SỐ 352 — KINH ĐẠI CA DIẾP VẤN ĐẠI BẢO TÍCH CHÁNH PHÁP

QUYỂN IV

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Ví như có người chăn ngựa giỏi thì dù là ngựa chứng khó điều phục, nhưng người này có sức luyện tập dần dần thành hiền lành. Cũng giống như vậy, này Tôn giả Ca-diếp! Tỳ-kheo có thể giữ gìn giới cấm thì dù tâm thức lăng xăng, giong ruổi khó điều phục, nhưng Tỳ-kheo ấy vẫn chế ngự, điều phục, lìa sân giận v.v... như như bất động. Ở đây, Ta nói kệ:

Ví như ngựa tánh ác

Gặp người chăn ngựa giỏi

Điều phục được tất cả

Chẳng lâu thành ngựa thuần

Như Tỳ-kheo tu hành

Khéo giữ gìn giới cấm

Điều phục tâm thức mình

Khiến trụ nơi an tịnh.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Ví như có người bị bệnh nghẹt yết hầu đến nỗi gần chết vô cùng khổ não. Cũng vậy, này Tôn giả Ca-diếp! Người nào quá chấp ngã đối với thân mạng mình thì sau sẽ mắc khổ lớn. Ở đây, Ta nói kệ:

Như người nghẹt yết hầu

Khổ não nơi thân mạng

Ở trong một ngày đêm

Không được chút an lạc.

Chúng sinh chấp trước ngã

Nghĩa ấy cũng như vậy

Chấp ngã hoại thân mạng

Sau sinh các cảnh khổ.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Ví như có người thân bị trói, khéo tìm cách để tháo mở. Cũng giống như vậy, này Tôn giả Ca-diếp! Nếu hữu tình kia hành theo pháp thiện, chế ngự tâm khỉ vượn thì sẽ được xa lìa sự trói buộc. Ở đây, Ta nói kệ:

Như người bị trói buộc

Khéo tìm các phương tiện

Tháo mở trói buộc ấy

Khiến cho thân tự tại.

Hữu tình tương ưng thiện

Chế ngự tâm khỉ vượn

Khiến lìa được trói buộc

Nghĩa ấy cũng như vậy.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Ví như hư không vốn tự rộng lớn, có hai vật có thể che khuất, là mây và sương mù. Cũng vậy, này Tôn giả Ca-diếp! Người xuất gia vốn tự tịch tĩnh nhưng cầu những thứ chú thuật của thế gian, lại cất chứa y bát tài vật để thọ dụng. Đây là chướng ngại.

Ở đây, Ta nói kệ:

Ví như những mây mù

Ngăn che nơi hư không

Tỳ-kheo cũng như vậy

Hành theo pháp thế gian.

Tập học các chú thuật

Cất chứa những y bát

Cả hai thứ chướng này

Bồ-tát phải xa lìa.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Người xuất gia có hai loại trói buộc. Hai loại ấy là gì? Một là trói buộc vì lợi dưỡng. Hai là trói buộc vì tiếng tăm.

Mỗi loại ấy, người xuất gia đều nên xa lìa. Ở đây, Ta nói kệ:

Nếu những người xuất gia

Tham đắm vào lợi dưỡng

Và ưa chuộng tiếng tăm

Hai loại trói buộc này

Chướng ngại Thánh giải thoát

Xuất gia phải xa lìa.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Có hai pháp diệt mất đức hạnh của người xuất gia. Hai pháp ấy là gì? Một là thân gần người tại gia. Hai là ghét ganh bậc Thánh. Ở đây, Ta nói kệ:

Thân gần người tại gia

Ghét ganh bậc Hiền Thánh

Hai pháp trái đạo này

Diệt đức hạnh xuất gia

Người Bồ-tát xuất gia

Nên mau xa lìa chúng.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Này Tôn giả Ca-diếp! Có hai pháp làm cấu nhiễm người xuất gia. Hai pháp đó là gì? Một là tâm nhiều phiền não. Hai là rời bỏ bạn lành, gần gũi bạn ác. Ở đây, Ta nói kệ:

Nếu như người xuất gia

Tâm còn nhiều phiền não

Từ bỏ bạn hiền lành

Gần gũi bạn xấu ác.

Phật dạy người như vậy

Làm bẩn hạnh xuất gia

Tất cả chúng Bồ-tát

Đều phải nên xa lìa.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Có hai pháp đối với người xuất gia như đến bờ vực thẩm. Những gì là hai? Một là khinh mạn giáo pháp vi diệu. Hai là tin ưa người phá giới. Ở đây, Ta nói kệ:

Nếu người xuất gia kia

Khinh mạn pháp vi diệu

Tin trọng kẻ phá giới

Như leo vách núi hiểm.

Sẽ rớt trong khoảnh khắc

Hai phi luật nghi này

Tất cả các Phật tử

Phải nên xa lìa chúng.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Có hai pháp tạo thêm tội cho người xuất gia? Hai pháp ấy là gì? Một là dòm ngó lỗi của người khác. Hai là che giấu lỗi của chính mình. Ở đây, Ta nói kệ:

Nếu có người xuất gia

Luôn nhìn lỗi người khác

Che giấu tội của mình

Hai tội lỗi lớn này

Tổn hại độc như lửa

Bậc trí phải xa lìa.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Có hai pháp làm tăng phiền não bức bách của người xuất gia. Hai pháp ấy là gì? Một là tuy thọ trì ca-sa nhưng tâm luôn nhớ nghĩ sự bất tịnh. Hai là ỷ thị vào giới đức của mình mà mắng nhiếc kẻ phi phạm hạnh. Ở đây, Ta nói kệ:

Tuy đắp mặc ca-sa

Tâm hành hạnh bất tịnh

Cho thân có giới đức

Mà dùng lời nói ác

Lấn áp kẻ phi hạnh

Hãy xa hai hạng ấy.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Có hai pháp trị lành bệnh cho người xuất gia. Một là người hành Đại thừa thấy được tâm quyết định. Hai là vì các chúng sinh chẳng đoạn pháp Phật. Ở đây, Ta nói kệ:

Nếu có người xuất gia

Hành hạnh Đại thừa kia

Được tâm luôn quyết định

Chẳng đoạn dứt pháp Phật

Hai hạng xuất gia này

Phật gọi là vô bệnh.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Này Tôn giả Ca-diếp! Có hai pháp làm cho người xuất gia bệnh hoạn lâu dài. Những gì là hai? Một là mắc tội trọng A-ba-đế. Hai là không thể phát lồ sám hối. Ở đây, Ta nói kệ:

Chúng Tỳ-kheo xuất gia

Phạm A-ba-đế kia

Không thể sám hối tội

Ngu mê chẳng trọng giới

Sát-na sát-na thật

Ác này tạo bệnh lâu.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Ở đây có Sa-môn chỉ là danh tự Sa-môn.

Tôn giả Ca-diếp bạch:

– Thế nào là Sa-môn chỉ có danh tự Sa-môn?

– Này Tôn giả Ca-diếp! Có bốn loại Sa-môn. Những gì là bốn loại? Một là Sa-môn hành theo sắc tướng. Hai là Sa-môn ngầm làm việc dối trá. Ba là Sa-môn mong cầu tiếng khen. Bốn là Sa-môn thật hạnh. Này Ca-diếp! Đây là bốn hạng Sa-môn.

Tôn giả Ca-diếp thưa:

– Thế nào gọi là Sa-môn hành theo sắc tướng?

– Này Ca-diếp! Hạng Sa-môn ấy tuy đã cạo bỏ râu tóc, mặc ca-sa của Phật, thọ trì bình bát đầy đủ sắc tướng, nhưng thân chẳng thanh tịnh, miệng chẳng thanh tịnh, ý chẳng thanh tịnh, chẳng tự chế ngự sự thô tháo, xấu ác, bất thiện, tham đắm lợi dưỡng, mạng chẳng thanh tịnh, bị pháp tội phá giới. Này Ca-diếp! Đây gọi là Sa-môn hành theo sắc tướng.

Tôn giả Ca-diếp thưa:

– Thế nào gọi là Sa-môn ngầm làm việc dối trá?

– Này Tôn giả Ca-diếp! Hạng Sa-môn này tuy biết hạnh nghiệp, cũng đủ oai nghi, ăn thức ăn thô dở mà dối hiện ra vẻ hoan hỷ. Đối với bốn oai nghi: đi đứng nằm ngồi luôn dối trá không thật. Lại chẳng thân cận với bốn Thánh chúng tại gia, xuất gia, trá hiện sự im lặng để dối lừa hữu tình. Tâm không thanh tịnh, cũng không điều phục, cũng chẳng dứt niệm hư vọng suy lường, chấp trước tướng ngã, nhân. Nếu gặp pháp không, liền sinh sợ hãi như leo bờ hiểm trở. Khi thấy thầy Tỳ-kheo luận bàn giỏi nghĩa không thì như gặp oan gia. Này Tôn giả Ca-diếp! Đây gọi là Sa-môn ngầm làm việc dối trá.

Tôn giả Ca-diếp thưa:

– Thế nào là Sa-môn cầu danh tiếng, sự khen ngợi?

– Này Tôn giả Ca-diếp! Hạng Sa-môn này vì mong cầu danh tiếng, sự khen ngợi nên dối hiện tu hành giữ giới, làm mê loạn người khác, tự khoe mình đa văn để người khác khen ngợi. Hoặc ở chỗ núi rừng sâu vắng, dối hiện hành thiểu dục không tham, giả hành hạnh thanh tịnh mà trong tâm chẳng hề lìa dục, không tịch tĩnh, không dứt lo lắng, không chứng đắc Bồ-đề, cũng chẳng vì Sa-môn, cũng chẳng vì Bà-la-môn, cũng chẳng Niết-bàn, mà vì mong cầu danh tiếng, sự khen ngợi. Này Ca-diếp! Đây gọi là Sa-môn mong cầu danh tiếng, được khen ngợi.

Tôn giả Ca-diếp thưa:

– Thế nào gọi là Sa-môn thật hạnh?

– Này Tôn giả Ca-diếp! Hạng Sa-môn này chẳng vì thân mạng mà làm việc bên ngoài, cũng chẳng luận bàn về danh tiếng, lợi dưỡng, chỉ hành trì pháp Không, Vô tướng, Vô nguyện. Khi nghe tất cả pháp rồi liền chánh niệm tư duy về Niết-bàn, Thật tế, luôn tu phạm hạnh, chẳng mong cầu quả báo thế gian, cũng chẳng luận về sự hỷ lạc trong ba cõi, chỉ thấy tánh không, chẳng chấp nhận sự tướng, cũng chẳng bàn về ngã, nhân, chúng sinh, thọ giả và Bổ-đặc-già-la. Thấy rõ chánh pháp, lìa bỏ các hư vọng, đoạn trừ các phiền não, đối với đạo giải thoát, hiểu rõ tất cả pháp tự tánh là thanh tịnh, trong ngoài đều chẳng chấp, không tụ không tán. Đối với pháp thân của Như Lai đều thông đạt, không có kiến thủ, cũng chẳng luận bàn về sắc thân lìa dục, cũng chẳng thấy sắc tướng, cũng chẳng thấy sự tạo tác của ba nghiệp, cũng chẳng chấp chúng phàm Thánh vì pháp không sỡ hữu, đoạn trừ các sự phân biệt, hiện tự tánh ngừng lặng, chẳng đắm trong luân hồi, chẳng chứng Niết-bàn, không buộc không mở, không đến không đi, biết tất cả pháp là như nhiên vắng bặt. Này Tôn giả Ca-diếp! Đấy gọi là Sa-môn thật hạnh, tu hạnh tương ứng, chẳng phải vì mong cầu tiếng khen. Ở đây, Ta nói kệ:

Đã có thân khẩu ý

Ba nghiệp chẳng thanh tịnh

Tham ái chẳng điều phục

Hạnh thô ác chẳng giấu.

Đầu tròn đắp ba y

Hai tay ôm bình bát

Phật dạy Sa-môn này

Thường hành với sắc tướng.

Tuy là theo hạnh ấy

Hư dối không chân thật

Dối hiện bốn oai nghi

Tự cho đồng bậc Thánh.

Xa lìa chỗ hòa hợp

Thường ăn thức thô dở

Không có hạnh thanh tịnh

Ngầm làm việc hư dối.

Hoặc vì cầu tiếng tăm

Mong người khác khen ngợi

Dối hiện tu giới định

Tự khoe hạnh Đầu-đà.

Chẳng điều phục nội tâm

Dối lừa hàng tín thí

Chẳng tu thiện lìa dục

Chẳng dứt mọi duyên dựa.

Thấy thuyết pháp tướng không

Sợ như lên núi hiểm

Hoặc ở chốn vắng vẻ

Mà ý không chân thật.

Phật dạy Sa-môn này

Vì mong cầu danh tiếng

Người tu hạnh chân thật

Chẳng vì thân mạng mình.

Vọng cầu danh lợi dưỡng

Cũng không mong an lạc

Chỉ tu chánh giải thoát

Cứu độ các cõi ác.

Tuy hiểu sâu pháp không

Nhưng chẳng trụ tịch tĩnh

Cũng không phi tịch tĩnh

Chẳng trụ vào Niết-bàn.

Chẳng đắm trong sinh tử

Chẳng chấp trước Thánh nhân

Chẳng lìa bỏ phàm phu

Xưa vốn không chỗ đến.

Nay cũng không chỗ đi

Tất cả pháp vắng lặng

Phật dạy người như vậy

Là tu hạnh chân thật.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Ví như nhà người nghèo không có tiền của, tự lên tiếng bảo mọi người: “Trong nhà tôi có kho rất lớn chứa nhiều của cải”.

Này Tôn giả Ca-diếp! Ý ông thế nào? Người nghèo ấy nói đúng sự thật chăng?

Tôn giả Ca-diếp thưa:

– Bạch Thế Tôn, không.

Đức Phật dạy:

– Cũng vậy, này Tôn giả Ca-diếp! Sa-môn và Bà-la-môn ấy tự thân không có giới đức mà thốt lên: “Thân ta đủ oai đức lớn”. Lời này chẳng thật, việc ấy khó tin. Ở đây, Ta nói kệ:

Ví như người bần cùng

Tự nói có kho tàng

Đầy đủ bảy thứ báu

Lời ấy là chẳng đúng.

Sa-môn, Bà-la-môn

Hư vọng cũng như vậy

Ba nghiệp chẳng thanh tịnh

Tự nói đủ giới đức.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Ví như có người đi vào dòng nước lớn mà chẳng chú tâm, buông lung đùa cợt với nước, bất giác bị chết đuối. Cũng vậy, này Tôn giả Ca-diếp! Sa-môn và Bà-la-môn này biết nhiều, thích pháp, vào biển pháp rộng lớn nhưng không thể chế ngự tâm ý, ưa hành tham sân si, bị phiền não như tham dắt dẫn sinh vào cõi ác. Ở đây, Ta nói kệ:

Như người đùa với nước

Vào trong dòng nước lớn

Chẳng biết giữ tâm mình

Bị nước dìm mất mạng

Sa-môn, Bà-la-môn

Tham vào biển pháp lớn

Buông lung tham sân si

Chìm vào trong cõi ác.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Ví như người thầy thuốc giỏi lo điều chế thuốc thang đi khắp bốn phương nhằm chữa lành bệnh cho mọi người, bỗng nhiên, chính mình lại mắc bệnh, không thể cứu được. Cũng vậy, này Tôn giả Ca-diếp! Như vị Tỳ-kheo kia tu hạnh đa văn, muốn giáo hóa hữu tình, bỗng rơi vào cảnh tự khởi lên phiền não mà không thể điều phục. Ở đây, Ta nói kệ:

Ví như thầy thuốc hay

Điều chế các thuốc thang

Mang đi khắp bốn phương

Trị bệnh cho mọi người.

Bỗng tự mắc bệnh khổ

Chẳng thể tự chữa lành

Tỳ-kheo cũng như vậy

Tu học pháp đa văn.

Muốn thực hiện giáo hóa

Bỗng tự sinh phiền não

Không thể khéo chế ngự

Uổng công vẫn chịu khổ.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Ví như có người, thân mắc bệnh nặng, dầu uống thuốc thượng hạng vẫn không tránh khỏi cái chết. Cũng vậy, này Tôn giả Ca-diếp! Hữu tình kia có đủ bệnh phiền não mà muốn tu hạnh đa văn cũng không tránh khỏi sự thoái lui sa đọa. Ở đây, Ta nói kệ:

Ví như người bệnh nặng

Bệnh không thể chữa lành

Dầu được uống thuốc hay

Không tránh khỏi vô thường.

Chúng sinh cũng như vậy

Thường nhiễm bệnh phiền não

Dẫu thích tu đa văn

Không tránh khỏi sa đọa.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Ví như ngọc báu ma-ni rơi vào chỗ bất tịnh, ngọc đã nhiễm dơ không thể sử dụng. Cũng vậy, này Tôn giả Ca-diếp! Tỳ-kheo kia đủ hạnh đa văn nhưng rơi vào chỗ lợi dưỡng bất tịnh, nên chư Thiên dân chúng chẳng sinh kính mến. Ở đây, Ta nói kệ:

Ví như ngọc ma-ni

Rơi vào chỗ bất tịnh

Đã nhiễm chất cấu uế

Không thể sử dụng được.

Tỳ-kheo cũng như vậy

Tuy đủ hạnh đa văn

Rơi vào chỗ bất tịnh

Giữa lợi dưỡng, tiếng khen

Dân chúng và chư Thiên

Chẳng hề sinh ái kính.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Ví như có người bỗng nhiên mạng chung, đã dùng mão bằng vàng và tràng hoa để trang sức nơi đầu mặt. Cũng vậy, này Tôn giả Ca-diếp! Tỳ-kheo kia phá hết giới luật mà dùng ca-sa trang sức thân ấy thì đâu có ích gì? Ở đây, Ta nói kệ:

Ví như người mạng chung

Dùng vòng hoa tốt đẹp

Và mão báu bằng vàng

Trang sức nơi đầu mặt.

Có ích lợi gì đâu

Tỳ-kheo cũng như vậy

Đem thân phá phạm giới

Đắp mặc y ca-sa

Trang sức làm oai nghi

Trọn không có lợi ích.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Ví như có người tắm rửa sạch sẽ, dùng dầu thơm xoa khắp thân thể, từ búi tóc trên đầu cho đến ngón tay, thân mặc áo trắng sạch, mang vòng hoa Chiêm-bặc là con nhà cao quý. Này Tôn giả Ca-diếp! Cũng giống vậy, nếu Tỳ-kheo kia trí tuệ đa văn, thân mặc pháp phục, đầy đủ tướng oai nghi, làm đệ tử Phật. Ở đây, Ta nói kệ:

Ví như người thế gian

Tắm rửa thân sạch sẽ

Dầu thơm tốt xoa khắp

Đầu trang sức vòng hoa.

Thân thể mặc áo mới

Thật xứng dòng cao quý

Tỳ-kheo cũng như vậy

Đa văn, đủ Tổng trì.

Giới đức luôn thanh tịnh

Đắp mặc với pháp phục

Đầy đủ tướng oai nghi

Đây gọi chân Phật tử.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Có bốn hạng Tỳ-kheo phá giới nhưng giống như hình dạng trì giới.

Tôn giả Ca-diếp bạch:

– Những gì là bốn hạng Tỳ-kheo phá giới?

– Này Tôn giả Ca-diếp! Có hạng Tỳ-kheo thọ trì đầy đủ giới biệt giải thoát, biết rõ giới cấm, đối với tội vi tế rất lo sợ, luôn y theo học xứ thuyết giới thanh tịnh. Nghiệp thân khẩu ý hoàn toàn không phạm, cuộc sống xa lìa tà mạng nhưng đấy vẫn có lỗi. Vì sao? Vì chấp nơi công năng của mình trở thành giới cấm thủ. Này Tôn giả Ca-diếp! Đây là hạng phá giới thứ nhất giống như hình dạng trì giới.

Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Có hạng Tỳ-kheo biết rõ giới cấm, thường giữ giới hạnh, ba nghiệp ngầm hoạt động, người ấy có thân kiến chấp về các căn chẳng bỏ. Này Ca-diếp! Đây là hạng phá giới thứ hai tựa như hình dạng giữ giới.

Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Có hạng Tỳ-kheo luôn hành tâm từ, thương yêu hữu tình, đầy đủ từ thiện, nghe tất cả giáo pháp vô sinh thì tâm liền kinh sợ. Này Ca-diếp! Đây là hạng phá giới thứ ba, tựa như giữ giới.

Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Có hạng Tỳ-kheo hành mười hai hạnh Đầu-đà, đại hạnh đầy đủ không khiếm khuyết, nhưng có ngã, tâm trụ chấp vào tướng ngã nhân. Này Ca-diếp! Đây là hạng phá giới thứ tư, tựa như giữ giới. Này Tôn giả Ca-diếp! Đây là bốn loại phá giới mà giống như hình dạng giữ giới.

Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Hoặc nói giới này không nhân, không ngã, không chúng sinh, không thọ mạng, không hành cũng chẳng phải là không hành, không tác cũng chẳng phải là không tác, chẳng phải phạm chẳng phải phi phạm, không danh không sắc, chẳng phải là không danh không sắc, không tướng chẳng phải là không tướng, không dứt niệm, chẳng phải là không dứt niệm, không lấy, không bỏ, chẳng phải là không lấy không bỏ, chẳng phải thọ, chẳng phải là chẳng thọ, không thức, không tâm, chẳng phải là không thức không tâm, không thế gian cũng không xuất thế gian, không chỗ trụ cũng chẳng phải là không chỗ trụ, không tự mình giữ giới, không có người khác giữ giới. Ở trong giới ấy, lìa bỏ sự hủy báng, không mê muội, không chấp trước. Này Ca-diếp! Đây gọi là Thánh làm hiển bày chánh giới vô lậu, xa lìa tất cả trú xứ trong ba cõi.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói kệ:

Đã trì giới lìa cấu

Chẳng trụ tướng ngã, nhân

Không phạm, cũng không trì

Không buộc cũng không mở.

Rất Thánh thiện, mầu nhiệm

Xa lìa mọi nghi ngờ

Ca-diếp! Tướng giới này

Như Lai thuyết chân thật.

Chỗ trì giới vô cấu

Đối với thế gian kia

Chẳng phải vì thân mạng

Cứu khắp các chúng sinh.

Đồng vào bờ chân như

Ca-diếp! Tướng giới này

Như Lai thuyết chân thật

Chỗ trì giới lìa cấu.

Ở trong nhân – ngã kia

Không nhiễm cũng không tịnh

Không tối cũng không sáng

Không được cũng không mất.

Không trụ ở bờ này

Chẳng đến nơi bờ kia

Cũng chẳng phải giữa dòng

Trói mở đều bình đẳng.

Như hư không, không trụ

Phi tướng, phi phi tướng

Ca-diếp! Tướng giới này

Như Lai thuyết chân thật.

Thọ trì giới vô cấu

Chẳng đắm vào danh sắc

Chẳng trụ vào Đẳng dẫn

Luôn đem tâm tịnh diệu.

Lìa tướng ngã-có-không

Với Biệt giải thoát kia

Xa lìa sự trì, phạm

Không giới không phi giới.

Không định cũng không tán

Theo đấy mà hành đạo

Trí quán không hai thủ

Giới này tịnh mầu nhiệm.

An trụ Tam-ma-địa

Tam-ma-địa sinh quán

Trí tuệ tự thanh tịnh

Đây gọi giới Cụ túc.

KINH ĐẠI CA DIẾP VẤN ĐẠI BẢO tích

chánh pháp

QUYỂN V

Bấy giờ, khi Đức Thế Tôn giảng nói pháp Già-tha này, có tám trăm Tỳ-kheo chứng quả A-la-hán, tâm được giải thoát, ba mươi ức người xa lìa trần cấu được pháp nhãn thanh tịnh, năm trăm Tỳ-kheo đã được Tam-ma-địa, nghe giới pháp hết sức sâu xa vi diệu này khó lãnh hội, khó hòa nhập, chẳng tin, chẳng hiểu, nên liền từ chỗ ngồi đứng dậy, ra khỏi đại hội.

Khi ấy, Tôn giả Đại Ca-diếp thưa với Đức Thế Tôn:

– Vì sao năm trăm Tỳ-kheo ấy tuy được Tam-ma-địa, nhưng nghe pháp thâm diệu này khó hiểu, khó nhập, chẳng tin, chẳng học, liền từ chỗ ngồi đứng dậy bỏ đi?

Đức Phật dạy:

– Này Ca-diếp! Năm trăm Tỳ-kheo ấy chưa diệt trừ được chấp ngã nên khi nghe giới pháp thanh tịnh vô lậu này khó hiểu, khó nhập, tâm sinh kinh sợ, vì chẳng tin cũng chẳng thể hành theo.

Này Ca-diếp! Giới pháp Già-tha này rất sâu xa mầu nhiệm, quả Chánh giác của ba bậc Giác ngộ đều từ đấy mà ra. Các Tỳ-kheo ấy chẳng phải gắn bó với sự giải thoát Thánh thiện này nên không thể thâm nhập được.

Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Năm trăm Tỳ-kheo ấy là hàng Thanh văn ngoại đạo ở trong giáo pháp của Như Lai.

Như vậy, này Tôn giả Ca-diếp! Đối với Như Lai, tâm ý gốc của họ là chấp chặt sự cầu nhất pháp, nên nghe nhất pháp thì quyết định tin thọ, nương theo lời dạy ấy tu học. Còn như pháp Già-tha này ngôn giáo huyền diệu cho nên sợ hãi.

Đức Thế Tôn lại dạy:

– Này Ca-diếp! Ý của các Tỳ-kheo ấy là vì cầu nhất pháp nên đối trước bậc Như Lai Ứng Cúng Chánh Biến Tri phát tâm tu hành, cầu sau khi mạng chung được sinh về cung trời Đao-lợi, do việc ấy nên ở trong giáo pháp của Phật, cầu xin xuất gia.

Này Ca-diếp! Năm trăm Tỳ-kheo này chưa xả bỏ thân kiến, nên khi nghe giáo pháp sâu xa liền sinh sợ hãi, chẳng tin, chẳng học, sau khi mạng chung ắt sẽ rơi vào cảnh giới ác.

Khi ấy, Đức Thế Tôn bảo Tôn giả Tu-bồ-đề:

– Ông hãy đến chỗ năm trăm Tỳ-kheo kia, dùng phương tiện khéo léo khuyên bảo họ.

Tôn giả Tu-bồ-đề thưa:

– Bạch Thế Tôn! Lời thuyết pháp khuyên bảo như vậy, họ đã nghe nhưng chẳng tin, chẳng hành thì với trí ít, lời kém của con làm sao có thể giáo hóa họ?

Lúc này, Đức Thế Tôn liền dùng thần lực hóa thành hai vị Tỳ-kheo đang ở giữa đường, ngược chiều với năm trăm Tỳ-kheo kia, liền hỏi:

– Chư Tôn giả định đi đâu?

Các Tỳ-kheo đáp:

– Chúng tôi định đến nơi chốn vắng lặng để tự chứng lạc định và sẽ ở đó.

Hóa Tỳ-kheo hỏi:

– Ý các vị thế nào mà muốn đi đến nơi chốn vắng vẻ?

Các Tỳ-kheo kia liền đáp:

– Đức Thế Tôn đã thuyết giảng giáo pháp trước đây chúng tôi chưa hề nghe, nay nghe rồi thấy khó hiểu, khó nhập, tâm sinh sợ hãi, không thể tin học. Vì vậy muốn quay về nơi rừng vắng, an trú vào thiền định để được an lạc.

Hóa Tỳ-kheo nói:

– Chư Tôn giả! Vì Đức Thế Tôn thuyết pháp làm cho các vị khó hiểu, tâm sinh sợ hãi, chẳng tin, chẳng học, chẳng hành, nên muốn quay về nơi rừng vắng dùng thiền định làm Niết-bàn, đấy là sự cố chấp mà các vị chẳng biết. Này các Tôn giả! Pháp của Sa-môn chẳng phải là hợp luận để tranh cãi. Nay xin hỏi các vị: Thế nào gọi là pháp Niết-bàn? Nếu nơi tự thân chứng được Niết-bàn thì đã đạt được Bổ-đặc-già-la? Đối với ngã - nhân - chúng sinh và thọ mạng thì cái gì được Niết-bàn? Phàm là pháp Niết-bàn tức chẳng phải là tướng, chẳng phải là phi tướng.

Các Tỳ-kheo kia nói:

– Niết-bàn đã như vậy thì làm sao chứng được?

Hóa Tỳ-kheo đáp:

– Hãy đoạn trừ tham, sân, si.

Các Tỳ-kheo kia hỏi:

– Làm sao đoạn trừ tham sân si?

Hóa Tỳ-kheo nói:

– Tham sân si chẳng phải ở bên trong, chẳng phải ở bên ngoài, chẳng phải ở khoảng giữa, vốn tự nó không sinh nên nay cũng chẳng diệt.

Hóa Tỳ-kheo nói tiếp:

– Thưa các Tôn giả! Chẳng nên chấp, cũng chẳng nên nghi. Nếu các Tôn giả chẳng chấp, chẳng nghi tức chẳng phải là xả, chẳng phải là chẳng xả, chẳng phải là ưa thích, chẳng phải là chẳng ưa thích. Lời nói ấy là Niết-bàn.

Này các Tôn giả! Giới tướng thanh tịnh này chẳng sinh chẳng diệt. Từ thiền định sinh, từ trí tuệ sinh, từ giải thoát sinh, từ giải thoát tri kiến sinh, lìa có lìa không, chẳng phải tướng, chẳng phải không tướng. Thưa các vị! Giới tướng như vậy tức là chân Niết-bàn. Niết-bàn như vậy tức không có giải thoát để có thể chứng, không có phiền não để có thể trừ bỏ. Chư Tôn giả! Các vị đem tưởng nơi tình mà cầu sự viên tịch thì sự chứng đắc này chính là vọng tưởng, chẳng phải Niết-bàn. Nếu trong tưởng lại sinh ra tưởng thì chẳng phải là Niết-bàn, mà là bị tưởng trói buộc. Như vậy, nếu diệt thọ tưởng thì được Đẳng trì đúng mực. Này các vị, hành giả nếu đạt như vậy thì không có gì hơn nữa.

Bấy giờ, năm trăm Tỳ-kheo kia nghe hóa Tỳ-kheo thuyết giảng chánh pháp như vậy rồi thì lậu dứt ý mở, tâm được giải thoát. Năm trăm Tỳ-kheo bèn trở lại chỗ Đức Phật, cúi đầu đảnh lễ sát chân Ngài, đi nhiễu quanh Phật ba vòng rồi ngồi qua một bên.

Khi ấy, Trưởng lão Tu-bồ-đề liền từ chỗ ngồi đứng dậy, hỏi các Tỳ-kheo kia:

– Chư Tôn giả, quý vị đã đi đến đâu và nay từ đâu lại?

Đáp:

– Trước đây chẳng từ đâu lại, nên nay cũng chẳng đi đến đâu.

Trưởng lão Tu-bồ-đề liền hỏi Phật.

– Bạch Thế Tôn! Pháp họ nêu bày là nghĩa thế nào?

Đức Phật dạy:

– Không sinh, không diệt.

Tu-bồ-đề hỏi:

– Này các Tôn giả! Các ông nghe pháp thế nào?

Các Tỳ-kheo nói:

– Không trói buộc, không cởi mở.

Tu-bồ-đề hỏi:

– Ai đã giáo hóa các ông?

Các Tỳ-kheo đáp:

– Không thân tướng, không tâm thức.

Tu-bồ-đề hỏi:

– Các ông tu hành thế nào?

Các Tỳ-kheo đáp:

– Không vô minh diệt, cũng không vô minh sinh.

Tu-bồ-đề hỏi:

– Vì sao các ông làm Thanh văn?

Các Tỳ-kheo đáp:

– Chẳng được Thanh văn cũng chẳng thành quả Phật.

Tu-bồ-đề hỏi:

– Phạm hạnh của các ông là gì?

Các Tỳ-kheo đáp:

– Chẳng trụ nơi ba cõi.

Tu-bồ-đề hỏi:

– Ông nhập Niết-bàn vào lúc nào?

Các Tỳ-kheo đáp:

– Khi Như Lai nhập Niết-bàn thì tôi vào Niết-bàn ngay.

Tu-bồ-đề hỏi:

– Việc làm của các ông đã xong chăng?

Các Tỳ-kheo đáp:

– Đã biết rõ về nhân, ngã.

Tu-bồ-đề hỏi:

– Phiền não của các ông đã hết?

Các Tỳ-kheo đáp:

– Tất cả các pháp cũng chấm dứt.

Tu-bồ-đề hỏi:

– Các ông đã khéo phá dẹp Ma vương?

Các Tỳ-kheo đáp:

– Thân năm uẩn hãy còn chẳng đạt được sao lại có Ma vương để phá dẹp.

Tu-bồ-đề nói:

– Các ông đã gặp bậc thầy chăng?

Các Tỳ-kheo đáp:

– Chẳng phải thân, chẳng phải miệng, chẳng phải tâm.

Tu-bồ-đề hỏi:

– Các ông đã được thắng địa thanh tịnh?

Các Tỳ-kheo nói:

– Không giữ lấy, không xả bỏ.

Tu-bồ-đề hỏi:

– Các ông đã ra khỏi luân hồi, nay đến bờ giác?

Các Tỳ-kheo nói:

– Chẳng đến bờ giác cũng chẳng bị luân hồi.

Tu-bồ-đề hỏi:

– Các ông tin vào thắng địa?

Các Tỳ-kheo nói:

– Giải thoát tất cả chấp trước.

Tu-bồ-đề hỏi:

– Các ông sẽ đi đến chỗ nào?

Tỳ-kheo ấy nói:

– Tôi sẽ đi giáo hóa chỗ Như Lai đã đi.

Các Tỳ-kheo nói:

– Tôn giả Tu-bồ-đề! Tôn giả đã điều khiển sự đi ấy.

Khi nói pháp này, trong chúng có tám trăm Tỳ-kheo phát ý Thanh văn, tâm được giải thoát, ba mươi hai ức chúng sinh xa lìa trần cấu, được pháp nhãn thanh tịnh.

Bấy giờ, trong pháp hội có vị Đại Bồ-tát tên Phổ Quang liền từ chỗ ngồi đứng dậy, chấp tay hướng về Phật, thưa:

– Bạch Thế Tôn! Chánh pháp Đại Bảo Tích này khuyên các Bồ-tát nên học như thế nào và nên trụ như thế nào?

Phật dạy:

– Này thiện nam! Đối với giới hạnh chân thật của chánh pháp đã được giảng nói, các ông thọ trì, nên trụ như vậy, sẽ được lợi ích lớn nơi chánh pháp ấy.

Này thiện nam! Ví như có người ngồi trên thuyền đất muốn vượt qua sông lớn sâu rộng. Thiện nam! Ý ông thế nào? Người ấy dùng phương tiện gì để ngồi nơi thuyền đất mà mau đến được bờ kia?

Bồ-tát Phổ Quang thưa:

– Bạch Thế Tôn! Người ấy phải dùng sức đại tinh tấn, dũng mãnh mới đến bờ kia được.

Đức Phật dạy:

– Này Bồ-tát Phổ Quang, có trường hợp nào cần hiện bày sức siêng năng không?

– Bạch Thế Tôn! Trong dòng sông kia nước chảy xiết lại rộng khiến con người lo sợ, nếu không có sức siêng năng ắt sẽ chìm đắm.

Đức Phật bảo Bồ-tát Phổ Quang:

– Cũng vậy, nếu các Bồ-tát tu học chánh pháp, muốn vượt qua bốn dòng chảy trong sông lớn sinh tử thì phải dùng sức tinh tấn dũng mãnh thông đạt pháp Phật, nếu không tinh tấn tu học thì nhất định sẽ thoái chuyển rơi rớt. Vả lại, suy xét về thân này là pháp không chắc chắn, vô thường hư hoại, bốn dòng chảy thì mênh mông, làm sao độ được các chúng sinh luôn ở bờ này. Các Tôn giả! Hôm nay các vị đã thọ trì thuyền lớn diệu pháp, vận hành để cứu độ tất cả chúng sinh, vượt qua dòng sông luân hồi, đến bờ giác ngộ.

Bồ-tát Phổ Quang lại bạch Phật:

– Bạch Thế Tôn! Bồ-tát làm thế nào để thọ trì thuyền lớn diệu pháp?

– Này thiện nam! Những pháp bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tâm từ là nơi tập hợp được vô biên phước đức, khởi tâm bình đẳng làm trang nghiêm tất cả chúng sinh. Đối với bảy phần Bồ-đề khéo giữ gìn không để quên mất, tinh tấn thọ trì, tâm sinh quyết định. Dùng phương tiện thiện xảo thấu hiểu rốt ráo về thật tướng. Dùng tâm đại bi cứu khổ chúng sinh. Dùng bốn nhiếp pháp cứu giúp hữu tình. Dùng bốn tâm vô lượng tạo lợi ích cho chúng sinh. Luôn dùng bốn niệm xứ để tự tư duy. Dùng bốn chánh đoạn để siêng đoạn trừ, siêng tu tập. Dùng bốn thần túc để phát khởi thần thông. Dùng năm căn để hoàn thiện cho chúng sinh. Dùng năm lực làm sự kiên cố, không thoái chuyển. Dùng tám thánh đạo để xa lìa ma oán, chẳng trụ nơi tà đạo. Đối với pháp chỉ, quán thì hành theo vô tướng không chấp trước. Bồ-tát làm cho pháp hạnh rộng lớn này hiện bày khắp mười phương, khiến các chúng sinh hội nhập nơi sự vi diệu. Thuyền lớn chánh pháp vượt qua bốn dòng sông lớn sinh tử, đến được bờ Niết-bàn an lạc, được vô sở úy, vĩnh viễn xa lìa các kiến chấp. Này thiện nam! Các ông phải biết, Bồ-tát này đã dùng thuyền lớn diệu pháp trải qua vô lượng trăm ngàn ức triệu kiếp, chuyển độ tất cả chúng sinh vượt qua bốn dòng sông lớn, không còn bị khổ não. Các ông nên thọ trì như vậy, nên an trụ như vậy.

Đức Phật bảo Bồ-tát Phổ Quang:

– Nay ông hãy dùng ngay phương tiện chân thật, khởi tâm đại bi làm cho tất cả chúng sinh tinh tấn dũng mãnh, tâm ý thanh tịnh, gieo trồng căn lành, chẳng niệm thoái lui, luôn thích xuất gia nghe pháp không nhàm chán, trồng cội công đức, cầu đạo tối thượng, thân tâm tịch tĩnh, trí tuệ viên mãn, an trú nơi vắng lặng, xa lìa bạn ác, thông đạt nơi Đệ nhất nghĩa đế, hành phương tiện chân chánh đối với Chân đế và Tục đế. Lý trí không hai, bình đẳng nhất không, dứt các vọng niệm. Thiện nam! Vì các hữu tình, Bồ-tát nên thọ trì như vậy và an trú như vậy.

Bấy giờ, Tôn giả Đại Ca-diếp nghe pháp này rồi liền thưa:

– Bạch Thế Tôn! Chánh pháp Đại Bảo Tích này vì người cầu Đại thừa mà thuyết giảng, xưa nay chưa từng có.

Bạch Thế Tôn! Đối với chánh pháp Đại Bảo Tích này, nếu thiện nam, thiện nữ nào thọ trì, giảng nói một câu, một bài kệ thì phước đức đạt được, nghĩa ấy như thế nào?

Đức Phật dạy:

– Này Ca-diếp! Nên biết như vầy: Nếu thiện nam, thiện nữ nào thọ trì một câu hoặc một bài kệ trong chánh pháp Đại Bảo Tích này thì sẽ được phước đức. Này thiện nam! Ví như có người đem bảy báu đầy trong hằng hà sa số thế giới cúng dường hằng hà sa Đức Như Lai. Mỗi Đức Như Lai được cúng dường một hằng hà sa số thế giới bảy báu. Lại vì mỗi Đức Như Lai tạo ra một hằng hà sa số tinh xá của Phật. Lại vì mỗi Đức Như Lai có vô lượng chúng Thanh văn trải qua hằng hà sa số kiếp dùng tất cả các vật dụng đem lại an lạc để cúng dường. Đức Như Lai và đệ tử Thanh văn sau khi nhập Niết-bàn, lại dùng bảy báu xây dựng tháp miếu. Này thiện nam! Phước đức như vậy là vô lượng vô biên, nhưng chẳng bằng một người thọ trì, giảng nói một câu hay một bài kệ nơi chánh pháp Đại Bảo Tích này, vì công đức ấy còn hơn công đức kia. Nếu lại có người vì cha mẹ mình giảng nói kinh này, thì người đó sau khi mạng chung không bị đọa vào cõi ác, đời sau thân mẫu sẽ chuyển thành thân nam.

Đức Phật dạy:

– Chỗ Ta đang trụ, nếu có người nào biên chép, thọ trì, đọc tụng giảng nói kinh điển Đại Bảo Tích này thì sẽ được các hàng trời, người, A-tu-la trong tất cả thế gian ngay tại chỗ ấy, cung kính cúng dường, như cúng dường tháp miếu của Đức Phật. Nếu có vị Pháp sư nghe kinh điển chánh pháp Đại Bảo Tích này, phát tâm tôn trọng, thọ trì, đọc tụng, biên chép, cúng dường, và nếu có thiện nam thiện nữ nào đối với Pháp sư ấy, cúng dường như cúng dường Phật, và cũng tôn trọng, cung kính đảnh lễ tán thán thì những người ấy đời này được Đức Phật thọ ký sẽ chứng đắc quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, khi lâm chung sẽ được diện kiến Đức Như Lai. Vị Pháp sư kia lại được mười thứ thân nghiệp thanh tịnh. Những gì là mười?

Một là khi lâm chung không lãnh thọ đau khổ.

Hai là nhãn thức sáng suốt, không trông thấy tướng xấu ác.

Ba là cánh tay an định không quờ quạng trong hư không.

Bốn là hai chân an ổn không co duỗi loạn động.

Năm là đại tiểu tiện thuận hợp.

Sáu là các căn trên cơ thể không hôi thối.

Bảy là phần ngực bụng như cũ không hề trương phình.

Tám là tướng lưỡi rộng dài ra mà không co rút lại.

Chín là ánh mắt tự nhiên không xấu ác.

Mười là thân tuy nhập diệt nhưng hình sắc như còn sống.

Được mười thứ thân nghiệp thanh tịnh này rồi, lại có mười loại khẩu nghiệp thanh tịnh. Những gì là mười?

Một là ngôn âm tốt đẹp.

Hai là lời nói ra đều từ, thiện.

Ba là lời nói khéo léo.

Bốn là phát ra lời ái ngữ.

Năm là lời nói hòa dịu.

Sáu là nói lời thành thật.

Bảy là trước khi nói thì thăm hỏi.

Tám là lời nói dễ nghe.

Chín là hàng trời người đều ưa thích.

Mười là nói lời như Đức Phật nói.

Như vậy là mười loại khẩu nghiệp thanh tịnh. Lại có mười loại ý nghiệp thanh tịnh. Những gì là mười?

Một là ý không sân giận.

Hai là chẳng sinh ganh ghét.

Ba là chẳng tự thị, kiêu căng.

Bốn không có các phiền oán.

Năm là xa lìa lỗi lầm.

Sáu là không vọng tưởng điên đảo.

Bảy là không có tư tưởng thấp kém.

Tám là không có tư tưởng phạm giới.

Chín là thâu giữ tâm chánh niệm tư duy về cõi Phật.

Mười là xa lìa ngã, nhân, chứng được Tam-ma-địa, thành tựu giáo pháp của chư Phật.

Như vậy là đạt được mười loại ý nghiệp thanh tịnh. Ở đây, Ta nói kệ:

Lâm chung chẳng thọ khổ

Chẳng thấy các tướng xấu

Tay chẳng vẫy trong không

Hai chân không đá đạp.

Tiểu đại luôn bình yên

Thân căn chẳng hôi thối

Ruột bụng vẫn bình thường

Lưỡi hồng chẳng co rút.

Ánh mắt vẫn rõ ràng

Chết màu sắc không đổi

Mười tướng thân như vậy

Tướng phước thiện thanh tịnh.

Được âm thanh mỹ diệu

Phát ra lời từ thiện

Lời nói khác đời thường

Nói ra người yêu thích.

Lại âm thanh hòa nhã

Luôn nói điều thành thật

Hay phương tiện thăm hỏi

Khiến người cảm thích nghe.

Chúng trời rồng mến phục

Trong vang như lời Phật

Mười tướng miệng như vậy

Khẩu nghiệp được thanh tịnh.

Tâm ý lìa sân giận

Ganh ghét không phát sinh

Không tự thị khoe cao

Phiền oán cũng tự trừ.

Lìa được các tội lỗi

Tưởng điên đảo không sinh

Không khởi tâm thấp kém

Chớ làm hoen giới cấm.

Thâu giữ tâm chánh niệm

Xa lìa tướng ngã, nhân

Lại được Tam-ma-địa

Thông đạt các pháp Phật.

Mười thứ ý nghiệp này

Là tướng tâm thanh tịnh.

Đức Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

– Hoặc thiện nam, thiện nữ, các người phải đem hương hoa, kỹ nhạc, cờ phướn, lọng báu, thức ăn uống, y phục, tất cả các vật hữu ích cúng dường Chánh Pháp Đại Bảo Tích này, chí tâm quy mạng, thọ trì, đọc tụng. Vì sao? Này Tôn giả Ca-diếp! Tất cả các Đức Phật Như Lai Ứng Cúng Chánh Đẳng Giác đều từ đấy mà thành tựu, nên phải đem sự cúng dường tối thượng để cúng dường chánh pháp ấy.

Đức Phật giảng nói kinh này rồi, Tôn giả Đại Ca-diếp chí thành thọ nhận, các Đại Bồ-tát và các Tỳ-kheo, các chúng trời, rồng, Dạ-xoa, Càn-thát-bà, A-tu-la v.v... tất cả đại chúng đều rất vui mừng, tin nhận phụng hành.