SỐ 1603 — TỤNG - LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO

SỐ 1603

TỤNG - LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO

Tác giả: Bồ-tát Vô Trước. Hán dịch: Đời Đường, Tam Tạng Pháp sư Huyền Tráng

Phẩm 1: NHIẾP SỰ

Thiện Thệ khéo nói ba thân diệu,

Chứng giáo pháp, không sợ, không.

Đức thượng thừa chân thật Mâu-ni,

Nay con chí thành lễ khen trước,

Cúi đầu lạy, bậc Đại Từ Tôn,

Vị vua Pháp nối tiếp dòng trí,

Thế gian không chỗ nương, quay về.

Người giảng nói Du-già sư địa,

Xưa, con Vô Trước nghe Phật kia,

Nay góp lời quan trọng của luận,

Làm sáng rỡ Thánh giáo, từ bi,

Văn gọn, nghĩa khắp mà dễ hiểu.

Nhiếp sự, tịnh nghĩa thành khéo léo

Vô thường, Khổ, Không và Vô tính,

Hiện quán Du-già không nghĩ bàn,

Nhiếp thắng chọn thành mười một phẩm.

Tất cả cõi Tạp nhiễm

Nương chắc từng phần giác

Quả Bổ-đặc-già-la

Các công đức chín việc.

Tâm, tâm sở có sắc

Không tương ưng vô vi

Cõi đó là Dục, Sắc

Cùng thế giới tam thiên.

Tính nghiệp phiền não sinh

Tướng tạp nhiễm, nên biết

Các Đế có sáu thứ

Y chỉ tám và hai.

Giác phần có nhiều thứ

Đầu tiên, ba mươi bảy

Trí và môn giải thoát

Hành tích và Chỉ quán.

Chỗ ở và chỗ nương

Phát tâm và thương xót

Các hành, tánh thông đạt

Địa Ba-la-mật-đa.

Bồ-tát hành nhiếp sự

Và Đà-la-ni kia

Môn Tam-ma-địa thảy

Tướng tác ý chân như

Tin hiểu không nghĩ bàn

Rộng lớn A-thế-da

Nên biết các tự số.

Bảy tùy, tín, hạnh, thảy

Còn tám thứ, nên biết

Cực bảy lần trở lại,

Pháp thoái chuyển có sáu, v.v...

Bảy thứ nhuyến căn thảy

Thế tục và xuất gia

Ba thừa Thanh văn thảy

Thể cứu, không thể cứu.

Nhập chín phương tiện thảy

Sinh sai khác có hai

Lại do các cõi khác

Nên biết mười ba thứ.

Dứt quả có năm thứ

Biến tri và Thanh tịnh

Quả tịnh giới Bồ-đề

Vô học do tự số.

Dứt nhiều nhân nên dứt

Kiến lập dứt chỗ theo

Do tác ý nương tu

Và được thứ lớp dứt.

Dứt khác nhau, nên biết

Và dứt tướng lợi ích

Như thế, như đã nói

Lại nên biết nhiều thứ.

Vô lượng các giải thoát

Thắng xứ và Biến xứ

Trí diệu nguyện vô tránh

Thần thông, vô ngại giải.

Các tướng tốt thanh tịnh

Và các lực Vô úy

Bất hộ và niệm trụ

Dứt hẳn các tập khí.

Không quên mất pháp mầu

Và Như lai đại bi

Pháp bất cộng của Phật

Nhất thiết chủng diệu trí.

Phải biết chín sự trước

Đầu là hai chỗ nương

Kế hai sau sáu thứ

Gồm tạp nhiễm Thanh tịnh.

Do nhiễm nương khác nhau

Làm thanh tịnh sở duyên

Vì tâm không lưu tán

Vì chánh tu phương tiện.

Vì vị kia khác nhau.

Do nhân nói năng thảy

Do công đức quả kia

Thứ lớp số chỉ vậy.

Muốn nghĩ lường vô lượng

Các hỏi đáp khác nhau

Do ngôn ngữ Chư Phật

Sự và tướng thâu nhiếp.

Câu-mê hoặc lý luận

Trụ tịnh diệu chân thật

Đạo lý tánh vắng lặng

Giả lập bày hiện quán.

Phân biệt chỗ phương vị

Tạo nắm giữ tăng giảm

Hiểu được lời kín trên

Xa lìa chuyển cất giữ.

Xét chọn cùng hiện hành

Thùy miên và thuộc nhau

Các tướng gồm tương ưng

Nói nhậm trì thứ lớp.

Đã tạo cảnh Du-già

Xa-ma-tha và quán

Các tác ý truyền trao

Đức Thánh giáo Bồ-đề.

Nếu muốn chánh tu hành

Công đức biết khắp thảy

Do mười thứ pháp hành

Và sáu thứ lý thú.

Phẩm 2: NHIẾP TỊNH NGHĨA

Thắng luận trong các luận

Cũng khéo nhập Du-già

Nghĩa thanh tịnh nên biết

Do đủ bốn đức tịnh.

Gồm nhiếp tất cả nghĩa

Bên ngoài kia không hoại

Dễ nhập nên đã nhập

Nên hành không hoại mất.

Chư Phật nói pháp mầu

Nương đúng với hai đế

Một gọi là thế tục

Hai gọi là thắng nghĩa.

Trước nói dụng ngã pháp

Vì tùy chỗ khác nói

Bảy thứ và bốn thứ

Chân như gọi thắng nghĩa.

Nghĩa tự tánh kiến lập

Số thứ lớp thiện xảo

Tưởng sai khác nên biết

Rõ nghĩa uẩn thế tục.

Năm ba pháp chân thật

Nên biết, lại bốn kia

Và bốn thứ tầm tư

Bốn thứ trí như thật.

Thành lập ba tự tánh

Ẩn kín nghiệp khác nhau

Phương tiện nhiếp khác nhau.

Mỗi cái có nhiều thứ.

Nghe mười hai phần giáo

Quy y ba tối thắng

Ba học ba Bồ-đề

Vì hữu tình tịnh nói.

Nghe quy học Bồ-đề

Sáu ba mười hai năm

Thứ lớp tùy danh số

Ứng hợp rộng phân biệt.

Thánh hạnh vô thượng thừa

Công đức đại Bồ-đề

Dị luận, luận pháp Thích

Nên biết đều nhiều loại.

Thù đặc chẳng thù đặc

Tâm bình đẳng lợi ích

Báo ân và khen mừng

Không luống hành phương tiện.

Phương tiện không điên đảo

Thoái đọa và thắng tấn

Công đức giống như thật

Khéo điều phục hữu tình.

Các Bồ-tát thọ ký

Rơi vào số quyết định

Định làm, thường nên làm

Pháp tối thắng nên biết.

Các lập bày, xây dựng

Tất cả pháp tầm tư

Và biến trí như thật

Hợp đến các vô lượng.

Giảng nói quả lợi ích

Tánh Đại thừa và thâu

Bồ-tát nên biết mười

Lập ra các danh hiệu.

Chấp trong nhân có quả

Hiện rõ có khứ lai

Đời trước thường gây nhân

Hại pháp tự tại thảy.

Biên, vô biên rối loạn

Thấy vô nhân, dứt không

Chấp thắng tịnh an lành

Gọi: Mười sáu dị luận.

Công năng không thể tánh

Thâu, không thâu trái nhau

Hữu dụng và vô dụng

Vì nhân thành lỗi lớn.

Luận thể, luận xứ sở

Luận cứ, luận trang nghiêm

Luận thua, luận xuất ly

Luận làm ra nhiều pháp.

Thể thích văn nghĩa pháp

Nghĩa khởi nạn sư kế

Chúng nghe nói khen Phật

Rộng hẹp học thắng lợi.

Các địa tác ý nhau

Đức chẳng đức, chỗ nương

Chỗ đối trị năng trị

Nghĩa rộng lược nên biết.

Phẩm 3: THÀNH THIỆN XẢO

Đối các uẩn, giới, xứ

Và các pháp Duyên khởi

Xứ, phi xứ, căn, đế

Việc thiện xảo nên biết.

Thân là tự tại thảy

Vô nhân, thân là trụ

Trôi lăn gây các nghiệp

Và hai thứ tăng thượng.

Đối thân ấy đẳng khởi

Thật ngã được trụ giữ

Người trôi lăn người tạo,

Và các nghĩa tăng thượng.

Nhiễm ô hoặc thanh tịnh

Khởi bảy thứ ngu si

Đối trị nầy nên biết

Gồm bảy thứ thiện xảo.

Vọng chấp là thân ta,

Nương, vào các căn trụ

Hồi chuyển trong cảnh giới

Thọ dụng ái chẳng ái.

Nói năng chỗ nương trụ

Người tạo có người giác

Do sai khác nơi uẩn

Đều thấy là một thân.

Nhân ban đầu mê hoặc

Chấp thường nhân, vô nhân

Ngã nắm giữ các căn

Năng xúc và năng thọ.

Từ nơi sinh tử này

Chấp có người trôi lăn

Người tạo pháp, phi pháp

Và quả tăng thượng kia.

Nơi tà hạnh tu tập

Cho là kẻ nhiễm ô

Với chánh hạnh tu tập

Vọng chấp người giải thoát.

Phật chưa hiện ở đời

Ngu si chuyển như vậy

Do Phật hiện thế gian

Nói bảy thứ thiện xảo.

Biết thế gian khác nhau

Trừ được tưởng hợp nhất

Tức lìa và giải thoát

Chúng sinh không thật có.

Nhiều thứ và tổng lược

Cùng có sai khác chuyển

Trí tăng ích tổn giảm

Uẩn thiện xảo nên biết.

Do thấy ba nhân sinh

Nói là giới thiện xảo

Từ tự chủng vô thỉ

Sinh khởi nhiều chủng loại.

Do đây và ở đây

Chấp lấy, không thật có

Nương tự, trí thành tựu

Giải trừ tánh thấp hèn.

Biết các xúc các thọ

Do hai thứ môn sinh

Y chỉ đối với xúc

Phải biết chỗ thiện xảo.

Biết pháp xứ, thiện xứ

Chỗ nương dựa sau sau,

Do đế của thế tục

Biết rõ hai thứ tánh.

Biết chưa dứt vô thường

Nhân năng sinh các quả

Tự tương tục giống nhau

Gọi duyên khởi thiện xảo.

Chúng sinh không thật có

Mà có xả nối tiếp

Do rõ biết sâu xa

Nên bốn thứ duyên khởi.

Không tạo, không hướng được

Hai thể khác không chuyển

Thấy tịnh không nghiệp khác

Phi ngã, tự tại hai.

Trí như vậy biết được

Xứ, phi xứ thiện xảo

Đối tự quả định xứ

Khác đây nói phi xứ.

Đối năng thủ sinh trụ

Và nhiễm ô thanh tịnh

Vô lý ngoài ngã quán

Đối quả tăng thượng kia.

Với phương tiện như vậy

Gọi là căn thiện xảo

Là với thủ sinh trụ

Nên nhiễm tịnh tăng thượng.

Hai tự tánh là khổ

Hợp nên lý chẳng ứng

Do vô nhân có nhân

Và năm thứ thí dụ.

Như vậy tùy theo giác

Nên biết Đế thiện xảo

Tùy giác chưa từng thấy

Chưa thọ nghĩa nhân duyên.

Phải biết các thiện xảo

Hai mươi ba khác nhau

Khác Nhiếp Luận làm trước

Cuối cùng rất thanh tịnh.

Phẩm 4: THÀNH VÔ THƯỜNG

Vô thường là hữu vi

Tương ưng với ba tướng

Nghĩa vô thường thích ứng

Sáu tám thứ nên biết.

Vô tánh hoại chuyển khác

Biệt ly đắc nên có

Sát-na nối tiếp bệnh

Tâm là vật thọ dụng.

Đổi khác nên phải biết

Mười lăm thứ khác nhau

Cái gọi phần vị thảy

Bị tám duyên ép ngặt.

Cõi dưới đủ tất cả

Cõi giữa, lìa ba môn

Đủ ba thứ đổi khác

Cõi trên lại trừ vật.

Nghĩa vô tánh, vô thường

Biến kế là sở chấp

Nghĩa vô thường ngoài ra

Nên biết y tha khởi.

Các vô thường đều khổ

Các khổ luôn xen lẫn

Kẻ ngu mê pháp tánh

Bị hại mà không biết.

Do quả của tâm kia

Sinh rồi, tự nhiên diệt

Về sau được đổi khác

Niệm niệm diệt, nên biết.

Tâm huân tập tăng thượng

Định tự tại chuyển biến

Ảnh tượng sinh đạo lý

Và ba loại Thánh giáo.

Sinh nhân trái lẫn nhau

Hai nhân vô trụ diệt

Tự nhiên trụ thường lỗi

Phải biết nhậm vận diệt.

Chẳng nước, lửa, gió diệt

Mà đều cùng khởi diệt

Tương ưng kia diệt rồi

Biến dị khác sinh nhân.

Trái nhau nối nhau dứt

Hai tướng thành vô tướng

Hiện thấy trái thế gian

Vô pháp và nhân khác.

Chẳng thân, sữa, rừng thảy

Trước không có đổi khác

Cũng chẳng đầu không hoại

Lúc sau cùng mới diệt.

Vị tư phần phiền não

Vì vô thường đổi khác

Đó nếu không đổi khác

Thọ tạo thoát phi lý.

Do không có công năng

Thâu, không thâu trái nhau

Hữu dụng và vô dụng

Vì nhân thành lỗi lầm.

Tự tánh, tướng đổi khác

Có, không, chẳng hợp lý

Chẳng vô thường, khác nhau

Có năm lỗi khác nhau.

Vô tướng cũng vô nhân

Chẳng tự tánh thường khác

Trước, không có đổi khác

Nên ngã thường giải thoát.

Thường tạo không đúng lý

Là do hai, ba nhân

Hữu tình, của tăng thượng

Rất nhỏ, chẳng thường trụ.

Vô thường vì nương kia

Thứ lớp khác nhau chuyển

Khác nhau các thọ thảy

Phải biết ngộ vô thường.

Và vô thường không trí

Gốc rễ bốn điên đảo

Phải biết đạo trên đời

Sức ngu si càng tăng.

Do buông lung, biếng nhác

Thấy tối, thiếu tư lương

Bạn ác chẳng chánh pháp

Phải biết nhân vô trí.

Tác ý không đúng lý

Nhớ nghĩ đời trước thảy

Tương tợ chuyển nối tiếp

Vô thường chấp là thường.

Sinh trước, sau, khoảng giữa

Chấp ba tướng hữu vi

Vô thường, trí điều phục

Phải biết do hai nhân.

Kiến kia có sáu thứ

Và bốn thứ duyên khởi

Tự chủng, chẳng phải khác

Đợi duyên, chẳng phải tự.

Không làm nên chẳng chung

Dụng nên chẳng vô nhân.

Phẩm 5: THÀNH KHỔ

Sinh vì muốn lìa nhân

Sinh diệt hòa hợp dục

Đảo vô đảo, chán lìa

Nhân đó, là tướng khổ.

Nương ba thọ sai khác

Lập ra ba tướng khổ

Nên nói tất cả thọ

Thể tánh đều là khổ.

Phải biết khổ tánh hành

Đều tùy theo thô, trọng

Vui xả chẳng đúng lý

Đồng lỗi không giải thoát.

Chướng ngại lợi sâu thảy

Nương tấn dựa vào không

Chấp trước tánh thấp kém

Như ung thư, ghẻ, thảy

Chỗ nương của ba thọ

Làm phát khởi ba xúc

Tùy chuyển chấp vui thảy.

Tự tướng, tự phân biệt

Tánh khổ không an ổn

Năm mười lăm nên biết

Ba khổ, đã gồm nhiếp.

Những nẻo, giới duyên thân

Chủng loại đế ba đời

Phẩm thời mạng khác nhau

Dẫn các khổ khác nhau.

Chưa lìa dục sắc thảy,

Ba thứ địa nên biết

Tất cả chủng cõi Dục

Trừ cõi Sắc, Vô sắc.

Thế tục có hai thứ

Thắng nghĩa là biến hành

Hai duyên cả địa trên

Phải biết nhiễm không hiện.

Phi vô sắc gánh nặng

Trời Biến hành thô nặng

Và đế, biên sau cùng

Ngoài bảy buộc tùy trên.

Phải biết sinh các khổ

Đều năm thứ khác nhau

Tương ưng khổ, thô, nặng

Chỗ ba khổ nương tựa.

Sau cùng và sau cùng

Đều chỗ nương bốn khổ

Căn bản là sinh sinh

Và tánh khổ biến hoại.

Đều thuộc về ba đời

Hai duyên khổ chẳng trên

Đã nói các khổ khác

Đều cõi Dục nên biết.

Mất niệm, vô công dụng

Suy nghĩ loạn bất chánh

Ngu si hiểu không đúng

Và do buông lung thảy.

Ngu muội nên yếu kém

Và khởi sự buông lung

Vì nối tiếp đoạn dứt

Vọng niệm chuyển nên biết.

Ngu muội nên buông lung

Phải giữ gìn hiện pháp

Không tin nên phải khổ

Phát khởi vô công dụng.

Tương tự chuyển nối nhau

Đối trị vọng phân biệt

Do đều giữ thói quen

Khởi bốn thứ điên đảo.

Cõi riêng, duyên khởi riêng

Vị khác thứ lớp khác

Và sai khác nối tiếp

Nên biết đều nhiều thứ.

Tin hiểu và nghĩ chọn

Tâm không loạn, chán lìa

Kiến tu và rốt ráo

Lại mười một như trước.

Nghi trói, không ưa lìa

Chìm trong các đường ác

Hạnh thấp kém sinh khởi

Riêng khắp các khổ hết.

Phẩm 6: THÀNH KHÔNG

Nếu đối vô hữu nầy

Và tất cả khác nầy

Tùy hai thứ đạo lý

Nói tướng không, chẳng hai.

Biết tương ưng sâu xa

Lấy, bỏ không thêm bớt

Có rất nhiều khác nhau

Những điều kia đã nói.

Chỉ là giả lỗi lầm

Do lỗi uẩn, vô ngã

Do lỗi ngã vô thân

Ba, ngã không đúng lý.

Như chủ hỏa minh không

Hình dị nương lỗi khác

Vô thường, không nghiệp dụng

Chẳng nhân, chẳng có ngã.

Ngã lẽ ra là giả

Ví dụ, không thật có

Bảy dụ vọng phân biệt

Ba người không thấy thảy.

Nếu như chủng vô thường

Người tạo nên thành giả

Như thành tựu thần thông

Hợp thế tục tự tại.

Ngã như địa như không

Nên vô thường, vô tánh

Nên như hai vô tác

Nghiệp rõ ràng khả đắc.

Năng đốt và năng dứt

Chỉ lửa thảy tạo ra

Ngã có đủ kiến thảy

Chẳng như lửa, đao thảy.

Như ánh sáng chiếu dụng

Lìa sáng, thể không khác

Cho nên đối trong ngoài

Không, vô ngã thành nghĩa.

Như vật ngoài thế gian

Lìa ngã có tổn, ích

Trong, tuy không ngã thật

Nghĩa nhiễm tịnh nên thành.

Trụ nghĩ phần phiền não

Nên vô thường đổi thay

Ngã thường không chuyển dời

Thọ giải thoát nên không.

Pháp tánh từ duyên sinh

Lần lượt hiện nối tiếp

Có nhân mà không trụ

Đổi khác nên gọi chuyển.

Như thân, huyễn, sông, đèn

Có các thứ tác dụng

Ngã thường không đổi khác

Chuyển, hoàn không đúng lý.

Nương ngã khởi danh, tưởng

Thấy hai thứ lỗi lầm

Cho nên khắp tất cả

Thật ngã tánh đều không.

Vì ngôn thuyết dễ dàng

Tùy thuận theo thế gian

Dứt trừ sự sợ hãi

Hiển rõ hai được mất.

Chợt vây giác loạn khởi

Thế gian hiện có được

Giác vì trước tạo nghiệp

Mắc mười thứ lỗi lầm.

Giác ngã nhân công dụng

Tự tại thảy đều hai

Có nhân và vô nhân

Phải biết mười thứ lỗi.

Không xét kỹ biến hành

Tăng ích và vô sự

Đối việc sợ vọng kiến

Ví dụ năm, nên biết.

Vô thể và xa lìa

Dứt trừ ba thứ nương

Đối trị các tưởng buộc

Mười sáu thứ sai khác.

Tự tánh và chấp trước

Không mở, hiểu lãng quên

Tất cả khắp một phần

Ngu sai khác trôi lăn.

Pháp trụ cầu tự tâm

Trụ tự tâm trừ buộc

Sợ không hai nhiễm, tịnh,

Chứng đắc lý chân không.

Tu mười tám khác nhau

Hoặc có độc, vô độc

Đối trị năm thứ chấp

Nên biết lược hai thứ.

Quả tu nên phải biết

Công đức Tam-Bồ-đề

Nương dựa chuyển y tánh

Thành tựu việc phải làm.

Phẩm 7: THÀNH VÔ TÁNH

Nên biết ba tự tánh:

Đầu: Biến kế sở chấp

Kế tánh y tha khởi

Cuối cùng: Viên thành thật.

Nên biết ba vô tánh:

Không lìa ba tự tánh

Do tướng không, sinh không

Và thắng nghĩa vô tánh.

Chẳng thuộc về năm việc

Ngoài ra, lại có, không

Do tên mà nghĩa chuyển

Hai làm khách lẫn nhau.

Nơi danh, trước biết vô

Nhiều tên và bất định

Đối có nghĩa, vô nghĩa

Chuyển phi lý thành nghĩa.

Chấp mình mà đặt tên

Khác thì không thể giữ

Như chúng sinh tà chấp

Tăng ích vì điên đảo.

Do huân khởi y tha

Nương sinh nầy điên đảo

Như vậy làm duyên nhau

Xoay vần sinh nối tiếp.

Tự tánh và sai khác

Có giác ngộ tùy miên

Gia hạnh gọi biến kế

Lại phải biết năm thứ.

Có tám thứ phân biệt

Năng sinh ra ba việc

Nên biết phân biệt thể

Tâm, tâm pháp ba cõi.

Do hai buộc đã buộc

Chấp chặt hai tự tánh

Nên giải thoát hai buộc

Chánh vô đắc, vô kiến.

Giả có nhân chỗ nương

Nếu khác hoại hai thứ

Tạp nhiễm có thể được

Phải biết y tha khởi.

Tướng thô, trọng là thể

Đó lại cùng duyên sinh

Chẳng tự nhiên mà có

Nên nói sinh vô tánh.

Chẳng quyết định có không

Tất cả chủng đều thuận

Hai tánh có giả thật

Thế tục nói là có.

Giảng nói dùng ngã pháp

Đều gọi là thế tục

Phải biết Thắng nghĩa đế

Là bảy thứ chân như.

Tự tánh viên thành thật

Nghĩa hai trí tối thắng

Không có các hý luận

Xa lìa một dị tánh.

Sở duyên rất thanh tịnh

Thường không có đổi khác

Thiện tánh và lạc tánh

Tất cả đều thành tựu.

Thắng nghĩa thật vô tánh

Hý luận ngã nên vô

Y tha chẳng tướng kia

Cũng thắng nghĩa vô tánh.

Nên biết nương ba tướng

Kiến lập năm thứ tướng

Như sự thích hợp kia

Có năm nghiệp riêng khác.

Chấp pháp nên kẻ ngu

Chúng sinh kia khởi chấp

Trừ giác tánh pháp kia

Giác pháp, ngã chấp dứt.

Nơi y tha chấp đầu

Huân tập thành tạp nhiễm

Không chấp viên thành thật

Huân tập thành thanh tịnh.

Tánh hữu lậu tạp nhiễm

Thanh tịnh thì vô lậu

Phải biết chuyển y nầy

Hai thứ không nghĩ bàn.

Chân thật và tự thể

Vắng lặng và công đức

Tất cả không nghĩ bàn

Phải biết do bốn đường.

Thanh văn có hai loại

Hướng tịch, hướng Bồ-đề

Nương dựa thân biến hóa

Hướng chánh giác vô thượng.

Các Thanh Văn chuyển y

Chán lìa tu đạt được

Bồ-tát tu phương tiện

Nương vào trí không hai.

Do không trụ sinh diệt

Trí Chư Phật vô thượng

Lợi lạc các hữu tình

Không nghĩ bàn, không hai.

Phẩm 8: THÀNH HIỆN QUÁN

Phải biết hiện sở quán

Phẩm sự, hạ, trung, thượng

Hữu lậu và vô lậu

Chưa thấy, chưa thọ khắp.

Thắng trí xuất thế gian

Trừ được do kiến dứt

Chứng đắc, vô phân biệt

Chỉ nương dựa tĩnh lự.

Cực buồn chẳng đường ác

Cực vui chẳng hai trên

Trời, người ở cõi Dục

Hiện quán Phật xuất thế.

Chưa lìa dục, lìa bội

Và người lìa dục rồi

Độc nhất chứng Chánh giác

Do ngã tối thắng sinh.

Chẳng ngã làm nhân trí

Cũng chẳng tự chấp cảnh

Ngã chẳng từ hiện quán

Chấp ái do tự ngã.

Vô thường có cảnh giới

Đợi duyên trí khởi sinh

Dứt ba thô trọng thảy

Nên nương tâm hiện quán.

Đã nối tiếp thành thục

Hoặc lắng nghe chánh pháp

Tự nhiên rất đúng lý

Tác ý nên hiện quán.

Hệ niệm với sở duyên

Tinh tấn tu định tĩnh

Sức gốc lành tăng thượng

Chứng Thánh giác đạo phần.

Từ đấy nhập thấy đạo

Khởi chánh kiến vô lậu

Dứt hẳn ba thứ kết

Chứng hiện quán, nên biết.

Tuy đường ác tạp nhiễm

Chấp chỗ khởi dứt hoặc

Cảnh thấy Đạo sư thảy

Thuộc về tùy sinh ba.

Do trí thế gian trước

Xét chọn Đế rốt ráo

Với Đế không gia hạnh

Tướng quyết định sinh khởi.

Trí cảnh hòa hợp tướng

Chỗ đã biết, rốt ráo

Phải biết đế hiện quán

Với mười thứ quyết định.

Tánh ngã không ba cõi

Bất diệt không có hai

Vô phân biệt, không sợ

Quyết định trong tự dứt.

Phát khởi chứng đẳng lưu

Thành mãn thứ lớp bốn

Lại pháp trụ trí thảy

Thứ lớp tám nên biết.

Không hối trụ sở duyên

Thấy cảnh giới như thật

Đạo chỗ nương không hoặc

Thuần khác nhau hành đoạn.

Nên biết thuộc ba tịnh

Giới tịnh và tâm tịnh

Cảnh giới nương vào đạo

Gọi là tuệ thanh tịnh.

Biết nhân duyên thân thảy

Khéo đạt ở ba đời

Kế biết rõ bốn khổ

Lại tám khổ nên biết.

Từ đấy chánh quán đế

Khởi mười sáu hành trí

Vì trị bốn điên đảo

Chỗ dựa về sau sau.

Từ đấy chuyển tu tập

Nơi tâm đều chán lìa

Đế xét chọn quyết định

Rốt ráo giác sinh khởi.

Từ đó không gia hạnh

Trí giải thoát ba tâm

Có một trăm mười hai

Phiền não dứt thuộc mười.

Chứng Bồ-đề phần nầy

Sáu thứ tướng tịnh trí

Nên hành vô phân biệt

Tùy chỗ làm kiến lập.

Bồ-tát ở vị nầy

Trước tu sức thắng nhân

Nơi thân khổ mình, người

Khởi tâm tánh bình đẳng.

Là ý lạc đại ngã

Nơi tự tánh vô đắc

Ý vui rộng phải biết

Hai tánh vô phân biệt.

Kế mười sáu hành trên

Trí thế gian thanh tịnh

Đối trị nơi giới địa

Việc rốt ráo thành tựu.

Hiện quán nầy sai khác

Hoặc sáu hoặc mười tám

Rất nhiều tướng thắng lợi

Tùy kinh luận nói rộng.

Phẩm 9: THÀNH DU-GIÀ

Bát-nhã vượt Du-già

Đẳng Chí vô phân biệt

Tất cả tất cả chủng

Vì không có phân biệt.

Tất cả tất cả chủng

Ba tướng và ba luân

Gọi là tướng nhiễm tịnh

Và đều chẳng hai chủng.

Nơi pháp và pháp không

Không hai thứ hý luận

Vô phân biệt, không cùng

Trên đây chẳng đúng lý.

Nếu đều không sở chấp

Không tuệ cũng không vượt

Đều thành chấp lìa lời

Vì thuận chẳng vô dụng.

Phẩm 10: THÀNH BẤT TƯ NGHỊ

Chín việc không nghĩ bàn

Do nương vào năm xứ

Do có năm thứ nhân

Được, mất đều ba thứ.

Không nên nghĩ không ghi,

Phải biết do bốn nhân

Chẳng định một rất sâu

Dẫn tướng vô nghĩa trụ.

Chẳng nghĩ ngã có, không

Thành hai thứ lỗi lầm

Với người cũng hai lỗi

Chẳng lẽ nghĩ một khác.

Hai dù không dựa kiến

Thành nên chẳng nên nghĩ

Không nghĩ sinh như vậy

Ba lỗi tùy theo chỗ.

Đường thiện và đường ác

Hai người tạo, chẳng định

Nghiệp thiện, ác quá khứ

Nơi việc thảy khó nghĩ.

Tánh chân như vô lậu

Nghĩa lợi đã tạo thành

Như Lai bậc tĩnh lự

Tự tại không thí dụ.

Lời ngoại đạo đã nói

Dẫn đến không nghĩa lợi

Phi lý xa bốn nơi

Vô ký không nên nghĩ.

Phi xứ gắng công dụng

Chê bai đối đại ngã

Không tu thiện thanh tịnh

Nên thành ba lỗi lầm.

Xa lìa, không nghĩ bàn

Nơi nghĩ, đáng nghĩ bàn

Đủ tám thứ công đức

Nên như lý đáng nghĩ.

Những gì Chư Phật nói

Biết khắp thảy, không trái

Do năm nhân hai nhân

Nơi ấy chẳng nên nghĩ.

Phẩm 11: NHIẾP THẮNG QUYẾT TRẠCH

Số tướng riêng có nơi

Bờ mé và sinh khởi

Thuộc tưởng khéo léo thảy

Các việc thắng quyết trạch.

Tâm tánh có hai thứ

Dị thục và cùng chuyển

Đầu: Thức A-lại-da

Hạt giống hai, nên biết.

Chấp thọ sáng rõ đầu

Thân thọ nghiệp hạt giống

Định vô tâm qua đời

Chẳng đều không đúng lý.

Cảnh sở duyên tương ưng

Hỗ trợ tánh hai nhân

Thức thảy đều trôi lăn

Tạp nhiễm ô hoàn diệt.

Sức cảnh giới chỗ nương

Kiến lập tâm khác nhau

Lại do bảy thứ hành

Tướng khó hiểu nên biết.

Sở duyên không tự tại

Trụ chỗ nương xấu ác

Tùy sức duyên trói buộc

Tâm ràng buộc nên biết.

Tán loạn và an trụ

Sáu thứ, mười lăm thứ

Duyên cảnh giới sáu thảy

Tâm sở trị chẳng một.

Nương nhiều cảnh biết rõ

Đều là tự nghiệp sinh

Tâm pháp không nên nghĩ

Tương tự như cảnh chuyển.

Tâm dẫn ba phân biệt

Lĩnh ngôi xét rõ tướng

Những được mất doanh sự

Gọi nghiệp tác ý thảy.

Cõi trên không hương vị

Tạo lớn tùy có được

Rất nhỏ không tự thể

Chẳng thật có bảy việc.

Nhỏ hòa hợp không lìa

Thiện ác không tự nhiên

Ba tướng tưởng ngoài không

Mười hai pháp xứ sắc.

Phải biết bất tương ưng

Đều giả lập bày có

Giả có tánh sáu thứ

Đều do hai lỗi kia.

Nhân ba lỗi chẳng năm

Nhờ tướng lược buộc hợp

Nương nhau xứ sai khác

Kiến lập có nhiều thứ.

Do tâm sở duyên thảy

Do thanh tịnh sở duyên

Do bốn thứ ly hệ

Kiến lập tám vô vi.

Nên phải biết ba cõi

Mười hai tướng khác nhau.

Sở trị và năng trị

Chỉ hay tổn phục chủng.

Biển pháp vương vị mặn

Muốn sống lâu đường ác

Nhiều thế giới cộng một

Đều hai thứ nhân duyên.

Ý tương ưng bốn hoặc

Biến hành mà cùng khởi

Vô ký diệt sau cùng

Tùy sinh ra tánh kia.

Tất cả sinh nối tiếp

Hiện khởi cùng với duyên

Cảnh tùy miên thô nặng

Đều hai mươi khác nhau.

Vì thuận theo nên tự sinh

Do hạt giống, do sự

Nên sinh bốn lỗi lầm

Bất tịnh do ba nhân.

Nghiệp nghĩ và nghĩ rồi

Sai khác có mười ba

Quả kia sáu ba vị

Nghiệp chắc chắn năm thứ.

Bốn thứ tự nghiệp thảy

Thục trước nầy cũng bốn

Lại chín thứ phải biết

Tức hai thứ khác nhau.

Khi chết, định bất định

Trung, yểu do sáu nhân

Hiểu rõ vị ba tâm

Trung hữu hoặc có, không.

Nương khác có sở duyên

Tâm nhiễm ô sinh khởi

Trong bốn thứ sinh kia

Và năm đường, ba cõi.

Phải biết thế tục đế

Nghĩa ý giải và nói

Tịnh sở duyên tánh kia

Phương tiện gọi thắng nghĩa.

Phải biết bốn thứ nầy

Là thuộc về nhiễm tịnh

Chưa thấy, chưa qua thọ

Như bệnh, bệnh diệt nhân.

Phải biết bốn đế nầy

Đều bốn tướng, bốn hành

Bốn thứ biết khắp thảy

Tánh nhân quả khác nhau.

Giác kia không trái, cãi

Chứng pháp nhĩ cũng vậy

Ba thứ đế, chỉ thiện

Lại ba thứ nên biết.

Phải biết bảy y chỉ

Ba thứ, tánh chỗ nương

Thiện xảo kia, hai thứ

Nói rộng bốn câu thảy.

Phần chướng tĩnh lự số

Và kiến lập rộng kia

Xa lìa nơi khổ động

Sau sau phần thắng khác.

Cận phần hỷ có động

Chỉ đầu tiên lậu dứt

Cũng hai thứ tiếng duyên

Tám đẳng chí xả tám.

Hiện pháp trụ an vui

Năng nhập vào hiện quán

Khen nói tưởng giải thoát

Bốn thứ nhân phải biết.

Ái vị thảy nên rõ

Mười thứ, sáu ba thứ

Trị chướng, thoái nối tiếp

Đều nhiều thứ sai khác.

Lợi căn và chuyển sinh

Phải biết không có lui

Nương địa dưới, phát định

Nên lìa dục, sinh sau.

Nương hai thứ Đại thừa

Do hai mươi bảy tướng

Chánh phương tiện phải biết

Kiến lập với giác phần.

Ba khác nhau thân thảy

Ảnh tượng kia tùy quán

Do ba trí nghe thảy

Nhớ pháp, không mê hoặc.

Chín thứ sở trị kia

Tạo ý phải biết hai

Tu sai khác có ba

Hai thứ không hoại mất.

Vì dứt nơi trầm, trạo

Hai thứ tương ưng đạo

Quan sát xả phiền não

Và vì dứt ba ái.

Vì dứt tăng thượng mạn

Điên đảo nương nơi vị

Và ba tâm hướng nhập

Tu tập nơi niệm trụ.

Do sai khác căn thảy

Kiến lập năm, chỉ hai

Giả sử nên biết năm

Ba việc thành tròn đầy.

Chứng chuyển y không khởi

Hai nhân quả không lui

Ba nhân nên đoạn thường

Ba quả, ba nhân ghi.

Kiến lập các công đức

Do mười bảy tăng thượng

Sai khác kia vô biên

Chướng năng trị, sở trị.

Suy nghĩ nghĩa khổ vui

Tác ý và an trụ

Gian nan và tướng mạo

Thù đặc chẳng thù đặc.

Chủng tánh Như lai nói

Chư Phật và Nhị thừa

Năm thứ và mười thứ

Sáu, sáu thứ đạo lý

Chư Phật công đức mầu

Quả cõi kia, thanh tịnh

Giải thoát và pháp thân

Đều không nghĩ vô thượng.

Tuy không dùng gia hạnh

Nguyện lực trước đã dẫn

Nương vô vi phát khởi

Đã tạo không hai tướng.

Giảng nói các sự pháp

Riêng giải thoát, phân biệt

Các pháp tướng mười một

Là kinh luật, bổn tạng.

Các tướng và đoạn diệt

Không hoại mất phương tiện

Hai quả sai khác kia

Là lược nghĩa các kinh.

Lược nói đạo Du-già

Duyên chánh pháp đã nghe

Xa-ma-tha và quán

Nương ảnh tượng thành tựu.

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 109

LUẬN ĐẠI THỪA

TRANG NGHIÊM KINH

SỐ 1604

( QUYỂN 1 → 13 )

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN