SỐ 474 — KINH DUY-MA-CẬT

Phẩm 5: ĐÀM LUẬN CÁC PHÁP

Đức Phật lại bảo Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Đại sĩ hãy đến thăm bệnh Trưởng giả Duy-ma-cật.

Đại sĩ Văn-thù-sư-lợi thưa với Phật:

–Bạch Thế Tôn! Trưởng giả Duy-ma-cật ấy tuy là Ưu-bà-tắc nhưng thâm nhập pháp yếu, đức hạnh thuần khiết, tài hùng biện vững vàng, trí tuệ không thể so lường, biết hết mọi pháp thức của tất cả Bồ-tát, vào hết mọi kho tàng của Phật, chế ngự các loại ma, dùng đức để chiến thắng chúng, chỉ hành theo trí tuệ phương tiện, đều đạt hoàn hảo. Tuy nhiên, con xin nương tựa nơi Phật, muốn đến đó để mở bày, hóa độ cho mười phương.

Ngay khi ấy, các vị Bồ-tát, các đại đệ tử của Phật, Đế Thích, Phạm vương, bốn Thiên vương... đều nghĩ: “Nay hai vị Đại sĩ Văn-thù-sư-lợi và Duy-ma-cật đàm luận với nhau thì chắc chắn nói về Đại thừa.” Tức thì tám ngàn Bồ-tát, năm trăm Thanh văn, năm trăm ngàn hàng trời, người cùng muốn đi nghe.

Bấy giờ, Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi với sự tháp tùng của các Bồ-tát, các vị đại đệ tử, trời, người và quyến thuộc, cùng đi vào thành lớn Duy-da-ly.

Trưởng giả Duy-ma-cật nghĩ: “Nay Đại sĩ Văn-thù-sư-lợi cùng đại chúng đến đây, ta sẽ làm cho phòng này trống không và hợp các tòa ngồi lại làm thành một tòa, rồi lấy cớ bệnh mà nằm.”

Đại sĩ Văn-thù vào nhà Trưởng giả Duy-ma-cật, thấy nhà trống không, chỉ độc một cái giường nằm. Trưởng giả Duy-ma-cật nói:

–Thưa Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi! Phiền cho Bồ-tát quá! Xưa kia nếu không từng quen biết thì bây giờ đâu có đến thăm nhau.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi nói:

–Thế nào cư sĩ? Bệnh cư sĩ có chịu nổi không? Có bớt không, hay là tăng? Đức Thế Tôn ân cần hỏi thăm nhiều lắm, rằng: “Cư sĩ đứng ngồi có được nhẹ nhàng, tới lui có được vững vàng tự tại không? Bệnh cư sĩ do đâu mà có? Đã bao lâu rồi? Và khi nào thì hết?”

Trưởng giả Duy-ma-cật nói:

–Bệnh này phát sinh đã lâu rồi. Từ si có ái nên bệnh của tôi phát sinh. Vì tất cả chúng sinh bệnh nên tôi bệnh. Nếu tất cả chúng sinh không bệnh, thì bệnh tôi cũng hết. Vì sao? Bồ-tát muốn xây dựng chúng sinh nên vào sinh tử, đó là bệnh. Làm cho tất cả chúng sinh hết bệnh thì Bồ-tát không còn bệnh nữa. Ví như vị trưởng giả chỉ có đứa con một mắc bệnh. Đứa con bệnh thì cha mẹ bệnh theo. Đứa con lành thì cha mẹ cũng lành. Bồ-tát cũng vậy, thương tất cả chúng sinh như con nên chúng sinh bệnh thì Bồ-tát bệnh, chúng sinh lành thì Bồ-tát lành.

Lại nói: “Bệnh Bồ-tát do đâu mà có?”, thì thưa Đại sĩ, bệnh Bồ-tát là do đại Bi mà có.

Đại sĩ Văn-thù hỏi:

–Tại sao nhà cửa trống không, không có cả người hầu?

Trưởng giả Duy-ma-cật nói:

–Quốc độ của chư Phật cùng với nhà này đều trống không như hư không.

Hỏi:

–Sao gọi là không?

Đáp:

–Vì không mà không.

Hỏi:

–Đã không, vì sao là không?

Đáp:

–Không, vì không phân biệt là không.

Hỏi:

–Không do ai làm?

Đáp:

–Không là do phân biệt, mà phân biệt cũng là không.

Hỏi:

–Không, nên tìm ở đâu?

Đáp:

–Không, nên tìm ở sáu mươi hai thứ kiến chấp.

Hỏi:

–Sáu mươi hai thứ kiến chấp nên tìm ở đâu?

Đáp:

–Nên tìm ở trong sự giải thoát của Như Lai.

Hỏi:

–Sự giải thoát của Như Lai nên tìm ở đâu?

Đáp:

–Nên tìm trong tâm hành của chúng sinh.

Thưa Nhân giả! Bồ-tát hỏi tôi sao không có người hầu, thì thưa Bồ-tát, tất cả quân ma đều là người hầu của tôi. Vì những ai lưu chuyển cũng là người hầu của tôi. Vì sao? Vì việc làm của ma là thọ nhận sinh tử. Sinh tử tức là người hầu của Bồ-tát. Người lưu chuyển nhận lấy các thứ kiến chấp, mà Bồ-tát thì không dao động vì kiến chấp.

Đại sĩ Văn-thù hỏi:

–Bệnh của cư sĩ là loại bệnh gì?

Đáp:

–Thưa Bồ-tát! Bệnh của tôi không hiện rõ nên không thể thấy.

Hỏi:

–Bệnh ấy thuộc về thân hay thuộc về tâm?

Đáp:

–Bệnh tôi thuộc về thân vì thân là đại địa, thuộc về tâm vì tâm là pháp huyễn.

Hỏi:

–Trong bốn đại chủng: địa, thủy, hỏa, phong, thì bệnh của trưởng giả thuộc đại chủng nào?

Đáp:

–Đại chủng ấy là tập khí của tất cả chúng sinh.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi hỏi:

–Bồ-tát nên quán các tâm bệnh của chúng sinh như thế nào? Lại nữa, dùng sự tu tập gì đối với Bồ-tát có bệnh?

Trưởng giả Duy-ma-cật nói:

–Đối với thân vô thường đừng cho là Niết-bàn, đối với thân khổ sở thường biểu lộ sự không đam mê, không cho Niết-bàn là an ổn để thích thú nơi Niết-bàn, hiện thân vô ngã mà giáo hóa, hướng dẫn chúng sinh. Thân trống vắng đừng cho là vắng lặng hoàn toàn vì sẽ hiện bày việc làm trước đây. Thường thương bệnh người khác mà không kể bệnh của mình. Do biết kiếp quá khứ mà hướng dẫn, tạo lợi ích cho người và vật không mê lầm. Nhớ nghĩ việc thiện để tu hành, sống đời trong sạch nhưng không cầu mong, thường siêng năng làm bậc y vương để chữa trị mọi bệnh cho chúng sinh. Đó là Bồ-tát hay an ủi người bệnh.

Bồ-tát Văn-thù lại hỏi:

–Thế nào gọi là Bồ-tát có bệnh mà tâm không rối loạn?

Trưởng giả Duy-ma-cật thưa:

–Bồ-tát có bệnh thì biết bệnh này trước khi sinh ra là trụ ở chỗ dục. Bệnh này sinh ra là từ tư tưởng không thành thật, ở trong các phiền não.

Lại hỏi:

–Bệnh tự thân nó đối với các pháp không thể thủ đắc. Vì sao? Vì bệnh chỉ nương vào bốn đại chủng. Lại các đại chủng này hoàn toàn không có chủ thể, thì cái để nương vào đó cũng không có ngã. Bệnh ấy là chuyên chấp nơi vô ngã, chuyên chấp cả hai đều không. Biết được gốc bệnh rồi thì nên siêng năng, không còn ý tưởng ngã, nhân. Nếu khởi pháp tướng thì thân này là do các pháp hợp lại mà thành ra. Vậy pháp sinh thì sinh, pháp diệt thì diệt, pháp chuyển thì chuyển, không nhớ nghĩ đến nhau, không biết nhau. Vì khi sinh không nói ta sinh, khi diệt không nói ta diệt. Bồ-tát biết tưởng về pháp, nuôi dưỡng ý tưởng đó mà không trụ. Nếu dùng ý tưởng về pháp để thọ báo là trở ngại lớn. Đã lìa bệnh rồi thì ngã không còn là ngã nữa.

–Trừ bệnh bằng cách nào?

–Nghĩa là đoạn trừ ngã, ngã sở.

–Thế nào là đoạn trừ ngã, ngã sở?

–Nghĩa là tự mình không tham dục.

–Sao gọi là tự mình không tham dục?

–Nghĩa là bên trong không khởi nghiệp.

–Sao gọi là bên trong không khởi nghiệp?

–Nghĩa là phải thể hiện bình đẳng, bất động, không thể động.

–Thế nào là bình đẳng?

–Nghĩa là ngã bình đẳng, Niết-bàn cũng bình đẳng. Vì sao? Vì ngã với Niết-bàn cả hai đều là không.

–Sao gọi là không?

–Gọi là không, vì cả hai đều như vậy. Thành tựu đạo Thánh là đều từ nơi bình đẳng. Bệnh cũng như vậy, không khác.

–Tại sao gọi là sự thọ nhận cũng không?

–Nghĩa là đã hiểu rõ do không biết các tưởng là bất tận, ở nơi tưởng để thủ chứng Niết-bàn. Như vậy, cả hai cái đều là các tưởng, làm tăng trưởng các đường ác, phải nên gần gũi tất cả chúng sinh, hưng khởi tâm đại Bi mình vì mọi chúng sinh, tự tạo pháp tỉnh thức và quán xét: Chỉ trừ khử bệnh chứ không trừ khử pháp, cũng không trừ khử gốc bệnh đã sinh. Biết cội gốc của bệnh mà thuyết pháp.

–Gốc bệnh là gì?

–Nghĩa là ban đầu chưa sáng tỏ. Chưa sáng tỏ tức là gốc của bệnh.

–Sao gọi là chưa sáng tỏ?

–Là ở nơi ba cõi mà không sáng tỏ.

–Làm sao để biết cái không sáng tỏ ấy?

–Nghĩa là đình chỉ tâm. Đình chỉ tâm là do không thủ đắc chứ không phải là do không sáng tỏ.

–Vì sao không thủ đắc?

–Vì không thủ đắc nơi hai kiến, nghĩa là thấy trong, thấy ngoài, toàn bộ là không thể thủ đắc.

Thưa Đại sĩ Văn-thù! Như thế gọi là Bồ-tát có bệnh mà tâm không loạn động. Tuy có già, bệnh, chết, Bồ-tát biết rõ về chúng. Nếu không được như vậy thì chỗ tu trị của Bồ-tát không có lợi ích gì cả. Ví như thắng kẻ thù mới có thể gọi là dũng mãnh, nhưng đoạn tuyệt tất cả khổ, già, bệnh, chết mới gọi là Bồ-tát. Bồ-tát nếu có bệnh thì nên xét như vậy. Như bệnh của tôi cũng không thật không có, cũng vậy. Bệnh của chúng sinh cũng không thật, không có, cũng thế. Khi quán xét như thế thì không còn rơi vào vọng kiến. Để hưng khởi tâm đại Bi, Bồ-tát chắc chắn phải đoạn trừ phiền não. Để hợp với đạo ý thì thực hiện đại Bi đó. Vì sao? Vì Bồ-tát rơi vào vọng kiến thì Bồ-tát nhờ đại Bi đó mà thoát khỏi, không rơi vào vọng kiến. Bồ-tát đại Bi không kể sự sinh ra, vì Bồ-tát sinh ra vì sự giải thoát, giải thoát sự đọa lạc, giải thoát sự sinh ra, giải thoát sự thọ thân, luôn luôn vì người khác mà nói về Phật, thuyết giảng pháp. Đó là lời thề nguyện.

Như Phật đã dạy: Bồ-tát tự mình an thân mà không cởi mở sự trói buộc cho chúng sinh thì không phải là nơi chốn để tự an thân. Bồ-tát cởi mở mọi trói buộc cho chúng sinh, đó là việc nên làm, vì thế nói Bồ-tát đã được giải thoát rồi thì việc làm của Bồ-tát không còn bị trói buộc.

–Trói buộc là gì? Cởi mở là gì?

–Bồ-tát thiền định là trói buộc nơi ngã, là lấy đạo để trói buộc ngã. Trói buộc là Bồ-tát dùng phương tiện sinh trong năm đường để giải thoát sự thọ sinh cho chúng sinh. Bồ-tát không có phương tiện mà dựa vào trí là trói buộc. Hành phương tiện mà dựa vào trí là cởi mở, có trí tuệ không dựa vào phương tiện là trói buộc, có trí mà dựa vào phương tiện là cởi mở.

–Thế nào gọi là không phương tiện, dựa vào trí là trói buộc?

–Đó là dựa vào pháp Không, Vô tướng, Vô nguyện mà thọ sinh, không làm trang nghiêm tướng và cõi Phật để giáo hóa mọi người. Đó là không có phương tiện mà dựa vào trí là trói buộc.

–Thế nào là hành phương tiện mà dựa vào trí là cởi mở?

–Đó là làm trang nghiêm tướng và cõi Phật để hóa độ mọi người, nhưng hiểu rõ về các pháp Không, Vô tướng, Vô nguyện mà thọ sinh. Đó là hành phương tiện, dựa vào trí là cởi mở.

–Thế nào là có trí, không dựa vào phương tiện là trói buộc?

–Đó là dựa vào sự hiểu biết, hành khổ hạnh, mong thọ báo, tu tập tất cả gốc phước thiện. Đó là có trí, không dựa vào phương tiện là ràng buộc.

–Thế nào là có trí, dựa vào phương tiện là cởi mở?

–Đó là đoạn trừ các kiến chấp, thực hành khổ hạnh không mong cầu thọ báo, trồng cội gốc phước đức để phân bố đạo này cho tất cả. Đó là có trí, dựa vào phương tiện là cởi mở.

Thưa Đại sĩ Văn-thù! Bồ-tát có bệnh nên xét các pháp như vậy. Giả sử thân có bệnh thì quán thân là vô thường, là khổ, là không, là vô ngã, đó là tuệ giác. Lại thọ thân này, không dùng nó để đoạn sinh tử ác, mà để làm lợi ích tốt đẹp cho mọi người, tâm hợp với đạo, đó gọi là phương tiện. Lại, nếu thân có bệnh mà biết ý dị đồng, lỗi đó chẳng phải mới thì quán xét nó vốn có, đó là trí tuệ. Giả sử thân có bệnh nhưng không vì thế khởi ý Niết-bàn, đó là phương tiện.

Như vậy, thưa Đại sĩ Văn-thù-sư-lợi! Bồ-tát có bệnh nhưng ý không loạn động, cũng không trụ nơi cao. Vì sao? Vì nếu trụ cao là pháp của người ngu, còn trụ thấp là pháp của Thanh văn, cho nên Bồ-tát trụ không cao, không thấp, ở khoảng giữa, là vô sở xứ. Đó là hạnh của Bồ-tát, không phải hạnh của phàm phu, không phải hạnh của bậc Hiền. Đó là hạnh Bồ-tát ở nơi nẻo sinh tử mà không làm hạnh nhơ bẩn, đó là hạnh Bồ-tát.

Quán sát hạnh Niết-bàn mà không nương tựa Niết-bàn, ấy là hạnh Bồ-tát. Làm việc của bốn ma mà vượt qua hạnh của ma, ấy là hạnh Bồ-tát. Hành trí tuệ học rộng hạnh biết thời, ấy là hạnh Bồ-tát. Đối với hạnh bốn chân đế, không dùng hạnh biết rõ về đế, ấy là hạnh Bồ-tát. Quán sát hạnh vô sinh, không cho là khó đến, ấy là hạnh Bồ-tát. Ở trong hạnh duyên khởi, đối với các kiến chấp không ham muốn, ấy là hạnh Bồ-tát. Ở trong đại chúng, không có hạnh mong cầu, ấy là hạnh Bồ-tát. Ở trong hạnh nhàn cư, không diệt tận thân tâm, ấy là hạnh Bồ-tát. Ở trong hạnh ba cõi, không làm hỏng pháp tánh, ấy là hạnh Bồ-tát. Tâm rỗng lặng, không làm gì mà làm tất cả mọi việc, lấy đức trong sáng làm hạnh, ấy là hạnh Bồ-tát. Hành sáu Ba-la-mật là vì mọi người nên hành Ba-la-mật, ấy là hạnh Bồ-tát. Lãnh thọ đạo pháp, không dấy khởi đạo nhỏ, ấy là hạnh Bồ-tát. Dùng hạnh Chỉ và Quán, biết việc làm của ma, không diệt dấu vết, ấy là hạnh Bồ-tát. Không ứng, không hiện hạnh của Thanh văn, Duyên giác, không hủy bỏ pháp hạnh của Phật, ấy là hạnh Bồ-tát.

Khi Trưởng giả Duy-ma-cật giảng nói như vậy, thì có tám ngàn người, trời cùng phát tâm Chánh giác Vô thượng. Đồng tử Văn-thù-sư-lợi rất hoan hỷ.

Hiền giả Xá-lợi-phất nghĩ: “Không có giường ghế thì các vị Bồ-tát và các vị đại đệ tử của Phật sẽ ngồi ở đâu?”

Trưởng giả Duy-ma-cật biết ý nghĩ ấy nên nói:

–Thế nào, thưa Hiền giả! Hiền giả đến đây là vì chánh pháp hay là vì chỗ ngồi?

Hiền giả Xá-lợi-phất nói:

–Cư sĩ! Tôi đến đây là vì chánh pháp, không phải vì chỗ ngồi.

Trưởng giả Duy-ma-cật nói:

–Dạ, kính bạch Hiền giả! Điều lợi cho chánh pháp thì thân mạng cũng không tiếc, huống chi là chỗ ngồi.

Kính bạch Hiền giả Xá-lợi-phất! Điều lợi cho chánh pháp thì không cầu sắc, thống (thọ) tưởng, hành, thức, không phải cầu các ấm, các nhập, không phải cầu nơi Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới. Kính bạch Hiền giả Xá-lợi-phất! Cầu chánh pháp thì không cầu theo sự chấp nơi Phật, không cầu theo sự chấp nơi Pháp, không cầu theo sự chấp nơi Tăng. Kính bạch Hiền giả Xá-lợi-phất! Cầu chánh pháp thì không cầu biết Khổ, không cầu đoạn Tập, không cầu chứng Diệt, tu Đạo. Vì sao? Vì có pháp không phóng dật nhưng có pháp phóng dật. Nên biết Khổ, đoạn Tập, chứng Diệt, tu Đạo, thì người cầu pháp như thế là cầu pháp không phóng dật.

Thưa Hiền giả Xá-lợi-phất! Không có trần cảnh lìa nhiễm trần cảnh. Pháp nhiễm ô đó tức là ở một bên. Người cầu pháp này là cầu pháp không tham dâm.

Thưa Hiền giả Xá-lợi-phất! Pháp không có biên giới, phạm vi. Hễ có biên giới, phạm vi thì có phân chia. Người cầu pháp này là cầu không có biên vực. Pháp không bất tịnh, người bất tịnh thì đối với pháp có thủ, có xả. Người cầu pháp là cầu chỗ không lấy, không bỏ. Pháp không phải là nơi ẩn nấp, nhưng có pháp thì có chỗ ẩn nấp. Người cầu pháp là cầu chỗ không ẩn nấp. Pháp không có tưởng, ở trong chỗ suy tưởng chấp chặt sự hiểu biết. Người cầu pháp là cầu chỗ không suy tưởng. Pháp không có phiền não, ở trong dòng chảy nơi pháp là gần gũi tất cả. Người cầu pháp thì không cầu cái tất cả. Pháp thì không thấy, nghe, nghĩ, biết, nhưng đối pháp có thấy, nghe, nghĩ, biết, thì đã sai khác. Người cầu pháp là cầu cái không thấy, nghe, nghĩ, biết. Do vậy, thưa Hiền giả Xá-lợi-phất! Cầu pháp là đối với tất cả pháp không cầu gì cả.

Khi Trưởng giả Duy-ma-cật giảng nói như trên thì có năm trăm hàng trời, người đối với các pháp sinh khởi Pháp nhãn.

Phẩm 6: BẤT TƯ NGHÌ

Bấy giờ, Trưởng giả Duy-ma-cật hỏi Đại sĩ Văn-thù:

–Kính thưa Đại sĩ! Đại sĩ đã từng du hóa nơi vô lượng, vô số trăm ngàn ức cõi Phật. Vậy có những cõi Phật nào sử dụng những tòa Sư tử tuyệt hảo nhất không?

Đại sĩ Văn-thù nói:

–Có đấy, này tộc tánh tử! Về phía Đông, cách quốc độ Phật này bằng ba mươi sáu hằng hà sa thế giới, có thế giới tên Tu-di phan, Đức Phật ở thế giới ấy hiệu là Tu-di Đăng Vương Như Lai, Chí Chân Đẳng Giác, hiện còn tại thế. Thân Ngài cao tám vạn bốn ngàn do-tuần. Tòa Sư tử của Ngài cao sáu vạn hai ngàn do-tuần. Cõi nước Tu-di phan có tám trăm bốn mươi vạn tòa Sư tử. Như Lai nơi cõi nước ấy thọ trì tất cả. Tòa Sư tử đó đẹp đẽ bậc nhất.

Lúc này, Trưởng giả Duy-ma-cật liền nhập định Như kỳ tượng, hiện thần túc, tức thì Như Lai Tu-di Đăng Vương cho dời ba vạn hai ngàn tòa Sư tử cao lớn đẹp đẽ – từ xưa chưa từng thấy – đến phòng của trưởng giả. Các vị Bồ-tát, các Thanh văn, chư Thiên, Đế Thích, Phạm vương, Tứ Thiên vương đều đến, vào nhà Trưởng giả Duy-ma-cật, thấy phòng của trưởng giả rất rộng lớn, dung chứa ba mươi hai ngàn tòa Sư tử mà không dồn ép gì cả. Cùng lúc, thành Duy-da-ly cũng không hề bị trở ngại. Chỗ ở của Phật và chỗ ở của Tứ Thiên vương cũng không bị ngăn ngại. Ai cũng thấy như cũ, không giảm.

Trưởng giả Duy-ma-cật thưa với Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Xin mời Đại sĩ đến ngồi trên tòa Sư tử, mời các Bồ-tát, thượng nhân cùng ngồi. Xin các vị tự biến thân mình cho xứng với tòa ấy. Các vị Bồ-tát được thần thông thì tự biến mình cao lớn bốn vạn hai ngàn do-tuần, ngồi lên tòa Sư tử. Các vị Bồ-tát mới phát tâm và các Thanh văn đều không lên được.

Trưởng giả Duy-ma-cật thưa Hiền giả Xá-lợi-phất:

–Dạ, xin mời Hiền giả Xá-lợi-phất lên ngồi trên tòa Sư tử.

Hiền giả Xá-lợi-phất nói:

–Tộc tánh tử! Tòa này cao lớn quá, tôi không lên được.

Trưởng giả Duy-ma-cật thưa:

–Thưa Hiền giả! Xin Hiền giả đảnh lễ Đức Tu-di Đăng Vương Như Lai, sau đó thì ngồi được.

Khi ấy, các Bồ-tát mới phát tâm và các vị đại Thanh văn cùng đảnh lễ Đức Tu-di Đăng Vương Như Lai, tức thì cùng ngồi được trên tòa Sư tử.

Hiền giả Xá-lợi-phất nói:

–Thật chưa từng có! Tộc tánh tử! Phòng này đã chứa được số tòa cao lớn như vầy, mà thành Duy-da-ly cũng không có gì chướng ngại. Chỗ Phật ở và chỗ của Tứ thiên không hề bị trở ngại. Nơi thành thị, thôn xóm cùng với cung điện chư Thiên, Long vương và Quỷ thần cũng không thấy chướng ngại gì.

Trưởng giả Duy-ma-cật thưa:

–Dạ, thưa Hiền giả Xá-lợi-phất! Chư Như Lai và Bồ-tát có tám pháp môn Bất khả tư nghì. Vị Bồ-tát nào biết được pháp môn giải thoát ấy thì đem núi Tu-di cao rộng nạp vào trong hạt cải mà núi vẫn không thêm bớt gì. Vì khi thực hiện việc đó, khiến Tứ Thiên vương cùng chư Thiên nơi cõi trời Đao-lợi không biết là ai nạp mình vào đấy. Chỉ có người khác mới thấy Tu-di nạp vào hạt cải. Như thế gọi là pháp môn nhập cảnh giới bất khả tư nghì.

Thưa Hiền giả Xá-lợi-phất! Bấy giờ, tam thiên thế giới như Phật đã thu nhỏ để trong lòng bàn tay phải, rồi đem đặt ở hằng hà sa Phật quốc, vậy mà người trong đó không hay biết ai đem mình để qua đây, rồi đưa trở về chỗ cũ, cũng không để cho mọi người hay biết mình quay lại, vì vẫn nguyên trạng.

Thưa Hiền giả Xá-lợi-phất! Có vô lượng người thờ luật sinh tử. Bồ-tát ở pháp môn Bất tư nghì vì những người thờ luật sinh tử, hóa hiện bảy ngày đêm thành ra một kiếp, làm cho họ tin và gọi đó là một kiếp, không biết đó là bảy ngày đêm.

Thưa Hiền giả Xá-lợi-phất! Bồ-tát ở trong pháp môn Bất tư nghì, đem mọi sự tốt đẹp của các quốc độ làm thành một quốc độ, đem tất cả chúng sinh đặt trong lòng bàn tay phải, tùy thuận giáo hóa họ và cùng du hành đến các thế giới như mặt trời mọc, không gây chấn động một quốc độ nào. Theo đó lễ bái, phụng sự chư Phật nơi mười phương, lại làm cho tất cả chúng sinh từ nơi một lỗ chân lông thấy cả nhật, nguyệt, tinh tú của mười phương thế giới. Mười phương tối tăm đều theo vào mà không hề tổn hại. Lại làm cho tất cả cõi Phật hiện có không giảm mà to lớn hơn và tất cả đều được tu hành. Lại có thể nắm lấy hằng sa thế giới phương dưới đưa lên đặt ở vô số cõi Phật khác nhau, giống như tiếp lấy người rớt hầm đặt lên đất bằng. Lại, Bồ-tát ở trong pháp môn Bất tư nghì vì tất cả chúng sinh hiện hình Phật như Phật đã hiện, hiện hình Duyên giác như Duyên giác đã hiện, hiện hình Thanh văn như Thanh văn đã hiện, hoặc hiện hình Thích, Phạm, Chuyển luân vương như họ đã hiện. Tùy theo sở nguyện thượng, trung, hạ của từng âm thanh, ngôn ngữ, trong mười phương thế giới, dùng tất cả ngôn ngữ, âm thanh êm ái của Phật để dẫn dắt họ như phát ra âm thanh vô thường, khổ, không, vô ngã của Phật. Vì sự việc giảng nói pháp của chư Phật như vậy nên phát ra các loại âm thanh như thế.

Bấy giờ, Trưởng lão Đại Ca-diếp nghe nói về pháp môn Bất tư nghì của Bồ-tát bèn nói với Hiền giả Xá-lợi-phất:

–Giống như Hiền giả ở trước các phàm phu hiện bày những thứ danh hương, nếu chẳng phải chỗ thấy biết của Bồ-tát thì không thể hiểu được. Nay các Thanh văn nghe lời này, có thể cùng lúc thấy được việc làm chẳng thể nghĩ bàn của Bồ-tát. Ai nghe pháp môn Bất tư nghì ấy mà không phát tâm Bồ-đề vô thượng, thì như vậy, thưa Hiền giả, chúng ta làm sao dứt tuyệt gốc rễ đó? Đối với pháp Đại thừa như thế là chúng ta đã làm cho hạt giống bị hư hoại.

Tất cả hàng Thanh văn nghe lời này đều than khóc vang thấu đến tất cả tam thiên thế giới. Còn các Bồ-tát thì vui mừng lãnh thọ lời dạy ấy. Nếu hiểu rõ được pháp môn Bất tư nghì thì tất cả quân ma sẽ không làm gì được.

Khi Hiền giả Đại Ca-diếp giảng nói lời này, có ba vạn hai ngàn trời, người đều phát tâm Bồ-đề vô thượng. Trưởng giả Duy-ma-cật thưa với Trưởng lão Đại Ca-diếp:

–Thưa Hiền giả! Vô số vô lượng ma vương trong mười phương đều làm việc tạo sự sợ hãi, Bồ-tát ở trong pháp môn Bất tư nghì thường giải thoát cứu độ người. Việc làm của ma trong mười phương vô lượng thế giới là: hoặc theo Bồ-tát cầu xin tay, chân, tai, mũi, đầu, mắt, tủy, não, máu, thịt, da, xương, vợ con, tôi tớ, quyến thuộc, cầu xin thành nước, thôn xóm, của cải, thóc lúa, vàng bạc, ngọc minh nguyệt, san hô, châu báu, y phục, thức ăn uống và tất cả mọi thứ sở hữu. Bồ-tát ở trong pháp môn Bất tư nghì hay dùng phương tiện thiện xảo vì các Bồ-tát, tạo phương tiện thị hiện làm cho tánh họ được kiên cố. Vì sao? Vì nếu Bồ-tát ở trên cao xa thì không thể khiến hàng phàm phu làm những việc thúc bách Bồ-tát như vậy.

Này Hiền giả Ca-diếp! Giống như voi quý giẫm đạp thì làm sao loài lừa chịu nổi? Việc làm như thế, các Bồ-tát khác không thể làm được. Bồ-tát nhẫn chịu sự bức bách cũng giống như vậy. Bồ-tát hội nhập nơi pháp môn trí tuệ phương tiện Bất tư nghì là như thế.

KINH DUY-MA-CẬT

QUYỂN HẠ

Phẩm 7: QUÁN NHÂN VẬT

Bấy giờ, Đại sĩ Văn-thù-sư-lợi hỏi Trưởng giả Duy-ma-cật:

–Bồ-tát nhìn chúng sinh như thế nào?

Đáp:

–Như nhà ảo thuật nhìn sự việc ảo thuật, Bồ-tát nhìn chúng sinh cũng như vậy.

Như người có trí thấy trăng dưới nước, Bồ-tát nhìn chúng sinh cũng như vậy.

Như người thấy mặt mình trong gương, Bồ-tát nhìn chúng sinh cũng như vậy.

Nói tóm lại là như dợn nắng khi trời nóng, như tiếng vang của âm thanh, như mù trong hư không, như phần không của địa, thủy, hỏa, phong, như các hữu tình đồng như nhau, như hình tướng của không hình tướng, như bậc A-la-hán còn dứt trừ ba kết sử, như bậc Dự lưu còn chấp thấy tự thân, như sở hữu của Như Lai, như sự thấy của hình tượng, như không thân mà thấy thân của bậc đắc định diệt tận, như dấu chim bay trong không gian, như con của Thạch nữ, như cảnh mộng lúc thức giấc, như phiền não khi chưa sinh, như chân nhân còn phải tái sinh, Bồ-tát nhìn chúng sinh cũng như vậy.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi nói:

–Bồ-tát nhìn chúng sinh như vậy rồi làm sao thi hành đức từ?

Trưởng giả Duy-ma-cật đáp:

–Bồ-tát nhìn chúng sinh như huyễn như vậy nên biết được vạn pháp cũng như thế, nhưng vẫn giảng nói pháp cho chúng sinh là vì Bồ-tát dùng đức từ để tu chỉ. Tu chỉ mà dùng đức từ là vì không còn sự phát sinh nữa.

Bồ-tát thi hành đức từ không nhiễu loạn vì không còn tỳ vết.

Thi hành đức từ đồng đẳng, vì đồng với ba đường ác.

Thi hành đức từ không tranh cãi, vì không còn chỗ chấm dứt.

Thi hành đức từ không hai, vì trong ngoài không còn tập khí.

Thi hành đức từ không nóng giận, vì tất cả đều thành tựu.

Thi hành đức từ kiên cố, vì bền chắc như kim cang, không thể phá hủy.

Thi hành đức từ thanh bạch vì bên trong tự tánh đã thanh tịnh.

Thi hành đức từ bình đẳng, vì bình đẳng như hư không.

Thi hành đức từ của Như Lai, vì theo sự giác ngộ đã có.

Thi hành đức từ của Phật-đà vì thức tỉnh cho hàng phàm phu.

Thi hành đức từ tự nhiên vì để tự giác ngộ.

Thi hành đức từ Bồ-đề vì đồng đẳng một vị.

Thi hành đức từ không ai sánh bằng, vì đoạn tuyệt mọi thứ xấu ác.

Thi hành đức từ đại Bi vì dùng pháp Đại thừa để hướng dẫn.

Thi hành đức từ không ngắm nhìn, vì xem vạn vật như hư không.

Thi hành đức từ bố thí vì không hối tiếc gì cả.

Thi hành đức từ giữ giới, vì giúp mắt sáng cho người phá giới.

Thi hành đức từ nhẫn nhục vì hộ trì cho người và cho mình.

Thi hành đức từ tinh tấn vì gánh vác, giáo hóa chúng sinh.

Thi hành đức từ nhất niệm vì tư duy điều đã suy nghĩ.

Thi hành đức từ trí tuệ vì để biết đúng thời gian.

Thi hành đức từ theo phương tiện quyền xảo vì biểu hiện nghe biết tất cả.

Thi hành đức từ không dua nịnh vì tâm ý trong sáng, không cầu cạnh.

Thi hành đức từ không tô điểm, vì tâm không còn đắm chấp.

Thi hành đức từ vô ngã, vì không còn ý ác.

Thi hành đức từ an vui để mong đạt đến giác ngộ.

Đức từ của Bồ-tát là thành lập an ổn lớn.

Đại sĩ Văn-thù hỏi:

–Đức bi là thế nào?

Trưởng giả Duy-ma-cật thưa:

–Bồ-tát tạo lập công đức tu tập hoàn tất, chỉ vì mọi người.

Hỏi:

–Đức hỷ là thế nào?

Đáp:

–Bố thí cho mọi người không hối hận.

Hỏi:

–Đức xả là thế nào?

Đáp:

–Là làm lợi ích cho tất cả.

Hỏi:

–Sinh tử là đáng sợ, Bồ-tát lấy gì để chế ngự?

Đáp:

–Đối với sự sợ hãi về sinh tử thì Bồ-tát dùng ý chí của Đức Thế Tôn để chế ngự.

Hỏi:

–Muốn xây dựng đại pháp của bậc Thánh thì nên xây dựng như thế nào?

Đáp:

–Muốn xây dựng đại pháp của bậc Thánh thì phải đồng đẳng với tất cả để hóa độ chúng sinh.

Hỏi:

–Muốn độ thoát chúng sinh thì phải trừ cái gì?

Đáp:

–Muốn độ thoát chúng sinh thì phải trừ phiền não cho họ.

Hỏi:

–Muốn trừ phiền não cho họ thì phải đi theo cái gì?

Đáp:

–Đã trừ phiền não cho họ rồi thì nên ứng hợp với tự nhiên.

Hỏi:

–Thi hành những gì để ứng hợp với tự nhiên.

Đáp:

–Không sinh, không diệt là ứng hợp với tự nhiên.

Hỏi:

–Không sinh những gì, không diệt những gì?

Đáp:

–Bất thiện thì không sinh, thiện thì không diệt.

Hỏi:

–Thiện với bất thiện lấy gì làm gốc?

Đáp:

–Thiện với bất thiện lấy thân làm gốc.

Hỏi:

–Thân lấy gì làm gốc?

Đáp:

–Thân lấy tham dục làm gốc.

Hỏi:

–Tham dục lấy gì làm gốc?

Đáp:

–Tham dục lấy xen tạp không chân thật làm gốc.

Hỏi:

–Xen tạp không chân thật lấy gì làm gốc?

Đáp:

–Lấy không trú làm gốc.

Như vậy, thưa Nhân giả! Gốc của không trú thì không có chỗ làm gốc, từ gốc của không trú mà lập nên tất cả pháp.

Bấy giờ, trong phòng của Trưởng giả Duy-ma-cật nghe các bậc Thượng nhân nói chuyện, có một Thiên nữ liền hiện thân, đem hoa trời rải trên các Bồ-tát và đại đệ tử. Hoa đến các vị Bồ-tát thì theo ý mình, còn đến các vị đại đệ tử thì không rơi. Các vị đại đệ tử dùng thần lực phủi bỏ nhưng không phủi bỏ được.

Thiên nữ hỏi Hiền giả Xá-lợi-phất:

–Tại sao các Hiền giả phải phủi bỏ hoa này?

Hiền giả Xá-lợi-phất đáp:

–Vì hoa ấy không đúng pháp nên phải phủi bỏ.

Thiên nữ thưa:

–Chẳng phải vậy. Hoa này đúng pháp, vì sao Hiền giả bảo là không đúng pháp? Chỉ do Hiền giả cho là không đúng nên thành không đúng pháp thôi. Xin Hiền giả hãy nhìn các vị Bồ-tát, hoa không dính nơi thân vì đã đoạn tuyệt tất cả chỗ đúng pháp hay không đúng pháp? Ví như người đàn ông khi sợ thì hàng phi nhân hại được. Đệ tử sợ sinh tử nên các thứ sắc, thanh, hương, vị, xúc hại được. Bậc lìa sợ hãi rồi thì năm dục không làm gì nổi. Tập quán kết sử chưa hết thì hoa dính vào thân. Tập quán kết sử hết rồi thì hoa không thể vướng mắc.

Hiền giả Xá-lợi-phất hỏi:

–Thiên nữ ở trong phòng này đã bao lâu?

Thiên nữ thưa:

–Con ở trong phòng này lâu bằng thời gian Hiền giả giải thoát.

Hỏi:

–Ở lâu đến như vậy sao?

Đáp:

–Hiền giả giải thoát cũng lâu như vậy sao?

Hiền giả Xá-lợi-phất lặng thinh không trả lời.

Thiên nữ hỏi:

–Tại sao bậc Đại trí kỳ cựu mà lặng thinh?

Đáp:

–Vì chân giải thoát siêu việt mọi ngôn ngữ, văn tự nên tôi không biết nói thế nào.

Thiên nữ thưa:

–Nếu Hiền giả dựa vào ngôn ngữ văn từ để nói về giải thoát thì tất cả tướng trạng của ngôn ngữ văn tự cũng là giải thoát. Vì sao là giải thoát? Vì không trong, không ngoài, không hai bên để thủ đắc. Ngôn ngữ, văn tự cũng không trong, không ngoài, không hai bên để thủ đắc.

Do vậy, kính bạch Hiền giả! Xin đừng dùng văn tự để nói về giải thoát. Vì sao? Vì tất cả pháp đều từ đó mà đạt giải thoát.

Hỏi:

–Chứ không phải do không dâm nộ si mà giải thoát sao?

Thiên nữ đáp:

–Người rất kiêu mạn thì không cần nói như vậy để giải thoát. Còn người không kiêu mạn thì bản thể của dâm nộ si là giải thoát.

Hiền giả Xá-lợi-phất khen:

–Lành thay! Lành thay! Thiên nữ đạt gì, chứng gì mà biện luận hay như vậy?

Thiên nữ thưa:

–Con không đắc, con không chứng, biện luận mới được như vậy. Vì nếu có đắc, có chứng thì đối với các pháp tự nhiên thành kẻ tăng thượng mạn.

Hiền giả Xá-lợi-phất hỏi:

–Trong ba thừa, chí nguyện của Thiên nữ cầu thừa nào?

Thiên nữ thưa:

–Hành theo pháp đệ tử thì đi theo pháp đệ tử. Hành theo pháp Duyên giác thì mắt thấy được đạo. Cầu Đại thừa thì tự mình thực hành đại Bi. Như vào rừng chiên-đàn thì chỉ ngửi hương thơm của chiên-đàn, không ngửi hương thơm gì khác. Cũng như vậy, kính bạch Hiền giả! Ở trong phòng hương thơm công đức của Phật thì không thích hương thơm của Thanh văn, Duyên giác. Nếu Đế Thích, Phạm vương, Tứ Thiên vương, Thiên, Long, Quỷ thần được vào phòng này, nghe Chánh sĩ thuyết pháp thì ai cũng thích hương thơm mỹ đức của Phật, hoàn toàn không còn ưa thích hương thơm dục lạc.

Xưa, khi Bồ-tát phát tâm xuất gia, con ở trong phòng này mười hai năm, không nghe nói về pháp Thanh văn, Duyên giác, chỉ nghe về pháp Bồ-tát thù diệu là đại Từ, đại Bi và những sự chứa nhóm công đức bất khả tư nghì của pháp Phật.

Kính bạch Hiền giả Xá-lợi-phất! Phòng này thường có tám pháp tự nhiên chưa từng có, để biểu hiện giáo hóa. Tám pháp đó là:

Phòng này ngày cũng như đêm thường chiếu soi bằng ánh sáng màu hoàng kim, dùng trí tuệ để thấy Phật, không dùng ánh sáng của mặt trời, mặt trăng để vui chơi. Đó là sự chưa từng có thứ nhất.

Vào phòng này và ở trong đó thì không còn tất cả sự cấu uế của dâm nộ si. Đây là sự chưa từng có thứ hai.

Phòng này thường có Đế Thích, Phạm vương, Tứ Thiên vương và các Bồ-tát ở cõi khác tới hội họp. Đó là sự chưa từng có thứ ba.

Phòng này thường nghe giảng thuyết, chỉ dẫn về sáu pháp Ba-la-mật và các pháp bất thoái. Đó là sự chưa từng có thứ tư.

Phòng này thường tấu âm nhạc bậc nhất của chư Thiên, phát ra vô lượng âm thanh giáo pháp để giáo hóa. Đó là sự chưa từng có thứ năm.

Phòng này có bốn kho tàng lớn chứa đầy bảo vật, chu cấp cùng khắp. Người nghèo thiếu cầu xin thì được vô tận. Đó là sự chưa từng có thứ sáu.

Phòng này có Đức Như Lai Thích-ca Văn, Đức A-súc, Đức Bảo Thủ, Đức Nhạo Hân, Đức Bảo Nguyệt, Đức Bảo Tịnh, Đức Vô Lượng, Đức Cố Thọ, Đức Sư Tử Hưởng, Đức Tuệ Tác Tư. Các Đức Như Lai ấy, nếu bậc Chánh sĩ này nghĩ tới, nói đến thì các vị liền hiện ra. Các Đức Như Lai hiện ra giảng nói về việc của Phật, tất cả đều vui thích. Đó là sự chưa từng có thứ bảy.

Phòng này thanh tịnh, thường hiện bày cung điện đẹp đẽ của chư Thiên và tịnh độ trang nghiêm của chư Phật. Đó là pháp tự nhiên chưa từng có thứ tám.

Như vậy, kính bạch Hiền giả! Phòng này thường thể hiện đúng tám sự chẳng thể nghĩ bàn như thế. Có ai nghe thấy được những sự chẳng thể nghĩ bàn như vậy mà lại bỏ để học pháp Thanh văn?

Hiền giả Xá-lợi-phất hỏi Thiên nữ:

–Vì sao Thiên nữ không chuyển thân nữ?

Thiên nữ thưa:

–Mười hai năm con đã dùng thân nữ, cầu tìm mà được. Như vậy, tướng nữ nhân cũng là huyễn ảo. Xét về thế gian cũng như vậy, thế mà Hiền giả còn hỏi con sao không chuyển thân nữ.

Hiền giả Xá-lợi-phất nói:

–Quán các thân đều chẳng có.

Thiên nữ thưa:

–Thưa Hiền giả! Đúng như vậy! Tất cả các pháp cũng không có sự lập thành. Sao Hiền giả lại hỏi con không chuyển thân nữ?

Khi ấy, Thiên nữ liền dùng thần lực biến hóa, làm cho Hiền giả Xá-lợi-phất giống như Thiên nữ, còn Thiên nữ thì biến hóa thành như Hiền giả Xá-lợi-phất. Hóa hiện xong rồi, hỏi:

–Thế nào, thưa Hiền giả, vì sao lại chuyển làm thân nữ ấy?

Hiền giả Xá-lợi-phất, qua hình dáng Thiên nữ, nói:

–Tôi không biết chuyển cách nào mà thành ra thân nữ này.

Thiên nữ thưa:

–Kính thưa Hiền giả! Nếu có thể chuyển thân người nữ này thì tất cả người nữ cũng chuyển được. Nếu họ không phải là nữ thì ngay nơi thân nữ cũng không thấy là thân nữ. Các người nữ tuy là thân nữ, nhưng không phải là nữ, cũng không phải thấy biết là nữ. Lại, như Phật dạy: “Tất cả các pháp chẳng phải nữ, chẳng phải nam.”

Khi ấy, thân Xá-lợi-phất trở lại như cũ.

Thiên nữ thưa:

–Kính thưa Hiền giả! Duyên nào làm ra tướng nữ ấy?

Hiền giả Xá-lợi-phất nói:

–Tôi không làm ra, cũng không phải là không làm ra.

Thiên nữ thưa:

–Cũng như vậy, thưa Hiền giả! Các pháp không phải là làm ra, cũng không phải là không làm ra. Không phải làm, không phải không làm. Đó là lời Phật đã dạy.

Hiền giả Xá-lợi-phất hỏi Thiên nữ:

–Thiên nữ chết ở đây sẽ sinh đến đâu?

Thiên nữ đáp:

–Phật hóa sinh ở đâu thì con sinh ở đó.

Hiền giả Xá-lợi-phất hỏi:

–Như Phật hóa sinh thì không phải là chết và sinh.

Thiên nữ thưa:

–Chúng sinh cũng vậy, cũng không chết và sinh.

Hiền giả nói:

–Thiên nữ bao lâu nữa thì thành tựu đạo quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác?

Thiên nữ thưa:

–Bao lâu tất cả hàng phàm phu chứng đắc pháp thì con mới chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Hỏi:

–Sao lại nói là bao lâu tất cả hàng phàm phu chứng đắc pháp? Há có việc đó sao?

Thiên nữ đáp:

–Đắc Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác cũng không có việc đó. Vì sao? Vì Phật không có sự thành lập, vậy nên không có sự thành tựu Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Hiền giả Xá-lợi-phất nói:

–Hiện nay chư Phật đang đắc Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác và các vị đã đắc, sẽ đắc Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác như số cát sông Hằng, thì gọi đó là gì?

Thiên nữ đáp:

–Đây là dùng lời lẽ, chữ nghĩa mà nói chứ không phải là Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác có quá khứ, vị lai, hiện tại. Ba đường… cũng như vậy. Kính bạch Hiền giả! Hiền giả đắc đạo như thế nào?

Hiền giả Xá-lợi-phất nói:

–Sự đắc ấy là không còn mê lầm.

Thiên nữ nói:

–Đúng như vậy! Thưa Hiền giả! Con thành Phật cũng đem cái chưa thành kia mà thành Chánh giác.

Lúc ấy, Trưởng giả Duy-ma-cật thưa với Hiền giả Xá-lợi-phất:

–Vị Thiên nữ này đã phụng sự chín mươi hai ức Đức Phật, trí tuệ, thần thông đã hiểu rõ, chí nguyện đã đầy đủ, đã đắc pháp nhẫn, không còn thoái lui, bản nguyện và việc làm đúng như lời nói, tùy theo ý muốn có thể hóa hiện.

Phẩm 8: CHỦNG TÁNH CỦA NHƯ LAI

Bấy giờ, Đại sĩ Văn-thù-sư-lợi hỏi:

–Tộc tánh tử! Thế nào là Bồ-tát đi đến mọi nơi chốn đều làm phát triển pháp Phật?

Trưởng giả Duy-ma-cật thưa:

–Bồ-tát qua lại cùng khắp mọi nơi, có trí tuệ nên làm phát triển pháp Phật.

–Bồ-tát qua lại là thế nào?

–Nghĩa là Bồ-tát đến chỗ của năm tội vô gián nhưng lại hay làm khiến không tranh chấp, giận dữ.

Đến địa ngục nhưng lại hay làm khiến trừ sạch tối tăm, nhơ bẩn.

Đến súc sinh thì làm cho dứt trừ ngu muội và hay làm khiến không kiêu ngạo.

Vào đường ngạ quỷ nhưng lại có thể khiến tất cả phước đức đều được đầy đủ.

Đến chỗ vô trí không bị đồng hóa, mà lại hay làm, khiến hiểu biết đạo.

Ở nơi giận dữ mà lại biểu hiện lòng nhân từ, không tổn hại chúng sinh.

Ở chỗ kiêu mạn là vì thị hiện làm cầu cống để độ mọi người đi qua.

Ở chỗ phiền não mà lại thị hiện hoàn toàn sạch sẽ.

Như ở đường ma thì thường làm cho quân ma hiểu biết về nguyên do.

Ở đường Thanh văn mà lại làm cho người chưa được nghe pháp, được nghe.

Ở đường Duyên giác mà lại hay thực hành đại Bi, an trụ một chỗ để giáo hóa mọi người.

Vào trong hạng nghèo hèn mà lại đem của cải nhiều vô số để bố thí.

Vào trong hạng tồi tàn mà lại đem tướng oai nghiêm để làm tôn nghiêm dòng họ.

Vào trong phái dị học thì làm cho tất cả thế gian đều nương theo.

Vào khắp hết thảy các đạo, thường vì tất cả để giải bày pháp chánh yếu.

Đạt đến đạo Niết-bàn, vượt khỏi sinh tử mà như chưa dứt hết.

Đó là Bồ-tát qua lại cùng khắp, đi vào các đạo để truyền bá pháp Phật.

Trưởng giả Duy-ma-cật lại hỏi Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Thưa Đại sĩ! Những gì là chủng tử của Như Lai?

Đáp:

–Thân thể hiện hữu là chủng tử, vô minh cùng khát ái là chủng tử, tham, sân, si là chủng tử, bốn điên đảo là chủng tử, năm triền cái là chủng tử, sáu nhập là chủng tử, bảy thức trú là chủng tử, tám tà đạo là chủng tử, chín não là chủng tử, mười nghiệp ác là chủng tử. Đó là chủng tử của Như Lai.

Trưởng giả Duy-ma-cật hỏi:

–Đại sĩ nói như vậy là thế nào?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi đáp:

–Không phải từ hư không vô tận mà phát sinh đạo ý của Chánh chân Vô thượng, mà phải từ trong bụi bặm phiền não của người chưa thấy chân đế, mới có thể phát sinh đạo ý của Chánh chân Vô thượng.

Này Tộc tánh tử! Ví như đất liền ở vùng cao thì không thể mọc lên hoa sen xanh, hoa phù dung, đỗ hoành… Nơi ruộng bùn lầy, thấp ướt mới mọc các loài hoa ấy. Như vậy, không thể từ hư không vô tận mà sinh ra pháp Phật, mà phải từ trong bụi bặm phiền não mới có chúng sinh để phát khởi tâm Bồ-đề. Do có tâm Bồ-đề thì mới sinh ra pháp Phật. Từ nơi sự thấy được thân mình chồng chất như núi Tu-di thì mới có thể thấy thân của tất cả chúng sinh, phát khởi tâm Bồ-đề nên mới sinh ra pháp Phật. Nương vào điểm chánh yếu như vậy thì có thể biết được tất cả ruộng phiền não là hạt giống của Như Lai.

Lại nữa, như người không vào biển lớn mà có thể lấy được ngọc báu dạ quang hay sao? Cũng vậy, không vào chốn bụi bặm phiền não thì làm sao có thể phát sinh Nhất thiết trí?

Hiền giả Đại Ca-diếp khen:

–Lành thay! Lành thay! Này Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi! Đại sĩ nói lời ấy thật thú vị. Đúng như ý của Đại sĩ, ruộng phiền não là hạt giống của Như Lai. Đâu phải chỉ những người thân kiến mới có thể phát đạo ý Chánh chân Vô thượng. Tuy kẻ phàm phu tạo đủ năm tội vô gián nhưng cũng có thể phát tâm Bồ-đề vô thượng và đầy đủ pháp Phật.

Đắc A-la-hán là bậc Ứng chân, thì không còn phát khởi tâm Bồ-đề để đạt đầy đủ pháp Phật nữa. Như kẻ các căn bại liệt thì không còn được lợi ích gì đối với năm dục lạc.

Như vậy, đệ tử đã đoạn kết sử thì đối với pháp Phật không lợi, không lạc, không còn chí nguyện gì nữa. Do vậy, phàm phu đối với pháp Phật có sự nối tiếp. Như đệ tử thì không có. Vì sao? Vì phàm phu nghe pháp Phật thì hay phát đại Bồ-đề, khiến Tam bảo không bị dứt mất. Còn hàng đệ tử trọn đời được nghe pháp Phật như Lực, Vô sở úy… mà lại không thể phát tâm đại Bồ-đề.

Bây giờ, trong chúng hội có một vị Bồ-tát đang ngồi, hiệu là Chúng Tượng Kiến, hỏi Trưởng giả Duy-ma-cật:

–Thưa cư sĩ! Ai là cha mẹ, vợ con, người giúp việc, kẻ làm thuê, thân thích, quen biết, tôi tớ của cư sĩ? Đâu là nô tỳ, gia nhân, voi, ngựa, xe cộ của cư sĩ?

Khi ấy, Trưởng giả Duy-ma-cật trả lời Bồ-tát Chúng Tượng Kiến bằng kệ:

Trí độ, mẹ Bồ-tát

Phương tiện quyền là cha

Bồ-tát do đấy sinh

Được thấy tất cả Phật.

Pháp lạc thì là cha

Từ bi là con cái

Chân thật để sống vui

Ở thì nhớ nghĩa không.

Biết rõ các phiền não

Sinh ra theo sở thích

Đạo Vô thượng là bạn

Giác ý không chấp trước.

Dũng mãnh làm kết quả

Sáu độ, bạn đồng hành

Bốn ân là kỹ nữ

Ưa ca ngợi đạo đức.

Tổng trì là hoa viên

Hoa giác đẹp tuyệt vời

Chắc chắn đạt tri kiến

Cây pháp lớn: núi rừng.

Tám giải thoát: ao hồ

Nước định trong và đầy

Như rải các hoa tịnh

Tắm rửa không nhơ bẩn.

Năm thông là xe cộ

Đại thừa khó vượt hơn

Điều khiển: tâm Bồ-đề

Dạo đi đường tám chánh.

Tướng đầy đủ dung quang

Trang sức bằng vẻ đẹp

Hổ thẹn làm hành động

Không nghi làm vòng hoa.

Bảy Thánh tài dồi dào

Người xin ban cho pháp

Được quả báo rộng lớn

Truyền bá đạo cùng khắp.

Giữ như đạt pháp thiền

Đạo thanh tịnh giải thoát

Do vậy nương theo Phật

Chí vững không lay động.

Ăn cơm pháp cam lộ

Uống nước vị giải thoát

Thanh tịnh không nghi, mạn

Giới phẩm làm hương xoa.

Nơi chúng bụi bặm kia

Dũng mãnh không ai hơn

Thâu phục hết thảy ma

Hướng dẫn đến đạo tràng.

Sinh ra ở chỗ nào

Không còn gốc si mê

Ở cùng khắp mọi nơi

Giúp đỡ, độ chúng sinh.

Cúng dường muôn ức Phật

Hiến cúng khắp ba cõi

Vô ngã tức là Phật

Dưỡng dục khắp muôn loài.

Sửa sang tịnh độ Phật

Giáo hóa mọi quần sinh

Do vậy được lợi ích

Người người thực hành theo.

Hết thảy nơi các loại

Âm thanh và thần biến

Một lúc hiện đủ cả

Bồ-tát ưa tinh tấn.

Tà hạnh tùy thuận hiện

Theo dục dẫn dắt đến

Phương tiện Ba-la-mật

Chỉ dạy các phép tắc.

Nên bày lời lẽ hay

Hoặc hiện thân già, chết

Chỉ dạy cho chúng sinh

Hãy lìa xa pháp huyễn.

Lửa đốt hết hiện kiếp

Sinh lại nơi đại địa

Chúng sinh tưởng thường còn

Chỉ cho biết vô thường.

Giả sử ngàn vạn ức

Từ một làng đi ra

Đều trở về nhà trống

Bố thí để làm đạo.

Như nói lời thần chú

Chúng sinh gặp hiểm nguy

Đều đến để cứu họ

Bồ-tát không sợ hãi.

Các đạo giáo thế gian

Theo về để tu học

Chẳng học theo tà kiến

Nhân đó dạy người mê.

Hoặc làm nhật nguyệt thiên

Hoặc làm Phạm trung tôn

Lấy đức làm chủ đất

Làm thần gió cũng vậy.

Trong kiếp có tật bệnh

Thị hiện các dược liệu

Cứu giúp cho an ổn

Trừ bệnh, hết mọi độc.

Trong kiếp bị đói khát

Thì thí cho ăn uống

Đói khát cứu trước tiên

Sau nói cho pháp diệu.

Trong kiếp có giặc giã

Thì khởi lên tâm Từ

Dạy cho đừng tranh chấp

Dân chúng được cứu tế.

Nếu ở trong chinh chiến

Thì được chúng hùng dũng

Giúp cho được hòa bình

Bồ-tát oai lực mạnh.

Đến chốn có ngục hình

Mà cõi Phật không có

Thì đi ngay tới đấy

Cứu vớt mọi khổ não.

Những nơi đến giáo hóa

Năm đường đều rực sáng

Hiện đến các chốn ấy

Là nơi Bồ-tát sinh.

Hiện khát khao dục lạc

Nhưng bỏ để tu thiền

Luôn ngăn chặn ma vương

Chẳng biết được manh mối.

Trong lửa sinh hoa sen

Mới đáng gọi hy hữu

Đuốc lớn không sánh bằng

Nơi dục là như vậy.

Dân chúng tụ hội đông

Thì phát triển nông vụ

Hướng dẫn không tham dục

Dùng trí Phật lập nên.

Cầu làm tướng thế gian

Tôn trưởng hoặc thầy vua

Giúp trên, cưu mang dưới

Để lê dân an ổn.

Giúp cho người cùng khốn

Rất nhiều các của cải

Nhân làm việc bố thí

Khuyên phát tâm đạo đức.

Với những kẻ kiêu mạn

Thì hiện làm lực sĩ

Trừ khử sự cao ngạo

Khiến trụ đạo Vô thượng.

Thấy người gặp sợ hãi

Đến trước để an ủi

Giúp cho không còn sợ

Mới chỉ dạy chân đạo.

Làm tiên nhân năm thông

Tu tập các phạm hạnh

Giữa chúng giữ tịnh giới

Nhẫn nhục và Từ bi.

Để nuôi kính muôn dân

Nhận biết ưa tinh tấn

Thị hiện làm tôi tớ

Dạy cho lập đức tin.

Theo phương tiện tùy nghi

Khiến người được pháp lạc

Hiện bày Nhất thiết trí

Học sâu phương tiện quyền.

Hành động không ngăn ngại

Du hóa khắp mọi nơi

Tập hợp vô biên tuệ

Thuyết pháp nhiều vô lượng.

Phẩm 9: NHẬP VÀO BẤT NHỊ

Bấy giờ, Trưởng giả Duy-ma-cật thưa với các Bồ-tát:

–Thưa các Chánh sĩ! Bồ-tát ưa thích nhập vào pháp môn không hai (Bất nhị) như thế nào?

Trong đại hội có Bồ-tát hiệu là Pháp Tác, nói:

–Này Tộc tánh tử! Khởi phân là hai, không khởi không sinh thì không có hai. Được pháp Nhẫn không khởi là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Thủ Bế nói:

–Ngã với ngã sở là hai, như không có hai, không đồng với hình tượng thì không có ngã và ngã sở. Vì không có ngã, ngã sở thì không có chỗ đồng với hình tượng. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Bất Tuân nói:

–Có với thọ là hai. Như không có sự thọ nhận thì không thủ đắc. Vì không thủ đắc nên không tạo tác. Do không tạo tác, không theo đuổi. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Thủ Lập nói:

–Lao nhọc và sự sống là hai, vì lao nhọc là sự sống. Chẳng biết, chẳng vui, để vượt qua các hiểu biết, để thọ nhận nơi cõi Sắc, Dục. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Thiện Túc nói:

–Suy nghĩ với biết là hai, nên đem không suy nghĩ, không biết đối với các pháp nghĩ làm, thực hành không nghĩ và không làm. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Thiện Đa nói:

–Tâm Bồ-tát với tâm đệ tử là hai. Như ta đem những ý ấy để tiếp xúc thì không tâm Bồ-tát, không tâm đệ tử, cùng với không, tâm đồng một tướng. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Thiện Nhãn nói:

–Một tướng với không tướng là hai. Nếu hoàn toàn không nhìn, không nhìn kỹ, không nhìn sơ qua thì không tạo nên tướng hoàn chỉnh, cũng không tạo nên tướng tạm thời. Ngay nơi nhìn, không nhìn và nhìn bình đẳng. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Phụng Dưỡng nói:

–Thiện với bất thiện là hai. Ngay nơi thiện, bất thiện nhưng không lệ thuộc gọi là vô tưởng. Dùng vô tưởng lập nên nhưng không phải là hai, ở ngay nơi đó mà không vượt qua. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Sư Tử Ý nói:

–Tất cả và không thọ là hai. Nên như kim cang không giác tri, không ngu si, không tỏ ngộ. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Dũng Ý nói:

–Hữu lậu với vô lậu là hai, nhưng đắc chánh pháp thì tâm ý bình đẳng. Đắc bình đẳng rồi thì hoàn toàn không còn ý tưởng hữu lậu, vô lậu, cũng không dùng vô tưởng để thủ đắc, không trụ nơi tưởng, thọ. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Tịnh Giải nói:

–Có số và vô số là hai, nhưng nếu lìa tất cả số thì đạo cùng với hư không đồng nhau. Tâm ý hoàn toàn giải thoát thì không vướng mắc. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Nhân Thừa nói:

–Thế gian với Thế Tôn là hai. Nếu ý thế gian là không, ngay trong đó không xả, không niệm, không nương vào Thế Tôn. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Mục Kiến nói:

–Tận với bất tận là hai. Tận là hoàn toàn tận, hoàn toàn tận là bất tận, như vậy gọi là không tận, không chỗ tận, cho nên gọi là tận. Nói tận là không có tận. Nhập như vậy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Phổ Bế nói:

–Ngã với vô ngã là hai, như không thủ đắc ngã thì làm sao thủ đắc vô ngã? Ngay nơi ngã tự nhiên không có tác giả. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Minh Thiên nói:

–Minh với không minh là hai. Không minh có nhiều cho nên có minh. Như vậy không dụng, không tính toán để mà tính toán. Ngay trong ấy được bình đẳng, không dùng cả hai để chứng đắc pháp yếu. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Ái Cận nói:

–Thế gian không với tạo tác là hai. Sắc là không, không phải sắc diệt mới không, mà là tánh của sắc là không. Như vậy thọ, tưởng, hành, thức với không, là hai. Thức là không, không phải thức diệt mới không, mà là tánh của thức là không. Vị kia đối với năm ấm biết rõ tánh của nó. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Quang Tạo nói:

–Không của bốn đại chủng và đại chủng là hai. Không của đại chủng tự nhiên, bốn đại cũng như vậy. Gốc của không tự nhiên, ngọn của không tự nhiên, biết rõ về chủng này. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Thiện Ý nói:

–Nhãn với sắc là hai. Biết nhãn thì thấy sắc không nhiễm, không giận, không si, gọi đấy là thanh tịnh. Như vậy, nhĩ với thanh, tỷ với hương, thiệt với vị, thân với xúc, ý với pháp là hai. Người biết tâm thì đối với pháp không nhiễm, không giận, không si, như vậy là thanh tịnh. Trụ như vậy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Vô Tận Ý nói:

–Bố thí với Nhất thiết trí là hai, nhưng bố thí tự nhiên, Nhất thiết trí cũng như vậy. Nhất thiết trí tự nhiên, bố thí cũng như vậy. Trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ, Nhất thiết trí là hai. Trí tuệ tự nhiên, Nhất thiết trí cũng vậy. Nhất thiết trí tự nhiên, trí tuệ cũng vậy. Nhập vào sự đồng nhất đó, ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Thâm Diệu nói:

–Không, Vô tướng, Vô nguyện là hai. Như không thì vô tướng, vô tướng thì vô nguyện, nhưng vô nguyện thì không có tâm, không ý, không thức, không hành động, theo một hướng thực hành các môn giải thoát. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Tịch Căn nói:

–Phật, Pháp, Tăng là hai. Phật tánh là Pháp, pháp tánh là Tăng. Tất cả là Tam bảo không có phân loại. Không phân loại thì chân chất. Chân chất thì đúng với các pháp. Thuận hành như vậy, ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Bất Hủy Căn nói:

–Thân với thân diệt là hai. Có thân thì có diệt. Tại sao từ thân sinh ra thấy? Từ thấy có thân cho nên có thân là có hủy diệt lẫn nhau. Vị ấy không còn những phiền não tự nhiên như diệt, nhưng không mê không hoặc. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Thiện Đoạn nói:

–Thân, khẩu, ý là hai. Vì sao? Vì thân này là tướng vô vi. Như thân vô vi thì tướng của khẩu cũng vô vi. Như khẩu vô vi thì tướng của tâm cũng vô vi. Như tâm vô vi thì tất cả pháp cũng vô vi. Nó vốn không là hai là ba. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Phước Độ nói:

–Hành phước, chẳng hành phước cùng với chẳng biết hành là hai. Đối với hành phước, chẳng hành phước và chẳng biết hành như nhau, không có tạo tác thì đó là không hai. Đối với tội, phước không theo hiểu biết để hành động, mà đúng theo tướng tự nhiên, vì biết đó là không, không phải là phước, không phải là phi phước, cũng không phải là vô tri. Người hiểu rõ như vậy, ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Thủ Hoài nói:

–Duyên dựa với khen ngợi là hai. Nếu không duyên dựa thì không có sự bất thiện, cũng không phi thiện. Như không bất thiện, không phi thiện, ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Nguyệt Thạnh nói:

–Tối với sáng là hai. Không tối, không sáng thì không có hai. Tại sao? Vì như nhập định diệt tận thì không tối không sáng, theo như tướng nơi các pháp mà bình đẳng nhập vào. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Bảo Ấn Thủ nói:

–Thích Niết-bàn với không ưa sinh tử là hai. Nhưng không thích Niết-bàn, không ghét sinh tử mới không có hai. Vì ở sinh tử ràng buộc mới cầu giải thoát. Nếu hoàn toàn không buộc thì ai cầu mở? Như không buộc không mở thì không ghét, không thích. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Tâm Châu Lập nói:

–Đường chính với đường tà là hai. Nhưng sống theo đường chính thì không ưa đường tà, cũng không học theo trần tục, không có tướng đường chính, không có tướng đường tà. Bậc Như Như Tưởng thì không cần hành đạo. Ấy là vào pháp môn không hai.

Bồ-tát Thành Lạc Ngưỡng nói:

–Thành thật với không thành thật là hai. Nhưng người thấy thành thật còn không thấy thành thật thì làm sao có thể thấy hư ngụy. Tại sao? Vì đó không phải mắt thịt thấy được, phải dùng mắt tuệ mới thấy được. Người thấy như vậy, không thấy, cũng không phải không thấy. Ấy là vào pháp môn không hai.

Các vị Bồ-tát mỗi người đều nói như vậy rồi lại hỏi Đại sĩ Văn-thù-sư-lợi:

–Thưa Đại sĩ! Thế nào là Bồ-tát nhập vào pháp môn không hai?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi nói:

–Như các Bồ-tát đã nói đều là những hạnh rất sâu xa. Nhưng theo tôi thì đối với tất cả pháp không chấp giữ, không vượt qua, không đắc, không tư duy, không biết, không thấy, không nghe. Ấy là vào pháp môn không hai.

Lúc ấy, Đại sĩ Văn-thù-sư-lợi lại hỏi Trưởng giả Duy-ma-cật:

–Chúng tôi, mỗi người đều nói về kiến giải của mình rồi. Vậy theo Nhân giả thì thế nào là vào pháp môn không hai?

Trưởng giả Duy-ma-cật im lặng không nói.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi tán thán:

–Lành thay! Lành thay! Cho đến không có văn tự ngôn ngữ mới thật là vào pháp môn không hai.

Khi nêu giảng pháp môn này, trong chúng hội có năm ngàn Bồ-tát đạt được nhập vào pháp môn ấy cùng chứng đắc pháp Nhẫn vô sinh.