SỐ 1507 — LUẬN PHÂN BIỆT CÔNG ĐỨC

QUYỂN 3

Phật bảo các Tỳ-kheo: “Với lòng đại từ của Phật, mong muốn sao cho đệ tử, biết đầy đủ về nghĩa niệm Phật, cũng như người cha, đặt ra điều ước răn bảo con cháu, muốn cho chúng được thành tựu, không có không được. Để chuyên cần, tinh tấn niệm Phật, nên quán Như Lai, sao cho hình thể và mắt mình chưa từng xa rời, như A-nan quán Phật không biết nhàm chán, tâm niệm không bao giờ hết.”

Bấy giờ, trên lưng A-nan nổi lên mụt nhọt sưng đỏ. Đức Phật sai Kỳ Bà chữa trị cho A-nan. Kỳ Bà bạch Phật: “Con không dám dùng tay tiếp cận lưng A-nan”. Phật bảo Kỳ Bà:

Chỉ chữa trị, chớ hoài nghi! Ta sẽ thuyết pháp cho A-nan nghe, để cho A-nan không có cảm giác đau nhức.

Như Lai bảo A-nan, hãy nhìn cho thật kỹ tướng tốt của Phật. Phật vì A-nan nói: “Thân Như Lai là vô số Kim cương, không thể hư hoại, vì được hình thành do ba ngàn hai trăm công đức phước”.

nan chăm chú nhìn ngắm đức Phật, không mỏi, tai nghe Phật thuyết pháp không chán, với tâm niệm không phân tán. Lúc ấy, mụt nhọt trên lưng A-nan vỡ mủ ra, Kỳ Bà dùng cao thoa xức.

Phật hỏi A-nan: “Ông có cảm giác đau nhức trên lưng không? A-nan đáp:

Bạch Thế Tôn! Không có cảm giác.

Phật nói: Không có cảm giác đau nhức, ấy là do niệm Phật, mà Bốn vô sở úy và Mười lực được thành.

Xưa có Trưởng giả, dẫn đứa ở đến lễ Thâu Bà và nói: “Nam mô Thập Lực Thế Tôn, đứa tớ đứng sau lễ nói: “Nam mô Thập Nhứt Lực Như Lai”. Trưởng giả nói:

Đức Như Lai có mười lực, sao lại có mười một lực?

Đứa tớ thưa: “Nói mười một lực đâu có sao, đừng nói chín lực là được. Nói mười một lực, lại có thêm một lực, nào có lỗi lầm gì?” Đại gia yên lặng ra về.

Hỏi: Các Pháp sư: “Như Lai có bao nhiêu lực?”

Đáp: “Hoặc có ba lực, hoặc có mười lực, hoặc nói có vô số. Nếu vậy, nói là lực thì không giới hạn ở số mười sao?”

Trưởng giả liền xuất gia học đạo, miễn tôi tớ. Vì chủ nhà nói bốn chẳng phải là không đủ, nói vô số chẳng phải là có thừa; vào thời điểm thích hợp, ứng vật sẽ không có lượng thường.

Niệm Pháp. Nghĩa là từ dục cho đến không dục, từ dục cho đến đạo, từ lậu đến vô lậu, từ hữu vi đến vô vi…

Vì sao biết như thế?

Xưa, Đức Thế Tôn thuyết pháp, giáo hóa tại nước của vua Ưu Điền. Đức Phật đã nói như thế nầy: Khi còn ở cõi Trời Ba mươi ba, Phật vì mẹ Ma Da thuyết pháp, ròng rã chín mươi ngày, rồi mới trở lại.

Lúc ấy, ở dưới phía bắc thành Ca Thi, có Tỳ-kheo ni Ưu Bát Liên Hoa, với tâm niệm chỉ muốn một mình gặp Phật trước tiên.

Bấy giờ, các quốc vương cũng không thấy Phật đã ngót chín mươi ngày, nên đều có tâm tình khao khát, ngưỡng mộ, đều tập họp đến để gặp.

Phật suy nghĩ: “Ta sẽ vì Tỳ-kheo ni, không nên ở trong chúng đông đảo nầy, mà sẽ tạo phương tiện để cho Tỳ-kheo ni ấy được ở trước”, tức thì Phật hóa Tỳ-kheo ni làm Chuyển Luân Thánh Vương. Theo như pháp của Thánh Vương, các tiểu quốc vương vừa trông thấy vua Thánh, đều tự giải tán để nhường chỗ. Tỳ-kheo ni liền trở lại hình cũ, đến gặp Phật, lễ bái, hỏi han. Các quốc vương tiếp tục đến yết kiến Phật, không còn thấy Thánh Vương nữa, mới biết vua Thánh vừa rồi là do Tỳ-kheo ni hóa ra, bèn nói với Tỳ-kheo ni: “Chỗ thấy vừa rồi là dối gạt như thế sao?

Khi đó, Ưu Bát Liên Hoa với tâm niệm tự cho mình là người được thấy Phật trước hết! Phật bảo Ưu Bát Liên Hoa: “Cô tự cho mình là yết kiến Phật trước hết, trong khi lại có người trước cả cô, sao không xem kỹ là ai? Phật nói: “Chính là Tu Bồ Đề ở trong núi phía đông thành La Duyệt đang ở đó vá y.” Vị Trời nói: “Phật đã về cõi dưới rồi!”

Tu Bồ Đề bảo: Tôi là đệ tử theo pháp phải qua đó lễ Phật và hỏi han; nhưng suy nghĩ kỹ lại Phật đang ở đấy, hoặc sắc vàng ròng là Phật ư ?. Vàng ròng mà lại có giới hạn?

Phật nói: “Tất cả các pháp là không, không hề có. Nếu hiểu mười hai nhân duyên là Không, thì hiểu các pháp chẳng phải tạo ra, chẳng phải làm ra, chẳng phải người, chẳng phải sĩ phu, không thọ mạng, chẳng phải thọ mạng, tức là thấy pháp. Thấy pháp không thọ mạng, còn thấy chẳng phải thọ mạng là thấy Ngã”.

Nói rồi liền chấp tay xướng lớn: “Cung kính đảnh lễ, đúng vậy”. Rồi trở lại vá y. Do vậy, mới nói Tu Bồ Đề là người thấy Phật trước nhất!”.

Phật là chủ của các pháp. Hiểu rõ pháp Không, tức là niệm Pháp.

Niệm Chúng, nghĩa là chúng Hiền, Thánh. Thông thường, chúng có nhiều thứ hạng. Ngoại đạo thì có chín lăm loại, mỗi loại đều có chúng. Hoặc đó là những người hòa hợp, hoặc cũng có thể không đồng, cũng dùng giới luật, tự đề phòng, cũng thực hành thiền định, hoặc lấy vô tưởng làm cái đẹp tận cùng, đều tin ở việc mình làm tự cho là chơn chánh, chỉ không được tám phẩm Thánh đạo chân thật, chính vì thế, nên không thể đến Niết-bàn! Mặc dù có Năm thông trụ nơi sự sống lâu và vô tưởng kéo dài kiếp, nhưng đều không tránh khỏi sinh tử. Chỉ có người thuộc Bốn hướng, Bốn quả là Thánh chúng của Như Lai, mới không bị bốn ngựa chạy nhanh làm cho trôi nổi, bị tan tác vì Chín chỉ. Nên kinh nói: “Chín mươi sáu thứ Tăng, Tăng của Phật là chơn chánh hơn hết. Bốn bộ chúng của Như Lai đều đồng là dòng họ Thích, ví như nước của bốn sông Hằng, dù mỗi sông đều có riêng năm trăm nhánh, nhưng cùng hợp vào biển cả, và đồng một vị. Chúng cũng như thế, hoặc có dòng Sát-đế-lợi, hoặc dòng Bà-la-môn, hoặc dòng Trưởng giả, hoặc dòng Cư sĩ. Trong bốn dòng đó, đã là người học xuất gia thì đều là dòng họ Thích, không còn ngần ấy tên riêng, vì đã được chung gộp lại nên nghĩa ấy càng sâu.

Chúng Tăng: Là hợp lại tiếp nhận nơi ba thừa. La Hán tăng cũng xuất hiện ở đấy, Duyên nhất Giác, cũng xuất hiện ở đó. Đại thừa Tăng cũng ở trong ấy; thế nên gọi là ruộng phước tốt quý; giúp ích cho chúng sinh trong ba cõi, không có ai vượt qua được địa vị tốt đẹp nầy. Như Lai dù đã thành chánh giác, thường trở lại hướng đến chúng Tăng.

Sám hối: Nghĩa là do đức (địa) tăng sâu dày, ba đời chư Phật, Thanh văn duyên giác, đều do tăng mà được diệt độ, cũng như Tỳ-kheo Phạm Ma Đạt, nương tựa Thánh chúng mà được cứu giúp toàn vẹn.

Niệm Giới: Nghĩa là thực hành giới thanh tịnh, đủ các luật nghi, cũng như thợ gốm điều chỉnh, sữa chữa đất thô, làm ra các đồ đựng theo yêu cầu lớn, nhỏ, vuông, tròn, mỗi vật dụng đều vừa ý mình mong muốn. Giới cũng như thế, nếu người giữ giới thanh tịnh, mong muốn sinh lên cõi Trời, để thọ hưởng phước ba cõi, hoặc có người muốn dứt trừ kết sử để cầu đạo, thì mọi nguyện cầu sẽ được vừa ý. Cũng như chiếc bình đẹp đẽ, tùy thuộc ý muốn người làm ra, tức sẽ được ngay. Vì giới là gốc, kiêm thực hành Ba mươi bảy phẩm và các Định, Tam muội, dứt trừ Bảy sử, Chín kiết, tiến tới thành trì Niết-bàn, ví như đất thô đã thành đồ đựng, không còn vụn nát nữa.

Niệm Thí: Nghĩa là thí có hai sự: hoặc thí có chủ, hoặc thí không có chủ. Lại có hai cách thí:

Gọi là cho

Gọi là bỏ

Lại có hai loại thí:

Thí của.

Thí pháp.

Cho tức thí có chủ. Bỏ tức thí không có chủ. Bỏ, thì bỏ kiết. Cho, tức trước kia người đã thọ lãnh của và pháp. Sở dĩ thí đến Niết-bàn là vì: Nếu khi cho người của cải và pháp mà tâm không mong cầu được đền trả, không chấp của, không chấp pháp kia, ba sự không có trở ngại, tức đồng với vô vi. Nếu có khả năng bỏ kiết, cũng là Niết-bàn. Bỏ hay cho đều cùng đến Niết-bàn, cũng như voi chạy theo tráng sĩ trẻ, thoái lui thì bị làm thịt. Nếu tiến thì sẽ phá tan quân, còn lui tức tự bỏ mạng cho thịt để ăn là lẽ tất nhiên.

Niệm Thiên. Có ba hạng trời: Có Trời đề cử, có Trời được sinh, có Trời thanh tịnh.

Trời đề cử là sao?

Đó là Chuyển luân Thánh vương, được mọi người đã đề cử. Sở dĩ gọi là Trời, vì Thánh vương có mười việc thiện giáo hóa đời, khiến cho người đời đều sinh lên cõi Trời, và vì ở trên con người, nên gọi là Trời.

Hoặc có thuyết nói: “Thánh vương hơn Phật”.

Vì sao nói thế?.

Vì Thánh vương trị người đời, làm cho con người không còn đọa vào ba đường ác. Thời kỳ Phật ra đời, ba ác không đoạn, do đấy nên hôn.

Hoặc có thuyết nói: “Đức Phật hơn Thánh vương. Sở dĩ nói hôn, là vì Thánh vương dùng mười điều thiện giáo hóa đời, nhưng không vượt qua cõi người, Trời, Phật xuất hiện giáo hóa người đời, khiến họ được đến Niết-bàn, do đấy mà hơn”.

Trời được sinh là sao?

Từ bốn Thiên vương, cho đến hai mươi tám cõi Trời, các người thọ hưởng phước, thảy đều Trời được sinh. Sở dĩ nói Trời được sinh, là vì còn lưu chuyển không dừng nghỉ, không lìa sinh tử, nên nói là Trời được sinh.

Thế nào là Trời thanh tịnh? Nghĩa là ba loại người: Phật, Duyên giác, Thanh-văn, đều dứt hết kiết, sử, ra khỏi ba cõi, thanh tịnh không dục, nên nói là Trời thanh tịnh.

Tám Trời Tịnh Cư: Thì vượt qua hai loại Trời đề cử, Trời được sinh vì là xứ thanh tịnh. Trong tám trời đó, là chỗ mà người niệm Thiên rất hâm mộ, Nhân niệm về Trời đề cử, Trời được sinh mà cũng có lý để đến Niết-bàn.

Làm sao biết được như thế?

Trong thành Xá vệ, có vợ chồng người thanh tín sĩ (Ưu bà tắc). Hai người không có con cháu, đều tinh tấn, tâm luôn có Tam bảo. Bấy giờ, người vợ mất sớm, được sinh lên cõi Trời Ba mươi ba làm Thiên nữ, đoan nghiêm vô song, trong cõi Trời ít ai sánh bằng. Thiên nữ tự nghĩ: “Ai gánh vác cho chồng ta?” Nên dùng thiên nhãn quan sát thế gian, thấy chồng của mình nay đã xuất gia học đạo, đã cao tuổi, lại tối tăm, kém cỏi, chỉ chuyên tin tưởng mà thôi, thường quét dọn sạch sẽ tháp, miếu, làm công hạnh. Thấy ông ta tinh tấn, siêng năng, về lý, lẽ ra được sinh lên cõi Trời, tất nhiên sẽ trở lại làm chồng mình. Lúc đó, ở trong tĩnh thất, đêm ngồi tư duy, đột nhiên thấy ánh sáng, ông ta ngạc nhiên vì có điều gì lạ, bèn ngẩng đầu ngước nhìn, thấy có thiên nữ, bèn hỏi nguyên do từ đâu đến đây? Thiên nữ đáp:

Tôi từ trên cõi Trời Ba mươi ba đến. Tôi vốn là vợ ông, nay đã làm Thiên nữ trên trời, vì thấy không ai gánh vác cho chồng mình, nay xem ra ông đã tinh tấn, đúng ra phải trở lại làm chồng tôi. Chính vì lẽ đó, nên tôi đến đây để nói rõ ý muốn của mình! Nói xong, bỗng nhiên không thấy nữa! Vì đã trở về trời.

Lúc ấy, Tỳ-kheo cao tuổi, từ đấy về sau, gia công tinh tấn gấp bội, lại càng siêng năng tu bổ, sửa sang tháp miếu cũ, sớm chiều không lười biếng, tích lũy công phu, được nhiều phước đức, chuyển biến vượt trội hơn, bèn ứng sinh ở cõi Trời Đâu-suất thứ tư.

Thiên nữ lại dùng thiên nhãn quan sát, thấy Tỳ-kheo già kia lại ứng sinh lên cõi Trời thứ tư, lại đến nói: “Ông đã chứa góp tinh tấn nhiều, nên đã vượt qua cõi của tôi, do vậy, tôi lại không được ông làm chồng!”. Nói xong, quay đi.

Tỳ-kheo lại tỏ ra tinh tấn gấp bội, vượt trội hơn khi trước nhiều. Ban đêm thì kinh hành, ngày lại tư duy thiền, tâm ý chuyển biến sáng suốt, nghĩ suy Bốn đế. Như thế, không bao lâu, bèn chứng được quả vị A-la-hán. Đó gọi là nhân của niệm Thiên, đạt được đến Niết-bàn là vậy.

Niệm Thôi dứt: Nghĩa là được định. Sự thôi dứt có hai: Có thôi dứt tục, có thôi dứt đạo.

Sự thôi dứt tục: Nghĩa là thực hành, làm việc quên mệt mỏi, rất ít dừng nghỉ, lười biếng, nên gọi là thôi dứt tục.

Sự thôi dứt đạo: Nghĩa là người của định.

Lấy gì để biết như thế?

Xưa có Tỳ-kheo tên Đẳng Hội, ngồi thiền ý định gần bên đường cái. Lúc đó có năm trăm cổ xe chạy qua, tiếng động vang dội ầm ầm, Tỳ-kheo vẫn yên lặng không nghe. Lúc ấy, trời nổi sấm chớp, sét đánh thình lình, trong khoảnh khắc, đại địa lại chấn động, vẫn không nghe thấy gì. Những người đi qua, lại, làm bụi, đất bay tấp vào áo Tỳ-kheo. Lúc đó, có một người đến gần, thấy vị Tỳ-kheo nầy đang ngồi ngay ngắn, không lay động, mà bụi đất bám đầy áo, chẳng hay biết gì. Rồi Tỳ-kheo định giác, phủi bụi, đất, đứng dậy. Người kia hỏi:

“Từ trước đến giờ, Thầy ngủ ư ?”.

Đáp: “Không!”

Lại hỏi:

Nếu không ngủ, thì vừa rồi, có đoàn xe chạy qua, và sấm sét, đất rung động, sao vẫn yên lặng, không kinh hãi? Do đâu mà được như đây?.

Đáp:

Lúc tôi nhập tam muội thôi dứt, thì hoàn toàn không còn nghe thấy gì cả như thế.

Do vậy, nói là người được định thôi dứt, thì dù trời đất che lấp, rơi rớt, cũng không thay đổi chí mình, nên mới gọi định thôi dứt.

Niệm an ban (Niệm sổ tức): Nghĩa là thôi dứt các cử chỉ ngồi, dong ruổi. Lối đi đến đạo chẳng phải chỉ một cách được tỏ ngộ mà có nhiều cách, mỗi cách đều có tác dụng.

Do đâu biết được như thế?.

Xưa, Thân Tử đã từng cúng dường mười bốn ức Đức Phật, theo Phật nghe pháp, chưa từng tổng tập sổ tức; đến đời Phật Thích Ca Văn, từ Tỳ-kheo Mã Sư bắt đầu đạt được pháp không, tức có dấu ấn Kiến đạo. Đức Phật mới diễn đủ về Tuệ, Lậu dứt, Kiết hết. Nay là trí tuệ bậc nhất, không do quán sổ tức mà được Niết-bàn.

Mục-kiền-liên, xưa đã cúng dường chư Phật suốt trong ba mươi kiếp, tu hạnh đại thừa, mà sau cùng cũng không xong, gặp Đức Thế tôn, lui nhận Lậu tận, từ xưa đến nay, chưa từng tập sổ tức. Tỳ-kheo Ca-diếp, thuở xưa, cũng đã từng cúng dường ba vạn Như Lai, cũng chưa từng tập sổ tức, đã nên được Bích-chi-Phật, nay lui làm La-hán. Tỳ-kheo Mã Sư, ngày xưa cũng đã từng cúng dường bảy vị Phật, cũng không tập sổ tức, nay cũng Lậu tận. Xưa, A-nan đã từng cúng dường hai vạn Như Lai, đã từng theo chư Phật thăm hỏi, thọ nhận giáo pháp, cũng không tập sổ tức. Chỉ có La Vân Ma Kha Kiếp Thất La, từ nhiều kiếp xa xưa đến nay, đã thường tập an ban (sổ tức), nay cũng đến với đạo. Do đấy, nói lối đến đạo, chẳng phải chỉ một cách.

An ban (sổ tức): Nghĩa là biết hơi thở dài, ngắn, lạnh, nóng, chậm, nhanh, từ thô đến tế, dần dần chế ngự được tưởng tán loạn, tức là đạt được sự vi diệu. Hoặc nhờ vào hơi thở để giác ngộ. Hoặc phân biệt để hiểu rõ. Hoặc hành đầu đà thủ tiết. Hoặc nghe nhiều, ghi rộng. Hoặc thần túc hiện bày nhận thức vi tế. Hoặc tự làm thanh tịnh, hoặc giáo huấn để giác ngộ. Những thứ đó gọi là lối tuy khác nhau mà vẫn đồng trở về một chốn.

Niệm Thân. Nghĩa là phân biệt bốn đại, nhận hiểu rõ năm ấm, giống như trò ảo thuật, như chiêm bao.

Do đâu biết được niệm thân sẽ được đến Niết-bàn?.

Xưa, sau khi Phật nhập diệt khoảng một trăm năm, có vua A Dục, làm chủ cõi Diêm-phù-đề, quần thần, phu nhân, voi, ngựa, mỗi thứ đều có tám vạn bốn ngàn. Bấy giờ, vua hay đi tuần tra khắp nước, gặp vua Diêm La, có mười tám địa ngục, cũng có quan lại tra hỏi tù tội. Vua hỏi các quan tả hữu:

“Đây là những người nào?” Đáp:

Người nầy là vua của người chết; chủ phân biệt việc thiện, ác”. Vua nói:

Vua của người chết mà còn có thể tạo ra địa ngục để trừng trị tội nhơn, ta là vua của người sống mà không thể tạo ra địa ngục ư ?.

Hỏi: Ai có thể tạo ra địa ngục? Các quan tâu:

Muôn tâu! Chỉ có người ác cùng cực, mới có khả năng tạo ra địa ngục mà thôi.

Vua hạ lệnh cho các quan hỏi han, tìm kiếm người ác. Các quan vội đi tìm kiếm, thấy một người đang ngồi dưới đất, dệt bông, bên cạnh có cung, tên, kiếm, có cần câu để câu cá. Lại, dùng thuốc độc trộn cơm làm thức ăn cho chim sẻ. Quan trở lại, đem trường hợp nầy tâu với vua, có người ác như thế. Vua nói:

Người ấy rất ác, tất nhiên hắn ta có khả năng làm được các việc ở địa ngục. Vua sai người gọi: “Nhà vua muốn gặp ông”. Người ác nói:

Ta là tiểu nhơn, không có hiểu biết chi, vua dùng ta làm gì? Vị quan nói:

Chính nhà vua muốn được ông cai trị việc địa ngục! Người ác kia, lập tức đi về nhà. Ở nhà có mẹ già, bèn nói với mẹ: “Nhà vua cho gọi con, mẹ ạ!”. Người mẹ nói: “Vua gọi con làm gì?”. Người con nói:

Vua muốn sai con cai trị việc địa ngục. Người mẹ nói:

Con đi, mẹ làm sao sống? Người mẹ liền ôm chặt chân con, không buông ra. Ý người con quyết đi, liền rút dao chém mẹ. Giết mẹ xong, rồi đi đến chỗ vua. Vua hỏi:

Mẹ không buông thả, do đâu ngươi đến đây được?. Hắn ta đáp:

Tôi giết mẹ mà đến! Vua nói:

Thật là người ác, tất nhiên có khả năng lo các vụ việc địa ngục. Vua liền ủy thác người nầy tạo dựng địa ngục. Thiết lập vạc nước sôi, cây rừng gươm, vua liền phong người nầy làm vua địa ngục, cho lập quan phụ tá, tất cả đều có sổ sách, như vua Diêm La. Vua hạ lịnh: “Nếu có người nào vào thành nầy, thì bất luận sang, hèn, đều sẽ bị trị tội. Vua nói: “Giả sử, chính ta mà bị vào trong nầy, cũng chớ cho đi ra”.

Lúc ấy, có vị Tỳ-kheo già tên là Thiện Giác, thường đi khất thực, khi đến bên ngoài cổng thành nầy, thấy có hương hoa đẹp, nghĩ bên trong chắc có người, tức thì vào thành, nhưng chỉ thấy cảnh trị phạt tội nhơn. Tỳ-kheo quá kinh hãi muốn ra trở lại, nhưng lính ngục không cho, và muốn dẫn đến vạt nước sôi. Vì Tỳ-kheo khẩn cầu:

Hãy rộng lượng một chút cho tôi, để đến giữa trưa.

Trong khoảnh khắc có đôi nam nữ phạm tội dâm, được đem đến ngồi đó để chờ trị tội, cai ngục đặt cối giã gạo, để giã hai tội nhơn nầy thành đống nước bọt”.

Vị Đạo nhơn nhìn thấy thảm trạng nầy xong, bắt đầu nghĩ đến lời Phật dạy: “Thân người như bọt nước tụ họp, chí lý thay, lời nói ấy! Thế là trong khoảnh khắc, nhóm bọt nầy, lại biến đổi thành màu trắng. Vị đạo nhơn lại nghĩ đến câu: “Thân người như đống tro tàn, đổi thay, xê dịch không nhứt định, như trò ảo thuật, như biến hóa”.

Rõ ràng đấy chẳng có gì chắc chắn cả! Tức thì ý tỏ ngộ, Lậu tận, kiết sử đều được giải trừ. Bấy giờ, ngục tốt đẩy Thiện Giác vào vạc nước sôi, Tỳ-kheo cười! Lính ngục nổi cơn giận dữ, sai bốn người xốc hai nách, đặt lộn ngược vào trong vạc, tức thì nước nóng hóa ra mát lạnh. Tỳ-kheo liền biến hóa thành ngàn lá sen, và ngồi kiết già ở trong hoa sen”. Lính ngục ngạc nhiên sợ hãi, tâu với vua A Dục: “Trong ngục hôm nay, có sự kiện quái lạ, xin đại vương tạm rút lại lịnh để đến xem!”. Vua A Dục phán:

“Trước kia, ta đã có một yêu cầu thích đáng là: Nếu ta vào trong ngục cũng không cho ra. Nay ta lại vào đó ư?” Quan lại tâu vua:

Đại vương chỉ vào không sao cả.

Vua liền vào theo. Nhìn thấy Đạo nhơn đang ngồi trên hoa sen; liền hỏi:

Ngươi là người nào ?. Đạo nhơn đáp:

Ta là Đạo nhơn.

Đạo nhơn nói với vua:

Ông là người ngu si!

Vua nói:

Vì lẽ gì ngươi gọi ta là người ngu si ?. Đạo nhơn đáp:

Ông khi xưa, khi còn là đồng tử, đã dùng một nắm đất dâng lên Đức Phật. Phật tiếp nhận và chú nguyện: “Về sau, ông sẽ là vị vua của cõi Diêm-phù-đề, lên ngôi làm vua Thiết Luân, danh hiệu A Dục. Trong một ngày, ông sẽ khởi công thiết lập tám vạn vạn ngàn tháp Phật. Và ngục nầy là tháp Phật ư ?”.

Ý vua tức thì tỏ ngộ, bèn ăn năn hối lỗi, lạy Thiện Giác làm thầy, và từ đấy vua hạ lịnh bãi bỏ ngục, chấn hưng việc phước, cho xây cất tám vạn bốn ngàn tháp miếu. Do đấy, mới nói: “Niệm thân được Niết-bàn, là nghĩa đó”.

Thế nào là niệm Tử, được đến Niết-bàn?.

Xưa, vua A Dục phụng sự pháp Phật rất tinh tấn: thường xuyên cúng dường năm trăm chúng Tăng, bốn sự cúng dường không thiếu, cả bên ngoài, cũng cung cấp cho năm trăm người ở A-luyện-nhã khất thực. Lại còn thiết đãi cả năm trăm người để thực hiện pháp cúng dường.

Lại cung cấp của cho các người nghèo thiếu ở khắp trong thành. Việc bố thí kéo dài thời gian rất lâu, nên của báu trong kho, ngày càng giảm dần. Bấy giờ, em vua, tên là Tu Già Đố Lộ, không tin vào Tam bảo. Đại thần Da Xá, cùng phu nhơn là Thiện Dung, cũng không tin. Ba người đồng tâm lo cho vua, thường can gián: “Cúng dường Đạo sĩ, sẽ làm cạn kiệt, rỗng không tài sản của nước, đâu dùng những đạo sĩ nầy làm gì?”.

Vua A Dục nói:

Ông nên giữ mồm giữ miệng cho tốt. Phàm phu, kẻ sĩ ở đời, sở dĩ bị chém thân, là do lời nói ác. Tu Già Đố Lộ lại tâu với vua:

Các Đạo sĩ nầy đều là những người trẻ tuổi, miệng tha hồ nhấm nháp thức ăn ngon, độ tuổi mà dục tình đang sung mãn, nếu để ở hậu cung lâu với phụ nữ, há có thể tin được ư ?

Vua đáp:

Đạo sĩ chế ra luật hình phạt, dùng pháp tự đề phòng, tiết thân, giữ gìn giới cấm, không bị khuất phục do sắc dục đâu!

Về sau, Tu Già Đố Lộ ra ngoài đi săn, trông thấy một người lẫn lộn trong đàn nai, liền ra lệnh bao vây bắt được người ấy, rồi hỏi:

Ông là ai? Người nầy đáp:

Lúc lên tám tuổi, cha mẹ tôi đã ở trong núi nầy, tôi được uống sữa nai, nên mới sống cho đến hôm nay.

Lại hỏi:

Lúc nai không có sữa thì cha mẹ ông ăn những gì? Người ấy đáp:

Lúc đó tôi đi theo nai, ăn cỏ, lá để tự cứu mạng mình. Lại hỏi:

Và như vậy có ý dục không? Đáp:

Có!,

Tu Già Đố Lộ bèn dẫn người ấy về cung, đem chuyện nầy thưa với vua:

Đây là người ăn cỏ, với thân hình ốm yếu, mà vẫn có tình dục, huống chi các Đạo sĩ, miệng tự tại uống ăn, thân thể khỏe mạnh, mập mạp, há không có tình dục ư ?. Nhà vua liền tâm niệm: “Phải tìm cách nào để hóa độ đứa em nầy?”. Liền bày mưu giả bộ muốn ra ngoài đi dạo, binh sĩ tập họp, nghiêm chỉnh chuẩn bị ra ngoài. Sau đó, Vua lén trở lại trong cung ẩn náu, không xuất hiện. Trước đó, vua đã bàn với các quan: “Nếu sau khi ta đi rồi, thì các khanh sẽ đề cử người làm vua. Các quan liền khuyên người em thử mặc vương phục. Người em giả vờ như không chịu.

Các quan lại nói :

Chúng tôi sẽ lo hết, Hoàng đệ chỉ đội mão trời, mặc vương phục, để được tung hô! Sẽ có các quan đứng hầu bên trái, phải, như pháp của Thánh Vương.

Vua A Dục thấy em mình đã quyết định, bèn từ ngoài đi vào và nói:

Như thế nào là đại vương? Người em tỏ ra rất xấu hổ khi thấy vua, xin vua ân xá, biết như vậy là tội lớn. Vua A Dục nói:

Trẫm mới ra ngoài đi dạo, Khanh v.v.. tại sao liền làm việc nầy? Thiết luân của trẫm không tồn tại ư ?. Sao lại ngang ngược như thế được!?. Ta giết ông, điều nầy ông phải chấp nhận thôi. Vua liền sai các quan bắt giam, đồng thời bí mật sai người đưa tin cho Đạo nhân hay, rồi khéo nói lên ý mình như vầy: “Đương lai, ta sẽ giết ông, nhưng nghĩ đến ông mới làm vua chưa đầy ngày, ý chưa được thỏa thích. Nay tạm nhờ ông làm vua bảy ngày, cứ như pháp vua của Trẫm: Cũng có các quan theo hầu, cũng đủ cung nhơn, kỹ nữ, uống ăn tiến ngự đầy đủ. Sau bảy ngày, sẽ căn cứ nơi pháp, tích cực như giáo mà thi hành”. Mặc dù đầy đủ bảy ngày, nhưng tự trong tâm người em không có chút sướng vui nào!”.

Lúc này, Đạo nhơn lại đến, mang bát, cầm tích trượng tới thẳng trước cửa cung vua. Vua hỏi:

Đạo nhơn muốn gì ? Đạo nhơn đáp:

Muốn xin người chết! Vua nói:

Tội nhơn nầy phải chết, Đạo nhơn không xin được đâu!. Đạo nhơn lại nói:

Chỉ xin để làm Đạo nhơn, sẽ khiến cho học đạo. Vua nói:

Thử hỏi xem người nầy có khả năng học đạo được hay không?

Đạo nhơn liền hỏi:

Nay ta xin ông để làm Sa-di. Ông đồng ý không? Đáp:

Thành thật mà nói, nếu có sai khiến làm tôi tớ, tôi cũng sẽ không chối từ, huống chi lại được làm Sa-di?

Vua nói:

Làm Đạo nhơn khó, phải thẩm tra xem có thể làm được không? Pháp của Đạo nhơn là phải mặc áo xấu, ăn dở, một lòng đem hình,

mạng, hướng đến việc hành đạo mà thôi. Ông đã quen với thú vui riêng, có khả năng cam chịu khổ hạnh nầy không?.

Đáp: So với phải chết, khổ hạnh nầy không kham nổi sao?. Vua bảo:

Nếu kham nổi ấy là đã hiểu ra, vậy phải khất thực bảy ngày.

Vua hạ lịnh cho nội cung, lúc Tu Già Đố Lộ đến khất thực, phải cho thức ăn rất dở.

Liền khiến mặc áo cũ xấu, tạo ra các phòng khất thực, chỗ nào cũng cho đồ ăn dở, Tu Già Đố Lộ cảm nhận tình sâu về tội miễn chết, nên cam tâm ăn thức ăn dở. Đủ bảy ngày, vua thấy tấm lòng của Tu Già Đố Lộ vẫn không có gì thay đổi, vẫn vững tâm, liền cho làm đạo, bảo:

Ông thường nói: “Đạo nhơn nhàn nhã, nhiều tình, khó tin”. Vì ông khất thực nên mới cho ở trong cung của ta, cũng còn có chút tử tế, đạo nhơn khất thực, còn tệ hơn như thế, lẽ nào có thể có dục tình ư?. Liền giao phó Thiện Giác làm Sa-môn. Vua sai đến thành Thạch Thất. Trong thành ấy thực hành các thiền quán, hoặc ở nơi gò mả, hoặc ở bên cội cây. Bấy giờ, Sa-môn Thiện Giác đang ở trong chốn gò mả để quán tử thi. Ban đêm, trông thấy có ngạ quỷ đánh một tử thi, Đạo nhơn liền hỏi:

Vì lý do gì đánh tử thi nầy? Ngạ quỷ nói:

Ta ngồi ở đây, tử thi làm khổ ta như thế, do đấy ta mới đánh. Đạo nhơn nói:

Vì sao không đánh tâm ông? Đánh tử thi nầy phỏng có ích gì? Trong khoảnh khắc, lại có vị Trời dùng hoa trời Văn-đà-la rải lên trên tử thi.

Đạo nhơn lại hỏi:

Vì lẽ gì rải hoa trên tử thi hôi thối nầy?.

Đáp: - Ta do tử thi nầy mà được sinh lên cõi Trời. Tử thi ấy là bạn lành nên ta đến rải hoa để đền đáp lại ơn xưa!

Đạo nhơn nói:

Vì lẽ gì không rải hoa trong tâm ông, lại rải hoa trên tử thi hôi thúi ấy?.

Phàm gốc của thiện, ác đều do tâm tạo ra. Các ông sao lại bỏ gốc lấy ngọn kia?.

Lúc ấy, Tu Già Đố Lộ tự nghĩ: “Ta từ chết mà được sống, lại do nhân duyên nầy sẽ được giải thoát. Bèn quán thân niệm tử, suy nghĩ phân biệt, hiểu rõ lẽ vô thường, khổ, không, vô ngã, liền đạt được A-la-hán. Do đấy, mới nói: “Người niệm Tử, cũng đạt đến Niết-bàn là vậy”.

**

LUẬN PHÂN BIỆT CÔNG ĐỨC

QUYỂN 4

Sở dĩ Như Lai nói rộng về bốn bộ, mỗi bộ đều nói là thứ nhất, là vì trong các pháp để lại cho mạt thế ở vị lai, hoặc có Phạm chí ngoại đạo bốn họ và bốn bộ đệ tử, cùng tranh luận phải trái, tự xưng mình là tôn quý còn người khác là thấp hèn… Những bọn như thế, không thể kể hết, nên vì dự phòng việc đó khi chưa xảy ra, nên mới mở ra con đường tự túc.

Nay gọi Câu Lân là người thứ nhất, vì đó là người hào quý của dòng họ Thích. Cũng như Vua lựa chọn người tùy tùng phải là người chịu bỏ công khó nhọc nên phải chọn họ là thứ nhất.

Lại nữa, thọ nhận pháp giáo hóa đầu tiên, không có ai có khả năng thọ nhận trước mình, nên cũng gọi là thứ nhất. Khéo léo có thể khuyến dụ, dẫn dắt, tương lai nuôi dưỡng Thánh chúng, thọ danh xưng Thiện Lai, trước tiên, nên cũng được gọi là thứ nhất. Như được quy ngưỡng trong cõi Người thì Già-ca-việt là hơn hết; trong các ánh sáng, mặt trời là hơn hết; trong các tinh tú, mặt trăng là hơn hết; trong vạn sông, biển là hơn hết; trong Tứ Thiên Vương, Đề Đầu Lại Trá là hơn hết; trong trời Ba mươi ba, Thích Đề Hoàn là hơn hết; trong sáu trời cõi Dục, Ba Tuần được cho là hơn hết; trong mười tám trời cõi Sắc, Tịnh Cư là hơn hết ; Trong chín sáu bộ tăng, Thích Tăng là hơn hết; trong chín mươi sáu thứ đạo, Phật đạo là trên hết; trong năm người Tỳ-kheo v.v., Câu Lân là hơn hết.

Do đấy mà nói Câu Lân là thứ nhất.

Tỳ-kheo Ưu-đà-di là người khuyến dụ, dẫn dắt hơn hết. Tỳ-kheo hành khuyến dụ, dẫn đạo, sở dĩ gọi hơn hết là vì Đức Phật sắp trở lại độ bổn quốc, trước hết là thể hiện thần biến, nhằm đối đáp với nhà vua nên mỗi mỗi đều được giải thích. Số người được hóa độ không thể kể hết, nên nói khuyến dụ, dẫn đạo là hơn hết.

Tỳ-kheo Ma Ha Đàm, thì căn nhạy bén, mẫn tiệp còn Tỳ-kheo khác đều Lậu tận, thành tựu thần thông. Tỳ-kheo nầy, lậu chưa tận mà đã thành tựu thần thông nên xưng là Câu-luật-đà.

Thông thương người cỡi hư không đều dùng thần túc, còn Tỳ-kheo nầy có thể đi trên không như bước đi trên đất liền, đó là khả năng có được của Tỳ-kheo Thiện Trửu, nên gọi là Câu-luật-đà.

Thần túc của Mục Liên, là lặng lẽ đi qua cõi nước khác. Thần túc của Tỳ-kheo Bà Phá, lấn vào hư không, tiếng chấn động gần xa, vì có năng lực thâu phục ngoại đạo, nên gọi là Câu-luật-đà.

Tỳ-kheo Ngưu Cước, do hai sự nên không được ở thế gian. Hai sự đó là gì? Chân của Tỳ-kheo nầy trông giống như chân bò và ăn no thì nhai lại. Do hai việc nầy, nên không được ở thế gian. Nếu, Phạm chí ngoại đạo, thấy Tỳ-kheo kia nhai lại, thì cho Sa-môn ăn không phi thời, sinh tâm chê bai. Do đấy, Đức Phật khiến lên cõi Trời; ở nơi giảng đường Thiện Pháp ngồi thiền, định ý. Tỳ-kheo Thiện Giác thường vì chúng Tăng nên cũng lại đến cõi Trời.

Sau khi Phật nhập Niết-bàn, Tôn giả Ca-diếp đánh kiền chùy, tập họp chúng Tăng rộng rãi, lệnh cho A-na-luật quán sát khắp thế giới, để xem ai không đến họp. A-na-luật, liền quán sát hết thế giới, chỉ có Tỳ-kheo Kiều Tu Hoàn, hiện nay đang ở trên trời, liền sai Thiện Giác, lệnh cho mời đến. Thiện Giác đến cõi Trời Ba mươi ba, thấy Tỳ-kheo nầy đang nhập định Diệt tận tại giảng đường Thiện pháp, ông liền khảy móng tay đánh thức và nói: Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn đã mười bốn ngày. Ca-diếp tập họp chúng, sai tôi lệnh cho ông nên xuống thế gian, đến chỗ chúng tập họp.

Kiều Tu Hoàn đáp:

Thế gian đã không, tôi đi làm gì? Tôi không chịu trở lại đời, mà muốn nhận lấy Niết-bàn. Liền đem y, bát phó thác cho Thiện Giác trở lại với chúng Tăng, mà thủ chứng Niết-bàn. Do nhân duyên nầy, khéo ở nơi cõi Trời; nên gọi là Câu-luật-đà.

Tỳ-kheo Thiện Thắng, vốn là con của quý tộc, lúc mới sinh ra, đã có giày vàng tự nhiên mang vào chân, cha mẹ rất quý trọng, nên xây cất cung điện ba thời, kỹ nữ vui vẻ, luôn ở bên cạnh. Lúc đó, vợ đang nằm ngủ, nhìn răng trắng của nàng, thân hình dù đẹp, nhưng chỉ là xương thôi. Quán khắp thân, thấy toàn xấu xa, đáng sợ, bất giác rùng mình. Ngoảnh lại nhìn nhà cửa, cũng giống như mồ mả, quá sợ hãi, bỏ chạy ra cửa, được hai vị thần đón tiếp, bèn hỏi hai vị thần:

Hiện nay, ách nạn chồng chất, ai có khả năng cứu? Hai vị thần đáp:

Chỉ có Đức Thế Tôn là khéo có khả năng cứu vớt tai ách.

Hỏi: Nay Đức Thế Tôn ở đâu?

Đáp: Ở gần Kỳ Hoàn. Có thể đến thưa thỉnh.

Tức theo ánh sáng mà đến chỗ Phật, đến nơi đầu, mặt lễ sát chân Phật. Phật dựa vào bổn tâm để giảng nói diệu pháp, tức thì tâm mở mang, Lậu tận, kiết dứt hết. Do nhân duyên nầy, Tỳ-kheo Thiện Thắng, quán xét điều xấu ác phơi bày là Câu-luật-đà.

Ưu Lưu Tỳ Ca-diếp, sở dĩ gọi là thư nhất, là vì từ đời trước đến nay, anh em có ba người, thường có ngàn đệ tử theo nhau, nay gặp Phật Thích Ca Văn ra đời, Phật dùng mười tám pháp biến đổi, độ cho ngàn người của Ca-diếp, chúng của Phật được thành, bốn sự cúng dường cũng từ đây mà hưng thịnh. Do đấy mới nói Ưu Lưu Tỳ Ca-diếp có khả năng bảo vệ Thánh chúng, cúng dường là Câu-luật-đà.

Giang Ca-diếp, sở dĩ gọi là thứ nhất, vì khi Phật thuyết pháp, đều nhất tâm nghe nhận, nghĩa lý tinh túy vào sâu trong thần thức, các kiết tiêu tận, bên trong đầy đủ thật đức, thấu đến xương tủy, khiến tủy mỡ hiện ra ngoài, hình trạng giống như mồ hôi. Do đấy mới nói là tâm ý lặng yên, có khả năng hàng phục các kiết, nên gọi là Câu-luật-đà.

Tỳ-kheo Mã Sư theo Phật thọ học, vừa trải qua bảy ngày, đã gồm đủ oai nghi, vào thành Tỳ Xá Ly khất thực. Khi đến trước cổng thành, từ xa, Ưu-ba-để-xá thống thấy Mã Sư, oai nghi đĩnh đạc, pháp phục chỉnh tề, trong lòng hết sức vui vẻ, gặp nhau, liền hỏi:

Hỏi: - Ông là ai?.

Đáp: - Tôi là Sa-môn.

Hỏi: Ông tự mình biết hay là có Tông sư?

Đáp: Có thầy.

Hỏi: Thầy là ai? Thuyết pháp như thế nào?.

Đáp: Thầy tôi danh hiệu Thích Ca Văn, là Trời trong các cõi Trời, là bậc chí tôn trong ba cõi. Lời dạy bảo của ngài là dùng “không”, “vô vi” làm chủ, vì dứt tâm, đạt bổn, nên hiệu là Sa-môn.

Ưu-ba-để-xá nghe diệu ngữ nầy, liền đạt được dấu ấn Đạo (Tu-đà-hoàn). Đồng học của Để-xá, hai người xưa có lời thề ước: Người nào được cam lộ trước, người đó phải báo cho biết ; do đó Để-xá liền từ giã Mã Sư, tới chỗ Câu-luật-đà. Thấy Để-xá đến với vẻ mặt khác thường, ngờ là đã được cam lộ, bèn hỏi:

Ông đã được cam lộ ư ?.

Đáp: - Đã được.

Vậy, cam lộ ra sao?.

Cam lộ, nghĩa là đã hiểu rõ các pháp là không là vô vi.

Câu-luật-đà liền suy nghĩ và đạt được dấu ấn Đạo.

Sở dĩ Mã Sư đạt oai nghi bậc nhất, là vì đời trước đã từng làm khỉ vượn trong năm trăm năm. Nay được làm người, tánh cũng còn vội vã, quấy nhiễu. Xuất gia bảy ngày, tức thì đổi thay ngay dấu vết cũ. Học dù đầu tiên còn nông cạn, nhưng khéo tuyên nói giáo pháp, khiến cho người xem thấy được dung mạo vui vẻ, mà thông đạt giáo nghĩa, vì do oai nghi khiến cho cảm ngộ, nên gọi là Câu-luật-đà.

Thân tử sở dĩ xưng là trí huệ thứ nhất, là vì đức Thế Tôn có nói: “Muốn biết Thân Tử là người có trí huệ ít hay nhiều, thì hãy dùng núi Tu-di làm nghiên, lấy nước nơi bốn biển lớn làm mực để viết, lấy gỗ tre trong bốn cõi thiên hạ làm bút, người đều đầy tràn làm, thầy dạy chữ muốn chép trí huệ của Thân Tử hãy còn không thể chép hết, huống chi là hạng phàm phu năm thông mà có thể lường tính được ư ? Vì thế, nên gọi là trí huệ Câu-luật-đà”.

Mục-kiền-liên sở dĩ gọi thần túc Câu-luật-đà, là vì Đức Thế Tôn cũng thuyết minh có chứng cứ: “Ngày xưa, vào thời kỳ ba tai họa lưu hành, dân chúng bị đói khổ, Tôn giả Mục-kiền-liên tâm niệm: “Lớp dưới của đất nầy đã cũ, vì có nhiều ngày, lớp đất phì nhiêu, màu mỡ ở giữa. Nay, dân chúng đói khổ, muốn lật trái lớp đất nầy để lấy lớp đất dưới phì nhiêu, hầu cung cấp cho sự sống của dân chúng”. Nghĩ như thế xong, bạch Phật: “Nay con muốn dùng bốn thần túc, lật trái mặt đất, lấy lớp đất phì nhiêu, để đem lại sự sống cho người dân, như thế có thể được chăng? Đức Phật nói:

- Thôi đi Mục Liên! Thần túc của ông, tuy có năng lực lật lớp đất nầy là không khó, nhưng chúng sinh ở trong đấy đâu có thể dùng một tay nắm bắt côn trùng, một tay lật mặt đất. Phật nói không thể. Vì sao thế? Vì Tỳ-kheo của những đời sau, phần nhiều không có thần túc. Giả như đời vị lai, khi có nạn đói lan tràn, quốc vương, quan, dân ra lệnh cho Sa-môn cuốc lật đất lên, nếu không làm được, thì chẳng phải là Sa-môn. Vì lấy thần túc nầy để chứng minh, nên gọi Mục Liên là Câu-luật-đà.

Tỳ-kheo Nhi Thập Ức Nhó sở dĩ xưng là khổ hạnh thứ nhất, vì thuở trước, ở nước Chiêm Ba có vị đại trưởng giả, sinh một đứa con đoan nghiêm, đẹp đẽ, dưới bàn chân mọc ra sợi lông dài khoảng bốn tấc, vì chưa từng bước xuống đất, nên phía dưới bàn chân mọc lông.

Xưa, thời Phật Ca-diếp, làm đại trưởng giả, có của báu vô tận, vì chúng Tăng xây cất tinh xá, giảng đường xong, dùng thảm lông cừu trắng trải dưới đất, để chúng Tăng giẫm đạp lên. Do nhân duyên nầy, nên được sợi lông mọc ra dưới bàn chân.

Sở dĩ có tên Nhi Thập Ức Nhĩ là vì lúc sinh, tự nhiên trong lỗ tai sinh ra ngọc báu, trị giá hai mươi ức, tức dùng điều ấy làm tên gọi.

Bấy giờ, vua Bình Sa nghe chuyện lạ kỳ ấy, muốn được thấy tận mắt, nên hạ lịnh khiến người đó đến. Tính dặm đường, phải mất mười lăm ngày đi xe mới tới. Sắp xuống xe, liền cho trải thảm lông cừu trên đất, sau mới đi trên đấy.

Nhi Thập Ức Nhĩ đã đến chỗ vua, vua bảo ngồi. Sau khi hỏi qua sức khỏe xong, nghe đồn người ấy có thể đánh đàn cầm, tức thì vua lịnh cho chơi đàn cầm. Vui vẻ với nhau xong, cùng đi đến chỗ Phật. Bấy giờ, đức Phật đang thuyết giảng rộng rãi diệu pháp cho đại chúng. Người ấy trông thấy Phật, hoan hỷ, đầu mặt lễ sát chân Phật, Phật cho phép ngồi, nghe pháp, lòng hết sức vui vẻ, cầu xin xuất gia, liền cho làm Sa-môn.

Sa-môn nầy rất tinh tấn, dũng mãnh kinh hành không trễ nải. Vì da thịt mềm mại, nên dưới bàn chân bị rách nát, chỗ kinh hành máu tụ thành bùn đất. Rất lâu mà lậu chưa dứt trừ. Quá mệt mỏi và thấy có phần trễ nai, nên tâm ông ta nảy sinh ý định muốn trở lại thế tục: “Nhà ta của tiền dồi dào tự ý tiêu dùng, rộng làm việc phước đức, cũng tránh khỏi được ba cõi ác. Đức Phật biết ý nghĩ của Sa-môn, nên hốt nhiên, ở trước mặt Tỳ-kheo, từ dưới đất, vọt lên, hỏi:

Ông vốn biết đánh đờn cầm, nếu mọi dây đàn căng thì có trở thành khúc nhạc hay không?.

Đáp: Không thành!

Nếu mọi dây đàn đều chùng, thì có thành không?.

Đáp: Không thành! Bạch Thế Tôn!

Nếu thong thả, không gấp, thì dây đàn và cây đàn sẽ tương ưng, có thành âm thinh hay đẹp không?.

Đáp: - Bạch Thế Tôn, được thành!

Phật nói: - “Việc tu hành cũng như thế. Không gấp vội, không quá thong thả, trung bình, thích hợp, điều hòa thì mới có thể thành đạo”.

Tỳ-kheo suy nghĩ lời Phật nói, tâm mở ra sáng suốt, ý thông tỏ, bèn thành A-la-hán. Do nhân duyên nầy, nên gọi là khổ hạnh Câu-luật-đà. A-na-luật sở dĩ gọi thiên nhãn Câu-luật-đà, là vì trong khi Đức Phật vì đại hội thuyết pháp, thì A-na-luật ngủ ngồi trên tòa. Đức Phật thấy A-na-luật ngủ, bèn nói:

“Nay Như Lai thuyết pháp, vì lẽ gì ông lại ngủ? Hễ ngủ thì tâm ý bế tắc, đâu có khác gì người chết?”.

na-luật cảm thấy hổ thẹn, khắc ghi vào tâm và tự phát lời thệ: “Từ nay về sau, không dám ngủ nữa!”. Vì không ngủ quá lâu, nên đôi mắt phải mất đi ánh sáng. Vì sao? Vì thông thường trong sáu cái ăn, mắt có hai cái:

Nhìn sắc

Ngủ nghỉ

Năm tình (căn) mỗi cái cũng đều có hai cái ăn: Người được ăn, sáu căn đều trọn vẹn. Vì do mắt mất ngủ, mất ăn, nên mất đi nhãn căn. Phật sai Kỳ Vức chữa trị cho A-na-luật. Kỳ Vức nói:

Không ngủ thì không thể chữa trị. Đã mất nhục nhãn thì không có cách gì nhìn thấy lại.

Năm trăm đệ tử của A-na-luật đều phân tán bỏ đi. Người giúp việc xỏ kim, giặt giũ, may vá y cũng bỏ đi. Chỉ hết, lại xỏ kim, không người có thể nhờ cậy, giúp đỡ, ông la lớn: “Ai là người muốn cầu phước, hãy xỏ kim giùm cho tôi!”. Bỗng nhiên, Đức Thế Tôn bước đến trước mặt Na-luật, lấy kim chỉ rồi nói:

“Có ta xỏ kim cho ông”. Hỏi: Là ai?.

Đáp: “Ta là Phật”. Na-luật nói:

Đức Phật đã có đủ phước, sao còn muốn cầu phước?. Phật đáp: - Phước đức có thêm là nhàm chán ư?

na-luật ngẫm nghĩ:

“Phật còn cầu phước, huống chi là với phàm phu?”.

Cảm kích trong tâm, một lòng hướng về Phật, nhìn thật kỹ. Vì tâm chí thành, nên bỗng nhiên được thiên nhãn. Do được thiên nhãn, nên A-na-luật suy nghĩ trở lại, liền đắc A-la-hán. Thông thường La Hán đều có ba nhãn: Nhục nhãn, thiên nhãn, tuệ nhãn. A-na-luật đúng là chỉ có hai nhãn: Tuệ nhãn, Thiên nhãn. Cho ba nhãn cùng nhìn là loạn nhãn nhục và thiên nhãn tranh công. Vì quan sát thô tế lẫn lộn, nên gọi là loạn. Na-luật tập trung sử dụng thiên nhãn, quán sát đại thiên thế giới, tinh hay thô đều ngắm nhìn trong hình chất riêng biệt, có thức, vô thức, đều biết rất rõ ràng.

Chỗ thấy của trời, người, có tịnh, bất tịnh, người quán tịnh cùng cực, thấy các thứ có hình loại trong thế giới vô thức, hữu thức, thảy đều lay động, nghi cho là trùng mà không phải trùng”.

Người quán bất tịnh, thấy hột cơm động đậy đều cho là trùng. Sự hơn, kém khác nhau do từ đấy mà có. Vì vậy, nói là thiên nhãn Câu-luật-đà.

Tỳ-kheo Ly Việt ngồi thiền, nhập định, sở dĩ gọi Câu-luật-đà, là vì:

Xưa, vua Ba Tư Nặc ra lệnh thỉnh Tỳ-kheo Ly Việt đang ngồi thiền ở dưới một tàn cây vào cung dự bữa ăn. Trải qua sáu năm, không giao tiếp với người nào, chính vì muốn di chuyển đến nơi cây khác, nhưng thần cây không cho. Lấy gì làm chứng?.

Vì khi sắp dời đổi chỗ ở, thì thần cây rải hoa cúng dường, lấy đấy làm chứng, biết là thần cây kia không cho.

Lấy gì để biết ý thần cây kia, không nghĩ đến người khác?.

Lúc ấy, Câu Hi La đến chỗ Tỳ-kheo Ly Việt, nói: Sao không ngồi dưới tàn cây xanh tốt, ngồi ở tàn cây khô nầy làm gì?.

Đáp: Gọi là bậc nhân, thì bốn biện tài là thứ nhất, có khả năng phân biệt nghĩa pháp, kể cả sự ứng từ. Không thẩm tra, phân biệt cây khô là ở trong biện nào? Tôi đã tự ngồi ở đây ngót sáu năm về trước, đâu có phân biệt tươi, khô. Nhân giả mới đến mà đã phân biệt rồi sao?.

Tỳ-kheo Ly Việt được nhà vua thỉnh vào cung, ngày ngày cúng dường, khiến các phu nhơn đều tự phải ngay thẳng. Sáu năm do bố thí phân phát đầy đủ, thời gian ấy chẳng cần biết danh tánh thí chủ. Vua nói: “Sáu năm thọ thỉnh mà không biết tên người, thí chủ sao phải nhứt định như thế?”

Đáp: “Tôi ngồi dưới tàng cây, còn không biết cây khô, cây sống, huống chi là nhận thức danh tánh người nào? Phước cúng dường thiền, công đức ấy đạt được chí thuần, thì tùy thuận theo sở nguyện của vua, và có thể tiến đến Niết-bàn. Là ruộng phước tốt, nên gọi là ưa vui thiền Câu-luật-đà”.

Tỳ-kheo Tha La Bà Ma, khuyên tuân theo cách thức thí, lập trai giảng. Phật giao tăng sự cho Tỳ-kheo, này phân công thích nghi trong bộ chúng. Nào cần Khế kinh thì giao Khế kinh, cần Tỳ-ni thì giao Tỳ-ni, cần đại pháp thì giao đại pháp, cần ngồi thiền thì giao ngồi thiền, cần tòa cao thì giao tòa cao ; người nào cần khất thực thì giao khất thực, cần giáo hóa thì giáo hóa, tùy từng việc, từng phần mà đều tùng thuận.

Nếu có đàn việt đến thỉnh, thì theo thứ tự mà sai đi, bất luận cao thấp. Nếu có thỉnh riêng, thì không có thể lệ nầy.

Bấy giờ, đàn việt thỉnh hết, nhóm Lục quần Tỳ-kheo cũng theo

thứ lớp, nhưng gặp nhà nghèo, ôm hận trở lại, hướng về Đức Phật, oán trách: “Ma La thấy rõ là đã lừa dối, tự mình tiếp nhận chỗ tốt, đem nhà nghèo phân phát, như vậy là bình đẳng sao?”. Phật hỏi Ma La:

- Ông có thật sự như thế không?. Đáp: - Không, bạch Thế Tôn!

Thế là đến giờ, Ma La không có ăn, giờ ngọ sắp trôi qua, bèn dùng phân bò hòa với nước uống để đúng trai. Nghe nhóm Lục quần nói, Ma La không có lý do để tự biện minh, liền đến trước Phật, mửa ra nước phân nầy. Lục quần hổ thẹn, hai người cảm kích khiến kiết Lậu tận, hai người trở lại làm bạch y, hai người thì từ lỗ chân lông trên mặt chảy ra máu sôi, mạng chung, đọa ngục A Tỳ.

Trai giảng: Chúng bộ tập họp cả lại, để thọ trai, tập học chung; vì khéo có khả năng khuyến thỉnh thành tựu, nên gọi là bậc nhất.

Tiểu Đà-la-bà là chủ xây dựng phòng nhà cho tăng bốn phương.

Công sức của họ được thành tựu chung, nên không gọi riêng.

Tỳ-kheo Lại Trá-bà-la, sở dĩ được gọi hào quý, là vì thuộc dòng dõi vua, là người thông tuệ hiểu rộng, ít ưa theo đuổi việc học. Nghe Phật xuất thế, khai hóa những kẻ ngu si mê tối, liền đến Tinh xá Kỳ Hoàn, nghe thâu nhập lời pháp, nghe lời dạy mà nhập thần, suy nghĩ rồi muốn xuất gia, quay về thưa với cha mẹ, cha mẹ không cho. Tâm tự suy nghĩ: “Tất cả chúng sinh đều là cha mẹ mình, há riêng chỉ hai người là cha mẹ hay sao?”. Nghĩ như thế xong, bèn đến chỗ Phật, xin được làm Sa-môn. Phật hỏi:

Cha mẹ ông có cho phép hay không?

Bà La bạch:

Không cho! Bạch Thế Tôn.

Anh của ông ấy là quốc vương. Bà La lại đều tâu vua, xin cầu đạo, Vua cũng không cho bèn suy nghĩ phải bày phương tiện để xuất gia vì đạo. Chính vì cha mẹ chỉ có một con, nên không muốn lìa xa nửa bước!

Trong khoảng thời gian cần thiết nầy, Bà La chỉ xin một mình được ngồi trên chiếc giường hẹp, dài trước cha mẹ, không uống, không ăn. Trải qua sáu ngày, cha mẹ hoảng sợ, vì e con mình sẽ chết mất. Nếu đứa con nầy chết đi thì còn ai thay thế nó? Bà la thưa cha mẹ xin cho con một yêu cầu: “Nay, xin cha mẹ cho con vì đạo, con sẽ thường xuyên trở về nhà thăm.

Cha mẹ đã đồng ý, Bà La liền đến chỗ Phật. Đức Phật hỏi:

Cha mẹ đã cho ông xuất gia rồi ư ?.

Dạ đã cho, bạch Thế Tôn!. Phật bèn dạy:

“Thiện lai Tỳ-kheo! Ngài dùng tay xoa đầu Bà La, râu tóc tự rụng, sạch như mới cạo được bảy ngày, ca sa đắp vào thân, trở thành Sa-môn. Phật thuyết giảng bốn đế, Bà la nghe pháp chứng đắc La Hán”.

Do yêu cầu từ trước, nên Bà La được trở về nhà, đắp y, bưng bình bát đứng trước cổng. Lúc ấy, người giúp việc đem thức ăn ra cúng dường. Bà La giở nắp bát xin nước uống, sắp đổ nước vào, người giúp việc ngẩng đầu lên nhìn, biết là đại gia, bèn vào thưa: “Công tử đang ở bên ngoài. Cha, mẹ nghe nói đều mừng vui chính xác là người con cha mẹ đã đồng ý cho làm người Hiền, liền bước ra đón vào nhà, cùng lo sửa soạn các thức ăn ngon”.

Bà La thưa: “Ngày giờ đã qua, đúng pháp nên con không ăn”. Cha mẹ nói:

Ngày nay đã như thế, ngày mai con hãy đến sớm! Bà La vội trở lại chỗ đã nghỉ.

Sau khi Bà La trở về, ở nhà cha mẹ căn dặn các phụ nữ hãy nhớ: “Ngày mai con ta sẽ đến, các ngươi phải tự trang điểm, ăn mặc cho thật đẹp, khả dĩ khiến con ta trở lại làm bạch y, đó là điều tốt nhất cho các ngươi”. Lại lịnh cho quan lại giữ kho báu xuất các ngọc báu, vàng, bạc, mỗi thứ đều để từng nhóm riêng, với ý mong muốn con sẽ bị xao động, để rồi nhiễm tục mà trở lại gia đình.

Sáng hôm sau, đến giờ ăn, Bà La bưng bát trở lại nhà mình; đến tòa ngồi xong, các phụ nữ, kẻ hầu với dáng vẻ thùy mị, hoặc rải hoa, hương; hoặc phủi y, dũ nệm cỏ, cử chỉ luôn dịu dàng khả ái.

Bà La nói:

Các em đâu phải phiền hà khổ nhọc như vậy! Các phụ nữ có cảm nghĩ:

“Giữ lấy chúng em làm em gái, sẽ không có lý để trở lại làm Sa môn”.

Bà La nói với cha mẹ:

Cha mẹ dùng vật báu này làm gì? Những thứ ấy chỉ mê hoặc con người chúng sẽ gây ra nhiều tai họa, sao không vứt chúng xuống đầm lầy, dưới chân núi cho rồi!?.

Cha mẹ can gián:

Đạo đức ở tâm, đâu cần phải xuất gia. Trưởng giả Chất Đa, cũng tại gia mà đắc đạo!

Bà La nói:

Thưa cha mẹ! Con chưa nghe người tại gia nào mà được dứt hết các lậu. Trưởng giả Chất Đa đắc đạo, vẫn còn có phần của một đời còn lại, đâu đủ là cao quý? Dù là dòng dõi hào tộc, cành vàng lá ngọc, nhưng đều vứt bỏ để đi xuất gia. Cho nên gọi Ngài là xuất gia bật nhất.

Tôn giả Ca Chiên Diên, sở dĩ được xưng là người giỏi phân biệt nghĩa, là vì sắp nêu bày giáo pháp, trong tâm Tôn giả thường suy nghĩ: “Nhơn gian luôn ồn tạp, huyên náo như thế thì, tư duy tinh tấn sẽ không chuyên nhứt, nên phải ẩn náu trong vùng tĩnh bảy ngày để, soạn tập đại pháp, xong rồi đệ trình lên Phật. Phật khen:

Lành thay!

Thánh đã chấp thuận dùng làm một tạng, nghĩa nầy vi diệu, hàng phục được ngoại đạo. Cho nên gọi Ngài là giỏi phân biệt bậc nhất.

Lại nữa, gọi là thứ nhất, vì đức Thế Tôn đến nước Thích Sí, ngồi bên một cội cây, tay cầm cây gậy. Dòng họ Thích đều đến xem Phật, có người nói:

Trước đây đã từng lìa bỏ con gái tôi, vốn rất xinh đẹp hơn hết. Ý hiện nay ra sao?.

Đáp: “Về ý, nghĩa là không vướng mắc thế gian, không nhiễm nơi đời”.

Phạm chí nói: “Lành thay! Nhận hiểu, rồi lại bỏ đi!”

Về sau, các Tỳ-kheo không hiểu lời nói này, hỏi Tôn giả Ca Chiên Diên: Phật khen Nhân giả là biện tài, phân tích lý, hiểu nghĩa bậc nhất, vậy Đức Thế Tôn trả lời: Phạm chí không nhiễm, không vướng mắc, nghĩa ấy thế nào?.

Bấy giờ, Tôn giả Ca Chiên Diên liền giải thích: Tỳ-kheo nên biết: Mắt duyên sắc khởi thọ, duyên thọ khởi tưởng, duyên tưởng qua lại; sinh Thức phân biệt, khởi tâm vướng mắc. Đối với sự vướng mắc Phật đã vĩnh viễn lìa bỏ. Các Tỳ-kheo nghe nói lời nói nầy, ý cảm thấy khoan khoái.

Tôn giả Ca Chiên Diên quán sát ý của các Tỳ-kheo, biết không hiểu rõ, liền dẫn dụ: “Có người đối với vấn đề nầy, muốn cầu vật bền chắc, mà lại bỏ gốc rễ, lấy cành lá, thử hỏi có được vững chắc không?”.

Đáp: - Không được.

Các ông v.v.. cũng như vậy. Đức Phật ở gần nơi đây mà lại chẳng thấy nghe, há không phải là bỏ gốc, lấy ngọn đó sao?.

Các Tỳ-kheo liền đến thưa hỏi Phật: “Điều Tôn giả Ca Chiên Diên đã giải thích, mà không xét kỹ về lý, như thế có đúng không?”.

Phật đáp:

- Như pháp Ca Chiên Diên đã giảng nói, là như nhau, không có khác.

Do nhân duyên này nên gọi Ngài là hiểu nghĩa.

Quân Đầu Ba Thán sở dĩ gọi hành trù ( người phát thẻ) Câu-luật-đà, là vì thông thường, người phát thẻ phải ghi chép số người để biết là có thành thật hay không? Nếu thành thật thì sẽ nhận lãnh phước. Người tiếp nhận giả dối thì tội chồng chất ngày càng lớn.

Hán gọi là Trù (thẻ), Thiên trúc gọi là Xá La. Xá La cũng gọi là hoại tận: Có phước thì tội tận, có tội thì phước tận.

Do đâu mà biết được như thế?.

Xưa, con gái của A-nan Bân Kỳ, ở nước Ni-kiền là họ ngoại hỏi Phật:

Có thể như thế để gặp Phật không? Đức Phật bảo:

Nên biết đến đúng lúc, tất nhiên có ích.

Cô gái đã đến, từ xa thỉnh đức Thế Tôn. Phật biết ý cô gái, liền mặc nhiên thọ thỉnh, bảo Tôn giả A-nan:

Ngày mai sẽ thọ thỉnh của Thích Ma Nam. Tôn giả A-nan bèn đánh kiền chùy tập họp chúng vận hành thần thông. Khi đưa thẻ, Thượng tọa, Quân Đầu Ba Thán chưa được thần thông. Nghe người phát thẻ thỉnh, tự thẹn mình thấp kém chưa được thần thông, nhìn lại mình đứng đầu trong chúng chỉ là hình bóng, do bởi tuổi già như con chồn hoang ở núi Tử Kim (vàng tía). Suy đi nghĩ lại nữa muốn nhận thẻ không theo thông lệ, nửa muốn không nhận cương vị Thượng tọa. Lại nghĩ Sa di tám tuổi hãy còn được thần thông, huống chi là công sức bỏ ra nhiều năm mà không đạt được gì, tính kể chỉ như thế, thì tồn tại làm gì! Trong lúc tình cảm giằng co giữa nhận thẻ hay trao lại thì bỗng nhiên Lậu tận. Nếu giả dối để nhận lãnh thẻ, thì thân người có chín mươi vạn lỗ chân lông, lấy đấy làm số, tức số thân người như vậy cũng không được tiếp nhận. Nếu là người chân thành tiếp nhận thẻ thì có thể chứng được Lậu tận. Lấy việc Thượng tọa nầy, có thể minh chứng. Vả lại, sở dĩ làm Thượng tọa, là vì thường giỏi thuyết pháp thích hợp với mọi người, và được chúng đề cử làm Thượng tọa. Do nhân duyên nầy, nên gọi là Thượng tọa tiếp nhận thẻ Câu-luật-đà.

Sở dĩ gọi Tân Đầu Lô có khả năng hàng phục ngoại đạo, là vì:

Xưa, trong thành Tỳ-xá-ly có Trưởng giả Chất Đa, thường gặp phải tình huống Lục sư ngoại đạo cao ngạo tự đại, nói:

Sa Môn Cù Đàm tự xưng là tôn quý, ta sẽ so tài với ông ấy. Nếu ông ta hiện một, ta sẽ hiện hai. Cứ như thế, chuyển biến gấp bội đến ba mươi hai.

Bấy giờ, Trưởng giả thỉnh khắp chư tăng trong, ngoài cúng dường, xong, bèn dựng một trụ cờ lớn, cao bốn trượng chín thước, đặt chiếc bát Chiên Đàn ở trên, rồi xướng: “Ai có thể đưa tay lấy chiếc bát nầy thì người ấy sẽ được tôn là đệ nhứt!”.

Khi ấy, Tân Đầu Lô, trong lòng tự nghĩ: “Nay ta nên thể hiện thần túc, để cho lục sư ngoại đạo v.v. đều mặc nhiên hàng phục. Rồi lại nghĩ: “Đức Thế Tôn thường khuyên các đệ tử không được hiện bày thần túc. Nếu hôm nay ta không thể hiện thì sợ họ sẽ vĩnh viễn đắc tội, còn nếu như ta hiện, thì sợ trái với lời giáo huấn của Đức Thế Tôn. Chần chừ, đắn đo mãi không thôi, bèn hiện thần túc, duỗi tay lấy chiếc bát chiên đàn ấy, rồi bay lên hư không, đi nhiễu quanh thành bảy vòng, đoạn trở xuống, ngồi trên tòa, nói với các Phạm chí:

“Các ông lại hiện thành hai đi!”. Lục sư yên lặng. Lúc đó, Đại quỷ tướng quân tên là Bán Sư nói với Lục sư: “Mu hiện thành hai đi !”. Bấy giờ, Lục sư và đệ tử chẳng biết bát ở đâu mà nhặt về để hiện. Do đấy, nói Tân Đầu Lô hàng phục ngoại đạo thuộc Câu-luật-đà là vậy.

Sở dĩ gọi Tỳ-kheo chăm sóc xem bệnh là bậc nhất, là vì:

Lúc ấy, ở Tinh-xá Kỳ-đà, có một Tỳ-kheo bệnh nặng, khốn khổ, nằm liệt lâu ngày trên giường trùng bò ra dưới xương sống, rên rỉ suốt ngày. Đức Phật và các Tỳ-kheo đi xem xét khắp phòng nhà, thấy Tỳ-kheo nầy bị bệnh nặng khốn khổ như thế, mới hỏi:

Có người nào chăm sóc ông không?

Tỳ-kheo đáp:

Không, bạch Thế Tôn! Phật nói:

Trước kia ông đã từng chăm sóc người khác bệnh không?

Đáp: Không.

Lại hỏi:

Ông không chăm sóc người khác bệnh, làm sao trông mong người khác chăm sóc bệnh cho ông?

Nói rồi Như Lai vén y Tăng Già Lê, tự tay xoa nơi thân người bệnh, gột rửa cho Tỳ-kheo. Khi đó, Trời Đế-thích cũng hiện đến trợ giúp Đức Thế Tôn chăm sóc bệnh nhơn. Tỳ-kheo bị bệnh ấy nhờ ơn đức của Thế Tôn, tức thì được lành hẳn.

Phật bảo các Tỳ-kheo: “Kể từ nay về sau, nếu ai có bệnh, đại chúng phải săn sóc cho nhau’.

Đức Thế Tôn còn chiếu cố, nói thêm: “Này các Tỳ-kheo! Ai có khả năng biết xem coi người bệnh? Chỉ có Tỳ-kheo Sấm mà thôi. Tỳ-kheo Sấm thường dùng năm sự để người bệnh. Năm sự đó là:

Phân biệt thuốc hay.

Không hề lười biếng, dậy trước, ngủ sau.

Luôn nói năng vui vẻ, rất ít ngủ nghỉ.

Dùng pháp cúng dường, không tham ăn uống.

Lãnh trách nhiệm cho bệnh nhân và nói pháp.

Đây là năm pháp mà Tỳ-kheo Sấm đã sử dụng để chăm sóc người bệnh mà chưa từng có ai không lành bệnh. Vì sao? Vì Tỳ-kheo nầy chính là người nơi các đời trước, đã từng trải qua năm trăm đời, làm Thầy thuốc khéo hiểu biết tường tận các phương thuốc. Nghe tiếng nói, xem xét sắc mặt là biết căn nguyên bệnh, đồng thời dùng bốn sự để chăm sóc người bệnh.

Do nhân duyên nầy, nên gọi Tỳ-kheo Sấm chăm sóc bệnh Câu-luật-đà.

Sở dĩ gọi Tỳ-kheo Bằng Kỳ Xa có khả năng tạo ra kệ tụng, là vì Tỳ-kheo nầy, lúc trước làm con của Trưởng giả, là người thiên tài bẩm sinh, thông minh, xúc cảnh xuất liền tán tụng (thơ ca).

Lúc ấy, con của Trưởng giả ra ngoài đi dạo, gặp một cô gái thuộc gia đình có tài nghệ, hình dung đoan chính, hiếm có ở trong đời. Vừa ngắm nhìn, lòng cảm thấy hớn hở, bèn muốn cưới làm vợ.

Về nhà, thưa với cha mẹ về chuyện mình đã gặp cô gái ấy, và xin song thân đem sính lễ, hỏi cưới cho mình được chăng?.

Cha mẹ không hài lòng, vì dòng họ của con làm sao sửa đổi việc giá thú, hủy hoại phong tục của tiên nhơn! Người con ý quyết mãnh liệt, lại thưa:

Nếu cha mẹ không vì con mà cưới nàng, thì con không thể nào sống trên cõi đời nầy!

Thấy con nói như vậy, cha mẹ không nhẫn tâm quở mắng, ngăn cấm, bèn nói: “Thôi được, tùy ở con, đó không phải là điều cha mẹ mong muốn. Tức thì sai người đến đàng gái bày tỏ việc xin hỏi cưới cho con.

Nhà gái nói:

Gia nữ là dòng giống tài nghệ, chỉ lấy tài nghệ làm đầu, bèn đáp lời sứ giả:

Không tham của cải của ông, chỉ cần có đầy đủ tài nghệ, ấy là chỗ trao gởi cho nhau.

Bằng Kỳ Xa nghe qua, liền đến những vị thợ có tài nghệ để học về các kỹ năng. Không đầy vài tuần, mọi kỹ năng, tài nghệ đều lãnh hội đủ. Lại sai người đưa tin: việc học tài nghệ đã mãn, vậy có thể gặp gỡ được chưa?

Chủ nhơn đáp:

- Nếu người hội đủ tài nghệ, thì phải đến chỗ vua để khảo thí. Bấy giờ là tiết tháng giêng, nhà vua ra lệnh tập họp mọi người có tài nghệ khắp mọi nơi đến để tỉ thí. Nếu người nào hơn hết, sẽ được vua ban cho ngàn lượng vàng. Nhà vua cũng nghe việc tỉ thí có liên hệ với người nữ xinh đẹp, nên muốn thu nạp về trong cung cho mình.

Pháp tỉ thí về tài nghệ: dựa vào trụ cao làm chuẩn: Trụ được dựng đứng, cao bốn trượng chín thước, phía dưới đặt đầy gươm đao, mũi nhọn đều hướng lên trên khoảng cách chỉ đủ chân đi. Bấy giờ Bằng Kỳ xa dựa theo trụ nhảy vụt lên hư không xoay quanh bảy vòng, rồi nhào xuống trên khoảng đất trống.

Nhà vua sợ mất cô gái, giả vờ nói không nhìn thấy. Mọi người đều nói giỏi. Vua thì nói: “Trẫm không thấy!”, vì nếu xác nhận là giỏi, thì phải nhận Bằng Kỳ thắng.

Bằng Kỳ suy nghĩ: “Nếu không thuận theo lời của vua, tất nhiên sẽ mất cô gái kia, vì quy định quả nhất mới được tính. Bằng Kỳ bèn liều chết, leo lên đầu trụ, ngoái nhìn tận mặt cô gái, trong lòng tự nghĩ: “Sao người ấy điềm nhiên tọa thị nhìn mình nguy khốn, thậm chí lòng sợ sệt, hình run rẩy, khó bảo toàn tánh mạng. Người con gái giả dối kia, lấy làm gì? Run rẩy, e không tự bảo toàn!”.

Đức Phật biết người nầy chắc chắn có thể cứu độ. Nếu không cứu, người ấy sẽ bị đọa nơi ba đường dữ, Phật liền bảo Tôn giả Mục Liên:

- Ông hãy dùng thần túc, để cứu giúp người kia đang bị nguy ách! Mục Liên vâng lời Phật dạy, tức thì biến hiện đến chỗ cây trụ, ngồi kiết già giữa hư không, lại hiện ra bậc thang bảy báu ở phía dưới cây trụ, người khác không trông thấy, chỉ riêng Bằng Kỳ được thấy, nên từ từ xoay bảy vòng trong thềm thang rồi xuống. Thần lực đã được giao tiếp bình an, trong ngoài hết nguy hiểm.

Vua và mọi người rất lấy làm lạ. Vua tự tay dẫn người con gái đẹp đến giao cho Bằng Kỳ.

Bằng Kỳ nói: “Tôi không dùng vật xảo trá, hư giả này. Nó lừa dối mê hoặc người đời, tạo sự lầm lạc cho người thanh tịnh chơn chánh, khiến nước mất, nhà tan. Lập tức, Bằng Kỳ theo Tôn giả Mục Liên về chỗ đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn bảo: “Thiện lai Tỳ-kheo, (tức) thành Sa-môn”. Phật giảng nói Tứ đế, liền đạt được Ứng Chơn (A-la-hán). Bằng kỳ lòng phát khởi vui mừng, xuất thành lời kệ tụng ca ngợi Đức Thế Tôn:

“Ngày mười lăm thanh tịnh

Năm trăm Tỳ-kheo họp

Đã đoạn các kiết, sử

Người tiên không thọ tập

Cũng như Chuyển Luân vương

Các quan vây quanh khắp

Bốn biển và đất liền.

Sử sách không

Hàng phục người như thế

Đạo sư không ai hơn

Cũng giúp các Thanh văn

Ba minh trừ tánh kiết

Tất cả con Thế Tôn

Không có bụi cấu uế

Đã diệt lưới ái dục

Nay lễ trăng trong sao”.

Do nhân duyên nầy, nên gọi Bằng-kỳ-xa có thể tạo kệ tụng, ca ngợi công đức của Như Lai là Câu-luật-đà.

Sở dĩ gọi Câu-hi-la có bốn biện tài bậc nhất, là vì: Thông thường, hàng Thanh-văn bốn biện không hẳn phải đầy đủ. Hoặc có Pháp biện mà không có Nghĩa biện. Hoặc có nghĩa biện mà không có Pháp biện. Hoặc có Ứng biện mà không có Từ biện. Hoặc có Từ biện mà không có Ứng biện.

Câu Hi La đủ hết bốn biện này. Các Tôn giả Xá-lợi-phất, Ca Chiên Diên cũng có đủ bốn biện, sở dĩ không gọi là bậc nhất, vì Thân tử tự lấy trí tuệ làm chủ. Ca Chiên Diên tự dùng việc soạn tập làm chủ, nên đều không gọi là bậc nhất về bốn biện. Hoặc dù có đủ bốn biện, nhưng cũng không theo kịp Câu Hi La. Câu Hi La chỉ biện minh về ý nghĩa của một câu bảy ngày không hết, huống chi là bốn biện, làm sao có thể tính kể lường xét?.

Do việc nầy, nên gọi là Câu-luật-đà trong bốn biện.

Sở dĩ gọi Tỳ-kheo Nan-đề khất thực Câu-luật-đà, là vì các Tỳ-kheo khác cũng khất thực, nhưng hoặc giới không đủ, hoặc có tâm tham, hoặc ngoái nhìn trái, phải, tâm không chuyên nhứt, hoặc tránh xa mùa lạnh, mùa nắng. Còn khi Tỳ-kheo ấy khất thực thì không có những việc như vậy.

Việc khất thực đã tinh tế, người thí sẽ được nhiều phước. Vì thế, nên nay dẫn dụ để so sánh cái lớn, nhỏ:

Có người hỏi về phương pháp bắn: “Một người bắn sợi lông treo lơ lửng cách trăm bước, với một người bắn bụi đất bay ra, người nào là khó?”.

Đáp: Sợi lông treo lô lửng là khó. Vì cho dù bắn mà không rơi xuống đất, thì không thể nào nói đủ là bao nhiêu lần bắn (rất nhiều).

Nếu bố thí cho người khất thực, hoặc bố thí cho chúng Tăng, thì bố thí nào là lớn là chơn A-luyện-nhã?.

Trong dụ sợi lông treo lô lửng thì thí không được chân là dụ cho người bắn lên hư không. Việc ấy dù khó, nhưng có trúng có trật. Mũi tên dính đất, là dụ cho việc bố thí chúng Tăng. Bắn rơi sợi lông là tinh xảo nhưng bắn trật thì nhiều. Bắn bụi đất dù dễ, nhưng chưa từng mất đất. vì chúng Tăng là ruộng phước rất dày, nên không có thêm, bớt, còn A-luyện-nhã tinh, thô, nên có được, mất. Vì Nan-đề đạt được sự tinh tế trong khất thực nên gọi là khất thực.

Sở dĩ gọi Thí La là ngồi một chỗ, ăn một bữa, đó là một hạnh Đầu đà.

Phàm nói pháp A-luyện-nhã thì hoặc khất thực, hoặc ngồi dưới gốc cây; hoặc ở chỗ thanh vắng riêng một mình. Nay ở đây nói người ngồi một chỗ, ăn một bữa, nghĩa là sáng sớm, thức dậy cho đến giữa trưa, nếu đàn việt cho thức ăn, bất luận ít nhiều, chỉ một lần ngồi ăn mà thôi. Nếu ăn chưa no, vần ngồi chưa đứng dậy thì có thể được ăn tiếp, còn nếu đã đứng dậy thì không được ăn nữa. Thường ăn một lần mà không lìa bỏ hạnh ấy, thì Thí La là Câu-luật-đà.

Sở dĩ nói Tỳ-kheo Kim Tỳ La thường đi bảy nhà để khất thực, không được quá bảy. Vì sao thế? Vì đã lập lời thề có giới hạn là bảy. Khi khất thực, muốn chúc phước cho chúng sinh, thì phải chuyên tâm nghĩ đến đạo, không có tưởng tham. Nếu được thức ăn ngon, dở, cũng không viện cớ mà thêm, bớt. Tùy thuận lần lượt khất thực, không lựa chọn nhà nghèo, giàu. Nếu mới đi một hay hai nhà mà được thức ăn, lại có người bố thí nữa, đủ rồi thì thôi, không đủ thì nhận tiếp. Nếu trong trường hợp đã đến bảy nhà mà vẫn không được thức ăn, thì sẽ trở lại Tinh xá nghỉ ngôi, suy nghĩ, hành đạo, không nghĩ là ngày mai, mình sẽ đến nhà đó hay không đến nhà đó nữa, đều không có tưởng phân biệt. Do vậy nên gọi là Sa-môn Bảy nhà. Khất thực xong, trở về Tinh xá tĩnh tọa, buộc tâm ở đạo, nên nói Tỳ-kheo Kim Tỳ La khất thực nơi bảy nhà là Câu-luật-đà.

Tỳ-kheo kiên lao: Giữ hạnh thường xuyên ở những nơi như núi, đầm, nơi vắng vẻ, tĩnh lặng.

Tỳ-kheo Nan-đề, giữ hạnh khất thực, nhẫn nại chịu cực. Tỳ-kheo Kim Tỳ La, giữ hạnh khất thực bảy nhà.

Thí La, giữ hạnh một lần ngồi ăn.

Trong mười hai hạnh Đầu đà, mỗi vị giữ một hạnh. Tỳ-kheo Phù-di gìn giữ ba y không rời khi ăn, khi nghỉ ngôi. Hoặc nói: “Tạo ba y, như là dùng ba lượt chuyển pháp luân”. Hoặc nói: “Vì ba đời. Hoặc nói: “Vì ba mùa nên đặt ra ba y: Mùa đông thì mặc y dày; mùa hạ thì mặc y mỏng, mùa xuân, thu mặc y vừa phải. Vì ba mùa như vậy nên phải đủ ba y. Dày thì năm điều, vừa thì bảy điều, mỏng thì mười lăm điều. Nếu là mùa rất lạnh thì mặc ba y, có thể ngăn được giá buốt. Hoặc nói: “Cũng vì muỗi, nhặng, ễnh ương, nên lập ra ba y. Vì duyên cớ ấy, nên thường giữ ba y không quên. Do đó nói Ngài giữ hạnh này bậc nhất”.

Sở dĩ gọi Tỳ-kheo Bà Sai, là ngồi nơi trống trải bậc nhất, vì xưa kia khi còn tại gia, thường cho nhà cửa là tai họa; khi xuất gia cầu đạo, thường ngồi ở chỗ trống trải. Nếu vào phòng nhà thương bị ngộp hơi, giống như bịt miệng lại. Chính vì thế, nên Tỳ-kheo Bà Sai thường tìm nơi trống trải để ngồi, tư duy, hành đạo, nhân đó, thân thể điều hòa, hơi thở thông suốt, sảng khoái, tu hành đạo nghiệp không bị trở ngại. Do nhân duyên nầy, nên gọi Bà-sai là ngồi nơi chỗ trống trải bậc nhất.

Sở dĩ gọi Hồ Nghi Ly Việt, thường xuyên ở dưới gốc cây, là vì từ địa vị phàm phu muốn cầu Thiền định, tất nhiên phải ở dưới gốc cây để nương tựa thâu giữ tâm ý, loại trừ kết trói buộc. Các Tỳ-kheo khác cũng ngồi thiền dưới gốc cây, nhưng không được xưng là bậc nhất, vì các Tỳ-kheo ấy không có khả năng chỉ một lần nghe thì tự chuyên nhứt tư duy, còn Tỳ-kheo nầy một khi được nghe lời Phật dạy, là lập tức có khả năng thực hành sự tập trung tâm ý, không bỏ. Sáu năm là dứt hết Kiết.

Trước kia, Ly Việt vui thích nhập thiền định, hành chỉ không khác, nhưng ưa tu tập sự việc có khác, nên mọi người xưng Ngài là Câu-luật-đà.

Sở dĩ gọi Tỳ-kheo Đà-đa-sách vui thích không, là vì Tỳ-kheo nầy vào nhà là hiểu nội không, ra khỏi nhà là hiểu ngoại không. Nội không dụ cho thức, ngoại không dụ cho thân. Vào nhà, là thấu đạt thức không, ra khỏi nhà là hiểu thân không. Đã thấu đạt trong, ngoài không, thì các pháp cũng như thế.

Tỳ-kheo nầy, nghe thuyết minh về giáo không thì thâu giữ ở tâm nên vào nhà là nhận thấy không, tức đạt thân thức. Tỳ-kheo khác phải dứt hết kiết, sau đó mới đạt không. Tâm khó thu giữ không, quý ở chỗ Tỳ-kheo kia đã đạt được trước, nên gọi là Câu-luật-đà.

Sở dĩ gọi Tỳ-kheo Ni-bà mặc y ngũ nạp trên hết, là vì Tỳ-kheo nầy quán thân thấy rõ ba mươi sáu vật đều là cấu uế, chẳng có gì đáng tham, đáng quý! Chán cái thân hèn kém này nên phải dùng vật hèn kém che thân.

Hoặc có thuyết nói: “Luận về y phục, có y người đáng gần gũi, có người không đáng gần gũi”.

Đáng gần gũi là sao?.

Mặc y phục xấu, khiến người ta xấu hổ, tự thẹn, đó là người đáng gần gũi. Mặc y phục tốt đẹp, khiến người ta tự thêu dệt cho mình là lớn, đó là người không đáng gần gũi. Mặc y phục xấu, hỗ trợ hạnh, đó là mặc y Ngũ nạp. Tỳ-kheo nầy, vì khéo có thể so sánh tướng trong, ngoài, nên gọi là Câu-luật-đà.

Sở dĩ gọi Tỳ-kheo Ưu-đa-la thường ưa thích ở nơi chốn gò mả, vì Tỳ-kheo nầy là đệ tử của Tôn giả A-nan. Trước kia Thầy đắc đạo, tâm tự nhớ nghĩ: “Thân nầy lưu chuyển, không chỗ nào là không trải qua: Lúc ở trên cõi Trời thì ăn, mặc, sai bảo tự nhiên, nay, đều từ bỏ hết. Nếu ở trong loài người, làm Chuyển Luân Vương, bảy báu luôn theo, cũng đã qua rồi. Hoặc ở loài súc sinh, luôn ăn cỏ gai, thì đấy cũng là quá khứ. Nếu ở cõi ngạ quỷ thì lấy đồng nung chảy làm thức ăn. Hoặc ở địa ngục, thì bị đao, gươm xử trị. Các hình tội nầy cũng đều là quá khứ”.

“Nay được thân người, hoàn toàn đủ các phần, những gì của xưa để lại nay đều là vật cần dứt bỏ. Hình, sắc như trò ảo thuật, không có gì là đáng tham, tất cả đều sẽ từ bỏ nên dừng lại trong chốn gò mả nầy.

Lại suy niệm: “Chính vì có ý muốn ở nơi cội cây, trong đầm, núi, đều là nơi người dân tham thích, chỉ có ở chốn gò mả là nơi con người không ưa thích, vì nơi đây chỉ thuộc về quỷ và các loài chồn, sói, diều, quạ”…

Nay, Tỳ-kheo Ưu-đa-la sẽ nhập tam muội từ, để cứu giúp các loài ấy nên ở nơi gò mả. Do nhân duyên thường ưa thích ở chốn gò mả, không thích ở trong loài người, nên được gọi là Câu-luật-đà.

Sở dĩ Tỳ-kheo Lô Hê Vinh luôn ngồi trên nệm cỏ là Câu-luật-đà, vì Tỳ-kheo này nhằm trừ bỏ tâm ái. Trừ bỏ tâm ái là sao? Cho dù giường vàng, gối ngọc đi nữa, cũng đều không có tham ái vướng chấp. Hoặc lại thuyết minh: “Nếu có người thí cho tòa ngồi tuyệt đẹp thì cũng như thí cho tòa ngồi bằng cỏ, có gì khác! Khi tâm ái đã hết, các kiết cũng dứt, ấy là lúc tay cầm nắm cỏ hướng về đám cỏ làm lễ. Thấy cử chỉ kỳ lạ, có người hỏi”:

Vì sao hướng về đám cỏ làm lễ? Tỳ-kheo đáp:

Ta nhờ đám cỏ nầy mà những trang sức hiển vinh trong tâm ta đã hết và đắc đạo cũng do nó, nó tức là thầy ta, nên ta hướng về đám cỏ để làm lễ.

Năm trăm khỉ vượn được sinh trên cõi Trời, cũng do dùng hoa Thiên Văn Đà La tung rải nơi tử thi cũ, vì do tử thi nên được sinh lên cõi Trời, vì thế chư Thiên mới đến rải hoa! Luận về sự sang, ắt phải dùng nghèo hèn làm gốc, vì nhân duyên nầy, nên gọi ngồi nơi nệm cỏ là Câu-luật-đà.

Sở dĩ khen Tỳ-kheo Ưu Kiềm Ma không nói chuyện với người, chỉ nhìn xuống đất mà đi là Câu-luật-đà, vì Tỳ-kheo nầy, thường lo sợ lỗi lầm ở miệng, nên mỗi khi sắp sửa đổi lời nói, trước hết phải tự suy nghĩ: chính từ nơi miệng này mà sinh trong cõi Trời, người, hoặc nơi ba đường dữ thì địa ngục có mọi thứ, rên rỉ, kêu la, gào thét nhân đủ cho năm đường, lại càng khổ đau vô lượng.

Nay ta phải như Thái tử Mộ Phách, kết lời thề không nói năng. Bốn lỗi ba tai họa do đâu mà sinh? Đã không nói thì cứ nhìn thẳng phía trước mà đi. Đức Phật cũng lấy làm lạ về khả năng ấy.

Bấy giờ, đức Phật thường hướng về các Tỳ-kheo ca ngợi đức của Kiềm Ma, nói với Tôn giả A-nan: “Như Tỳ-kheo nầy, nên biết mà ghi chép lại, để làm gương cho kẻ hậu học nói theo. Do nhân duyên ấy, gọi Tỳ-kheo Ưu Kiềm Ma là Câu-luật-đà”.

Sở dĩ khen Tỳ-kheo Nhứt Tâm là hành trì tam muội Câu-luật-đà, vì Tỳ-kheo này, khi xưa đã từng tập định, cứu xét từ thô, đến tế. Nay, công sức của định đã vững, nên khi hành trì như đi dạo chốn trần gian; khi ngồi thì tự quên tưởng, quên tưởng mà lý đủ. Dụ đó như thế nào? Cũng như có người ăn trăm vị thức ăn, ý do đã no đầy nên không còn tưởng về ăn. Tuy cũng đi đứng tới lui nhưng vượt ngoài cảm xúc, rồi sau mới đối đáp, mới động thế thôi. Căn cứ ở định vững vàng mà đặt tên nên nói: Ngồi, đứng dậy, bước đi vào tam muội bậc nhất.

Sở dĩ khen Đàm Ma Lưu Chi vui thích đi xa là Câu-luật-đà, vì sự ấy có nguyên do.

Lúc Phật tại thế, có một Trưởng giả, tự là Đàm Ma Lưu Chi, đi đến chỗ Phật, đảnh lễ Phật và hỏi han xong, Phật nói:

Đàm Ma Lưu Chi! Từ ngày tạm biệt đến nay đã lâu lắm, chúng ta mới được gặp lại nhau.

Có người hỏi Phật:

Phật không xét kỹ, sao lại nói: “Tạm biệt đến nay rất lâu?” đức Thế Tôn đáp:

Ông muốn biết điều ấy chăng? Thưa: Muốn biết. Phật lại nói:

Ở A-tăng-kỳ-kiếp xa xưa, bấy giờ, có vị Phật hiệu là Định Quang, khi ấy, ta làm Phạm chí, tự là Siêu thuật.

Lúc này, Phật Định Quang vừa mới vào thành, ta liền gặp ở giữa đường. Thấy tướng hào quang của Phật rực rỡ, chiếu sáng khắp nơi, ta liền khen: “Tướng hào quang của đức Thế Tôn sáng rực, vượt hơn mặt trời, mặt trăng, uy đức của đức Thế Tôn dày hơn hai nghi. Tâm nhân từ của đức Thế Tôn, vượt quá từ mẫu, ngoái nhìn bản thân mình, không có gì để cúng dường Thế Tôn. Nay chính là thời điểm gặp ruộng phước tốt quý, có thể gieo trồng căn lành”.

Nhận thấy đất có một ít bùn, e làm nhơ chân Phật, ta liền xõa tóc trải lên trên bùn để Phật đạp mà đi qua. Phật liền thọ ký cho ta: “Ông thật dũng mãnh, mới làm được như thế. Vào A-tăng-kỳ kiếp sau, ông sẽ làm Phật, tự là Thích Ca Văn. Lúc ấy, gần bên đường cũng có một Phạm chí, khởi tâm giận dữ, nói: “Người nầy với súc sinh không khác, mới đạp lên trên tóc nơi đầu người ta mà đi qua!” Từ đấy về sau, Phạm chí ấy, trong A-tăng-kỳ kiếp, thường bị đọa trong hàng súc sinh, làm cá Ma Kiệt ở biển cả, thân dài bảy ngàn do diên. Bấy giờ, có năm trăm khách buôn, chèo thuyền vào biển tìm châu báu, gặp cá lớn nầy, nên bị nuốt cả Thuyền và người sắp chui vào miệng cá, năm trăm người vô cùng hoảng sợ. Lúc ấy, chủ khách buôn mới nói với mọi người: “Đời nay, có Phật hiệu là Thích Ca Văn, luôn cứu giúp con người trong cơn ách nạn, hiểm nguy, không gì vượt hơn ngài. Chúng ta hãy đồng thanh xưng niệm danh hiệu Phật Thích Ca, mong nhờ được cứu thoát!” Tức thì năm trăm người đồng thanh niệm danh hiệu Phật. Cá Ma Kiệt nghe danh hiệu Phật, bổn thức vẫn còn, liền tự nghĩ: “Phật Thích Ca Văn đã xuất hiện ở thế gian, vì lẽ gì thân ta vẫn còn ở trong loài cá?”, bèn lặn trở lại xuống nước.

Năm trăm khách buôn được yên ổn trở về. Khi đó, con cá liền nằm bày phân nửa mình trên bãi cát ven biển, không uống, không ăn, trải qua hai tuần lễ thì chết, sinh làm con của nhà Trưởng giả, tự Đàm Ma Lưu Chi, nay, mới được đến gặp ta. Đấy là lý do ta gọi lâu xa.

Lưu Chi nghe Phật kể gốc ngọn của sự việc ấy, liền hướng đến ven biển để tìm tử thi cũ, thấy bên bờ biển có xương của cá lớn, da thịt đã hết, liền bước đi trên xương hông của cá, suy nghĩ: “Đây là tử thi cũ của ta”. Rồi dùng hoa rải lên trên tử thi ấy, tìm tòi, suy nghĩ những việc đã qua bỗng nhiên chứng đạo”.

Do nhân duyên nầy, nên gọi Ngài là bậc nhất đi xa..

Sở dĩ khen Tỳ-kheo Ca-cừ tập họp chúng thuyết pháp là Câu-luật-đà, vì âm, từ của Tỳ-kheo nầy trong sáng, thấu suốt, tiếng chấn động gần, xa. Người nghe âm thinh của Tỳ-kheo Ca Cừ, sẽ tập họp đông vô số, Tỳ-kheo liền vì họ diễn nói về nghiệp tốt đẹp sâu rộng của pháp. Các người phải biết, Đức Như Lai xuất thế, khó có thể gặp được, cam lộ Bốn đế cũng không dễ gì được nghe. Các người phải luôn tư duy chơn đế, nhằm trừ bỏ sự ràng buộc của mười hai thứ lôi kéo liên tục; thì có thể đạt được Niết-bàn. Tỳ-kheo nầy luôn hỗ trợ Đức Phật, hoằng dương hóa độ, thường dùng âm từ này giáo hóa, chưa từng sai sót. Vì nhân duyên ấy, nên gọi Ngài là tập họp chúng thuyết pháp, với âm thinh Câu-luật-đà.

Sở dĩ khen Bà Câu La có mạng sống lâu dài, là vì từ nhiều kiếp xa xưa, Bà Câu La đã từng cúng dường sáu vạn Phật. Ở chỗ chư Phật, ông thường tu tâm từ đối với các loại sâu bọ bay nhảy, cựa động, loài có hình, có mạng, ông luôn gia tâm thương xót, không mảy may có ý tưởng sát hại. Do phước của lòng từ nầy, nên nay đã được quả báo tốt đẹp.

Phật bảo Tôn giả A-nan: Như ta ngày nay, da, thân thanh tịnh, không có ai vượt hơn ta, cũng như hoa sen không dính nước bùn, đang sống tuổi tám mươi, nhưng không bằng Bà Câu La thọ tới một trăm sáu mươi tuổi. Như Lai tùy thuận đời, muốn thích hợp với chúng sinh, không hiện bày chỗ dị biệt kia, nên chỉ sống tám mươi. Bà Câu La nhờ tiếp nhận phước của tâm từ ở đời trước, nên được quả báo tuổi thọ gấp bội như thế. Hoặc có người hỏi: - Chỉ do tâm từ nên được thọ mạng như thế, hay lại còn có cái gì khác nữa? Đáp: Có.

Xưa, Như Lai Tỳ Bà Thi xuất thế, bấy giờ, có mười sáu vạn tám ngàn Tỳ-kheo đang du hành, giáo hóa. Lúc đó, có Trưởng giả, ở nơi chốn sáng suốt, giữ vững lòng tu hành bẩm tánh hiền lương, khiêm tốn, không thích uống rượu. Do lễ hội trong năm ít tổ chức nên khi gặp thường khuyên nhau gắng uống ít nhiều, khi ấy do sức mạnh của rượu, ông đi đến chỗ Đức Thế Tôn lễ bái, hỏi han, rồi thỉnh Phật và các đệ tử đến nhà để ông được cúng dường chín mươi ngày. Các Tỳ-kheo bệnh tật cũng đến nhà ông nhận lấy thuốc thang, cũng như những vật cần dùng hằng ngày.

Thỉnh xong, Trưởng giả trở về thôi thúc người nhà, bảo: “Ta đã thỉnh Phật và các đệ tử đến nhà, bốn việc cúng dường đều phải sắm sửa cho đầy đủ. Ra lệnh xong, bèn đi ngủ, ngủ hồi lâu lại thức.

Vợ Trưởng giả thưa: “Mới đây, ông ra lệnh phải nghiêm túc sắm sửa phẩm vật để cúng dường mà nay, sao lại yên lặng, không thấy ông nói gì cả?”. Trưởng giả kinh hãi nói:

Vừa qua ta đã nói năng gì sao?

Người vợ đáp:

Lúc chưa ngủ ông không có nói gì sao?

Trưởng giả bảo:

-“Ta không nhớ là mình đã nói gì?”.

Người vợ nói: Trước hết, ông đã nói:

“Ta đã thỉnh Phật và các đệ tử đến nhà trong chín mươi ngày để cúng dường và cung cấp những vật cần dùng. Ông không nói lời nầy sao?”

Trưởng giả suy nghĩ: “Con người vì rượu mà nhầm lẫn, nên mới xảy ra sự việc như vầy thật đáng hổ thẹn. Phải nên tức thì thỉnh lại! Ngày mai, sáng sớm, ở nhà đốt hương, từ xa thỉnh đức Thế Tôn”.

Có một Tỳ-kheo đến xin thuốc. Trưởng giả hỏi:

Thầy có bệnh khổ gì? Tỳ-kheo đáp:

Bệnh đau đầu.

Trưởng giả nói:

Bệnh nầy, tất nhiên là bên trên màng cách có nước, khi ngẩng lên, công kích đầu mình làm cho đau, Trưởng giả liền cho Tỳ-kheo một quả Ha lê lặc, chỉ uống một vị thuốc nầy, là đủ để tiêu tan chứng bệnh ấy. Tỳ-kheo uống thuốc, bệnh đau đầu khỏi ngay! Do phước báo đó, mà suốt trong chín mươi mốt kiếp, chưa từng bệnh hoạn. Được sinh vào nhà Trưởng giả, đến năm tám mươi tuổi, xuất gia học đạo, trải qua tám mươi năm ở trong kỷ cương của đạo, hợp lại là một trăm sáu mươi năm. Lúc tại gia, từng đấu sức, do vậy mà đau đầu, giờ đây thì đã lành hẳn. Cứ như thế, tự thân không có bệnh gì khởi lên.

Vì lý do nầy, nên Bà Câu La sống lâu bậc nhất. Trong một trăm năm thọ mạng, có thêm sáu mươi năm nữa tức mạng sống rất lâu, người trong đời năm trước mà thọ mạng như vậy quả là đặc biệt. Thí dụ nầy cũng như ở trong bùn nhơ, mà sinh hoa sen.

Tôn giả A-nan hỏi: “Vì sao ông không vì người thuyết pháp? Vì không có bốn biện tài hay vì thiếu trí tuệ mà không thuyết pháp?”.

Đáp: Đối với bốn biện tài, trí đến rất nhanh chóng, không phải vì không đủ bốn biện tài, mà đúng ra là tự mình ưa tĩnh lặng, không thích ồn ào, nên không thuyết pháp.

Có vấn nạn: “Sự sống lâu dài của Bà Câu La, vì sao không sinh ba phương?”.

Đáp: “Sở dĩ chư Phật không sinh là vì người của các phương kia khó hóa độ. Chúng sinh nơi quốc độ nầy có căn nhạy bén, linh lợi, rất ác, nhưng dũng mãnh, nhận lấy đạo không khó. Thế nên, từ xa xưa, chư Phật đều sinh trong cõi nầy, không sinh ba phương khác”. Do đó, Bà-câu-la sinh ở phương này đó vậy.

Sở dĩ khen Mãn Nguyện Tử là thuyết pháp bậc nhất, vì có ba việc mà được gọi là Câu-luật-đà. Tỳ-kheo khác cũng thuyết pháp, nhưng vì không có ba việc có thể ghi nhận, nên không xưng là Câu-luật-đà. Khi Mãn Nguyện Tử thuyết pháp, trước hết, dùng biện tài xướng phát diệu âm, khiến chúng sinh hoan hỷ, tập trung ngưỡng mộ.

Tiếp theo, dùng lời nói khổ sở để trách cứ tâm mình, khiến tâm ý càng xót xa, cung kính, sợ sệt, khởi lên tưởng khó gặp.

Sau cùng, dùng trí tuệ sáng suốt giảng giải về không, vô tướng, người nghe được kiết mở, khiến trí tỏ ngộ, cùng thêm lớn.

Đức Thế Tôn thuyết pháp đầu tiên, giữa, sau cuối, luôn là thiện. Mãn Nguyện Tử cũng thế, ba sự đều thiện. Ngoài Như Lai, thì không ai có thể thuyết pháp hơn Mãn Nguyệt Tử, Thân Tử tự thề: “Từ sáng đến trưa, phải độ một người, sao cho đạt được dấu ấn đạo”.

Tỳ-kheo Mục Liên cũng thề độ người, trong Bốn Hướng, phải tiến tới một bậc, sau đó, mới ăn. Ngoài ra, các Tỳ-kheo khác cũng đều độ người nhưng so với Mãn Nguyện Tử, thì một trăm phần không bằng một. Mãn Nguyện Tử từ thành đạo đến Niết-bàn, đã độ chín vạn chín ngàn người. Trong hành Thanh văn, Ngài là người độ chúng rất nhiều, nên gọi Ngài là thuyết pháp Câu-luật-đà.

Sở dĩ khen Ưu-ba-ly là trì luật Câu-luật-đà, vì:

Xưa, do nhận sự thỉnh cầu của phụ vương Đức Phật trở lại bổn quốc, các Tỳ-kheo cùng đi tuy tâm ý đều thanh tịnh, nhưng không biểu lộ được diện mạo của người tu hành giải thoát.

Bấy giờ, nhà vua muốn khuyến khích con em của dòng họ Thích cao sang hãy xuất gia làm Tỳ-kheo, theo hầu Đức Thế Tôn. Tức thì ra lệnh cho các nhà họ Thích, nhà nào có hai người anh em, đều phải có một người xuất gia vì đạo, nếu không theo lệnh, người đó sẽ bị phạt nặng. Lúc ấy, một người thuộc họ Thích, tên là Diện Vương, là người có vị trí lớn trong họ Thích, muốn xuống tóc trước tiên. Đức Phật bèn bảo Ưu-ba-ly vì những người ấy mà xuống tóc cho họ. Lại bảo: “Các người thuộc họ Thích nầy đều kiêu hãnh, ưa sự mềm mại, ông khéo léo nhẹ tay.

Ưu-ba-ly liền nhẹ tay, nhưng lại quá nhẹ nên không dính tóc. Khi đó, Ưu-ba-ly đổi ngược lưỡi dao, dùng sống dao để cạo. Đức Phật nói:

Không thể dùng phần lưỡi dao sao?

Đáp:

Không thể. Tức thì tóc theo dao cạo từ trên đỉnh đầu, tự nhiên được trừ bỏ hết. Năm trăm Thích tử đều như thế.

Đức Phật dạy Ưu-ba-ly: “Thiện lai Tỳ-kheo! Tức liền trở thành Sa-môn. Phật truyền trao giới, bèn chứng được A-la-hán. Tiếp theo, truyền trao giới cho năm trăm Thích tử, Ưu-ba-ly làm Thượng tọa, lấy tay xoa đầu năm trăm người làm đệ tử. Thọ giới xong, tiếp theo, sẽ lễ Ưu-ba-ly”.

Các Thích Tử trước kia, vốn kiêu hãnh, không hạ mình khuất phục, hơn nữa Ưu-ba-ly lại là con em thuộc người của mình, nên họ đều nói: “Người nầy là tôi tớ của nhà ta, duyên cớ gì phải lễ?

Phật dạy: “Không nên như thế, pháp không có sang, hèn, người đạt trước là anh, kẻ đạt sau là em, cao, thấp không thành vấn đề, ngăn giữ ý là lễ.

Tức thì trời đất chấn động lớn, chư Thiên ở trên cõi Trời ca ngợi: “Lành thay! Lành thay! Ngày nay, tánh kiêu mạn của các Thích tử đã được hàng phục. Vì điều nầy khó đạt được, nên đại địa chấn động. Khi năm trăm Thích Tử nầy hành đạo, cũng đã có chín vạn chín ngàn người xuất gia vì đạo”.

Ưu-ba-ly từ khi được Phật truyền trao giới đến nay, chưa từng vi phạm một mảy may. Do nhân duyên ấy, nên xưng là Câu-luật-đà. Chỉ là chuyện nầy, hay lại có sự khác?.

Ở phía Bắc Tinh xá Kỳ-viên, có một Tỳ-kheo bị bệnh đã hơn sáu năm, không khỏi. Lúc ấy, Ưu-ba-ly đi đến hỏi Tỳ-kheo nầy:

Ông bị bệnh khổ gì? Ông cần gì, cứ nói.

Đáp: “Điều tôi cần thì không thể nói” Lại hỏi:

Ông cần vật gì? Nếu ở đây không có vật ấy, thì phải đi khắp bốn phương để tìm; nếu ở thế gian không có, thì phải lên cõi Trời mà tìm?. Đáp: “Thứ tôi cần dùng ấy, ở trong thành Xá vệ có, vì trái với lời Phật dạy, nên không thể nói”.

Hỏi: “Chỉ nói ra thì không khổ”. Đáp: Vậy thì nói: “Tôi chỉ nghĩ đến rượu, được năm thăng rượu là bệnh sẽ khỏi”.

Ưu-ba-ly nói: “Được! Ông hãy ở đây, ta sẽ vì ông đi hỏi đức Phật, rồi sẽ trở lại”, liền đi hỏi Phật:

Tỳ-kheo trị bệnh, phải cần rượu để làm thuốc, không cần xét có thể được uống thuốc có rượu đó không?

Đức Thế Tôn bảo:

Pháp ta đã chế là để trừ bệnh.

Ưu-ba-ly liền trở lại, xin rượu để chữa bệnh, bệnh khỏi; lại còn thuyết pháp do đó bệnh nhân chứng được đạo A-la-hán”. Đức Phật khen Ưu-ba-ly:

Ông vừa mới hỏi Như Lai về việc nầy, đã khiến cho Tỳ-kheo kia bệnh được khỏi, lại còn khiến chứng đắc đạo. Vị Tỳ-kheo ấy, nếu không được độ, thì về sau sẽ bị đọa ba đường ác, không có kỳ hạn ra khỏi. Ông nên vì tương lai của Tỳ-kheo nầy, thiết lập pháp cấm, sao cho họ biết khinh, trọng, để còn được cứu giúp khỏi ách nguy hiểm. Ông thật có khả năng trì luật, ta sẽ đem Tạng Luật phó thác cho ông, đừng để rơi rớt mất. Tạng nầy là hơn hết trong các tạng, ở đó, không thể bảo cho Sa-di, kể cả người thế tục biết. Vì do duyên nầy, nên gọi là Câu-luật-đà.

Sở dĩ khen Tỳ-kheo Bà Ca Lợi được Tín giải thốt, là vì Tỳ-kheo nầy bị bệnh rất lâu, nằm mãi nơi giường suốt sáu năm. Các người chăm sóc, đều bỏ đi hết! Tỳ-kheo tự nghĩ: “Bệnh tật kéo dài quá lâu, người chăm sóc quá mỏi mệt, rất có thể chán ngán. Vả lại, không thấy Như Lai rủ lòng thương, ta nên tự hại, để loại trừ bệnh khổ. Bèn xin con dao, hướng vào dao, nói: “Chỉ nên giết ta, cũng là cách đoạn trừ Kiết chăng!”. Nói xong, dùng dao tự vẫn. Ngay khi Tỳ-kheo vừa đưa dao đến nửa cổ họng là đã được Lậu tận, tiếp tục chặt đứt đầu là đã thọ nhận Niết-bàn”.

Bấy giờ, đại địa chấn động, lan đến chỗ Ma Ba Tuần. Ma Ba Tuần nghĩ:

Điềm gì mà đại địa chấn động như thế? Liền dùng thiên nhãn quán sát thấy Tỳ-kheo tự hại thân hình họ nhưng không thấy thần thức ở đâu! Quán sát khắp chư Thiên, không thấy thần của họ. Quán sát trong loài người cũng không thấy. Lại quán sát trong ba nẻo ác, cũng lại không thấy!

Lúc ấy, Phật cùng các Tỳ-kheo chuẩn bị thiêu đốt xác. Thấy lửa tử thi bốc lên, Ba Tuần phóng lửa để tìm kiếm thần thức của Tỳ-kheo,

nhưng đều không biết ở đâu? Sở dĩ tìm kiếm vì muốn biết tiến tới cõi nào, sẽ phá hoại khiến cho không thành chăng? Các Tỳ-kheo đã thiêu đốt xác xong. Đức Phật khen Tỳ-kheo nầy đã đắc Tín giải thoát.

Hoặc nói: “Phàm là người hết mức tin, thì thường phó thác mạng cho tự nhiên, hãy còn không biết cầm gậy để tự đề phòng, huống chi lại tự hại?”.

Đáp: “Nói đến Tín, sở dĩ cầm đao là vì đao là gươm tuệ. Vì có ý định muốn dứt trừ các kết. Thân tức là gốc của kết, gốc dứt trừ, thì nhánh sẽ đoạn theo thân, tức kiết bị trừ. Vì lý do nầy, nên người cầm dao không bị trở ngại, vì cầm dao tín là để chặt đứt cây nghi. Câu dưới nói: “Ý không có do dự, từ tín giải thoát đến giải thoát không có nghi, tức chuyển biến từ độn căn trở thành lợi căn. Do nghĩa nầy, nên gọi Ngài là bậc nhất đã đắc Tín giải thoát”.

**

LUẬN PHÂN BIỆT CÔNG ĐỨC