SỐ 1463 — KINH TỲ NI MẪU

QUYỂN 2

Việc Ni sai sứ thọ giới khi Phật tại thế, chỉ có một cô đắc giới. Lý do là cô này có nhan sắc rất đẹp, không ai sánh bằng. Nếu đích thân đi đến thì sợ trên đường đi bị kẻ xấu bắt giữ cưỡng hiếp. Vì thế Phật cho phép cử người đại diện. Ngày nay, nếu có người giống như vậy thì được phép nhờ người đại diện thọ giới, còn tất cả những người khác phải có mặt mới đắc Cụ túc, không có mặt thì không đắc giới.

Đối với cách thọ Cụ túc do thực hành theo pháp của thầy, ngoài Kiều-đàm-di và năm trăm người nữ ấy, tất cả còn lại không được thọ Cụ túc theo cách này.

Đối với pháp thọ Cụ túc bậc thượng, ngoài tôn giả Ma-ha-ca-diếp, Tô-đà-da, tất cả còn lại không được thành lập pháp lành thọ Cụ túc bậc thượng. Hoặc nam hoặc nữ có bản tánh hiền lành, trí tuệ sáng suốt, không có các nạn thì được thọ Cụ túc.

Lại có ba hạng người không được thọ Cụ túc: Một là không tự xưng tên, hai là không xưng tên Hòa thượng, ba là không xin giới. Ba hạng người này không được thọ Cụ túc. Ngược với ba hạng trên thì được thọ Cụ túc.

Lại có năm hạng người có thể thọ Cụ túc: Một là người đã trưởng thành, hai là không mắc nợ, ba là không phải người nô lệ, bốn là tuổi đủ hai mươi, năm là cha mẹ cho xuất gia. Năm hạng người này được thọ Cụ túc.

Lại có năm điều kiện để việc bạch Tứ yết-ma thọ giới được viên mãn. Năm điều kiện đó là: Một là Hòa thượng, hai là A-xà-lê, ba là chúng Tăng đầy đủ, bốn là tánh hiền hòa, năm là các căn đầy đủ, không có các chướng ngại. Đó là năm điều kiện để việc thọ giới được viên mãn. Nếu ngược với năm điều trên thì không được thọ Cụ túc.

Lại có hai hạng người không được thọ Cụ túc: Một là có nghiệp chướng, hai là người do rồng biến thành. Nếu trước không biết, cho thọ giới, về sau biết thì nên đuổi ra khỏi chúng. Nếu biết trước thì không được cho thọ giới.

Mười ba hạng như trên cần phải biết rõ.

Lại có một hạng người không nên thọ Cụ túc, đó là người trên thân bỗng có màu trắng, có rồi lại mất. Nếu biết trước thì không được cho thọ Cụ túc. Nếu không biết và đã cho thọ Cụ túc xong thì về sau tuy biết cũng không nên đuổi ra khỏi chúng.

Thế nào là nghiệp? - Đó là nghiệp suy tư, nghiệp hành động, nghiệp có thể suy tư, nghiệp cố ý suy tư, nghiệp chẳng thể suy tư, nghiệp có thể thọ nhận, nghiệp không thể thọ nhận, nghiệp thọ ít, nghiệp thọ nhiều, nghiệp đã thọ, nghiệp chưa thọ, nghiệp sắc, nghiệp phi sắc, nghiệp có thể thấy, nghiệp không thể thấy, nghiệp có đối, nghiệp không đối, nghiệp Thánh, nghiệp thế gian, nghiệp phải chịu trong thân này, nghiệp phải chịu trong thân sau, nghiệp phải chịu về sau, nghiệp dẫn đến đường ác, nghiệp dẫn đến cõi trời, nghiệp dẫn đến Niết-bàn.

Có ba nghiệp (yết-ma) bao gồm tất cả nghiệp (yết-ma), đó là: yết ma đơn bạch, yết-ma bạch nhị và yết-ma bạch tứ.

Lại có bốn loại nghiệp (yết-ma) là: Yết-ma phi pháp, yết-ma đúng pháp, yết-ma theo phe nhóm và yết-ma hòa hợp.

Lại có bốn loại nghiệp (yết-ma) là: Nghiệp yết-ma theo phe nhóm Tỳ-kheo, nghiệp hòa hợp làm yết-ma phi pháp, nghiệp làm yết-ma phi pháp theo phe nhóm (không hòa hợp), nghiệp hòa hợp làm yết-ma như pháp.

Trong các pháp yết-ma này, nghiệp (yết-ma) theo phe nhóm và yết-ma phi pháp, các Tỳ-kheo không nên làm. Nghiệp yết-ma hòa hợp, yết-ma phi pháp, hai nghiệp này không nên làm. Nghiệp yết-ma như pháp và theo phe nhóm cũng không nên làm. Nghiệp yết-ma hòa hợp, yết-ma như pháp, hai nghiệp này nên làm, Đó là điều Ta cho phép.

Trong đó, có ba loại cần phải biết: Một là nghiệp (yết-ma) bạch, hai là nghiệp (yết-ma) tẫn xuất (đuổi đi) và trị phạt, ba là nghiệp (yết- ma) chẳng bạch, chẳng tẫn xuất, trị phạt.

Thế nào là nghiệp bạch? - Nghiệp bạch là sau khi bạch rồi mới cho cạo tóc, thọ giới sa-di cho đến đại giới, Tỳ-kheo cũng bạch trước, sau mới cho thọ. Nếu không làm vậy thì không được thọ pháp Tỳ-kheo. Tất cả đều như vậy. Nếu có làm việc gì cần phải bạch chúng Tăng, chúng Tăng cho phép thì làm, không cho thì không được làm. Vì thế gọi là yết-ma đơn bạch.

Thế nào gọi là yết-ma tẫn xuất, trị phạt? - Nếu có Tỳ-kheo không thuận theo lời Phật dạy hoặc tự nói với Tăng, hoặc người khác nói với chúng Tăng, Tăng tập hợp lại, tùy theo tội ấy nặng nhẹ mà quở trách, đuổi đi, hoặc là trị phạt. Khi bị trị phạt, chưa trả hết tội lại tái phạm, chúng Tăng lại quở trách. Các nghiệp (yết-ma) như vậy gọi là nghiệp tẫn xuất trị phạt.

Thế nào là không bạch, không tẫn xuất, trị phạt? - Nếu có Tỳ- kheo được Tăng sai xây dựng nhà cửa thì nghiệp này chẳng bạch, cũng chẳng đuổi phạt. Lại nữa, người này khi Tăng vừa yết-ma lần đầu cử làm người xây dựng nhà cửa thì cũng chẳng phải bạch, chẳng phải tẫn xuất, trị phạt. Nghiệp này gọi là nghiệp chẳng phải bạch, chẳng phải tẫn xuất, trị phạt.

Lại nữa, nên hiểu yết-ma chẳng phải là một. Như yết-ma về vật của Tỳ-kheo đã qua đời, yết-ma này chẳng bạch, chẳng đuổi phạt, vì thế có khác. Yết-ma thọ y công đức cũng như vậy.

Yết-ma kết đại giới, yết-ma tịnh địa, những yết-ma này chẳng phải là yết-ma bạch và đuổi phạt.

Lại có hai loại yết-ma: một là người, hai là pháp. Những gì là yết-ma về pháp? - Như bạch rồi, thuyết giới Ba-la-đề-mộc-xoa và tự tứ. Như phân chia chỗ ở trong tịnh xá cho Tăng, sai người làm việc cho Tăng, sai người chia y bát, như thọ y Ca-hi-na, xả y Ca-hi-na, kiết giới, xả giới, ngủ lìa y, bố-tát, an cư.

Các Tỳ-kheo (và Tỳ-kheo-ni) được đàn việt thỉnh an cư. Khi mùa an cư đã mãn, vì tham đồ ăn uống ngon, Tỳ-kheo-ni ở lại không đi, đàn việt sanh tâm chán ghét, các Tỳ-kheo liền đến bạch Phật, Phật liền chế giới:

- An cư xong, nếu Tỳ-kheo-ni ở nán thêm một ngày thì phạm Ba- dật-đề. Nếu là Tỳ-kheo lớn tuổi thì phạm Đột-kiết-la.

Tụ tập, tự tứ, hỏi pháp, đáp pháp, hỏi luật, đáp luật. Người hỏi pháp là Ca-diếp, người đáp pháp là A-nan. Người hỏi luật là Ca-diếp, người đáp luật là Ưu-ba-ly. Đó đều gọi là yết-ma theo pháp.

Thế nào gọi là yết-ma theo người? - Như pháp độ Sa-di, trước bạch, sau cạo tóc cho thọ giới. Như hành Ba-lợi-bà-sa chưa đủ ngày lại tái phạm thì phải thực hành lại từ đầu, sau đó mới hành Ma-na-đỏa và tác pháp xuất tội với Tỳ-ni Hiện tiền và Tỳ-ni Ức niệm.

Nhân Đạp-bà-ma-la-tử bị phỉ báng, Phật chế pháp Tỳ-ni Ức niệm.

Nhân Tỳ-kheo Nan-đề-già đã thọ giới với tâm thanh tịnh, sau đó bị loạn tâm nên làm những việc trái giới luật, về sau tâm bình phục trở lại, các Tỳ-kheo phỉ báng là phạm tội. Tỳ-kheo này tự nói: "Khi bị mất trí, tôi làm các việc ấy nhưng không hay không biết". Đức Phật nói: "Các việc làm khi tâm bị điên cuồng thì không phạm". Vì thế, Tỳ-kheo này theo chúng Tăng xin Tỳ-ni Bất si.

Thế nào là Tỳ-kheo tự biết?

- Khi Phật tại thế, Ngài thường tự thuyết giới. Đến ngày thuyết giới nọ, khi giờ thuyết giới đến, đầu đêm, giữa đêm, các Tỳ-kheo thỉnh Phật thuyết giới, Phật im lặng không thuyết, Mục Liên dùng thiên nhãn quán sát chúng này xem thử có ai không thanh tịnh mà Phật không thuyết giới, thì thấy một Tỳ-kheo không thanh tịnh. Mục Liên liền đứng dậy nắm tay dẫn ra ngoài. Phật bảo Mục Liên: "Vì sao không xét hỏi cho rõ? ".

Các Tỳ-kheo nên biết, lý do đầu đêm, giữa đêm Phật không thuyết giới là vì có giặc xấu. Lúc ấy các Tỳ-kheo ở nước Xá Vệ tranh cãi nhau, làm sao để dập tắt việc đó? Một Tỳ-kheo thông về Tam Tạng ở trong chúng dùng lời nói hòa hợp để dẹp trừ. Có Tỳ-kheo tên Ha Đức bị trúng gió trúng nắng nên loạn tâm, tranh luận với các ngoại đạo, lời lẽ lầm lẫn, rối loạn, trước sau mâu thuẫn nhau, bị ngoại đạo chê cười. Các Tỳ- kheo bạch Phật, Phật gọi Tỳ-kheo ấy đến và nói: "Ông chớ có vì loạn tâm mà tranh luận với người khác, lời nói cần phải chắc thật". Việc ấy bị quở trách trong hiện tại và dẹp trừ ngay trong hiện tại.

Khi đó, các Tỳ-kheo ở nước Xá Vệ tranh cãi nhau. Phật bảo các Tỳ-kheo: "Mỗi người hãy hướng về nhau, năm vóc sát đất, như cỏ che đất, dẹp trừ sự vi phạm do tranh cãi và từ đó về sau nên sám hối diệt trừ".

Từ yết-ma quở trách cho đến yết-ma về các loại người, vật đó là yết-ma theo người.

Có yết-ma thành, sự không thành. Có sự thành, yết-ma không thành. Có khi cả hai đều thành, có khi cả hai đều không thành. Yết-ma là pháp, sự là người.

Thế nào là sự thành, yết-ma không thành? - Người này thanh tịnh, không có tất cả các chướng ngại, đó là sự thành. Yết-ma không thành là: hoặc lời nói không đủ, không đúng thứ lớp trước sau, nói không rõ ràng, đó gọi là yết-ma không thành.

Thế nào là yết-ma thành, sự không thành? - Yết-ma thành là nói năng đầy đủ, đúng thứ tự trước sau, nói rõ ràng, đó là yết-ma thành. Sự không thành là: có người các căn không đầy đủ, hoặc bị các chướng ngại khác. Đó là sự không thành.

Cả hai đều thành: Yết-ma và người cả hai đều đầy đu, nói là cả hai đều thành.

Cả hai đều không thành: Yết-ma và người cả hai đều không đầy đủ, gọi là cả hai đều không thành.

Yết-ma được ngăn chận: Các Tỳ-kheo tập hợp lại nhưng làm không đúng pháp, pháp cần yết-ma không chịu yết-ma, pháp cần bạch không bạch. Trong chúng có người trì luật, đạo hạnh thanh tịnh, nói: "Việc này phi pháp phi luật, là việc không nên làm, hãy chấm dứt ngay!". Đó là yết-ma được ngăn chận.

Yết-ma không được phép ngăn: Chúng Tăng tập hợp làm các việc như pháp, trong chúng không có người cơ hiềm. Đó là yết ma không được phép ngăn.

Hai điều này được nói rõ trong Ti-kiền-độ. Ti là tên nước.

Tẫn xuất có hai loại yết-ma: Một là tẫn xuất vĩnh viễn, hai là vì điều phục nên tẫn xuất. Người bị tẫn xuất để điều phục, trong khoảng thời gian chưa sám hối thì việc ăn uống, ngồi, đứng, nói năng..., tất cả các pháp sự của Tăng đều không được làm chung. Đó là yết-ma tẫn xuất để điều phục. Nếu người này ngang ngạnh, vĩnh viễn không chịu hối cải thì trọn đời không được cùng chúng Tăng làm các pháp sự.

Tôn giả Ưu-ba-ly rời khỏi chỗ ngồi, sửa y phục, chấp tay lễ Phật, bạch:

- Bạch Đức Thế Tôn! Nếu có Tỳ-kheo không có lầm lỗi đối với việc của Tăng mà bị cưỡng ép tẫn xuất thì việc này như thế nào?

Đức Phật nói:

- Tẫn xuất có hai loại: một là tẫn xuất đúng, hai là tẫn xuất sai. Như đuổi mười ba hạng người gọi là tẫn xuất đúng, ngược lại gọi là tẫn xuất sai. Đó là yết-ma tẫn xuất.

Lại có chúng Tăng cho phép sám hối nhập vào chúng Tăng, yết- ma theo thứ lớp.

Nếu có Tỳ-kheo bị tẫn xuất để điều phục. Về sau, người này hối cải, xin Tăng tha tội, Tăng có dạy dỗ điều chi đều thuận theo ý của chúng Tăng, không làm trái nghịch, làm cho chúng Tăng đều hoan hỷ, Tăng liền tập hợp giải yết-ma tẫn xuất và làm yết-ma cho nhập chúng. Đó gọi là yết-ma cho nhập chúng Tăng.

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi Phật:

- Tẫn xuất và sám hối, việc này như thế nào? Đức Phật nói:

- Vì để điều phục thì cho phép sám hối, còn đuổi hẳn thì không được phép sám hối.

Thế nào là yết-ma quở trách? - Có người gây sự, tranh chấp dữ dội ở trong chúng Tăng, đối với các pháp sự của Tăng đều làm không đúng pháp, cần phải quở trách đủ cách ngay khi có mặt đương sự cho đến đuổi đi. Việc quở trách này trong kiền độ quở trách có nói rõ. Việc quở trách như sau:

Nếu Tỳ-kheo làm các việc không đúng pháp, chúng Tăng nói: "Trưởng lão, thầy phạm lỗi làm việc không đúng pháp". Người này liền đáp: "Tôi không biết, không thấy phạm những việc gì". Tăng cần phải quở trách đủ cách nặng nề, cho đến đuổi đi. Đó gọi là yết-ma quở trách.

Pháp can gián cần phải căn cứ vào ba trường hợp là: Thấy, nghe, nghi về phá giới, phá kiến, phá hạnh. Việc can gián gồm có năm nhân duyên: một là đúng lúc, hai là lợi ích cho đương sự, ba là thật tâm, bốn là lời nói hòa thuận, năm là không nói lời thô ác.

Lại có năm lý do bên trong cho nên can gián: Một là lợi ích, hai là an lạc, ba là tâm từ, bốn là tâm bi, năm là làm cho mau chóng lìa khỏi việc phạm tội. Đó là duyên sự của pháp can gián.

Thế nào gọi là duyên sự? - Hoặc nhân, hoặc duyên ở trong đây, đầu tiên phát sanh từ đâu, sẽ được biết rõ như trong kinh Tỳ-kheo Bạt-đà-ba-la.

Bấy giờ, tại nước Xá Vệ, mỗi ngày Thế Tôn ăn một bữa. Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Từ khi Ta ăn mỗi ngày một bữa đến nay, thân thể điều hòa, không có các bệnh khổ. Các thầy cũng nên ăn mỗi ngày một bữa.

Nghe Phật dạy, các Tỳ-kheo hoan hỷ phụng hành. Riêng Tỳ-kheo Bạt-đà-ba-la không vâng lời Phật dạy, mà bảo:

- Con không thể ăn mỗi ngày một bữa. Vì sao? - Con thường ăn liên tục và đã thành thói quen.

Đức Phật lại bảo:

- Ông có thể ăn nhiều vào giữa trưa, nhưng chỉ ăn một lần được không?

Lại nói:

- Thưa, không thể được.

Đức Phật lại định đi du hành các nước. Tôn giả A-nan vá y cho Phật. Tỳ-kheo ấy đến chỗ A-nan hỏi:

- Thầy làm gì vậy? Tôn giả A-nan đáp:

- Thế Tôn định đi du hành các nước, vì thế tôi vá y cho Phật. Thầy sống ở đây chẳng có lợi ích gì?

Nghe lời này xong, vị ấy liền đến chỗ Phật, gieo năm vóc sát đất, bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn! Cho đệ tử xin sám hối. Đức Phật nói:

- Sám hối vô ích, tất cả Sa-môn, Bà-la-môn đều biết ông làm việc phi pháp. Ai thuận theo lời Ta thì đều có thể chứng đắc Tứ thiền, bốn định Vô sắc, các thần thông, giải thoát. Ai không nghe lời Ta thì không thể đạt được các pháp lành ấy.

Thầy ấy lại ân cần thưa thỉnh Thế Tôn ba lần. Sau đó, Thế Tôn nhận sự sám hối của Tỳ-kheo ấy và nói pháp:

- Nếu ai làm ác mà có thể hối cải thì được nhiều lợi ích ở trong Phật pháp. (Nói rõ như vậy)

Tỳ-kheo Bạt-đà-ba-la thường xuyên phạm tội. Các Tỳ-kheo thấy vậy liền can gián. Nghe lời can gián, Tỳ-kheo ấy không thèm để ý mà dùng lời khác đáp lại. Phật hướng về Tỳ-kheo Bạt-đà-ba-la nói:

- Có một Tỳ-kheo phạm đủ thứ tội. Các Tỳ-kheo thấy vậy liền như pháp can gián, Tỳ-kheo này liền dùng lời khác đáp lại và sanh tức giận.

Đức Phật nói:

- Tỳ-kheo này tuy không nhận lời can gián nhưng cũng phải can gián ông ấy. Vì sao? - Để cho tất cả Sa môn, Bà-la-môn đều nghe rõ, cũng để cho ông ấy phải chịu đau khổ lâu dài trong đời này.

Đức Phật nói:

- Pháp điều phục có ba loại: một là quở trách, hai là ở riêng, ba là cho y chỉ người có trí, cho đến đuổi đi. Nhờ việc điều phục này, tâm ý người ấy trở nên mềm dịu, sống thuận theo pháp của Tăng, làm cho đại chúng hoan hỷ. Đó gọi là pháp điều phục.

Xá-ma-đà, đời Tần gọi là diệt. Những việc gì của Tỳ-kheo cần phải diệt? - Nếu có Tỳ-kheo theo pháp lành, có thể dứt trừ bốn thọ: Một là thọ dục, hai là thọ kiến, ba là thọ giới thủ, bốn là thọ ngã thủ. Có thể trừ bốn thọ này thì thuận với việc thực hành pháp xuất ly. Điều thiện làm tăng thêm trong từng niệm, điều ác thì xả bỏ đi. Đó gọi là diệt.

Lại nữa, diệt là: Từ Tỳ-ni Hiện tiền đến Tỳ-ni Phú thảo, diệt bảy sự tranh cãi này cũng gọi là diệt.

Không nên diệt là: Tỳ-kheo nào đã làm năm pháp phát sanh việc tranh cãi: một là thường thích tại gia; hai là thường thích nương tựa quốc vương, đại thần; ba là không thích dựa vào Tăng; bốn là cũng không nương tựa pháp; năm là không thuận theo tất cả các việc chúng Tăng làm. Nếu Tỳ-kheo nào đủ năm việc này mà có sự tranh cãi thì không nên diệt. Lại có Tỳ-kheo đã có năm pháp mà có sự tranh cãi thì phải diệt trừ. Đó là năm pháp trái ngược năm pháp trên. Ai thành tựu năm pháp này mà có sự tranh cãi thì phải diệt trừ.

Lại nữa, diệt là tùy thuận theo pháp mà chúng Tăng thực hành, thiện pháp đã có ngày càng tăng thêm, các việc làm thường hướng đến giải thoát. Nếu có công việc thì có thể làm cho Tăng vui vẻ, thực hành không mỏi mệt. Đó gọi là pháp diệt.

Pháp xả giới là: Nếu Tỳ-kheo nào buồn rầu không vui, không thích phạm hạnh, muốn trở về nhà, không thích pháp Tỳ-kheo, sanh tâm hổ thẹn đối với pháp này, ý muốn thành tựu pháp tại gia. Tỳ-kheo ấy nghĩ: "Pháp xuất gia vô ích đối với ta, pháp tại gia giúp ích ta rất nhiều, ý ta muốn xả pháp Tỳ-kheo, trở về nhà". Tỳ-kheo ấy nói: "Ta xả bỏ Phật, Pháp, Tăng, Hòa thượng, A-xà-lê, phạm hạnh, Tỳ-ni, giới Ba-la- đề-mộc-xoa (nói rõ như vậy). Nên biết đó là xả giới.

Không xả giới là: Nếu điên cuồng tâm loạn, cho đến miệng bị cấm khẩu không nói được thì không gọi là xả giới. Nói rõ như vậy, cần phải biết.

Giới sút kém là: Tỳ-kheo sanh niệm không thích phạm hạnh, thích làm ngoại đạo cho đến làm người bình thường. Đó gọi là giới sút kém. Việc giới sút kém như văn trên đã nói.

Pháp thuyết giới: Phải tập hợp Tăng như pháp. Khi Tăng đã tập hợp cần phải bạch yết-ma một lần; không nên bạch yết-ma hai, ba, bốn lần. Tăng làm pháp sự, như pháp nhận dục đều phải im lặng, không nên ngăn lại. Nếu Tăng không đầy đủ thì không nên thuyết giới. Nếu Tăng đủ thì nên đọc đủ giới. Nếu gặp lúc có nạn thì nói tóm lược.

Thời là: không có sự khó khăn gọi là thời.

Lúc ấy, Thế Tôn ở trong phòng yên tĩnh, suy nghĩ: "Ta phải chế giới nói Ba-la-đề-mộc-xoa cho các Tỳ-kheo, cho đến làm cho họ đắc bốn quả Sa-môn".

Ba-la-đề-mộc-xoa là nơi đi đứng của giới luật. Đó là nghĩa Ba-la- đề-mộc-xoa.

Khi đó, các Tỳ-kheo dùng tiếng ca để tụng giới. Phật nói:

- Không nên dùng âm thanh cao to để tụng giới. Dùng tiếng ca để tụng giới có năm việc lỗi: một là tâm đắm nhiễm vào âm thanh này, hai là bị người đời chê, ba là không khác người đời, bốn là phế bỏ việc hành đạo, năm là ngăn trở việc nhập định. Đó là năm sự lầm lỗi.

Lúc Phật còn tại thế, các Tỳ-kheo thuyết giới hàng ngày, chúng Tăng đều sanh tâm nhàm chán. Nghe vậy, Phật liền dạy: mười lăm ngày thuyết giới một lần.

Bấy giờ, ở một trụ xứ thuyết giới, phòng Tăng lớn, các Tỳ-kheo ở xa không nghe, vì thế Như-lai chế pháp cho các Tỳ-kheo:

- Nếu Tăng chúng đông, phòng lại lớn, cần phải trải tòa ngồi ở giữa phòng, người thuyết giới ngồi trên tòa này, cần phải nói lớn tiếng rõ ràng cho mọi người đều nghe.

Lúc này, ở trụ xứ nọ, Tăng chúng tuy đông nhưng không có người tụng giới, pháp sự không thành. Nghe vậy, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

- Từ nay về sau, ai xuất gia đến năm hạ, phải học giới cho thuộc. Nếu căn tánh chậm lụt thì dù cho trăm hạ cũng phải học giới. Nếu cố không học, hoặc trước học sau quên, hoặc căn cơ chậm lụt không thể thuộc được, ba hạng người này có bốn lỗi: Một là không được nuôi đệ tử, hai là không được lìa y chỉ, ba là không được làm Hòa thượng, bốn là không được làm A-xà-lê. Đó là lỗi của người không học giới.

Có tám loại nạn được nói giới tóm lược: một là nạn vua, hai là nạn giặc, ba là nạn nước, bốn là nạn lửa, năm là nạn bệnh, sáu là nạn người, bảy là nạn phi nhân, tám là nạn rắn độc. Khi gặp tám nạn này thì được nói giới tóm lược.

Có năm cách tóm lược giới:

1- Nói bài tựa giới xong, nêu tên bốn pháp Ba-la-di và bảo: "Còn lại là những điều các vị thường nghe". Đến pháp Chúng học cũng nói như vậy.

2- Nói bài tựa giới và bốn Ba-la-di xong, phần sau cũng nêu tên như cách trên.

3- Nói từ bài tựa giới cho đến mười ba việc. Phần còn lại được nêu tên như hai cách trước.

4- Nói từ bài tựa cho đến hai pháp Bất định. Phần còn lại được nêu tên cũng như ba cách trước.

5- Nói từ bài tựa cho đến Ni-tát-kỳ-ba-dật-đề. Phần còn lại được nêu tên cũng như bốn cách trước.

Khi ấy, có nhiều Tỳ-kheo cùng ở một chỗ, đều có căn tánh chậm lụt không biết gì. Vì có nạn giặc, họ không thể đến chùa khác thuyết giới nên pháp sự không thành. Nghe vậy, Phật dạy các Tỳ-kheo:

- Các ông hãy nói tóm lược giới:

Chớ làm các việc ác

Hãy làm các việc lành

Giữ tâm ý thanh tịnh

Là lời chư Phật dạy.

Đó là nói giới tóm lược.

Có bốn việc không thành thuyết giới:

1- Nhóm người phi pháp cùng nhau thuyết giới, không gọi là thuyết giới.

2- Tụ tập một cách phi pháp cũng không gọi là thuyết giới. Những người này có nhóm họp cũng không thành tựu.

3- Chỗ cần bạch một lần mà bạch hai lần cũng không thành thuyết giới.

4- Trong khi thuyết giới, nếu có ba bốn Tỳ-kheo cùng tranh luận, phát sanh tâm ngã mạn, nhân thuyết giới mà luận bàn sanh ra tranh cãi; thuyết giới như vậy không thành thuyết giới.

Có hai việc không thành:

1- Do tranh cãi nên thuyết giới không thành. 2- Do ác tâm nên tăng thêm phiền não.

Do hai việc này nên không thành thuyết giới. Việc này sẽ được nói rõ trong phần kiền độ Bố-tát.

Ở đây nên nói điều gì? - Nếu Tỳ-kheo nào chưa phạm tội, trong tâm nghĩ: "Làm sao không phạm các điều ác mà được sanh điều lành", liền đến gặp bậc trì pháp, trì luật, trì luận để hỏi điều ấy: "Tôn giả, pháp là gì? Thế nào là phi pháp? Thế nào là có thể nói? Thế nào là không thể nói?".

Nghe lời này, vị thầy ấy liền nói pháp theo thứ lớp: như pháp, nói là không như pháp; không như pháp, nói là như luật; như luật, nói là chẳng phải luật; chẳng phải luật, nói là khinh; khinh, nói là trọng; trọng, nói là lời thô ác; lời thô ác, nói là chẳng phải lời thô ác; chẳng phải lời thô ác, nói là phạm; đúng là phạm, nói là không phạm; nên là không phạm, nói là Tăng tàn; đúng là Tăng tàn, nói là không phải Tăng tàn; không phải Tăng tàn, nói là nên đối trị; đúng là nên đối trị, nói là chẳng phải nên đối trị; chẳng phải nên đối trị, nói là chế định; chế định nói là chẳng phải chế định; chẳng phải chế định, nói là lời được nói; lời được nói, nói là không phải lời được nói; chẳng phải lời được nói, nói là như nhau; đúng là như nhau, nói là không như nhau; không như nhau, nói là phân biệt; phân biệt, nói là không phân biệt; không phân biệt, nói là pháp Tỳ-kheo.

Thức ăn ở bên trong cương giới, không có nhà bếp thì không được ăn. Vì sao vậy?

Đức Phật du hành đến các thôn xóm, thấy các Tỳ-kheo đang tranh cãi, Phật hỏi:

- Tỳ-kheo tranh cãi việc gì vậy? Tỳ-kheo bạch Phật:

- Hôm qua, ăn xong còn dư thức ăn nên hôm nay tranh giành. Đức Phật nói:

- Từ nay trở đi, nếu là thức ăn qua đêm và thức ăn bên trong đại giới không có tịnh trù thì tất cả không được ăn.

Trụ xứ của chúng Tăng lúc mới lập, chúng Tăng phải tập hợp, phải yết-ma xác định chỗ làm tịnh trù trước, sau đó yết-ma về nơi dựng phòng ốc cho chúng Tăng. Nếu khi đó quên không yết-ma xác định nơi làm tịnh trù, và sau đó mới nhớ lại thì phải giải đại giới, rồi giải tiểu giới, sau đó yết-ma xác định chỗ làm tịnh trù trước pháp kết giới: kết tiểu giới trước, sau mới kết đại giới. Để thức ăn chung trong đại giới mà ngủ qua đêm, thức ăn còn dư qua đêm, thức ăn chúng Tăng làm trong tiểu giới, thức ăn chúng Tăng tự tay làm, nếu gặp lúc đói kém thì được ăn, còn các lúc khác thì không được ăn. Ăn xong, đàn việt đến thỉnh, vị ăn đã no hãy đem thức ăn này cho các vị Tăng khác. Vị Tăng kia nhận xong phải tác pháp thức ăn dư rồi mới ăn.

Lại có các đại sư được nhà vua thỉnh thọ thực đến hai lần. Sau khi ăn no, vị ấy đem thức ăn còn dư cho các vị Tăng cùng trụ xứ, chúng Tăng sợ, không dám ăn. Phật dạy:

- Cho các vị tác pháp thức ăn dư rồi ăn, không có lỗi.

Có Tỳ-kheo nhận được trái cây ở ngoài đem đến cúng, liền tịnh thí cho thí chủ. Gặp lúc đói kém, thí chủ không hoàn trả, nhân đó Phật chế giới:

- Từ nay trở đi, nếu gặp lúc đói kém thì được phép tự cất chứa để ăn. Trái cây ở trong ao và tất cả trái cây cũng như vậy.

Pháp chứa bát: trừ bát sắt, bát đất nung, tất cả các loại bát khác đều không được cất chứa.

Không được cất chứa loại y có màu đẹp nhất. Gấm vóc, vòng hoa, các loại y này không được cất chứa.

Điều cần nói là: Có Tỳ-kheo suy nghĩ: "Làm sao tu các pháp lành?". Nghĩ xong, vị ấy đến chỗ các bậc trí, hỏi: "Thế nào là phạm, thế nào là không phạm? Thế nào là sám hối? Vì việc gì mà phạm?". Vị thầy ấy liền dựa theo luật mà nói những việc phạm hay không phạm, cần phải biết rõ như vậy. Nghe vị thầy nói xong, người hỏi không còn buồn khổ, theo lời dạy của thầy mà thực hành đúng luật, tâm được thanh tịnh, thuận theo pháp lành, không còn có ý niệm khác. Đó gọi là nói điều cần nói.

Lại nữa, nói điều cần nói là:

Tỳ-kheo nghĩ: "Sanh tử thật đáng chán. Làm sao để ra khỏi sanh tử và tu đạo để nhập Niết-bàn?". Suy nghĩ xong, vị ấy đến chỗ bậc trí để hỏi: "Thưa tôn giả, làm sao tu bốn thiền cho đến bốn quả?". Vị thầy ấy liền nói theo thứ lớp cho đến quả A-la-hán. Đó gọi là nói điều cần nói.

Thế nào gọi là nói phi pháp? - Đó là khi được hỏi, vị thầy ấy trả lời lung tung: pháp nói là phi pháp; phi pháp nói là pháp; cho đến lời được nói, nói chẳng phải lời được nói; chẳng phải lời được nói, nói là lời được nói; đúng lượng, nói chẳng phải đúng lượng; chẳng phải đúng lượng, nói là đúng lượng; phân biệt, nói chẳng phân biệt; chẳng phân biệt, nói là phân biệt. Từ đồ ăn, bình bát, cho đến đồ uống cũng đều như vậy.

Lại nữa, nói điều không nên nói là:

Có Tỳ-kheo hỏi bậc trí: "Làm sao đắc sơ thiền cho đến bốn quả?". Bậc trí nói: "Ông đã hỏi cách đắc pháp thượng nhân, vì vậy, ông phạm Ba-la-di". Đó gọi là nói điều không nên nói.

Ngày xưa, có Tỳ-kheo tên Nan-đề-già, bị mất trí. Vào ngày chúng Tăng bố-tát, có lúc nhớ có lúc quên, khi nhớ thì đến, không nhớ thì không đến. Các Tỳ-kheo đến bạch Thế Tôn, Phật bảo:

- Hãy bạch Nhị yết-ma mất trí cho Tỳ-kheo ấy, thì tuy ông ấy không đến, pháp sự vẫn thành tựu. Việc này trong phần kiền độ Bố-tát có nói rõ.

Sau đó, tâm trí Tỳ-kheo ấy trở lại bình thường, các Tỳ-kheo thắc mắc: "Nên xả hay không xả yết-ma mất trí lúc trước?" bèn đến bạch Thế Tôn, Phật bảo:

- Tâm trí đã bình thường thì hãy xả yết-ma ấy.

Các Tỳ-kheo lại thắc mắc: "Về sau thầy ấy lại mất trí thì phải làm sao?", Phật nói:

- Làm lại yết-ma mất trí và khi tâm vị ấy trở lại bình thường thì xả yết-ma ấy.

Tỳ-kheo nhận đồ cúng dường của người mà không như pháp thì sẽ bị đồ cúng dường ấy làm đọa lạc. Đọa có hai loại:

- Một là ăn đồ cúng dường của người mà không tu đạo đúng pháp, buông lung, phóng túng, không chịu làm các việc lành.

- Hai là nhận đồ cúng dường đem cho lại người khác không đúng pháp.

Do hai việc này, người ấy phải đọa vào ba đường. Nếu không chịu quả báo trong ba đường thì ngay trong thân này người ấy sẽ bị vỡ bụng, thức ăn trào ra, áo đang mặc trên thân bỗng lìa khỏi thân.

Người đáng được cho là: Hoặc cha mẹ nghèo khổ, trước hết phải truyền Tam quy, Ngũ giới, Thập thiện, sau đó mới cho. Nếu cha mẹ không nghèo thì tuy thọ Tam quy, Ngũ giới cũng không được cho.

Lại có những hạng người đáng được cho: Một là người sửa tháp, hai là người phục vụ Tăng chúng, ba là người sửa phòng ốc của Tăng, bốn là người bệnh khổ, năm là trẻ con, sáu là người mang thai, bảy là người bị cầm tù, tám là người đến chùa xin ăn. Những hạng người này, hoặc cho đúng, hoặc cho không đúng.

Người sửa tháp, phục vụ Tăng và sửa phòng ốc cho Tăng thì tính công lao của họ để trả công theo giá trị. Nếu trả nhiều hơn thì sẽ bị đồ cúng dường làm sa đọa.

Khi cho người bệnh thức ăn thì nên khởi tâm từ bi, tùy theo người bệnh cần gì mà bố thí cho. Nếu cho loại thức ăn không hợp với bệnh thì sẽ bị đồ bố thí làm sa đọa.

Trẻ con, người bị cầm tù, người mang thai, đối với những hạng người này phải dùng tâm từ bi để bố thí cho họ. Chớ có mong đem cho để được quả báo, vì vậy đừng làm trở ngại cho Phật pháp. Hãy dùng tâm như vậy để bố thí như pháp. Nếu không như vậy thì sẽ bị của bố thí làm cho đọa lạc.

Đối với người đến chùa xin ăn, nếu họ đã có sẵn thức ăn thì không cần phải cho thêm. Nếu cho thì sẽ bị của bố thí làm cho đọa lạc. Nếu người đó không có thức ăn thì bố thí cho họ không có lỗi.

Nếu Tỳ-kheo không ngồi thiền, không tụng kinh, không làm việc Phật, Pháp, Tăng mà nhận đồ cúng dường của người thì sẽ bị đồ cúng dường làm cho đọa lạc. Ai có đủ ba nghiệp lành thì nhận cúng dường không có lỗi. Nếu người đối diện không có ba nghiệp lành, ta biết mà còn đem đồ bố thí lại cho họ thì cả người cho và người nhận đều bị đồ cúng dường làm cho đọa lạc.

Tỳ-kheo ăn đồ của đàn việt cúng dường, cần phải biết đủ, biết lượng, ai ăn uống quá no sẽ bị đồ cúng dường làm cho đọa lạc. Tỳ-kheo nào ăn uống với tâm kiêu mạn thì sẽ bị đồ cúng dường làm cho đọa lạc. Vì sao vậy? - Từ lâu, Thế Tôn thường ca ngợi sự ăn uống vừa phải.

Cuối cùng, cúng dường cho người trì giới là người có thể nhận đồ cúng dường và làm tiêu được đồ cúng dường. Như Phật đã nói: "Cúng dường cho người trì giới, được quả báo rất lớn. Cúng cho người phá giới được quả báo rất ít". Như câu kệ Phật đã nói: "Thà nuốt hòn sắt mà chết, không đem thân không có giới hạnh mà ăn đồ của tín thí cúng dường".

Nếu ăn no rồi còn ráng ăn thêm thì không tăng thêm sắc đẹp và sức lực mà chỉ tăng thêm bệnh hoạn. Vì thế không nên ăn vô độ.

Về việc yết-ma, có bốn nhơn duyên làm yết-ma thành tựu: một là như pháp, hai là Tăng tập hợp đủ; ba là, chỗ cần đơn bạch như pháp thì đơn bạch cho đến chỗ cần bạch tứ thì bạch tứ, nơi cần bạch tứ thì không được bạch ba, hai, một lần; bốn là người ở trong chúng mà không đến thì gởi dục, trong chúng không có người vấn nạn. Bốn pháp này thành tựu thì đó là yết-ma như pháp. Việc này xem trong chương kiền độ thì sẽ biết rõ.

Yết-ma phi pháp: bốn việc trên không thành thì không gọi là yết- ma. Tỳ-ni là có nhiều loại Tỳ-ni, như Tỳ-ni có vi phạm, Tỳ-ni có tranh cãi, Tỳ-ni có phiền não, Tỳ-ni Tỳ-kheo, Tỳ-ni Tỳ-kheo-ni, Tỳ-ni thiểu phần, Tỳ-ni tất cả mọi chỗ, Tỳ-ni tùng phạm, Tỳ-ni xuất tội. Lại nữa, Tỳ-ni có thể diệt trừ gốc bất thiện, có thể diệt pháp chướng ngại, có thể diệt năm triền cái và hạnh ác thì gọi là Tỳ-ni.

Lại có Tỳ-ni có thể phát lồ, tùy thuận tu hành, bỏ ác theo thiện gọi là Tỳ-ni.

Thế nào gọi là phát lồ? - Không che giấu những lỗi đã phạm, nói hết cho người khác biết, gọi là phát lồ. Việc này trong kiền độ diệt tội đã nói rõ.

Tùy thuận là thuận theo lời của Hòa thượng, lời của A-xà-lê, cho đến lời của chúng Tăng, không có làm trái ngược, đó gọi là tùy thuận.

Thế nào gọi là diệt? - Có thể dập tắt việc tranh cãi nên gọi là diệt.

Thế nào gọi là đoạn? - Như đoạn trừ phiền não gọi là đoạn.

Tỳ-ni phiền não sẽ được nói rõ trong phần Tỳ-ni đoạn trừ phiền não.

Lại nữa, Tỳ-kheo nói: "Theo sự thấy biết của tôi thì tham dục không thể làm chướng đạo". Các Tỳ-kheo can gián: "Chớ có nói như vậy. Dục là gốc của sự chướng đạo. Sở dĩ biết như vậy là vì Thế Tôn đã dùng đủ loại ví dụ để nói về dục. Đó là: dục như hố lửa... cho đến như con dao. Vì sao nói dục không làm chướng đạo?! Cần phải xả bỏ tà kiến này".

Khi các Tỳ-kheo can gián, nếu vị ấy nhận lời can gián thì tốt. Nếu vị ấy không nhận thì các Tỳ-kheo phải làm yết-ma bạch tứ ức niệm, nhắc cho vị ấy nhớ lại. Đó là dẹp bỏ lời nói sai lầm của Tỳ-kheo ác kiến.

Các Tỳ-kheo tụ tập làm pháp sự. Trong chúng có người không như pháp nên chúng Tăng làm pháp sự không thành. Nếu người này có ba, bốn, năm người bạn thì hãy can gián vị ấy. Nếu chỉ có một mình thì không cần can gián. Vì sao vậy? - Vì lực của đại chúng lớn, có thể tẫn xuất vị ấy. Vị ấy sẽ không còn được ích lợi ở trong pháp và tự chịu khổ não. Do đó hãy im lặng, không nói.

Nếu vào trong chúng Tăng thì phải lập năm đức: Một là, thường khởi tâm từ, như ví dụ cái cào, cái chổi bình đẳng đối với sự tốt xấu và đều làm cho được tốt. Hai là, thường phát sanh tâm cung kính khiêm hạ đối với các Thượng tọa, không được ngạo mạn. Ba là, không được đàm luận, giao du với những người hạ tọa. Bốn là, khi Tăng tập hợp làm pháp sự, đại chúng phải thỉnh một vị biết pháp lên nói pháp. Năm là, nếu chúng không thỉnh thì hãy nhắc chúng thỉnh người biết pháp lên nói pháp.

Xá-lợi-phất cũng thành tựu năm pháp nhập vào chúng Tăng nói trên.

Thế nào là bạch? - Này Ca-diếp! Tùy theo lời nói của Tỳ-kheo mà chúng Tăng đều im lặng chấp nhận, nên gọi là bạch.

Trường hợp đơn bạch là: Như khi bắt đầu độ Sa-di thọ đại giới phải bạch Tăng. Sau khi bạch xong, Tăng sai thầy giáo thọ dẫn người xuất gia đến nơi kín để hỏi pháp già nạn. Như khi muốn nói Ba-la-đề- mộc-xoa hoặc tự tứ, hoặc bình bát bị vỡ... phải thọ lại.

Có Tỳ-kheo tên Xiển-Đà sắp sửa phạm giới, các Tỳ-kheo biết được liền can gián. Tỳ-kheo này nói với các Tỳ-kheo: "Các Thầy nói gì vậy, nói với ai vậy, ai phạm giới vậy, thế nào là phạm?". Ông ta nói những lời khác nhau như vậy. Các Tỳ-kheo bạch Phật, Phật nói:

- Hãy làm yết-ma biệt trụ đối với Tỳ-kheo nói năng lung tung này.

Về sau, Tỳ-kheo Xiển Đà lại khinh chê, trêu chọc các Tỳ-kheo.

Các Tỳ-kheo bảo chớ có ngồi, vị ấy lại ngồi; bảo chớ có đứng, vị ấy lại đứng dậy; bảo chớ có nói, lại nói; bảo chớ có đến, lại đến. Các Tỳ-kheo bạch Phật, Phật bảo:

- Hãy yết-ma bạch nhất để điều phục sự đùa cợt của ông ấy.

Những yết-ma như vậy và những yết-ma chưa nêu tương tự như vậy đều gọi là yết-ma bạch nhất.

Thế nào là yết-ma bạch nhị?

Bạch là: "Đại đức Tăng xin lắng nghe. Phòng ốc ấy bị sụp đổ, nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp nhận để phòng ốc ấy cho đàn-việt sửa chữa cùng với Tỳ-kheo tri sự". Bạch như vậy.

"Đại đức Tăng xin lắng nghe. Phòng ốc ấy không có đàn việt chăm nom, đã bị sụp đổ. Nay Tăng để phòng ốc ấy cho đàn việt ấy sửa chữa cùng với Tỳ-kheo tri sự. Nếu vị nào chấp nhận để phòng ốc ấy cho đàn việt ấy sửa chữa cùng với Tỳ-kheo tri sự thì im lặng, vị nào không chấp nhận thì nói".

"Tăng đã chấp nhận để phòng ốc ấy cho đàn việt ấy sửa chữa cùng với Tỳ-kheo tri sự. Tăng chấp nhận vì im lặng, việc ấy được ghi nhận như vậy".

Người quản lý công việc của chúng Tăng phân chia y, bát của Tỳ- kheo qua đời, thọ y công đức, xả y công đức, tất cả pháp kết giới, pháp ngủ không lìa y, trước hết phải kết đại giới, sau mới kết giới không mất

y. Khi xả, trước hết phải xả giới không mất y, sau mới xả đại giới, giáo thọ Tỳ-kheo-ni tự tứ, các pháp như vậy đều là yết-ma bạch nhị.

Yết-ma bạch tứ là: Một lần bạch và ba lần yết-ma, gọi là yết-ma bạch tứ. Một là yết-ma quở trách. Hai là có Tỳ-kheo tranh cãi với bạch y, chúng Tăng khuyên hãy cùng đàn việt ấy sám hối. Các yết-ma như tẫn xuất, diệt tẫn, biệt trụ, trị phạt lại như cũ, hành Ma-na-đỏa, thực hành pháp xuất tội cho đến bảy diệt tránh cũng là bạch tứ yết-ma.

Có Tỳ-kheo đại đức được đàn việt tín tâm, giàu có coi trọng, thỉnh vị ấy trong nhiều năm, cúng dường cho vị ấy mọi thứ cần dùng, có người phỉ báng: "Do Tỳ-kheo ấy, nên trưởng giả giàu có nọ bị hao tổn tài sản".

Tỳ-kheo-ni ngu si mất trí, thọ giới xong lại đến gặp chúng Tăng để xin giới. Yết-ma về các việc sai phạm trên như: yết-ma phú bát, mặc tẫn và nhiều yết-ma khác tương tự như vậy chưa nêu ra ở đây đều là yết-ma bạch tứ.

Biệt trụ có hai loại: Nếu có ngoại đạo xin xuất gia trong Phật pháp, Tăng nên tác pháp yết-ma bạch tứ, cho ở riêng bốn tháng. Lại nữa, người nào phạm một trong mười ba pháp Tăng-tàn mà che giấu không phát lồ, về sau mới phát lồ thì Tăng phải bạch tứ yết-ma cho biệt trụ. Vì sao gọi là biệt trụ? - Biệt trụ là sống riêng trong một phòng, không được ở chung với chúng Tăng, phải ngồi ở vị trí thấp nhất trong chúng, không được ăn chung với chúng Tăng, dù một chút như cọng cỏ. Lại nữa, tất cả những việc khổ nhọc của chúng Tăng như quét dọn tháp, phòng Tăng, nơi đại tiểu tiện, người ấy đều phải làm. Lại nữa, khi vào trong Tăng thì người ấy không được cùng Tăng đàm luận. Nếu có ai hỏi thì cũng không được đáp. Vì lý do này nên gọi là biệt trụ.

Làm trở lại từ đầu là: Chưa hết thời gian biệt trụ, người ấy lại tái phạm, lại phải theo chúng Tăng xin biệt trụ. Tăng bạch tứ yết-ma bắt làm lại số ngày đã che giấu trước đây nên gọi là làm lại từ đầu.

Thế nào gọi là Ma-na-đỏa? - Ma-na-đỏa là phải làm việc khổ nhọc và sống riêng biệt giống như trước đó, nhưng hơi khác trước là về giới hạn thời gian. Nếu lúc mới phạm liền phát lồ ngay thì cũng phải thực hành sáu ngày sáu đêm. (Ma-na-đỏa, Tàu dịch là ý hỷ). Người làm việc ấy tuy tự ý vui mừng nhưng cũng có hổ thẹn và cũng làm cho chúng Tăng hoan hỷ. Do vui mừng nên chỉ phải thực hành trong vài ngày. Vì chỉ có ít ngày nên được gọi là vui mừng. Chúng Tăng vui mừng là: quan sát thấy người này thực hành theo pháp, không còn vi phạm trở lại, chúng Tăng khen: "Người này nhờ vậy mà hối cải, không còn phát sanh phiền não, trở thành người thanh tịnh", vì vậy nên vui mừng.

A-phù-ha-na (pháp xuất tội) là: Có giới thanh tịnh sanh ra giải thoát thanh tịnh. Hoàn toàn thanh tịnh không vi phạm và khéo giữ gìn giới này thì gọi là A-phù-ha-na.

Có phạm và không phạm: người phạm có ba hạng: Một là không điên cuồng. Hai là tâm không bị loạn. Ba là không bị sự đau khổ bức ngặt, đó gọi là phạm.

Lại có người phạm. Tất cả những tội nặng nhẹ được xét tùy theo luật Phật đã chế, cần phải biết rõ. Người không phạm cũng như vậy, tùy theo được nêu rõ ở thiên nào, cần phải biết rõ việc ấy. Việc quyết định có phạm hay không phạm phải được dựa vào luật để suy luận ra. Từ pháp đầu tiên là không biết phi pháp cho đến không biết sám hối, không sám hối; hai mươi hai loại cho người thọ Cụ túc, này đều gọi là phạm, cần phải đoạn trừ dứt khoát tất cả những thứ đó. Muốn biết việc không phạm cũng phải dựa vào luật để suy luận ra, có thể thành tựu hai mươi hai pháp mới nên cho người thọ Cụ túc thì gọi là không phạm.

Có khi Tỳ-kheo phạm, chẳng phải Tỳ-kheo-ni phạm. Có pháp Tỳ- kheo Ni phạm, chẳng phải Tỳ-kheo phạm. Có pháp Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni phạm, chẳng phải Thức xoa ma ni phạm. Có pháp Tỳ-kheo, Tỳ- kheo Ni phạm, chẳng phải Sa-di, Sa-di Ni phạm. Có pháp năm chúng xuất gia phạm, chẳng phải Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di phạm. Có pháp bảy chúng xuất gia đều phạm.

Những pháp gì Tỳ-kheo phạm, chẳng phải Tỳ-kheo-ni phạm? - Như pháp ở nơi hoang vắng, Tỳ-kheo-ni không thực hành pháp này, vì vậy Tỳ-kheo phạm, chẳng phải Tỳ-kheo-ni phạm: Có một Tỳ-kheo sống ở A-lan-nhã, làm biếng không chịu múc nước chứa trong bình, lại không có thức ăn. Sau đó có kẻ cướp đến theo đòi nước và thức ăn đều không có liền nổi giận đánh thầy Tỳ-kheo, sau đó Như Lai biết được liền chế giới: "Người sống ở A-lan-nhã phải chứa nước trong bình và để dành ít nhiều thức ăn dư để khi kẻ cướp đến đòi thì đem cho". Những việc như vậy đều là pháp của Tỳ-kheo, chẳng phải pháp của Tỳ-kheo-ni.

Những pháp gì Tỳ-kheo-ni phạm, chẳng phải Tỳ-kheo phạm? - Nếu Tỳ-kheo-ni qua sông một mình, vào làng một mình, lìa chúng ngủ một mình, đi đường một mình, bảo người nam cạo tóc một mình, đi kinh hành hoặc ngồi kết-già một mình ở nơi kinh hành của Tỳ-kheo thì phạm luật. Những vi phạm này, Tỳ-kheo-ni phạm, chẳng phải Tỳ-kheo phạm.

Những pháp gì Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni phạm, chẳng phải Thức xoa ma ni phạm? - Nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni không nhận thức ăn mà ăn thì Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni phạm, chẳng phải Thức xoa ma ni phạm.

Những pháp gì ba chúng phạm, chẳng phải Sa-di, Sa-di Ni phạm?

- Trừ giới Sa-di, Sa-di Ni, phạm những giới khác là ba chúng phạm, chẳng phải Sa-di, Sa-di Ni phạm.

Những pháp nào năm chúng phạm, chẳng phải Ưu-bà-tắc, Ưu-bà- di phạm? - Trừ năm giới, phạm những giới khác là năm chúng phạm, chẳng phải hai chúng phạm.

Những pháp nào bảy chúng đều phạm? - Bảy chúng đều giữ năm giới, nếu phạm năm giới này thì bảy chúng đều phạm.

Có pháp chỉ phạm vào mùa Đông, không có phạm vào mùa Xu- ân, Hạ. Có pháp chỉ phạm vào mùa Xuân, chẳng phạm vào mùa Hạ và Đông. Có pháp chỉ phạm vào mùa Hạ, không phạm vào mùa Đông và Xuân.

Pháp nào mùa Đông phạm, chẳng phải Xuân, Hạ phạm? - Bốn tháng mùa Đông đã mãn, phải xả y công đức, nếu không xả, quá một ngày phạm Đột-kiết-la. Việc này chỉ phạm vào mùa Đông, chẳng có phạm vào mùa Xuân, Hạ.

Pháp nào mùa Xuân phạm, chẳng phải phạm vào mùa Hạ, Đông?

- Còn một tháng là hết mùa Xuân, phải xin y tắm mưa. Nếu quá trước một tháng mà xin, hoặc xin quá trễ so với quy định và khi đã được y lại không dùng trong phạm vi mười lăm ngày thì phạm luật. Ba việc này đều phạm Ni-tát-kỳ-ba-đạt-đề.

Pháp nào mùa Hạ phạm, chẳng phải mùa Đông, Xuân phạm? - Thường pháp của Tỳ-kheo là an cư vào mùa Hạ. An cư có hai loại: Tiền an cư và hạ an cư. Nếu đều không an cư, lại không tự tứ thì vi phạm luật. Việc này phạm vào mùa Hạ, chẳng phải phạm vào mùa Đông, mùa Xuân.

Vì thế ba việc vi phạm này đều theo thời gian mà có, gọi là phạm hay không phạm.

Thế nào là tội nhẹ? - Phạm Ba-la-đề-đề-xá-ni là tội nhẹ. Hoặc nói với một người, hoặc tự nghĩ trong tâm đều có thể diệt tội. Tự chủng tánh là: Nếu Tỳ-kheo cất chứa giày bằng da người, hoặc ăn thịt người, hoặc chứa đựng thức ăn thì phạm Thâu-lan-giá.

Chủng tánh là: thịt và da là thân người nên nói là chủng tánh. Đột-kiết-la là: không giữ gìn oai nghi trên thân nên mắc Đột-kiết-la.

Ác khẩu là: nói ông là thợ thuyền, là con hát người làm trò, các căn không đầy đủ, nói như vậy mắc tội Ba-dật-đề. Đó gọi là phạm tội nhẹ về nói lời hung ác.

Tội nặng là Ba-la-di, Tăng-già-bà-thi-sa. Thâu-lan-giá giữa hai tội này.

Có chỗ Tỳ-kheo phạm nặng, Tỳ-kheo-ni phạm nhẹ; có chỗ Tỳ- kheo Ni phạm nặng, Tỳ-kheo phạm nhẹ.

Tỳ-kheo phạm nặng là: Cố làm xuất tinh, Tỳ-kheo phạm Tăng- già-bà-thi-sa, Tỳ-kheo-ni phạm Ba-dật-đề.

Tỳ-kheo-ni phạm nặng là: Nếu do tâm dâm dục quá mạnh, Tỳ- kheo Ni dùng tay xoa chỗ kín của người nam, người nam cũng dùng tay xoa chỗ kín của Tỳ-kheo-ni, cả hai đều thích thú khi tiếp xúc thì Tỳ- kheo Ni phạm Ba-la-di.

Nếu Tỳ-kheo-ni biết Tỳ-kheo-ni phạm giới trọng mà che giấu không nói với Tỳ-kheo-ni khác thì phạm tội Ba-la-di.

Nếu Tỳ-kheo không thuận theo pháp của Tăng, Tăng làm yết-ma quở trách, Tỳ-kheo-ni nói: "Tỳ-kheo ấy tùy thuận pháp của Tăng". Tỳ-kheo-ni ấy dùng đủ lời lẽ qua lại trợ giúp cho Tỳ-kheo kia. Các Tỳ-kheo-ni can gián: "Không được qua lại nói những lời lẽ trợ giúp cho nhau". Tỳ-kheo-ni ấy không nghe theo lời can gián mà qua lại dùng lời trợ giúp Tỳ-kheo kia không dứt, Ni chúng liền bạch tứ yết-ma đối với Tỳ-kheo-ni ấy. Tỳ-kheo-ni ấy phạm Ba-la-di.

Tỳ-kheo-ni lại có tám việc phạm Ba-la-di: một là Ni và người nam nắm tay nhau, hai là nắm y nhau, ba là cùng người nam ngồi chỗ kín, bốn là cùng nói chuyện ở chỗ kín, năm là thân xúc chạm nhau ở nơi kín, sáu là Ni cùng người nam đi chung đường một mình, bảy là khỏa thân xúc chạm nhau ở giữa đường, tám là hẹn nhau làm việc bất tịnh. Nếu Ni làm đủ bảy việc trước thì phạm Thâu-lan-giá. Nếu đủ tám việc thì phạm Ba-la-di.

Đó là Tỳ-kheo-ni phạm nặng, Tỳ-kheo phạm nhẹ.

Có lúc phạm giới nặng, quả báo nhẹ; có lúc phạm giới nhẹ, quả báo nặng; có lúc phạm giới nặng, quả báo cũng nặng; có lúc phạm giới nhẹ, quả báo cũng nhẹ.

Phạm giới nặng, quả báo nhẹ là: Có Tỳ-kheo làm mai mối để nam nữ hòa hợp nhau. Nếu họ hòa hợp được thì Tỳ-kheo phạm Tăng- tàn, không hòa hợp được thì phạm Thâu-lan-giá. Nếu Tỳ-kheo tự động làm phòng ốc riêng, không bạch chúng Tăng xin yết-ma, chưa cất xong phạm Thâu-lan-giá, cất xong phạm Tăng-tàn. Đó gọi là phạm nặng, quả báo nhẹ.

Phạm giới nhẹ, quả báo nặng là: nếu Tỳ-kheo nổi giận đánh A- la-hán hoặc vuốt ve xúc chạm A-la-hán với tâm dâm dục, đắm nhiễm, cho đến đánh Phật hoặc sanh tâm dục nhiễm đối với Phật, hoặc dùng lời ác mắng A-la-hán và Phật, chê thân hình tàn tạ, các căn không đủ thì phạm Ba-dật-đề. Đó gọi là phạm giới nhẹ nhưng quả báo nặng.

Phạm giới nặng, quả báo nặng là: Tỳ-kheo nào dùng pháp Ba- la-di với hai việc không căn cứ phỉ báng Thánh và phàm thì phạm tội Tăng-tàn. Hai việc không căn cứ là:

1- Do tâm sân hận, Tỳ-kheo-ni nọ sai cô ni em mình tên Di- Lặc đến phỉ báng A-la-hán Đà-phiêu-ma-la-tử: "Đại đức cùng tôi hành dâm".

2- Lúc khác, Tỳ-kheo phỉ báng người khác đó đi trên đường, thấy hai con dê cùng hành dâm, liền nghĩ: "Việc phỉ báng lần trước đã không thật có kết quả, nay lấy dê cái làm Ni Di-Lặc, dê đực làm Đà-phiếu- ma-la-tử". Suy nghĩ xong, vị ấy vào trong chùa nói với chúng Tăng: "Lần trước không có thật, hôm nay thì thấy thật sự". Các Tỳ-kheo liền can gián: "Chớ có dùng lời ác phỉ báng A-la-hán này". Đáp: "Thật vậy, hãy nghe tôi nói". Các Tỳ-kheo lắng nghe. Thầy ấy nói: "Hôm trước tôi đi trên đường, thấy hai con dê hành dâm với nhau, dê đực là Đà-phiếu- ma-la-tử, dê cái là Ni Di-Lặc". Nghe xong, các Tỳ-kheo cùng nhau bàn luận: "Hai việc này đều không có căn cứ".

Đó gọi là phỉ báng dựa trên hai việc không căn cứ.

Tỳ-kheo nào mắc các lỗi sau: một là làm hoen ố tín đồ, hai là tìm cách phá hoại pháp luân Tăng, ba là đồng lõa với nhóm phá hoại pháp luân Tăng, bốn là có tánh ngoan cố không nhận lời can gián của người thì mắc tội Tăng-tàn. Đó là phạm tội nặng, quả báo cũng nặng.

Phạm tội nhẹ, quả báo cũng nhẹ là: Tỳ-kheo nào vào làng xóm, quên không giữ gìn bốn oai nghi của thân và bốn lỗi của miệng, sơ suất vi phạm thì phải sám hối trước một người về tội Đột-kiết-la, Ba-dật-đề. Nếu Tỳ-kheo-ni phạm tội, quên không phát lồ, đến lúc bố-tát mới nhớ, định phát lồ nhưng sợ làm loạn tâm nghe giới của chúng Tăng nên im lặng suy nghĩ: "Để thuyết giới xong sẽ sám hối". Những việc như vậy đều phạm tội nhẹ, quả báo cũng nhẹ.

Có ba hình thức phạm: Một là sự nặng, tâm nhẹ. Hai là sự nhẹ, tâm nặng. Ba là sự, tâm đều nặng.

Sự nặng, tâm nhẹ là: Tỳ-kheo thuyết pháp cho Ni nghe ở trong chùa Ni, tuy mặt trời đã lặn nhưng trong tâm sanh nghi, cho: "Mặt trời chưa lặn" nên tiếp tục thuyết pháp. Đó là sự nặng tâm nhẹ.

Sự nhẹ tâm nặng là: Tỳ-kheo nói pháp ở chùa Ni, mặt trời chưa lặn nhưng trong tâm cho là mặt trời đã lặn và vẫn tiếp tục nói pháp. Đó là sự nhẹ, tâm nặng.

Tâm và sự đều nặng là: Tỳ-kheo nói pháp ở trong chùa Ni, mặt trời đã lặn, tâm cũng nghĩ là mặt trời đã lặn mà vẫn tiếp tục nói pháp. Đó là tâm và sự đều nặng.

Tâm nhẹ, sự nặng; tâm nặng, sự nhẹ, cả hai đều mắc tội Đột-kiết-la.

Tâm và sự đều nặng, phạm Ba-dật-đề.

Ba-la-di tuy tội phạm có cùng tên gọi nhưng quả báo có khác nhau. Vì sao? - Như chỗ hành dâm chẳng phải chỉ có một, bao gồm súc sanh và người. Trong loài người lại có xuất gia và không xuất gia. Không xuất gia có hai hạng là: có trì giới và không trì giới. Xuất gia có năm hạng và cũng có trì giới hay không trì giới, cho đến Thánh nhơn. Do có sự khác nhau như vậy nên tuy tội phạm có cùng tên gọi nhưng quả báo có khác.

Trong pháp Ba-la-di thứ nhì thì nơi bị ăn trộm cũng chẳng phải là một, gồm có xuất gia và tại gia. Người tại gia bị ăn trộm đồ vật có nhiều hạng khác nhau, người xuất gia bị ăn trộm đồ vật cũng có nhiều hạng khác nhau. Ăn trộm đồ Tam bảo cũng có khác nhau. Vì thế tội Ba-la-di tuy có cùng tên nhưng quả báo có khác,

Pháp Ba-la-di thứ ba là, nếu giết hại trời người cho đến Thánh nhân thì mắc tội Ba-la-di. Danh từ giết hại tuy giống nhau nhưng quả báo cũng khác nhau.

Pháp Ba-la-di thứ tư cũng có sai khác. Nói với người tại gia là mình đắc pháp thượng nhơn thì mắc tội nặng. Nói với người xuất gia mình đắc pháp hơn người thì mắc tội nhẹ.

Vì thế, tên của tội tuy giống nhau nhưng quả báo không giống nhau.

KINH TỲ NI MẪU

QUYỂN 3

Thế nào gọi là tàn? - Tội có thể trừ, vì vậy gọi là tàn (còn dư).

Thế nào là không tàn? - Bốn Ba-la-di là tội không thể trừ, vì vậy gọi là không tàn (không còn dư).

Thế nào gọi là phạm thô ác? - Như người định tạo bốn Ba-la-di, thân làm và miệng nói không hổ thẹn, do hai điều này ắt thành tội Ba- la-di. Đó gọi là tội thô ác.

Lại có một trường hợp ô trược, nặng nề, đó là gần phạm Tăng-già- bà-thi-sa và tạo điều kiện để phạm Tăng-già-bà-thi-sa. Hai tội Thâu- lan-giá này được gọi là tội ô trược, nặng nề.

Thế nào chẳng phải là tội thô trược nặng nề? - Tội Thâu-lan-giá và Đột-kiết-la có tự tánh là Ba-dật-đề, Ba-la-đề-đề-xá-ni, những tội này cũng là hành động bất thiện của thân và miệng nhưng chẳng phải là phương tiện gây ra tội lớn, vì vậy chẳng phải là tội thô ác vẩn đục nặng nề.

Sa-di, Sa-di ni phạm Ba-la-di thì mắc tội Đột-kiết-la, không thể sám hối.

Có tội phạm cần phải yết-ma, có tội không cần yết-ma.

Tội cần phải yết-ma là: Mười ba Tăng tàn cho đến ác khẩu, tội này cần phải yết-ma mới trừ được.

Tội không cần yết-ma là ba tội Ba-la-di. Có một tội Ba-la-di cần phải yết-ma mới trừ được. Đó là trường hợp Tỳ-kheo Nan-đề-già, vị này thường ngồi thiền nơi yên tĩnh, vắng vẻ; có thiên ma biến ra hình người nữ ở trước Nan-đề, làm lòng dục của Nan-đề trở nên mạnh mẽ và vị ấy đuổi theo người nữ đó, ma liền ẩn mất. Thấy con ngựa chết, Nan-đề liền cùng nó làm việc bất tịnh. Sau khi làm xong, vị ấy hối hận, cởi áo cà-sa ôm trong lòng khóc như mưa, đưa tay, kêu trời, gào to: "Tôi chẳng phải Sa-môn, chẳng phải con dòng họ Thích!". Đến chỗ Thế Tôn, vị ấy nói với Thế Tôn về việc phạm giới của mình. Biết Tỳ-kheo này có tâm phát lồ rất mạnh mẽ, về sau sẽ không tái phạm, Phật liền tập hợp các Tỳ-kheo bạch tứ yết-ma cho đắc giới trở lại.

Lý do đắc giới là: Một là người này thấy Phật, hai là tâm phát lồ rất mạnh mẽ. Vì vậy đắc giới. Tuy đắc giới trở lại nhưng phải ngồi dưới tất cả chúng Tăng và không đồng với tất cả các Tỳ-kheo khác khi Tăng làm pháp sự.

Đó gọi là cần và không cần yết-ma.

Tôn giả Tát-bà-đa nói: "Tỳ-kheo nào đắc định của thế tục, từ định Tứ thiền xuất, thiên ma giả làm người nữ làm mê hoặc vị ấy, Tỳ- kheo ấy liền cùng người nữ ấy làm việc bất tịnh, làm xong vị ấy liền hối hận, không hề có tâm che giấu, vị ấy luôn luôn nhớ đến việc đó, không có ý che giấu và không muốn xả bỏ pháp phục. Người như vậy phải theo Tăng xin yết-ma diệt trừ tội Ba-la-di, Tăng phải bạch tứ yết- ma trừ tội Ba-la-di cho vị ấy. Khi đã đắc giới trở lại, người ấy phải suốt đời làm theo lời chúng Tăng chỉ dạy, không được làm Hòa thượng, A- xà-lê, không được làm thầy giáo thọ cho Ni. Khi Tăng tập hợp không được thuyết giới, được dự tất cả pháp sự nhưng phải ngồi ở vị trí thấp nhất trong chúng, không được để cho Tăng trải tòa và dâng thức ăn cho mình, dù chỉ bằng cọng cỏ".

Như tôn giả Bà-xa nói: "Tỳ-kheo nào đắc định thế tục, sau khi xuất định hoặc điên cuồng tâm loạn, hoặc là trái đạo, cho đến bị quỷ làm mê hoặc, do đó làm việc bất tịnh; làm xong liền hối hận, phát lồ, không có tâm che giấu, lại không muốn xả bỏ pháp phục thì phải xin Tăng làm yết-ma trừ tội Ba-la-di, trọn đời phải vâng theo lời chúng Tăng dạy, không được làm Hòa thượng, A-xà-lê, không được làm thầy giáo thọ cho Ni, không được thuyết giới khi đại chúng tập hợp, cũng không được làm yết-ma cho người, ngồi ở vị trí thấp nhất trong đại Tăng và ở trên Sa-di, không được để cho Tăng trải tòa và dâng thức ăn cho mình, dù chỉ bằng cọng cỏ".

Có một Tỳ-kheo tên Thiền-na-đà, ngồi thiền ở nơi vắng vẻ. Hàng ngày các đàn-việt đem thức ăn đến dâng. Trong số các đàn-việt ấy không có người nam, có một người nữ thường đem cơm đến dâng. Sau một thời gian thường lui tới, họ liền sanh tâm đắm nhiễm và cùng làm việc bất tịnh. Làm xong vị ấy hối hận, cởi ba y vắt trên vai, để lộ thân hình, vừa chạy vừa la:

- Ăn cướp! Ăn cướp!. Người bên cạnh hỏi:

- Có bọn cướp nào vậy?.

Đáp: - Tôi bị giặc phiền não cướp hết sạch.

Vị ấy phát lồ với các đàn việt và chúng Tăng, không có tâm che giấu. Người có hiểu biết trong Tăng bảo:

- Có tôn giả Bà-xa nắm vững giới luật, có thể trừ tội của ông. Tỳ- kheo ấy liền đến chỗ Bà-xa nói với Bà-xa về tội của mình đã phạm, Tôn giả ấy nói:

- Để trừ tội, ông có thể nghe theo lời ta không?. Đáp: - Không dám trái lời.

Tôn giả Ba-xa sai người làm một hố lửa lớn, lửa bốc cháy hừng hực và bảo:

- Nếu ông muốn hết tội thì hãy nhảy vào hố này.

Trước đó, Ba-xa đã bàn với các Tỳ-kheo: "Nếu Tỳ-kheo ấy nhảy vào hố lửa thật, thì các vị hãy níu thầy ấy lại".

Tỳ-kheo ấy làm theo lời Ba-xa, nhảy thẳng vào hố lửa. Người bên cạnh liền níu vị ấy lại. Biết Tỳ-kheo này thật tâm, Ba-xa liền bạch tứ yết-ma trừ tội Ba-la-di. Sau khi đã được yết-ma, Tỳ-kheo ấy được gọi là người trì giới thanh tịnh, nhưng thân này không được giải thoát sanh tử và chứng bốn quả, không được công đức vô lậu, nhưng không bị đọa vào địa ngục.

Giống như lá cây sau khi đã rụng mà còn mọc lại trên cây thì không có chuyện đó. Nếu Phạm thiên đầu tiên mà được chứng bốn quả, đạt được công đức vô lậu thì cũng không có việc ấy. Người này tuy cùng ở một chỗ với Tăng nhưng Tăng ở cách người ấy rất xa.

Như trên đã nói, phạm giới có bảy loại: Một là Ba-la-di, hai là Tăng-già-bà-thi-sa, ba là Ni-tát-kỳ-ba-dật-đề, bốn là Ba-dật-đề, năm là Thâu-lan-giá, sáu là Ba-la-đề-đề-xá-ni, bảy là Đột-kiết-la.

Ba-la-di là không sanh căn lành, vĩnh viễn không thể sám hối, cũng không thể làm yết-ma để trừ tội được. Có tội Thâu-lan-giá cũng không thể làm yết-ma trừ tội được, đó là trường hợp nào? - Như Đề-bà- đạt-đa làm thân Phật chảy máu, tội Thâu-lan-giá này vĩnh viễn không thể sanh căn lành vô lậu, cũng không có thể làm yết-ma trừ tội.

Có tội Ba-dật-đề không sanh căn lành, cũng không thể làm yết- ma trừ tội được, đó là trường hợp nào? - Như có Tỳ-kheo tức giận, muốn giết Phật nên đánh Phật, mắc tội Ba-dật-đề, không thể sám hối.

Có tội Đột-kiết-la không phát sanh căn lành, cũng không thể làm yết-ma trừ tội, đó là trường hợp nào? - Như Sa-di, Sa-di ni, Thức-xoa- ma-ni nếu phạm một trong bốn Ba-la-di thì tội này không thể sám hối. Vì thế có tội cần yết-ma, có tội không cần, như trên đã nói.

Yết-ma xong lại yết-ma nữa là trường hợp phạm Tăng-tàn. Yết-ma xong, không yết-ma nữa là trường hợp phạm Ni-tát-kỳ-ba-dật-đề và chín mươi pháp Ba-dật-đề.

Người muốn phát lồ phải có đủ năm pháp: Một là chỉnh đốn y phục, hai là cởi giày da, ba là quỳ, bốn là chấp tay, năm là nói rõ tội đã vi phạm. Phải như vậy mới được sám hối. Nếu không như vậy, không gọi là sám hối.

Có năm tội dễ trừ:

- Một là có tội cần phải đến trước một Tỳ-kheo để sám hối trừ tội, nếu không có Tỳ-kheo thì trong tâm lập lời thề cũng có thể trừ được.

- Hai là phạm Đột-kiết-la. Nếu là lời nói ác thì nói với một người sẽ hết tội.

- Ba là tội Thâu-lan-giá thuộc về Ba-dật-đề, sám hối trước một người cũng hết tội.

- Bốn là Thâu-lan-giá gần Tăng-tàn và Thâu-lan-giá gần Ba-la- di, cần phải có chúng Tăng gồm bốn vị trở lên để yết-ma trừ tội này. Tội Tăng-tàn như trên đã nói.

- Năm là từ địa đến địa trong kiền độ yết-ma thọ giới đã nói rõ.

Tội có tên gọi chung: đó là từ Ba-la-di cho đến bảy pháp diệt tránh, nếu vi phạm bất cứ pháp nào thì đều gọi là phạm. Vì thế gọi là tội chung.

Pháp can gián là: Nếu có Tỳ-kheo phạm tội, các Tỳ-kheo khác hoặc thấy, nghe, nghi cần phải bạch Thượng tọa và Tăng trước. Thượng tọa và Tăng nghe xong, cần phải hỏi lại người phạm tội: "Chúng tôi định can gián, thầy có chấp nhận không?". Nếu người phạm tội chấp nhận thì Thượng tọa và Tăng được can gián. Nếu cả hai đều không chấp nhận, hoặc một bên chấp nhận, một bên không thì hoàn toàn không được can gián.

Người can gián phải đầy đủ năm đức mới được can gián:

- Một là biết can gián đúng lúc.

- Hai là thật tâm, chẳng phải giả dối.

- Ba là vì lợi ích nên can gián, chẳng phải không vì lợi ích nên can gián.

- Bốn là can gián bằng lời êm dịu, chẳng phải lời thô ác.

- Năm là can gián bằng tâm từ, chẳng phải không thấy lỗi mà can gián.

Khi can gián, chúng Tăng tập hợp lại, ngồi theo thứ lớp. Người phạm tội ngồi riêng một chỗ. Người can gián rời khỏi chỗ ngồi, đến chỗ người phạm tội để can gián theo việc ông ấy đã thấy, nghe, nghi. Việc ấy gồm có ba loại:

- Một là Ba-la-di, Tăng-tàn, Thâu-lan-giá. Đó gọi là giới.

- Hai là phá chánh kiến, chấp chặt tà kiến.

- Ba là từ Ba-dật-đề cho đến ác khẩu. Đó gọi là hạnh.

Thấy, nghe, nghi phát sanh từ ba việc ấy. Người can gián ở nơi kín hoặc giữa chúng, nói: "Ông hãy nhớ lại việc đã phạm, không được cùng Tăng làm pháp sự, hãy đi ra ngoài, đợi sau khi trừ tội như pháp xong sẽ nhập chúng trở lại. Đó gọi là can gián bằng cách nhớ lại.

Có pháp can gián không thành tựu. Đó là:

- Sau khi chúng Tăng tập hợp, người phạm tội ngồi riêng một chỗ. Người can gián hỏi người phạm tội có nghe can gián không, người kia đáp "nghe", nghe xong, đương sự liền đứng dậy bỏ đi, như vậy không thành can gián.

- Người can gián người khác, hỏi xong liền bỏ đi, chính là nhóm sáu Tỳ-kheo. Nếu người hỏi người phạm tội, hỏi xong liền bỏ đi thì không thành can gián.

Lúc nào là lúc can gián? - Chúng Tăng tập hợp, gởi dục. Người phạm tội có mặt hay gởi dục. Người can gián có mặt... Những việc như vậy đều gọi là can gián.

Khi ấy, tôn giả Tát-bà-đa nói:

- Người can gián bảo người phạm tội: "Tôi nghĩ đến thầy, nói với thầy, can gián thầy". Người phạm tội đáp: "Thầy nghĩ về tôi, nói với tôi, can gián tôi, như vậy thật tốt". Người nhận can gián không nên nhận sự can gián của năm hạng người: một là người không biết hổ thẹn; hai là người không học rộng; ba là người thường tìm kiếm lỗi người; bốn là người thích tranh cãi; năm là người muốn xả pháp phục để hoàn tục. Không nên nhận lời can gián của năm hạng người này. Đó gọi là không nhận can gián.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Người can gián sau khi nhận dục của người phạm tội xong, không được bỏ đi. Nếu bỏ đi thì mắc tội Đột-kiết-la. Từ nay trở đi, người can gián cùng người phạm tội phải hẹn nhau đến một nơi trong khu vực của chúng Tăng hoặc nơi chúng Tăng tập hợp để uống nước trái cây, ăn cháo, bố-tát, tự tứ và làm tất cả các pháp sự. Cần phải ở trước Tăng can gián đương sự xả bỏ việc ấy. Nếu không có đại chúng thì ở trước một, hai Tỳ-kheo thông hiểu tam tạng can gián đương sự xả bỏ việc ấy.

Tôn giả Di-sa-tắc nói:

- Yết-ma đình chỉ việc can gián là: Nếu có Tỳ-kheo phá giới, phá kiến hoặc phá hạnh thì chúng Tăng phải chọn người có năm đức để can gián người này. Nếu người ấy có tánh ngang ngạnh không nghe lời can gián, cậy mình thông minh tài giỏi, nhiều đồ chúng; lại cậy thế lực của quốc vương, đại thần nên không nghe lời can gián thì chúng Tăng phải làm yết-ma không nói chuyện với họ. Đó gọi là đình chỉ sự nói chuyện.

Ngưng, không thuyết giới là: Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Trong chúng nếu có người không thanh tịnh thì phải ngưng, không nên thuyết giới.

Nghe Phật nói xong, nhóm sáu Tỳ-kheo liền thông báo với tất cả các chùa: "Phật cấm không cho thuyết giới". Thế Tôn bảo: "Ta không cấm Tỳ-kheo thanh tịnh thuyết giới. Khi Tăng tập hợp, nếu trong chúng có người vi phạm bảy tụ cho đến nói lời hung ác thì không được thuyết giới. Nếu không có người phạm thì hãy thuyết giới. Đó gọi là ngăn thuyết giới".

Ngăn, không cho tự tứ là: Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Trong chúng nếu có người không thanh tịnh thì ngưng, không nên tự tứ. Hãy làm yết-ma ngăn tự tứ. Nên tra xét người không thanh tịnh, nếu nặng thì đuổi ra, nhẹ thì cho sám hối, sau đó mới tự tứ. Nếu người không thanh tịnh ấy cậy mình thông minh, trí tuệ, hoặc cậy vào thế lực của đồ chúng, quốc vương, đại thần, không thể đuổi ra thì hãy để một thời gian sau mới tự tứ. Đến lần tự tứ sau, người kia vẫn không ra thì chúng Tăng có thể tự tứ riêng để được thanh tịnh.

Thế nào là Ba-la-đề-mộc-xoa? - Ba-la-đề-mộc-xoa có nghĩa là tối thắng.

Vì sao có nghĩa là tối thắng? - Các việc lành lấy giới làm gốc rễ.

Do làm phát sanh các pháp lành nên có nghĩa là tối thắng.

Lại nữa, giới có hai loại: Một là xuất thế, hai là thế gian. Giới thế gian có thể làm nhân cho pháp xuất thế nên nói là tối thắng.

Lại nữa, giới có hai loại: Một là dựa vào thân, miệng, hai là dựa vào tâm. Do giới dựa vào thân, miệng mà đạt được giới dựa vào tâm nên gọi là đứng đầu.

Ba-la-đề-mộc-xoa này đã được nói rõ trong kiền độ Bố-tát. Lại có năm cách thuyết giới nói đủ và nói hẹp:

- Một là nói bài tựa của giới và bốn Ba-la-di, còn các giới khác đều nói như các vị thường nghe.

- Hai là nói bài tựa của giới, bốn Ba-la-di, mười ba việc, các giới còn lại đều nói như các vị thường nghe.

- Ba là nói bài tựa của giới, bốn Ba-la-di, mười ba Tăng tàn và hai pháp Bất định, còn các giới khác đều nói như các vị thường nghe.

- Bốn là nói bài tựa của giới cho đến ba mươi Ni-tát-kỳ-ba-dật-đề, các giới khác đều nói như các vị thường nghe.

- Năm là nói đầy đủ như trên.

Thường pháp của Tỳ-kheo là phải thuộc Ba-la-đề-mộc-xoa. Nếu ai chưa thuộc thì phải thường xuyên đến nơi có tụng luật để ở. Vì sao?

- Nếu có phạm hoặc nghi ngờ điều gì thì sẽ sám hối, giải nghi để trừ tội. Vì vậy Phật dạy: "Tỳ-kheo phải thuộc Ba-la-đề-mộc-xoa".

Thế nào gọi là Bố-tát? - Đoạn trừ gọi là Bố-tát. Có thể đoạn trừ các điều vi phạm, đoạn trừ các phiền não, đoạn trừ tất cả các pháp bất thiện là ý nghĩa của Bố-tát. Thanh tịnh gọi là Bố-tát.

Thế nào gọi là yết-ma Bố-tát? - Khi chúng Tăng định Bố-tát, người nhỏ nhất trong chúng phải quét nhà, trải tọa cụ, lấy nước thơm rưới đất, đốt đèn... các việc như vậy đều gọi là yết-ma Bố-tát.

Thế nào gọi là tự tứ? - Tỳ-kheo sau khi nhập hạ xong, phải đến trước Tỳ-kheo thanh tịnh có trí tuệ để xin chỉ tội đã được thấy, nghe, nghi. Lý do xin chỉ tội là vì muốn nêu rõ việc trì giới luật và các căn lành khác trong chín mươi ngày hạ đều không bị phá hủy. Vì thế, sau khi an cư xong mới được tự tứ.

Vì sao Phật dạy làm tự tứ?

- Một là mỗi người đều can gián lẫn nhau.

- Hai là nhớ nghĩ về nhau.

- Ba là chỉ dạy lẫn nhau.

- Bốn là cung kính lẫn nhau.

- Năm là nói năng hòa thuận với nhau.

- Sáu là đều có chỗ nương tựa, chẳng có ai không có chỗ nương tựa.

Vì vậy gọi là tự tứ.

Yết-ma tự tứ là: người nhỏ nhất trong chúng phải quét nhà, trải tọa cụ, đốt đèn, thắp nhang, xông trầm... các việc như vậy đều gọi là yết-ma. Nếu không yết-ma vị trí tịnh trù bên trong cương giới thì thức ăn cách đêm Sa-môn không được ăn.

Bấy giờ, Phật du hành ở nước Bạt-lợi-kỳ, dần dần đi đến nước Tỳ- ly, nghe các Tỳ-kheo to tiếng với nhau, Phật hỏi Tôn giả A-nan:

- Chúng Tăng đang tranh cãi việc gì vậy?

Tôn giả A-nan đến xem, thấy Tỳ-kheo cất chứa thức ăn rất nhiều, liền trở lại bạch với Phật:

- Bạch Thế Tôn, Tỳ-kheo và Sa-di cựu trú cùng tịnh nhơn muốn dọn thức ăn cho Tỳ-kheo khách, vì vậy gây ồn ào.

Đức Phật liền bảo A-nan:

- Ông hãy đến nói với các Tỳ-kheo: "Từ nay trở đi, nếu Tăng không tập hợp để xác định vị trí tịnh trù thì thức ăn cách đêm ở bên trong cương giới đều không được ăn".

Một lúc nọ, Thế Tôn ở tại Ba-la-nại, thời ấy, nhằm lúc đói kém, chúng Tăng đều tích trữ lúa gạo ở bên ngoài đại giới nên bị người ăn trộm lấy đi.

Các Tỳ-kheo nói với nhau và đến bạch với Thế Tôn về việc ấy.

Phật nói:

- Gặp năm đói kém thì cho phép chứa lúa gạo bên trong cương giới, cho đến thuốc thang cũng như vậy.

Lại một lúc nọ, thế gian đói kém, thóc lúa quý hiếm, người không có lễ nghĩa, các Tỳ-kheo nấu thức ăn ở bên ngoài cương giới, bị những người có sức mạnh cướp lấy mang đi. Các Tỳ-kheo bạch Phật, Phật dạy:

- Cho phép các ông nấu thức ăn ở trong đại giới và ăn ở trong đại giới.

Lại bị các Sa-di và tịnh nhân xén bớt mang đi, các Tỳ-kheo bạch

Thế Tôn, Phật nói:

- Cho phép các Tỳ-kheo tự tay nấu thức ăn.

Khi ấy, Thế Tôn ở nước Xá-vệ, có một Tỳ-kheo bệnh, thường ăn cháo và được đàn-việt dâng cúng mỗi ngày. Một ngày nọ, cửa thành bị đóng kín, đàn-việt không đến được, Tỳ-kheo ấy không có cháo để ăn. Vì Tỳ-kheo bệnh ấy, Phật bạch nhị yết-ma xác định vị trí tịnh trù ở bên trong cương giới và cho phép nấu cháo trong tịnh trù để ăn.

Lúc này, các Tỳ-kheo sanh nghi, cho Tỳ-kheo ấy đã ăn loại thức ăn được cất chứa qua đêm, thức ăn nấu ở trong đại giới và thức ăn tự tay làm. Phật nói:

- Đó chẳng phải là thức ăn được cất chứa qua đêm, chẳng phải thức ăn được nấu ở trong cương giới, cũng chẳng phải tự tay làm, cho đến thuốc thang cũng như vậy.

Khi đó, Thế tôn ở nước Ba-la-nại, là thời kì đói kém, các Tỳ-kheo đi trên đường, thấy trái cây chín rụng ở dưới đất nhưng không được nhặt, phải đợi tịnh nhơn đến. Một lát sau có bạch y đến nhặt lấy mang đi. Tỳ- kheo đem việc ấy bạch Phật, Phật nói:

- Cho phép các ông lấy cỏ che lên để đợi tịnh nhân đến..

Trong khi lấy cỏ che lên để đợi tịnh nhân đến, lại có bạch y đến giở cỏ ra, thấy trái cây và lấy mang đi. Các Tỳ-kheo lại bạch Thế Tôn, Phật nói:

- Cho phép các ông tự tay nhặt lấy mang đi đến chỗ tịnh nhân đặt xuống đất, rồi thọ nhận lại đúng pháp để ăn.

Các Tỳ-kheo bạch Phật:

- Khi lúa gạo đắt đỏ, xin Thế Tôn cho phép các Tỳ-kheo ăn thức ăn dư được cất chứa qua đêm, thức ăn tự tay làm và được tự tay nhặt trái cây.

Đức Phật nói:

- Khi mất mùa, thóc lúa đắt đỏ thì được phép làm như vậy.

Có Tỳ-kheo trước đó đã nhận được thức ăn, đến nơi khác lại được nhận tiếp, khi ăn đã no liền đem thức ăn còn thừa tịnh thí lại cho thí chủ. Khi ấy nhằm lúc đói kém, thí chủ liền ăn thức ăn ấy, Tỳ-kheo đến bạch Phật:

- Hôm qua có thức ăn dư, con đem tịnh thí cho thí chủ để mong hôm sau lại được ăn, thí chủ liền ăn ngay.

Đức Phật nói: Phật nói:

- Vào năm đói kém, cho phép các ông được tự cất thức ăn không cần có thí chủ.

Bấy giờ, có các vị Đại đức Tăng được quốc vương, đại thần kính trọng. Các đàn-việt thỉnh các vị ấy vào làng thọ thực. Sau khi ăn xong, các vị ấy mang thức ăn dư về chùa cho các Tỳ-kheo khác ăn. Người nào muốn ăn, nếu gặp lúc đói kém thì được ăn, không cần làm phép dư thực. Đến lúc được mùa thì phải cùng thí chủ làm pháp thức ăn dư, sau đó mới được ăn.

Về sau, nếu gặp lúc thóc lúa đắt đỏ, nhân dân đói kém, các Tỳ- kheo sau khi ăn xong có được trái cây, người nào muốn ăn thì không cần làm phép thức ăn dư cũng được ăn. Sau đó, vào lúc được mùa trở lại thì không được ăn, không làm phép thức ăn dư như thế nữa.

Vào lúc đói kém, nếu Tỳ-kheo có được các loại rễ cỏ và rễ thuốc có thể ăn được thì được phép tự lấy ăn mà không cần thí chủ. Khi được mùa thì không được phép.

Thế nào gọi là thọ y công đức như pháp? - Chúng Tăng tập hợp, ngay lúc ấy không có các chướng ngại thì được nhận chiếc y mới như pháp mà đàn-việt cúng dường. Như pháp là: chẳng phải y gấm, chẳng phải y có màu đẹp nhất. Đó là chiếc y như pháp.

Tỳ-kheo ở cùng chúng Tăng trong đại giới mà bị bệnh và người làm việc Tam-bảo phải gửi dục, sau đó bạch nhị yết-ma, đó gọi là như pháp.

Thế nào không gọi là thọ? - Chúng Tăng ở bên ngoài cương giới và nhóm Tỳ-kheo phi pháp, đó là không thọ.

Pháp xả y công đức là: Sau khi thọ y đã đủ năm tháng, chúng Tăng tập hợp, ngay lúc ấy không có các chướng ngại, chúng Tăng bên trong cương giới gửi dục như pháp rồi bạch nhị yết-ma, không làm các yết-ma khác. Đó gọi là xả y như pháp.

Có tám cách xả y công đức:

- Một là sau khi thọ y liền đi ra khỏi nước, đó gọi là xả sau khi đi.

- Hai là Tỳ-kheo nào thọ y công đức rồi ra khỏi chùa đi du hóa để

tìm xin ở bên ngoài, nghe Tăng đã xả y xong liền suy nghĩ: "Ta sẽ tìm y khác", thì đó gọi là xả khi hết thời hạn.

- Ba là thọ y công đức rồi đi ra ngoài du hóa, nghe ở chùa đã xả y xong, liền suy nghĩ: "Ta không tìm y nữa", đó là cách xả rốt ráo.

- Bốn là Tỳ-kheo nào sau khi thọ y xong đi ra bên ngoài tìm xin y, được y rồi liền bị kẻ cướp cướp y và nghe ở chùa đã xả y xong, thì đó là xả khi mất y.

- Năm là Tỳ-kheo nào sau khi đã thọ y, đi ra ngoài mong xin được y nhưng xin không được và nghe trong chùa đã xả y công đức, thì gọi là xả khi đã hết hy vọng.

- Sáu là Tỳ-kheo nào sau khi thọ y liền đi ra ngoài để tìm xin, nghe trong chùa đã xả y liền suy nghĩ: "Ta sẽ tìm xin ba y", thì đó là xả khi nghe.

- Bảy là Tỳ-kheo nào sau khi thọ y liền ra ngoài cương giới đi du hóa để mong được y và khi được y liền quay về. Trải qua nhiều ngày, vị ấy trở về bên ngoài cương giới và nghe trong chùa đã xả y. Đó là xả y ở bên ngoài cương giới.

- Tám là Tỳ-kheo nào sau khi thọ y đi ra bên ngoài xin y, dù được hay không được cũng quay về chùa để cùng Tăng xả y. Đó gọi là xả như pháp.

Ngoài tám cách này, những cách nhóm họp phi pháp đều không gọi là thọ, cũng không gọi là xả.

Phân chia vật của Tỳ-kheo qua đời: Y, bát, tọa cụ, kim khâu, sợi dây, túi xách bằng da, dây buộc y, thảm lông dày khoảng ba ngón tay, dù, lọng, dao cạo..., đó là những đồ vật có thể đem phân chia.

Tôn giả Ca-diếp-duy nói:

- Pháp phân chia vật của Tỳ-kheo là: trước hết phải đem người chết đi chôn cất, sau đó chúng Tăng trở về chùa, hãy tập hợp các vị Tăng đang có mặt ở chùa lại. Sau khi chúng Tăng đã tập hợp, hãy đem những đồ vật của Tỳ-kheo quá cố để phía chúng Tăng, sai một người phân vật có thể phân chia và vật không thể phân chia thành hai phần để ở hai chỗ khác nhau. Ba y được phân cho người nuôi bệnh, các vật khác được phân chia cho chúng Tăng đang có mặt. Nếu có nô-tỳ của vị ấy thì hãy cho họ đi, nếu không cho đi thì nên cho làm tịnh nhơn của chúng Tăng. Voi, lạc đà, ngựa, bò, lừa thì để cho chúng Tăng thường trụ ở trong chùa làm phương tiện vận chuyển. Nếu Tỳ-kheo quá cố này có đồ vật ở bên ngoài thì hãy sai tịnh nhơn ở trong chùa đi tìm lấy về. Sau khi các thứ ấy đã được đem về chùa thì có thể phân chia những vật bằng sắt, bằng đồng cho chủ Tăng thường trụ. Những vật bằng sắt bao gồm: thìa sắt, chiêng sắt, nồi nhỏ, búa, rìu, dao dài năm tấc, móc cửa, ống đựng kim, con dao, kéo, gậy sắt, lư hương, lò lửa, mâm, dù, lọng, ống đựng hương... và các vật tương tợ cần phải biết rõ. Các vật khác như: bát đồng lớn, chén đồng nhỏ, chiêng, nồi nhỏ, gậy đồng đều được chia như các vật bằng sắt.

Thế nào gọi là y có giá trị? - Giá trị có hai loại: Một là giá cao, hai là có thể chống lạnh, vì thế gọi là có giá trị. Y phải được thọ trì một cách thanh tịnh, không được thọ trì không thanh tịnh. Thanh tịnh có hai loại: một là nhuộm loại màu thanh tịnh, hai là sau khi đã nhuộm màu chấm ba chấm trên y cũng gọi là thanh tịnh. Nếu y đã may xong, giặt, nhuộm và chấm ba chấm, các đàn-việt thấy liền biết là y phục của Sa- môn, chẳng phải y của ngoại đạo thì được gọi là y có giá trị.

Lúc ấy, tôn giả Tất-lăng-già-bà-tha bị đau mắt, đi dọc đường hai chân quờ quạng, định đi về phía Đông lại ngã về phía Tây, không thể tiến bước. Phật trông thấy liền hỏi các Tỳ-kheo:

- Vì sao vậy?

Các Tỳ-kheo bạch Phật:

- Do vị ấy đau mắt không thấy đường. Đức Phật nói:

- Cho phép ông ấy mang giày da.

Tôn giả Tất-lăng-già-bà-tha vốn được dân chúng kính trọng nên được họ đem võng lưới cúng dường, hoặc đem voi ngựa, lạc đà, xe cộ, hoặc cất một ngôi chùa nhỏ cúng dường. Những vật cúng dường đó, Phật đều cho phép nhận.

Do tôn giả bị đau mắt, đàn-việt liền làm cho tôn giả cái kính bằng lưu ly, các Tỳ-kheo bạch với Phật:

- Cúi xin Thế Tôn cho phép Tất-lăng-già-bà-tha cất giữ cái kính này để chữa bệnh đau mắt.

Đức Phật nói:

- Tuy vật này có giá cao nhưng vì đau bệnh nên cho phép cất giữ.

Lại có các đàn việt mang đến các loại bình bằng đồng, sắt, sành,

chậu đồng, cái mũ trụ bằng đồng để cúng dường. Các vật có giá trị này cũng được Phật cho phép cất chứa.

Nếu có người cúng dường loại y tốt, đắt giá và mịn màng thì cho phép tịnh thí để cất chứa.

Lại nữa, đồ vật có giá trị của thầy, đệ tử không được tự lấy, nếu Tăng cho thì được lấy. Đệ tử không được mang vật đó để trước chúng Tăng, Tăng không được tự lấy và làm yết-ma phân chia vật ấy. Vì sao vậy? - Vật đó thuộc về chúng Tăng bốn phương.

Vì sao gọi là vật có giá trị? - Trước đã nói rõ thế nào là y có giá trị, nay vật có giá trị thì cũng theo đó sẽ rõ.

Vật không nên phân là: nếu vị ấy có chùa riêng và trong chùa ấy có các thứ như ruộng, cây ăn quả, voi, ngựa, lạc đà, bò, lừa, cho đến giường, chiếu, chậu, bình và những dụng cụ sinh hoạt, tất cả các thứ ấy đều thuộc về Tăng bốn phương. Nếu vị ấy xây nhà lớn, phòng nhỏ ở bốn phía bên ngoài đại giới thì tất cả đồ vật ở trong đó chúng Tăng đang có mặt không được phân chia và các thứ ấy cũng thuộc về chúng Tăng bốn phương. Việc này xem trong "Kiền độ về Y" sẽ biết rõ.

Nếu y phấn tảo nằm ở bên trong bốn bức tường, nằm ở bốn phía thì Tỳ-kheo không nên lấy. Nếu y ở trên hàng rào và ở trong hào đào quanh thành thì cũng không nên lấy. Nếu y nằm ở bên ngoài vách tường, nơi có khoét lỗ để đưa tử thi ra ngoài thì cũng không nên lấy. Sở dĩ Phật chế giới này là vì lúc ấy có nạn dịch lớn, người chết rất nhiều, không thể đem đến nghĩa địa chôn cất được, mới đục tường thành và bỏ xác chết phía bên ngoài. Nhà vua ra lệnh:

- Không được phép bỏ tử thi ở bên ngoài tường thành. Quân cấm vệ liền thông báo:

- Ai lấy áo của người chết này đem đi thì phải mang xác chết ấy ra nghĩa địa.

Mọi người đáp:

- Hôm qua đến giờ có Sa-môn lấy y.

Quân cấm vệ liền bảo Sa-môn:

- Hãy mang xác chết ra bỏ ở ngoài nghĩa địa. Vì lý do đó, Phật dạy:

- Tỳ-kheo không được lấy y của người chết như thế. Trên xác chết chưa bị hư rã ở nghĩa địa mà có y thì cũng không được lấy. Bên trên tử thi có xây tháp, y được treo trên tháp ấy cũng không nên lấy. Các y phấn tảo như vậy đều không nên lấy.

Có một Tỳ-kheo ở riêng một mình, bị bệnh mà qua đời. Y, bát và đồ đạc của Tỳ-kheo này thuộc về chúng Tăng đang có mặt.

Có một Tỳ-kheo đã nuôi bệnh, không biết pháp, mang y và các vật ấy đến gặp Thế Tôn, Thế Tôn dạy:

- Ông hãy đem y và các vật này đến gặp chúng Tăng và xin chúng Tăng. Khi gặp mỗi Thượng tọa, ông phải hỏi: "Xin hãy cho con những thứ này". Sau khi đã xin từng vị rồi, chúng Tăng phải bạch nhị yết-ma để cho ông ta các thứ ấy.

Sở dĩ Phật cho phép xin là vì người này có công nuôi bệnh.

Lại có vật không nên phân là: Kinh, luật. Khi còn sống, người bệnh (biết mình sắp chết) phải nhờ đem kinh, luật mà mình có cho người có thể đọc tụng. Nếu người ấy không kịp đem cho thì chúng Tăng đang có mặt phải đem cho người có thể đọc tụng. Đó là vật không nên đem bán.

Nếu Tỳ-kheo qua đời tại nhà bạch y ở trong thôn, sau đó có Tỳ- kheo, Tỳ-kheo-ni, Thức-xoa-ma-na ni, Sa-di, Sa-di ni nào đến nhà đàn việt trước thì hãy đem vật đó cho vị ấy. Nếu không ai đến thì hãy đem vật đó cho chúng Tăng ở chùa gần đó nhất.

Thế nào gọi là vật dụng nuôi sống? - Đó là vật mà con người cần.

Thế nào là chẳng phải vật dụng nuôi sống? - Vật con người không dùng được gọi là vật chẳng nuôi sống.

Cho đến vật mà súc sanh cần thì gọi là vật nuôi sống, vật súc sanh không dùng được là chẳng phải vật nuôi sống.

Tỳ-kheo nào lấy vật nuôi sống của người khác thì phải nói với người ấy. nếu người ấy cho thì được lấy, không cho thì không được lấy.

Đối với vật nuôi sống của súc sanh thì trừ khi súc sanh đó hiểu được tiếng người, ngoài ra tuyệt đối không được lấy.

Đối với chúng sanh hiểu tiếng người, nếu muốn lấy thì phải hỏi, nếu được cho thì lấy, không cho thì không lấy.

Những vật mà Tỳ-kheo được phép chứa là: Bình bát, ba y, tọa cụ, kim chỉ, túi đựng bát, bình, chậu...

Những vật Tỳ-kheo không nên cất chứa là: Người nữ, vàng, bạc, hết thảy vật báu, tất cả khí giới chiến đấu, rượu, bình đựng rượu... Những vật như vậy Tỳ-kheo không nên cất chứa.

Tỳ-kheo Nan-đà có tâm dâm dục rất mạnh, có người nữ đảnh lễ vị ấy, vị ấy liền để chảy chất bất tịnh trên đầu cô ta. Nan-đà và cô ấy đều hổ thẹn, liền đến bạch Phật, Phật dạy: Phải làm túi để đựng.

Phật cho phép chứa con dao để làm các việc sau: Một là dùng để gọt vỏ, hai là dùng để cắt móng tay, ba là dùng để mổ mụt nhọt, bốn là dùng để cắt y, năm là dùng để cắt những sợi lông trên y, sáu là dùng để tác tịnh trái cây, cho đến dùng làm các việc trong khi ăn, vì thế Phật cho phép cất chứa.

Phép cạo tóc là: Chỉ trừ lông và râu ở trên đầu, còn lông ở tất cả những chỗ khác đều không được cạo bỏ. Lý do cạo tóc là vì trừ bỏ tâm kiêu mạn, tự thị. Khi tóc dài không được dùng kéo để cắt mà hãy dùng dao cạo để cạo bỏ. Lý do Phật cấm dùng kéo là: Nhóm sáu Tỳ-kheo dùng kéo cắt tóc, các Tỳ-kheo bạch với Phật. Vì nhóm sáu Tỳ-kheo này, Phật chế giới không được dùng kéo. Nếu trên đầu Tỳ-kheo có mụt nhọt thì được dùng kéo hớt tóc và lớp vảy trên mụt nhọt để xức thuốc.

Tỳ-kheo không được làm dao bén bằng gỗ để nạo ghét, cạo lông. Nếu làm đứt một sợi lông thì phạm một Đột-kiết-la. Trừ lông trên đầu, nếu làm đứt một sợi ở nơi khác thì phạm Thâu-lan-giá. Đó là pháp cắt tóc.

Lại nữa, pháp cắt tóc là như cậu bé La-hầu-la: Lúc ấy, Phật đi từ cây Ni-câu-đà đến thành Ca-duy-la-vệ khất thực. Khi đó, Cù-di cùng La-hầu-la ở trên lầu cao. Thấy Phật đi vào thành, Cù-di liền chỉ Phật và bảo La-hầu-la rằng:

- Đó là cha của con.

La-hầu-la liền xuống lầu, đến đảnh lễ Phật, Phật dùng tay xoa đầu La-hầu-la làm cậu bé rất sung sướng. Phật hỏi La-hầu-la:

- Con thích xuất gia không? La-hầu-la đáp:

- Con muốn xuất gia.

Phật liền dẫn La-hầu-la đến tinh xá Ni-câu-đà, bảo Xá-lợi-phất làm Hòa thượng cho La-hầu-la. Xá-lợi-phất bạch Phật:

- Phải làm gì để cho cậu ấy xuất gia? Phật bảo Xá-lợi-phất:

- Trước hết phải cạo tóc, cho mặc cà-sa rồi bảo quỳ xuống, chấp tay. Sau đó cho thọ Tam quy, Ngũ giới và mười giới Sa-di.

Đó là người đầu tiên cạo tóc, mặc áo cà-sa, thọ Tam quy y, Ngũ giới và mười giới.

Lúc ấy, nghe tin La-hầu-la xuất gia, vua Tịnh-phạn liền đến chỗ Phật, lạy sát chân Phật rồi ngồi qua một bên, cúi đầu, rơi nước mắt, bạch với Phật:

- Bạch đức Thế tôn! Anh em Ngài đã cùng nhau xuất gia. Trẫm trông mong La-hầu-la sẽ kế tục để tông miếu không bị chấm dứt. Nay vì sao Ngài lại độ cho La-hầu-la xuất gia?

Đức Phật liền nói cho vua cha nghe đủ công đức và lợi ích của việc xuất gia. Nhân đó, Phật răn dạy những người xuất gia:

- Từ đây về sau, ai muốn xuất gia thì phải thưa với cha mẹ trước. Cha mẹ không cho thì không được xuất gia. Đó gọi là pháp độ Sa-di và việc ai muốn xuất gia thì phải được cha mẹ cho phép bắt đầu từ đó.

Phật ở tại nước Câu-diệm-di, Sư Tử Ý muốn xuất gia, không thưa cha mẹ mà đến thẳng chùa để xin xuất gia. Tăng liền cạo tóc cho vị ấy xuất gia. sau đó cha mẹ anh ta không biết con mình ở đâu nên tìm kiếm khắp làng nhưng vẫn không thấy. Họ lại đến chùa hỏi các Sa-môn, các vị ấy đều nói không thấy. Họ vào chùa tìm trong từng phòng, chợt thấy con mình đã cạo tóc xuất gia, cha mẹ vị ấy không vừa lòng mà nói:

- Sa-môn Thích tử vì sao lại nói dối? Thật sự có độ con của người ta mà lại nói không thấy.

Các Tỳ-kheo liền bạch với Thế Tôn, Phật nói:

- Từ nay trở đi, người nào muốn xuất gia thì phải thưa cha mẹ và được cha mẹ cho phép. Ai muốn độ Sa-di thì phải bạch với chúng Tăng về việc cạo tóc, truyền Tam quy y, Ngũ giới cho đến giới Sa-di cho người ấy. Nếu Tăng không đồng ý thì không được độ người ấy làm Sa-di

Việc cho xuất gia, độ Sa-di ở trong Tỳ-ni có nói rõ.

Các Tỳ-kheo mới xuất gia một thời gian thì tóc ra dài, liền đến bạch với Thế Tôn, Phật nói:

- Được phép cạo tóc thường xuyên.

Đó là nhân duyên đầu tiên của việc cạo tóc thường xuyên.

Lúc ấy, Phật ở thành Vương-xá. Tóc Phật đã dài, do cung kính Phật nên không ai trong số các Tỳ-kheo dám cạo tóc cho Ngài. Có cậu bé Ưu-ba-ly cùng cha mẹ đến chỗ Phật. Sau khi gặp Phật, cậu ấy liền nghĩ muốn cạo tóc cho Như-lai. Sau đó cậu ấy quỳ xuống, chấp tay, bạch Thế Tôn:

- Con muốn cạo tóc cho Phật, xin Phật từ bi cho phép.

Phật liền bảo cậu ấy cạo tóc. Cha mẹ cậu ấy ở bên cạnh, bạch Thế Tôn:

- Cậu bé cạo tóc giỏi không, thưa Thế Tôn? Đức Phật nói:

- Rất giỏi, nhưng đứng gần Phật quá.

Cậu bé liền xê thân ra và ngẩng đầu lên. Cha mẹ lại hỏi:

- Cậu ấy cạo tóc giỏi không, bạch Thế Tôn? Đức Phật nói:

- Giỏi, nhưng ngẩng đầu quá cao.

Cậu bé liền cúi đầu xuống một ít. Cha mẹ lại hỏi Phật:

- Cạo tóc giỏi không, thưa Thế Tôn? Đức Phật nói:

- Giỏi, nhưng hơi thở ra vào rất thô.

Cậu ấy liền giữ hơi thở thật nhẹ nhàng và nhập vào thiền thứ tư. Phật bảo A-nan:

- Đồng tử này đã nhập vào thiền thứ tư, ông hãy cầm lấy con dao cạo trong tay cậu ấy.

A-nan liền cầm con dao. Sở dĩ cậu ấy dám cạo tóc cho Như-lai là vì ba lý do: Một là do không biết gì nên xin cạo. Hai là do thần lực của Như-lai muốn làm cho cậu ấy đạt được thiền thứ tư nên cho cạo. Ba là muốn làm cho chúng sanh đời sau biết cạo tóc có công đức lớn nên cho cạo.

Lúc định cạo tóc, Phật bảo với mọi người:

- Không được dùng y cũ và bình cũ để đựng tóc này, hãy dùng những vật mới để đựng.

Lúc Phật cạo tóc, vương tử Cù-ba-la đến chỗ Phật, xin tóc của Phật để đem về nước cúng dường. Phật liền đồng ý. Vương tử hỏi Thế Tôn:

- Tóc này nên dùng vật gì đựng để cúng dường? Đức Phật nói:

- Nên dùng bảy báu làm đồ để cúng dường.

Theo lời Phật dạy, vương tử liền làm chiếc bình bằng bảy báu để đựng tóc. Lại hỏi Thế Tôn:

- Khi đi nên dùng voi, ngựa, xe hay đặt trên vai, hoặc trên đầu để chở đi?

Đức Phật nói:

- Dùng phương tiện gì cũng được, nhưng khi đi phải tấu các loại âm nhạc rồi mang đi.

Vương tử làm theo lời Phật dạy. Trên đường đi, nghe tin có giặc từ nước khác đến, vương tử liền dựng một ngôi tháp lớn ở giữa đường để cúng dường tóc Phật. Tháp này gọi là tháp thờ tóc Phật.

Tôn giả Ca-diếp-duy nói:

- Phàm phép cạo tóc, Thượng tọa nên cạo trước. Lại có người nói: "Người tóc dài nên cạo trước".

Lại có chỗ nói: "Người gội đầu trước nên cạo trước". Lại có người nói: "Người có việc định đi nên cạo trước". Đó là cạo tóc đúng pháp.

Lại nữa, pháp của Tỳ-kheo là không được cố giết chúng sanh để ăn. Thức ăn có ba loại: một là thấy, hai là nghe, ba là nghi. Thức ăn mà mình thấy, nghe, nghi như vậy thì không được ăn.

Nếu có đàn- việt muốn cúng tế trời, nên suy nghĩ: "Nếu có ai đến đây thì đều đem cho thức ăn, không có phân biệt. Chúng sanh bị giết là để dành cho tất cả những người đi đến đây". Tỳ-kheo nào được loại thịt như vậy thì không nên ăn.

Một lúc nọ, Phật ở tại nước Tỳ-xá-ly, gặp lúc mất mùa, thóc lúa quý hiếm, khất thực khó được. Những người có thần thông trong số các Tỳ-kheo dùng thần lực của mình đến nước ngoại đạo khất thực. Các ngoại đạo thấy các Tỳ-kheo đến khất thực, không thích sự dơ bẩn của họ nên đem thức ăn đặt xuống đất và bỏ đi. Các Tỳ-kheo bạch Phật:

- Do khó kiếm được thức ăn, các Tỳ-kheo có thần thông dựa vào sức thần thông để đến nước ngoại đạo khất thực. Ngoại đạo thấy họ thấp kém nên đem thức ăn để dưới đất và bỏ đi. Việc này phải làm sao?

Đức Phật nói:

- Tuy tay không nhận nhưng họ đem đến đặt trước mặt là đã cho rồi. Các vị chỉ việc nhận lấy. Đó tức là nhận thức ăn và được gọi là nhận dùng do người khác đã có hành động cho.

Người không hợp với Tỳ-ni là: Người gọi pháp là phi pháp, gọi phi pháp là pháp, cho đến ngôn luận nói chẳng phải ngôn luận, chẳng phải ngôn luận nói là ngôn luận. Đó gọi là không hợp với Tỳ-ni.

Lại nữa, người không hợp với Tỳ-ni là: Tỳ-kheo nói với các Tỳ- kheo khác: "Tôi không thể học pháp này, dùng việc nhỏ nhặt đó làm gì? Đại đức, tôi cũng biết pháp này đi vào Tỳ-ni, đi vào khế kinh" Cần biết rõ như vậy. Đó gọi là không hợp với Tỳ-ni.

Hợp với Tỳ-ni là: Như lời Phật dạy, việc này nên làm, việc này không nên làm; việc này phạm, việc này không phạm. Không làm trái lời Phật dạy nghĩa là hợp với Tỳ-ni.

Thế nào gọi là người nuôi dưỡng? - Đó chính là tịnh nhân của chúng Tăng.

Phi nhân đóng vai trò vật nuôi dưỡng là: Voi, lạc đà, ngựa, lừa, bò. Chúng có thể chở chúng Tăng đi xa nên gọi phi nhân ấy là vật nuôi dưỡng.

Thế nào là trái cây ăn được? - Lúc ấy, trong thành Vương-xá có đại trưởng giả, có nhiều cây ăn quả. Trưởng giả sai người đem trái cây đi cúng dường chúng Tăng và bảo:

- Ông hãy đến chùa tìm gặp Thích tử Bạt-nan-đà, đưa số trái cây này cho ông ấy để ông ấy dâng cho chúng Tăng.

Lúc này, đã sắp đến giờ ăn, Bạt-nan-đà đi ra ngoài đến quá trưa nên các Tỳ-kheo không được ăn trái cây. Khi ấy, Thế Tôn đi du hóa đến rừng Mật Phong, có một Tỳ-kheo bệnh, cần dùng quả Ha-lê-lặc. Các Tỳ-kheo bạch với Phật, Phật liền cho phép dùng ba quả: Ha-lê-lặc, Tỳ-hê-lặc, A-ma-lặc. Nếu bệnh không khỏi thì được phép dùng cho đến khi hết bệnh.

Một lúc nọ, Tỳ-xá-khư-lộc-mẫu có được nhiều trái cây ngon ngọt nhưng không dám ăn, liền thỉnh Phật và chúng Tăng đến để cúng dường thức ăn, nhân tiện cúng dường trái cây ấy cho Phật và Tăng. Phật và chúng Tăng thọ trai xong liền ra về. Do có việc bận nên Tỳ-xá-khư- lộc-mẫu quên không đem trái cây lên dâng. Sau đó nhớ lại, bà ấy suy nghĩ: "Sở dĩ ta thỉnh Phật và Tăng là vì muốn cúng dường số trái cây này. Nay vì sao lại quên đi?" Bà ấy liền cho người mang trái cây đến cúng cho Phật và Tăng. Chúng Tăng nghi ngờ không dám nhận, liền đến bạch Phật, Phật dạy:

- Hãy làm phép thức ăn dư rồi ăn thì không có lỗi.

Trong vùng đất thanh tịnh của chúng Tăng bỗng mọc một cây ăn trái. Cây ấy rất lớn, có cành hướng qua vùng đất bất tịnh. Phật nói với các Tỳ-kheo:

- Bảo tịnh nhơn dùng dây kéo cho hướng về vùng đất thanh tịnh.

Sau đó có Tỳ-kheo sanh nghi: "Trái cây này vốn ở vùng đất bất tịnh, nay kéo qua vùng đất thanh tịnh, vậy có ăn được không?

Đức Phật nói:

- Nếu trái cây rụng ở nơi đất bất tịnh thì không được ăn. Nếu chưa rụng thì được ăn.

Lại có cây ăn quả mọc ở vùng đất bất tịnh, nhưng cành nhánh đều nằm ở vùng đất bất tịnh. Nếu trái cây ấy rụng nơi đất bất tịnh thì được ăn. Nếu không rụng thì không được ăn.

Lại có một lúc các Tỳ-kheo có được nhiều loại trái cây, nhưng người ít mà trái cây nhiều nên ăn không thể hết, số còn dư không biết dùng làm gì, họ đến bạch Phật, Phật bảo:

- Cho phép ép lấy nước để đến đầu hôm uống. Nếu chưa đến đầu hôm, nước trái cây biến đổi thành rượu đắng thì không được uống. Vì sao vậy? - Vì nó đã thành rượu.

Có Tỳ-kheo ăn loại trái cây bất tịnh. Các ngoại đạo liền khinh chê mà nói: "Các Tỳ-kheo không có lòng từ bi. Trái cây này có sanh mạng, vì sao lại ăn sanh mạng?". Vì sự khinh chê của thế gian nên Phật liền chế giới:

- Các Tỳ-kheo phải tác tịnh trái cây rồi mới được ăn, không tác tịnh thì không được ăn.

Tác tịnh gồm có năm cách: Một là tác tịnh bằng lửa, hai là tác tịnh bằng dao, ba là tác tịnh do chim ăn, bốn là tác tịnh do trên trái cây có phần bị hư hoại, năm là tác tịnh bằng cách lấy hạt ra.

Lại có bảy cách tác tịnh: Một là tác tịnh bằng cách gọt vỏ, hai là tác tịnh bằng cách bổ ra, ba là tác tịnh để cho rã, bốn là tác tịnh để cho héo, năm là tác tịnh bằng cách cứa làm rách ra, sáu là tác tịnh để cho nước cuốn trôi, bảy là tác tịnh để cho bụi đất phủ.

Đó là pháp tác tịnh.

Bấy giờ, đức Thế Tôn nhập Niết-bàn giữa hai cây Sa-la, tại thành Câu-thi-na-kiệt, thuộc nước Ba-Bàn. Năm trăm lực sĩ dòng Sát-đế-lợi,... đến chỗ Phật dùng các loại nước thơm tắm rửa thân Phật, kế đó dùng vải trắng kiếp bối quấn quanh thân Như-lai. Lại dùng năm trăm xấp lụa trắng mềm mại quấn xung quanh, dùng bơ, dầu, dầu thơm để vào quan tài bằng sắt, sau đó đặt thân Như-lai vào. Họ lại đem các loại củi thơm chất thành đống và giã các loại hương bột rải lên đống củi. Có một lực sĩ cầm ngọn đuốc định đốt đống củi, chư thiên liền dập tắt không cho cháy. A-na-luật bảo các lực sĩ:

- Các anh chẳng nên gắng sức mệt nhọc, chư thiên không muốn cho cháy.

Các lực sĩ hỏi A-na-luật:

Vì sao chư thiên không muốn cho cháy? A-na-luật đáp:

- Chư thiên muốn cho Ma-ha Ca-diếp thấy thân Như-lai.

Lúc ấy, trời mưa hoa Mạn-đà-la cúng dường Như-lai. Có một ngoại đạo tên A-bạt nhặt được một cánh hoa Mạn-đà-la ở cạnh Như-lai và mang hoa ấy đến nước Ba-Bà. Trên đường đến nước Ba-Bà, ông ta gặp Ma-ha Ca-diếp và năm trăm đệ tử đang đi trên đường.

Ca-diếp hỏi:

- Ông từ đâu đến?

Đáp: - Từ thành Câu-thi-na-kiệt đến. Lại hỏi:

- Có gặp Như-lai, đại sư của ta không?

Đáp: - Thầy ông đã nhập Niết-bàn được bảy ngày. Chư thiên đã làm mưa hoa cúng dường Như-lai. Đây là loại hoa ấy.

Ma-ha Ca-diếp buồn rầu không vui. Các đệ tử đều lăn lộn dưới đất như con cá bị vớt khỏi nước, dính đầy bụi đất. Họ đều nói:

- Từ đây chúng ta vĩnh viễn mất đi bóng mát!

Họ thốt ra đủ các lời lẽ như vậy. Thích tử BA-nan-đà can ngăn các Tỳ-kheo:

- Không cần buồn rầu như vậy. Khi còn tại thế, Thế Tôn đã ngăn cấm đủ thứ, nay Ngài đã nhập Niết-bàn, chúng ta được tự do, tùy ý làm hay không làm mọi việc, cần gì phải buồn rầu.

Nghe lời này, Ma-ha Ca-Diếp càng thêm buồn thảm nên nói:

- Như-lai là bậc Sư-tử ở trong các biện luận, giáo pháp mà Ngài đã nói không ai có thể hủy hoại. Ngài có thể điều phục tất cả ngoại đạo và làm chủ đối với tất cả các pháp. Pháp vương, Pháp chủ, Như-lai, Ứng cúng, Chánh biến tri mới nhập Niết-bàn chưa được bao lâu, vì sao kẻ ác phát ra lời như vậy không chút hổ thẹn ở trước đại chúng?!

Sau khi than thở xong, Ma-ha Ca-diếp cùng năm trăm Tỳ-kheo đi đến chỗ Như-lai. Khi đã đến nơi, Tôn giả bảo A-nan:

- Ta muốn thấy thân của Như-lai. A-nan đáp:

- Thân của Như-lai đã được các lực sĩ dùng vải kiếp bối và lụa trắng quấn xung quanh và đặt vào trong quan tài, đem đủ loại gỗ thơm chất thành đống, vậy làm sao có thể thấy được?

Khi A-nan nói lời này xong, do thần lực của Phật, hai chân của Như-lai xuất hiện. Ca-diếp xem chân Như-lai, thấy chân bị dính vết bẩn, liền hỏi A-nan:

- Trên chân Như-lai vì sao dính bẩn như vậy? A-nan nói:

- Khi Như-lai sắp Niết-bàn, có các người nữ thương xót, quyến luyến, đảnh lễ chân Như-lai, làm chân Ngài bị dính vết bẩn.

Phật hiện cho Ca-diếp thấy chân của Ngài xong, liền ẩn vào trở lại. Ca-diếp nhiễu quanh Như-lai bảy vòng và nói kệ ca ngợi, lửa liền tự nhiên bùng cháy.

Sau khi cúng dường Như-lai xong, Ca-diếp liền tập hợp năm trăm đại A-la-hán ở tinh xá Trúc Lâm, tại núi Kỳ-xà-quật, thuộc thành Vương-xá mà nói:

- Khi ở trên đường đi từ nước Ba-Bà đến đây, nghe Như-lai đã nhập Niết-bàn, năm trăm Tỳ-kheo cùng đi với tôi đều buồn rầu áo não, Thích tử Bạt-nan-đà bỗng nói: "Như-lai còn tại thế thì pháp luật rất nghiêm khắc. Sau khi Như-lai diệt độ, mỗi chúng ta tùy ý làm mọi việc, cần gì phải buồn rầu". Nếu các ngoại đạo nghe lời này sẽ nói: "Khi Thế Tôn còn tại thế, các Thích tử lo tu hành theo giáo pháp. Sau khi Như-lai diệt độ thì họ đều phế bỏ việc tu hành". Chúng ta hãy tập hợp lại, kết tập kinh tạng để giáo pháp không bị mai một.

Các A-la-hán đáp:

- Chúng ta kết tập kinh tạng cần phải nhờ Tôn giả A-nan. Ca-diếp đáp:

- A-nan chưa dứt sạch kiết sử, lậu hoặc, làm sao được ở trong chúng này?

Các La-hán đáp:

- Những đoạn kinh bị quên, chúng ta cần phải hỏi vị ấy. Ca-diếp nói:

- Nếu vậy cần phải làm yết-ma cho phép để vị ấy được vào chúng Tăng.

Sau khi đã an tọa, năm trăm vị Tăng đem năm bộ kinh kết tập thành ba tạng. Trong các kinh, đoạn nào nói về giới luật Tỳ-kheo thì kết tập thành kinh Tỳ-kheo, đoạn nào nói về giới luật tương ưng với giới luật của Ni thì kết tập thành kinh Tỳ-kheo-ni, cho đến đoạn nào tương ưng với y công đức thì kết tập thành kiền độ y công đức.

Các kinh như kinh Kiền-độ-mẫu, kinh Tăng-nhất Tỳ-kheo, kinh Tỳ-kheo-ni được tổng hợp lại thành tạng Tỳ-ni. Trong các kinh, đoạn nào tương ưng với Trường A-hàm thì tập hợp vào Trường A-hàm, đoạn nào tương ưng với Trung A-hàm thì tập hợp vào Trung A-hàm. Các đoạn có liệt kê số từ 1, 2, 3, 4 cho đến 11 trở lên thì được tập hợp vào Tăng-nhất A-hàm. Các kinh tương ưng với cả Tỳ-kheo lẫn Tỳ-kheo-ni, Đế thích, chư thiên, Phạm vương thì tập hợp thành bộ Tạp A-hàm.

Hoặc Pháp cú, hoặc thuyết nghĩa, hoặc Ba-la-duyên, các kinh do Như-lai nói từ khế kinh cho đến Luận nghị, phần nào tương ưng với tạp tạng thì tập hợp thành tạp tạng.

Năm loại như vậy gọi là tạng Kinh. Phân biệt khi có người hỏi, phân biệt khi không có người hỏi, những kinh tương ưng với năm loại trên và phát sanh từ năm loại trên gọi là tạng luận. Mười lăm loại kinh này tập hợp thành ba tạng.

Tôn giả A-nan sửa áo bày vai phải, chấp tay bạch Tôn giả Ma-ha Ca-diếp:

- Trước đây, khi ở bên cạnh Như-lai, tôi nghe Ngài nói: "Sau khi Ta diệt độ nên tập hợp chúng Tăng để xả bỏ những giới nhỏ nhặt".

Ca-diếp lại hỏi A-nan:

- Ông đã đích thân nghe Như-lai nói như thế. Vậy giới nhỏ nhặt là những giới nào?

A-nan đáp:

- Vào lúc ấy, vì bị buồn khổ bức ngặt nên tôi mê mờ, không hỏi được.

Ca-diếp liền quở trách A-nan:

- Lời ông nói thật chẳng đúng lúc, trước đây sao ông không hỏi Thế Tôn, nay lại nói là quên không hỏi. Lúc ấy, Ca-diếp bảo các Tỳ-kheo:

- Chúng ta hãy cùng suy nghĩ về việc này. Những giới nào là giới nhỏ nhặt?

Có một Tỳ-kheo nói:

- Trừ bốn Ba-la-di, những giới còn lại là giới nhỏ nhặt.

Mỗi người lần lượt nói, cho đến có người nói: "Trừ chín mươi Ba- dật-đề, số còn lại là giới nhỏ nhặt".

Trưởng lão Ca-diếp nói:

- Lời các vị nói đều chưa nhất trí giới nào là nhỏ nhặt. Chúng ta sẽ thực hành tất cả những giới luật Phật đã chế. Những điều Phật không nói thì chẳng phải bàn ở đây. Nếu ta xả bỏ giới nhỏ nhặt thì các ngoại đạo sẽ phỉ báng: "Sau khi Như-lai diệt độ, các giới nhỏ nhặt đều bị các Tỳ-kheo xả bỏ. Pháp của Sa-môn Cù-Đàm giống như khói của lửa, vừa sanh đã diệt. Nếu xả bỏ giới nhỏ nhặt, chỉ giữ bốn giới trọng thì làm sao gọi là Sa-môn?".

Vì lý do này, tôn giả Ca-diếp trách A-nan về bảy việc. Một trong bảy việc đó là việc A-nan cầu xin cho người nữ xuất gia. Có mười lý do để quở trách A-nan về việc này:

- Một là, nếu người nữ không xuất gia thì các đàn việt thường đựng thức ăn đầy bát, quỳ ở cạnh đường để dâng cho các Sa-môn.

- Hai là, nếu người nữ không xuất gia thì các đàn việt thường đem y phục, ngọa cụ đi ngược đường tìm Sa-môn để cúng dường.

- Ba là, nếu người nữ không xuất gia thì các đàn việt thường cỡi voi, ngựa, xe đến cạnh đường, gieo năm vóc xuống đất mời các Sa-môn bước qua.

- Bốn là, nếu người nữ không xuất gia, thì các đàn việt thường dùng tóc mình trải lên đất ở giữa đường mời Sa-môn bước qua.

- Năm là, nếu người nữ không xuất gia thì các đàn việt thường cung kính thỉnh Sa-môn đến nhà cúng dường.

- Sáu là nếu người nữ không xuất gia thì khi gặp Sa-môn, các đàn việt thường cung kính quét sạch đất, cởi áo trải ra đất cho Sa-môn ngồi.

- Bảy là, nếu người nữ không xuất gia thì các đàn việt thường cởi áo lau bụi trên chân Tỳ-kheo.

- Tám là nếu người nữ không xuất gia thì các đàn việt thường xõa tóc lau bụi trên chân Tỳ-kheo.

- Chín là, nếu các người nữ không xuất gia thì oai đức của Sa-môn sáng hơn cả mặt trời, mặt trăng, huống chi các ngoại đạo làm sao có thể sánh với Sa-môn được?

- Mười là, nếu người nữ không xuất gia thì chánh pháp của Phật trụ thế một ngàn năm. Nay do người nữ xuất gia nên giảm xuống còn năm trăm năm. Trong một trăm năm được giải thoát kiên cố, một trăm năm được định kiên cố, một trăm năm được trì giới kiên cố, một trăm năm được đa văn kiên cố, một trăm năm được bố thí kiên cố.

Trong một trăm năm đầu

Pháp giải thoát kiên cố

An trụ trong pháp ấy

Ắt hiểu nghĩa giải thoát

Một trăm năm thứ hai

Lại có định kiên cố

Một trăm năm thứ ba

Trì giới không hủy hoại

Một trăm năm thứ tư

Nhiều người được đa văn

Một trăm năm thứ năm

Nhiều người thích bố thí

Từ đó pháp Như-lai

Giảm dần trong từng niệm

Như bánh xe đã quay

Sẽ dừng lại từ từ

Lý do chánh pháp ẩn

Là lỗi của A-nan

Đã xin bậc Điều ngự

Cho người nữ xuất gia

Đáng lẽ chánh pháp trụ

Đầy đủ một ngàn năm

Giảm còn năm trăm năm

Còn lại đều như cũ

Vì thế năm trăm năm

Năm pháp được phát triển

Giải thoát, định, trì giới

Đa văn và bố thí.

KINH TỲ NI MẪU