết bậc chân nhân, đấu loạn chúng tăng, muốn giết hại cha mẹ anh em quyến thuộc, sáu thân ghét bỏ, muốn cho chết đi. Người đời như thế, tâm ý đều thế. Ngu si mê muội không dùng trí tuệ chẳng biết từ đâu sinh ra, chết rồi đi về đâu. Chẳng có lòng nhân, chẳng biết hiếu thuận, ác nghịch trời đất mà trong đó mong được may mắn, cầu được sống lâu, gặp khi chết đến từ tâm dạy răn khiến họ nghĩ điều lành, khai thị cho họ biết cõi sinh tử, lành dữ tự nhiên thật có mà chẳng chịu tin. Khổ tâm nói khuyên mà vô ích với người trong tâm bít lấp, ý chẳng mở mang hiểu rõ. Đến khi chết đến vừa sợ hãi vừa ăn năn. Chẳng tu điều lành sẵn, khi lâm vào đường cùng mới ăn năn, ăn năn nhưng nào có kịp. Trong khoảng trời đất năm nẻo rõ ràng, mênh mông mờ mịt, thiện ác báo ứng, họa phước phải chịu, thân tự gánh lấy không ai thay thế. Nhiều việc tự nhiên như thế ứng theo việc làm, tội lỗi theo mang, không thể lìa bỏ. Người thiện làm thiện từ vui vào vui từ sáng vào sáng. Người ác làm ác, từ khổ vào khổ, từ tối vào tối. Ai mà biết được, chỉ riêng có Phật mới biết mà thôi. Dạy răn mở bày, người tin rất ít, sinh tử không thôi, đường ác không dứt. Người đời như thế khó thể nói hết. Cho nên có ba đường tự nhiên, vô lượng khổ não xoay lăn trong đó, đời đời kiếp kiếp không có ngày ra, khó được giải thoát, chẳng thể kể xiết. Đó là điều Đại Ác, Thống, Thiêu thứ năm. Cực khổ như thế. Ví như lửa lớn đốt cháy thân người. Người nào có khả năng ở trong đó một lòng chế phục ý mình, vững mình chánh niệm, nói làm nương nhau. Việc làm chí thành, nói năng đúng lời, tâm niệm không đổi khác. Thực hành các điều lành, chẳng làm các điều ác thì thân được độ thoát, được các phước đức, sinh lên cõi trời, vào Đạo Nê-hoàn, đó là điều lành lớn thứ năm.

Trong môn thứ năm này, trước là ác, sau là thiện. Trong điều ác thì trước nêu, kế luận, sau kết. Dưới dụ để hiển sáng. Trong phần luận thì trước nói ác. Người đời như thế tâm ý... là điều Thống. Khi chết đến thì sợ sệt ăn năn... là Thiêu. Trong điều ác ở trước nói người gây ra điều ác. Dời đổi cậy thế biếng lười... chính là nói làm điều ác uống rượu. Người uống rượu không tu các hạnh lành, chẳng nhờ gia nghiệp, trái với giáo lệnh (khuyên răn) giận tức ham đấu tranh, bội bạc ân nghĩa, dối trá bạo ngược làm nhục người khác, lấy đó mà luận, mặc tình chơi bời buông lung... là nói lỗi gây ra điều ác, tướng lỗi rất nhiều văn không nói hết. Trong phần Thống thì nói hiện có ngu si ám chướng che tâm không hiểu biết, lấy đó làm Thống, cũng theo phép vua bị trị tội, văn lược qua không nói. Còn về thiêu... thì có thể biết. Như trên là luận riêng, Phật bảo Di-lặc rằng Ta bảo các ông đó là năm điều ác ở đời, cực khổ như thế. năm thứ Thống năm thứ Thiêu xoay vần sinh ra nhau, chỉ làm các điều ác, chẳng tu các gốc lành. Thảy đều tự nhiên vào các đường ác, hoặc đời này trước bị bịnh hoạn tai ương cầu chết chẳng được, cầu sống cũng không xong. Tội ác vời lấy, chỉ bày cho đại chúng đều thấy. Thân rồi liền đọa vào ba đường ác, khổ độc vô lượng tự thiêu đốt nhau, đến lâu sau cùng kết oan trái, từ nhỏ nhặt khởi lên bèn thành điều ác lớn. Đều do tham đắm sắc tài, không chịu bố thí, bị ngu si ham muốn bức ép theo tâm nghĩ tưởng, phiền não buộc ràng không cởi mở được. Tranh giành lợi sâu dày, không biết tỉnh ngộ. Giàu sang vinh hiển, lúc ấy khoái chí chẳng thể nhẫn nhục, chẳng lo tu điều lành. Oai thế không bao lâu thì đều tiêu mất, thân bị lao khổ, lâu sau càng dữ dội. Đường trời khắp bày, tự nhiên nêu rõ, giềng mối lưới giăng, trên dưới khớp nhau, lo lắng vội vàng phải vào trong ấy, xưa nay như thế. Đau đớn đáng thương thay! Phật bảo Di-lặc! thế gian như thế Phật đều thương xót, dùng năng lực oai thần dẹp tan các điều ác, đều khiến làm việc lành, bỏ các nghĩ suy, vâng giữ kinh giới, chịu thực hành Đạo pháp không hề trái nghịch, cuối cùng được đạo nê-hoàn hơn đời.

Đây là luận chung. Trong đó đầu tiên lại nói năm điều ác. Phật bảo Di-lặc: Thế gian như thế là trái ác nói thiện. Trong phần ác trước nói chung năm điều ác, năm Thống, năm Thiêu cùng xoay vần sinh ra nhau. Nhưng làm các điều ác... là nêu riêng. Trong phần riêng có hai: Trước nói từ ác sinh Thống, sinh Thiêu. Thân chết rồi đọa... là nói từ thiêu sinh ác, sinh Thống. Ở phần đầu trước nói chỉ làm các điều ác, không tu gốc lành là nói điều ác ấy. Thảy đều tự nhiên vào các đường ác là nói khởi thiêu. Hoặc đời này trước bị tai ương... là nói sinh ra Thống. Ở phần sau, trước nói thân chết rồi dẫn dắt vào ba đường ác... là nói thiêu. Đến lâu sau... là từ Thiêu sinh ra ác. Đến lâu sau, cùng kết oan trái, từ nhỏ khởi thành oán lớn là khởi ác sát sinh. Đều do tham đắm, chẳng chịu bố thí là khởi ác trộm cướp. Ngu si ham muốn ép bức tùy tâm nghĩ... là khởi ác tà dâm. Sau đấu tranh vì lợi, không chút tỉnh ngộ... là khởi ác nói dối. Giàu sang vinh hoa lúc ấy khoái ý... là khởi ác uống rượu. Đây là đều sinh ra điều ác thân bị... là từ ác sinh ra Thống. Bị năm ác trước thân chịu khổ nhọc, khổ thêm mãi không dứt gọi là lâu càng dữ dội... là nói tướng dữ dằn. Phàm ở thế gian, Đạo lý trong thiên hạ tự nhiên lập bày cho nên gọi là Đạo trời khắp bày. Gây ra điều ác ắt bày rõ gọi là nêu bày, thân theo lưới pháp thế gian nên gọi là giềng mối lưới giăng. Sang hèn trên dưới đều theo pháp thế gian nên gọi trên dưới khớp nhau. Tội đến không có bè bạn nên gọi là mênh mông mịt mờ vào trong ấy. Xưa nay có... là kết để hiển bày lỗi. Trên nói điều ác, dưới nói điều lành. Phật bảo Di-lặc thế gian như thế... là nhắc lại điều ác trước. Phật đều thương là nói thương xót. Dùng năng lực oai thần... là nói dạy dứt điều ác ở trước, dạy khiến theo điều lành, dẹp bỏ các điều ác, đều khiến làm điều lành. Dạy tu điều lành ở đời, bỏ quên các nghĩ ngợi tính toán. Vâng trì kinh pháp... là dạy tu tập điều lành xuất thế, thọ đạo không lỗi là nói Nhân xuất thế, cuối cùng được... là nói thành tựu quả xuất thế. Trên là phần thứ ba nói năm ác... là lỗi của nghiệp khổ.

Phật nói: nay các ông và trời, người cùng người đời sau được Phật dạy khuyên nên suy nghĩ kỹ. Hãy ở trong đó mà vững tâm chánh hạnh. Trên là vua làm điều lành, đốc thúc dạy bảo kẻ dưới. Cùng trao truyền ra lệnh đều phải tự giữ mình ngay thẳng, tôn bậc Thánh, kính điều lành, nhân từ bác ái, lời Phật dạy răn không dám trái thiếu phụ rẫy. Phải cầu vượt đời, cắt đứt sinh tử và các gốc khổ. Xa lìa ba đường là nẻo vô lượng lo sợ khổ đau. Các ông phải rộng trồng gốc đức, thi ân bố thí, chớ phạm đạo cấm. Phải nhẫn nhục siêng năng, một lòng trí tuệ cùng giáo hóa nhau, lập đức làm lành, chánh tâm chánh ý. Trai giới thanh tịnh một ngày một đêm thì hơn cả ở nước Vô Lượng Thọ làm điều lành trăm năm. Vì sao? Vì cõi nước Phật ấy vô vi tự nhiên, đều chứa các điều lành, không có mảy may điều ác. Ở đây tu điều lành mười ngày mười đêm thì hơn cả ở trong các cõi nước chư Phật ở phương khác làm điều lành ngàn năm. Vì sao? Vì ở cõi nước Phật phương khác làm lành rất nhiều, làm ác rất ít, phước đức tự nhiên, không gây các điều ác. Chỉ ở cõi này rất nhiều điều ác, không có tự nhiên, cực khổ mong cầu, lại khinh dễ coi thường tâm khổ thân khốn, ăn uống khổ độc. Như thế các điều ác không hề ngưng nghỉ. Ta thương trời, người và các ông, hết lòng khuyên dụ, dạy khiến tu điều lành, tùy nghi khai đạo dắt dẫn, trao cho kinh pháp, đều nên vâng làm, ở ý mong cầu đều khiến được đạo. Phật đã đến khắp các cõi nước thành ấp, đồi núi xóm làng, đều được dạy dỗ, thiên hạ hòa thuận, nhật nguyệt sáng tỏ, mưa thuận gió hòa, tai ương không khởi, nước giàu dân an, đao binh không có. Kính trọng nhân đức, tu các lễ nghi. Phật nói ta thương trời, người các ông còn hơn cha mẹ thương con. Nay ta ở cõi đời này thành Phật, hàng phục năm ác, diệt trừ năm Thống, dứt bỏ năm Thiêu. Lấy thiện sửa ác, cứu khổ sinh tử, khiến được năm đức, an trụ trong vô vi. Khi ta diệt độ rồi thì kinh đạo mất dần, người lại dua nịnh dối trá, lại làm các điều ác, năm Thiêu, năm Thống. Lại như pháp trước, lâu sau càng dữ dằn không thể kể xiết. Ta chỉ nói lược cho các ông nghe mà thôi - Phật bảo Di-lặc rằng: các ông nên khéo suy nghĩ cùng răn dạy nhau như kinh pháp của Phật, không được trái phạm. Do đó Bồ-tát Di-lặc chắp tay bạch Phật rằng: Lành thay! Lời Phật nói: Người đời đúng thật như thế. Như Lai thương xót rộng khắp đều khiến được độ thoát. Chúng con nguyện vâng lời Phật răn dạy, chẳng dám trái bỏ.

Phần thứ bốn là, khuyên người tu xả bỏ. Trong đó có hai: Một là, Như Lai khuyên tu; hai là, Di-lặc hiểu rõ vâng làm. Phần một có ba: Một là, lý chánh khuyên; hai là, Ta thương các ông là nêu hiện tại dạy khuyên ích hóa; ba là, Ta ở đời này là nói đã diệt độ rồi thương xót mà khuyên. Trong phần đầu có hai: Một là, lý chánh khuyên; hai là, các ông rộng gieo trồng đức... là nói tu cao quý, thêm người nêu ý. Trong phần chánh khuyên, trước là khuyên tự làm, được lời trong kinh Phật phải suy nghĩ kỹ. Vững tâm chánh hạnh, người đứng đầu, ... là khuyên hóa tha. Người đứng đầu, ... là làm lành, đốc thúc dạy dỗ... là dạy người tu điều lành. Phải cầu vượt hơn đời, cứu giúp sinh tử... là dạy người lìa điều ác. Trong phần nêu đây thì trước nói cõi này một ngày tu điều lành bằng cõi Vô Lượng Thọ làm lành trăm năm, vì sao... là giải thích cõi này tu điều lành mười ngày thì hơn các cõi nước Phật khác làm lành ngàn năm. Vì sao... là giải thích. Trong đoạn đầu này, các ông rộng tu gốc đức là nêu chung. Thi ân bố thí là nêu riêng. Trong phần nêu riêng sáu pháp Ba-la-mật là hạnh tự lợi. Ban ân là đàn độ, chớ phạm là giới độ, nhẫn nhục là nhẫn độ, siêng năng là tấn độ, nhất tâm là thiền độ, trí tuệ là tuệ độ. Ngày càng giáo hóa là hạnh lợi tha. Lập đức làm lành là kết chung. Đối với việc làm lành này thì chánh tâm chánh ý, trai giới thanh tịnh là chỉ thiện. Vì ở đây tu khó nên một ngày thì hơn cõi Vô Lượng Thọ làm lành một trăm năm - Phần hai ở dưới thì nêu mình ở hiện tại hóa ích khuyên dạy. Trong đó trước dạy người tu điều lành được vui. Phật nói... là nói dạy người dứt ác lìa khổ. Sau đó phần thứ ba là, nêu mình diệt độ rồi thương xót khuyên tu. Trước nêu việc mình mất rồi, bảo Di-lặc... là khuyên người tu dứt bỏ. Trên là Phật khuyên, dưới là Di-lặc hiểu vâng làm. Di-lặc bạch Phật nói rằng: Loài người thật đúng thế là nhận hiểu. Như Lai thương xót là nói mình vâng làm.

Trên là bốn đoạn, hợp thành phần thứ hai, rộng nêu việc Ta-bà dơ ác khiến người nhàm chán lìa bỏ.

Dưới đây là phần thứ ba, y cứ vào cõi Vô Lượng Thọ luận về được mất, khiến người tu xả bỏ. Trong đó có năm: Một là, Phật khuyên A-nan đảnh lễ Vô Lượng Thọ; hai là, A-nan vâng lời kính lễ Phật ấy; ba là, do thưa hỏi trước Phật Vô Lượng Thọ phát ra ánh sáng chiếu khắp; bốn là, do Phật chiếu sáng mà kia đây đều thấy nhau; năm là, do thấy nhau mà nêu bày đầy đủ việc được mất, khiến người tu xả bỏ.

Phật bảo A-nan rằng: Ông nên sửa y, chắp tay cung kính lễ Phật Vô Lượng Thọ, các Đức Phật Như Lai ở các cõi nước trong mười phương thường cùng khen ngợi Phật ấy vô trước, vô ngại.

Ở đoạn đầu, trước bảo A-nan lễ Đức Phật ấy. Cõi nước mười phương... là nêu các Đức Phật cùng khen, thành tựu việc đảnh lễ. Do đó, A-nan sửa y, chánh thân hướng về phía Tây, cung kính chắp tay, năm vóc sát đất, lễ Phật Vô Lượng Thọ, bạch rằng: Bạch Đức Thế Tôn, con nguyện thấy Đức Phật ấy và đại chúng các Bồ-tát, Thanh văn ở cõi nước An lạc.

Trong đoạn hai, trước nói A-nan vâng lời đảnh lễ. Bạch Phật rằng... là thỉnh cầu được thấy Đức Phật ấy. Cầu thấy Hóa chủ ở cõi nước An lạc. Cầu thấy nơi ấy và các Bồ tát... là cầu thấy đại chúng ấy.

Nói lời ấy xong, tức thì Phật Vô Lượng Thọ phát ánh sáng rực rỡ chiếu khắp tất cả thế giới của các Đức Phật, núi Kim cang Vi, núi Chúa Tu-di, các núi lớn nhỏ, tất cả mọi vật đều cùng một màu, ví như kiếp thủy, nước đầy khắp thế giới. Trong đó, muôn vật chìm mất không hiện, mênh mông trắng xóa, chỉ thấy toàn nước. Ánh sáng của Đức Phật ấy cũng giống như thế. Tất cả ánh sáng của chúng Thanh văn, Bồ-tát đều ẩn mất, chỉ thấy ánh sáng của Phật chói lòa rực rỡ.

Trong đoạn thứ ba, trước nói Phật phát ánh sáng chiếu khắp tất cả đều đồng một màu. Tiếp là dụ nêu rõ, dưới là họp lại để hiển bày.

Khi ấy, A-nan liền thấy oai đức vòi vọi của Phật Vô Lượng Thọ như núi Chúa Tu-di cao hơn tất cả các thế giới, tướng tốt sáng chói đều chiếu soi tất cả. Bốn chúng trong hội này cùng lúc đều thấy. Cõi kia thấy cõi này, cũng giống như thế.

Trong đoạn thứ bốn, trước nói cõi này thấy cõi kia, sau cõi kia thấy cõi này. Trong đây, thấy kia thì trước nói A-nan thấy, sau đại chúng thấy.

Bấy giờ, Phật bảo A-nan và Bồ-tát Từ Thị rằng: các ông thấy cõi nước ấy từ đất trở lên đến trời Tịnh cư, trong đó có bao nhiêu vật nhiệm màu trang nghiêm thanh tịnh tự nhiên đều thấy phải chăng? A-nan thưa, đúng thế, chúng con đã thấy. Các ông có nghe đại âm thanh của Phật Vô Lượng Thọ tuyên bố dạy dỗ chúng sinh ở tất cả thế giới chăng? A-nan thưa, "Vâng chúng con có nghe". Nhân dân ở cõi nước ấy nương nhờ cùng điện bảy báu trăm ngàn do-tuần, không hề chướng ngại, đến khắp mười phương cúng dường các Đức Phật, các ông lại có thấy chăng?

A-nan thưa: Chúng con đã thấy.

Nhân dân cõi ấy có thai sinh, các ông có thấy chăng?

Thưa rằng: Đã thấy. Loài thai sinh ấy ở trong cung điện chu vi một trăm do-tuần, hoặc năm trăm do-tuần, đều thấy ở trong ấy hưởng các điều vui sướng như trên tầng trời Đao-lợi cũng đều tự nhiên.

Khi ấy, Bồ-tát Từ Thị bạch Phật rằng:

Bạch Đức Thế Tôn, do nhân duyên gì, nhân dân cõi nước ấy có thai sinh, hóa sinh. Phật bảo Từ Thị rằng: Nếu có chúng sinh tu các công đức với tâm nghi ngờ, nguyện sinh về nước ấy là không hiểu trí Phật, là trí không thể nghĩ bàn, trí không thể gọi tên, trí Đại thừa rộng lớn, trí cao tột nhất không gì so sánh được. Nếu đối với các trí này nghi ngờ không tin, cũng không tin tội phước, tu tập gốc lành mà nguyện sinh về nước ấy thì các chúng sinh này sinh lên cung điện kia sống lâu năm trăm năm, thường chẳng thấy Phật, chẳng nghe kinh pháp, chẳng thấy thánh chúng Bồ-tát, Thanh văn. Thế nên ở cõi nước ấy gọi là thai sinh. Nếu có chúng sinh sáng suốt tin trí Phật, cho đến thắng trí (trí cao tột...) mà y theo các công đức lòng tin hồi hướng thì các chúng sinh này ở trong hoa bảy báu tự nhiên hóa sinh ngồi kiết già, chốc lát thì thân tướng sáng rực trí tuệ công đức, thành tựu đầy đủ như các Bồ-tát. Lại nữa, này Từ Thị, các Đại Bồ-tát ở phương khác phát tâm muốn thấy Phật Vô Lượng Thọ, cung kính cúng dường Phật ấy và các Thánh chúng Thanh văn, Bồ-tát thì Bồ-tát ấy khi qua đời sẽ được sinh về cõi nước Phật Vô Lượng Thọ, tự nhiên hóa sinh trong hoa bảy báu. Này Di-lặc phải biết rằng loài hóa sinh ấy có trí tuệ hơn loài thai sinh không có trí tuệ. Loài này suốt năm trăm năm, thường không thấy Phật, không nghe kinh pháp, không thấy chúng Bồ-tát, Thanh văn. Vì không cúng dường Phật nên không biết pháp thức Bồ-tát, không được tu tập các công đức. Phải biết rằng người này đời trước không có trí tuệ, nghi ngờ mà bị như thế. Phật bảo Di-lặc rằng: Vì như Chuyển luân thánh vương, riêng có cung điện bảy báu trang sức, bày các giường ghế, treo các phướn lọng. Nếu có các Thái tử của các vua nhỏ phạm tội bị nhốt vào cung điện ấy, bị trói buộc bởi các xích vàng, cung cấp đầy đủ các thức ăn uống, y phục, giường nệm, hoa hương, âm nhạc như Chuyển luân vương không thiếu thốn chút nào, thì ý ông thế nào, các con vua nhỏ này có vui thích chăng? Thưa rằng; không vui thích ở đấy mà chỉ tìm mọi cách, dùng các sức mạnh để tự thoát ra. Phật bảo Di-lặc rằng các chúng sinh ấy cũng giống như thế. Do nghi ngờ trí Phật nên sinh vào cung điện bảy báu ấy, không có hình phạt cho đến không có một niệm ác. Nhưng suốt năm trăm năm không thấy Tam bảo, không được cúng dường, tu các gốc lành. Lấy đó làm khổ, dẫu có các vui khác cũng không thích ở đấy. Nếu các chúng sinh biết được gốc tội, rất tự ăn năn sửa đổi trách mình, mong cầu lìa khỏi chỗ ấy thì liền được như ý. Đến chỗ Phật Vô Lượng Thọ cung kính cúng dường thì cũng được đến khắp các chỗ của vô lượng vô số các Như Lai, tu các công đức. Này Di-lặc nên biết, có Bồ-tát nào sinh nghi ngờ thì bị mất lợi lớn. Thế nên phải biết sáng suốt tin trí tuệ Vô thượng của các Đức Phật.

Trong đoạn thứ năm, trước là nói cái "Được ấy", khiến người nguyện cầu, sau là nói "Mất ấy" khiến người nhàm chán lìa bỏ. Trong phần nói cái được thì Như Lai có ba câu hỏi, A-nan ba lần đáp. Văn khá rõ. Trong phần nói cái mất thì trước nói cái lỗi của thai sinh. Nếu có chúng sinh nào biết gốc tội... là dạy người tu xả bỏ. Trong phần nói mất, văn riêng có bốn: Một là, nói nước ấy có quả thai sinh; hai là, từ Thị bạch Phật... là luận nhân làm sáng tỏ quả; ba là, lại nữa Từ Thị... là đối với hơn mà bày thua kém; bốn là, Như Chuyển luân vương... là nói lỗi. Trong đoạn đầu Như Lai trước hỏi: Nhân dân nước ấy có thai sinh ông có thấy chăng? A-nan kế đáp mình có thấy. Như Lai lại vì luận đủ. Trong đoạn thứ hai, trước Di-lặc hỏi, vì nhân duyên gì nhân dân nước ấy có thai sinh hóa sinh, chính là luận về thai sinh, y cứ vào hóa sinh mà hiển bày. Hỏi câu ấy để được rõ, Phật đáp. Trong đó trước nói nhân của thai sinh. Nếu có chúng sinh sáng suốt tin trí Phật... là nói nhân hóa sinh. Trong nhân thai sinh, trước nói nhân ấy. Chúng sinh này sinh về nước ấy... là nói nhân được quả. Trong phần nói nhân, nếu có chúng sinh nào với tâm nghi ngờ... là nói lược "Cái mất" ấy. Tu các công đức nguyện sinh về nước ấy là nói lược cái được ấy. Chẳng hiểu trí Phật... là nói rộng cái mất ấy. Đối với trí Phật mà nghi ngờ không tin là cái mất. Trong đó, trước nói không hiểu trí Phật, câu này là chung. Không thể nghĩ bàn là riêng trí Phật sâu kín, các thứ khác không lường biết được nên gọi là trí không thể nghĩ bàn. Trí Phật rất nhiều không thể nói hết nên gọi là trí không thể gọi tên. Đối với các pháp môn biết cùng tận nên gọi là quảng trí (trí cao tột không gì sánh bằng). Đối với đây... là kết. Cũng tin... là nói rộng về đức. Sau trong phần được quả thì trước luận, sau kết. Trong phần nói hóa sinh thì trước nói nhân ấy. Các chúng sinh này... là nói nhân được quả. Từ phần thứ ba là, đối với hơn mà nói thua kém. Trong đó, trước nêu cái hơn của hóa sinh, sau nói cái thua kém của thai sinh. Văn khá rõ. Từ phần thứ bốn là, nói cái lỗi của thai sinh, y cứ theo dụ mà hiển bày. Như Lai trước lập dụ hỏi lại, Di-lặc kế đáp, không phải là đáp chung. Nhưng các thứ... là hiển bày riêng. Phật bảo... là Như Lai luận rõ, nói thai sinh không có các khổ khác, chỉ năm trăm năm không thấy Tam bảo, không được tu điều lành, lấy đó làm khổ. Vì khổ đó nên tuy vui mà không vui. Từ trên bốn đoạn hợp thành phần một, nói cái mất (lỗi) của thai. Từ phần hai là, dạy người tu xả bỏ. Nếu chúng sinh biết gốc tội, tự rất ăn năn sửa đổi cầu xa lìa chỗ ấy chính là dạy tu xả bỏ. Biết gốc tội nghi ngờ trí Phật, rất tự hối trách thì liền được... là nói tu được. Di-lặc phải biết có... là kết khuyên tu học. Đây là nêu cái mất (lỗi) để hiển bày cái được mà khuyên.

Bồ-tát Di-lặc bạch Phật rằng, Bạch Đức Thế Tôn, ở thế giới này có bao nhiêu Bồ-tát bất thối sinh về nước Phật ấy? Phật bảo Di-lặc rằng ở thế giới này có sáu mươi bảy ức Bồ-tát Bất thối vãng sinh về nước ấy. Mỗi Bồ-tát đã từng cúng dường vô số các Đức Phật. Kế như Di-lặc, các tiểu Bồ-tát hạnh và các người tu tập ít công đức không thể kể hết đều sẽ vãng sinh . Phật bảo Di-lặc không chỉ các Bồ-tát ở cõi ta vãng sinh về nước ấy mà ở các cõi Phật phương khác cũng lại có Bồ-tát vãng sinh như thế.

Đức Phật thứ nhất tên là Viễn Chiếu, ở đấy có một trăm tám mươi ức Bồ-tát đều sẽ vãng sinh.

Đức Phật thứ hai tên là Bảo Tạng, ở đấy có chín mươi ức Bồ-tát đều sẽ vãng sinh.

Đức Phật thứ ba tên là Vô Lượng Âm, ở đấy có hai trăm hai mươi ức Bồ-tát đều sẽ vãng sinh.

Đức Phật thứ bốn tên là Cam Lộ Vị, ở đấy có hai trăm năm mươi ức Bồ-tát đều sẽ vãng sinh.

Đức Phật thứ năm tên là Long Thắng, ở đấy có mười bốn ức Bồ-tát đều sẽ vãng sinh.

Đức Phật thứ sáu tên là Thắng Lực, có mười bốn ngàn ức Bồ-tát đều sẽ vãng sinh.

Đức Phật thứ bảy tên là Sư Tử, có năm trăm ức Bồ-tát đều sẽ vãng sinh.

Đức Phật thứ tám tên là Ly Cấu Quang, có tám mươi ức Bồ-tát đều sẽ vãng sinh.

Đức Phật thứ chín tên là Đức Thủ, có sáu mươi ức Bồ-tát đều sẽ vãng sinh.

Đức Phật thứ mười tên là Diệu Đức Sơn, có sáu mươi ức Bồ-tát đều sẽ vãng sinh.

Đức Phật thứ mười một tên là Nhân Vương, có mười ức Bồ-tát đều sẽ vãng sinh.

Đức Phật thứ mười hai tên là Vô Lượng Hoa, có vô số chẳng thể xưng kể các chúng Bồ-tát đều không lui sụt, trí tuệ mạnh mẽ, đã từng cúng dường vô lượng các Đức Phật. Trong bảy ngày có khả năng thâu giữ pháp tu vững chắc của trăm ngàn ức kiếp Đại sĩ Bồ-tát này đều sẽ vãng sinh.

Đức Phật thứ mười ba tên là Vô Úy, có bảy trăm chín mươi ức chúng Đại Bồ-tát, còn các tiểu Bồ tát và các Tỳ-kheo không thể nói hết đều sẽ vãng sinh - Phật bảo Di-lặc: Chẳng phải chỉ có các Bồ-tát trong cõi nước của mười bốn Đức Phật này đều sẽ vãng sinh mà vô lượng các cõi nước Phật ở thế giới mười phương, số người vãng sinh cũng giống như thế, rất nhiều vô số. Ta chỉ nói danh hiệu các Đức Phật mười phương và các Bồ-tát, Tỳ-kheo sinh về nước ấy thì suốt ngày đêm trong một kiếp cũng nói chưa hết. Nay ta chỉ nói lược cho ông nghe thôi.

Thứ bốn là, lại gồm các vị bậc thượng vãng sinh nước ấy. Trong đó, trước nói Bồ-tát cõi này vãng sinh về nước ấy. Di-lặc trước hỏi, Như Lai sau luận. Phật bảo Di-lặc chẳng phải chỉ có... là nói rộng Bồ-tát các nước khác vãng sinh. Trong đó trước là chung, Phật thứ nhất... là nêu riêng. Nếu số Bồ-tát mười ba cõi nước vãng sinh, chung với Ta-bà nêu riêng mười bốn cõi nước. Chẳng phải chỉ có... là nêu chung các nước khác, nói đều vãng sinh rất nhiều vô lượng không thể nói đủ. Nêu đây khiến người cầu sinh chuyên chú. Như trên là phần Chánh tông.

Dưới đây là phần lưu thông. Trong đó có bốn: Một là, Như Lai khen kinh, khuyên học; hai là, khi ấy Thế Tôn nói kinh này... là nói lợi ích, các người hiểu đạo; ba là, đất rung chuyển phát ra ánh sáng, mưa hoa, trổi nhạc để giúp chúng thêm tin sâu; bốn là, nói chỗ lợi ích rất nhiều, đại chúng đồng vui mừng.

Trong phần đầu có năm: Một là, nêu lợi ích của việc nghe, khuyên người vâng làm; hai là, nay ta vì các chúng sinh... là dạy người thưa hỏi để hết nghi; ba là, ta ở đời tương lai, kinh đạo dần mất... là nói kinh này cứu giúp, được lưu lại trăm năm; bốn là, Phật bảo Di-lặc... là nói kinh này khó nghe, giúp người sinh kính trọng; năm là, thế nên pháp ta như thế... là kết khuyên tu học.

Phật bảo Di-lặc; người nào nghe được danh hiệu Đức Phật ấy mà vui mừng hớn hở, dù chỉ niệm một niệm, phải biết người này được lợi ích lớn. Cho nên đầy đủ công đức vô thượng. Thế nên Di-lặc, nếu có lửa lớn đầy khắp tam thiên đại thiên thế giới thì cũng phải đến đây để nghe kinh pháp này mà vui mừng tin ưa, thọ trì đọc tụng. Đúng theo lời dạy mà tu hành. Vì sao? Vì có nhiều Bồ-tát muốn nghe kinh này mà chẳng thể được. Nếu có chúng sinh nào nghe kinh này thì đối với đạo Vô thượng không bao giờ còn lui sụt. Thế nên phải chuyên tâm tin nhận trì tụng, đúng như lời dạy thực hành.

Trong phần đầu có hai: Một là, nói được nghe danh hiệu Phật Vô Lượng Thọ thì được lợi ích sâu rộng, khuyên học kinh này. Y kinh nghe tên nên khuyên học. Nếu có chúng sinh nghe kinh này... là nói nghe kinh này được lợi ích rộng lớn, nêu khuyên người vâng làm. Trong phần nói nghe danh hiệu Phật được lợi ích, thì có người được nghe danh hiệu Phật ấy mà vui mừng hớn hở dù chỉ niệm một niệm là được lợi ích lớn, tức nói nghe danh hiệu Phật thì được nhiều lợi ích. Thế nên... là khuyên học kinh này, vì trong kinh này nói nghe danh hiệu Vô Lượng Thọ, thì được nhiều lợi ích. Cho nên nếu lửa lớn đầy khắp cõi Tam thiên thì cũng phải đến đây để nghe nhận kinh này. Huống nữa lại trừ được nạn nhỏ. Vì sao... vì giải thích: Có nhiều Bồ-tát muốn nghe kinh này mà không được, cho nên cần phải lắng nghe. Sau phần nói nghe kinh được lợi ích, nếu nghe kinh này thì đối với đạo Vô thượng không bao giờ còn lui sụt là nêu lợi ích nghe kinh. Thế nên phải chuyên tâm... là khuyên người tu học. Trên đây là phần một nêu lợi ích nghe kinh, khuyên người vâng làm.

Nay ta vì các chúng sinh nói kinh pháp này giúp cho thấy Phật Vô Lượng Thọ và các chúng sinh ở cõi nước ấy, những việc phải làm thì đều nên thưa hỏi, nếu không, khi ta diệt độ rồi lại sinh nghi ngờ.

Thứ hai là, dạy người thưa hỏi để hết nghi ngờ. Ta vì chúng sinh nói kinh pháp này giúp cho thấy được Phật Vô Lượng Thọ và các việc làm ở cõi nước ấy là nêu ý hóa của mình, đều nên thưa hỏi, chính là khuyên thỉnh quyết. Không được... là ngăn người sau nghi ngờ.

Ở đời tương lai kinh đạo sẽ diệt mất, ta vì lòng từ bi thương xót mà đặc biệt lưu lại kinh này trong một trăm năm. Nếu chúng sinh nào gặp kinh này tùy ý nguyện cầu đều được độ thoát.

Thứ ba là, nói kinh này được lưu lại trăm năm. Ở đời vị lai kinh đạo diệt mất là nêu việc kinh pháp diệt mất ở đời vị lai. Chánh pháp của Phật Thích-ca có năm trăm năm, tượng pháp có một trăm năm, mạt pháp mười ngàn năm. Tất cả đều qua gọi là diệt mất hết. Ta vì lòng từ bi... là nói ý lưu lại của mình. Phật vì lòng từ bi thương xót chúng sinh, cho nên pháp diệt hết rồi, chỉ lưu lại kinh này một trăm năm để cứu độ. Vì trong kinh này chỉ bày Tịnh độ giúp người cầu sinh, cho nên riêng lưu lại - kinh Đại Niết-bàn hiển bày Phật tánh, Thánh giáo rất sâu xa, bậc Thánh vào trước ẩn rồi nên mất trước. Kinh này dạy người chán khổ cầu vui, cứu hạng người phàm trung nên mất sau. Pháp tùy người khác nhau nên diệt mất khác nhau. Nếu có chúng sinh nào gặp kinh này thì nguyện cầu gì đều được là nói lợi ích lưu kinh - Pháp diệt hết rồi một trăm năm sau nghe được còn lợi ích vãng sinh Tịnh độ, huống gì nay nghe được sao lại chẳng sinh? Chỉ cho ý lưu kinh của Phật nên nói nay kinh này có người cầu sinh, chắc chắn được vãng sinh, chớ nên nghi ngờ.

Phật bảo Di-lặc rằng: Như Lai ra đời khó gặp khó thấy. Các kinh đạo của Phật rất khó được nghe. Các pháp cao siêu của Bồ-tát, các Ba-la-mật cũng khó được nghe. Gặp thiện tri thức nghe pháp làm theo việc này cũng rất khó. Nếu nghe kinh này mà tin ưa thọ trì thì thật là điều khó trong những điều khó, không gì khó hơn.

Thứ bốn là, nêu kinh khó nghe, khiến người sinh tâm kính trọng. Như Lai ra đời khó gặp khó thấy là nói Phật khó gặp. Sinh cùng thời với Phật gọi là gặp, mắt nhìn thấy gọi là thấy, những việc này đều rất khó. Kinh đạo của các Phật rất khó được nghe... là nói pháp khó nghe. Trong đó trước nói kinh giáo khó nghe, tay được quyển kinh gọi là được, tai nghe gọi là nghe. Cũng có thể lãnh hội, đọc tụng gọi là được, tai nghe gọi là nghe, những việc này đều khó. Pháp cao siêu của Bồ-tát... là nói hạnh pháp nghe được rất khó. Gặp thiện tri thức làm theo cũng khó, là nói tu hành khó. Đây trước là nêu nếu nghe kinh này mà tin ưa thọ trì thì là điều khó trong những điều khó, đối với ba thứ trước mà nói kinh này trong tu học rất là khó. Các nghĩa khác, pháp khác ở mọi nơi tuyên nói mở bày Tịnh độ, dạy người vãng sinh thì riêng kinh này là khó nhất.

Thế nên pháp ta làm như thế, nói như thế, dạy như thế phải nên tín thuận, đúng như pháp mà tu hành.

Thứ năm là, kết khuyên tu học. Nói thế là kinh pháp này có nhiều lợi ích. Trong đó tu học rất khó được. Nay ta giảng nói, nói pháp của ta là nêu kinh pháp này. Làm như thế là nói Di-đà Như Lai tu nguyện tu hạnh mà được thân, được cõi nên gọi là làm như thế. Nói như thế là Như Lai trước nay vì chúng giảng nói, gọi là nói như thế. Dạy như thế là Như Lai trước nay dạy người vãng sinh gọi là dạy như thế. Đây là nêu pháp được phải nên tín thuận, đúng pháp tu hành là kết khuyên tu học.

Khi Thế Tôn nói kinh pháp này, vô lượng chúng sinh đều phát tâm Vô thượng Chánh giác, mười hai ngàn na-do-tha người đều được pháp nhãn thanh tịnh hai mươi hai ức các vị trời được quả A-la-hàm, tám mươi muôn vị tỳ-kheo được lậu tận ý giải, bốn mươi ức Bồ-tát đều được không lui sụt, dùng công đức của thệ nguyện sâu rộng để tự trang nghiêm, ở đời tương lai sẽ thành Chánh giác.

Đoạn thứ hai là, nói lợi ích. Có lợi ích vô lượng chúng sinh phát tâm Chánh giác khởi nguyện. Nghe Phật Di-đà phát nguyện tu hạnh được Tịnh độ Phật, giáo hóa chúng sinh, nguyện đồng với Phật, gọi là tâm Chánh giác. Sau nói được đạo, trước nhỏ sau lớn. Chúng sinh Tiểu thừa nghe nói Ta-bà dơ ác đáng chán, tâm rất chán lìa nên được quả nhỏ. Trong đó, trước nói được Pháp nhãn thanh tịnh, thành Tu-đà-hoàn, thấy bốn chân đế gọi là Pháp nhãn. Kế được A-na-hàm, sau được La-hán. Còn chúng sinh Đại thừa nghe Phật Di-đà thành tựu đức rộng độ, vững tâm nguyện cầu nên được không lui sụt. Nghe kinh này có nhiều lợi ích thề muốn cứu độ gọi là dùng công đức của thệ nguyện rộng lớn để tự trang nghiêm. Do đấy mà được quả nên nói tương lai sẽ thành Chánh giác.

Bấy giờ tam thiên đại thiên thế giới sáu thứ rung chuyển, ánh sáng rực rỡ chiếu khắp cõi nước mười phương, trăm ngàn âm nhạc tự nhiên trỗi lên, vô lượng hoa đẹp lăng xăng rơi xuống.

Đoạn thứ ba là, Như Lai biến hóa khắp để mọi người thêm kính trọng, nên dùng năng lực thần thông làm cho mặt đất rung chuyển, phát ra ánh sáng, trỗi nhạc mưa hoa, sáu thứ rung chuyển như trên.

Phật nói kinh này xong, Bồ-tát Di-lặc và các chúng Bồ tát ở mười phương đến cùng Trưởng lão A-nan, các đại Thanh văn, tất cả đại chúng đều rất vui mừng.

Đoạn thứ bốn là, nói lợi ích rộng khắp, giáo pháp thích hợp với các căn cơ, đại chúng đều vui mừng.

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 131

KINH VÔ LƯỢNG THỌ NGHĨA SỚ

SỐ 1746

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN