SỐ 316 — PHẬT THUYẾT ĐẠI THỪA BỒ-TÁT TẠNG CHÁNH PHÁP KINH

số 316

PHẬT THUYẾT ĐẠI THỪA BỒ-TÁT TẠNG CHÁNH PHÁP KINH

Hán dịch: Tam tạng Pháp Hộ.

QUYỂN 1

Phẩm 1: TRƯỞNG GIẢ HIỀN HỘ (Phần 1)

Tôi nghe như vầy:

Thuở nọ Đức Thế Tôn an cư tại nước Xá-vệ, vừa mãn ba tháng hạ liền đi thăm hỏi các vị Tỳ-kheo về việc cắt rọc vải may y phục. Cùng đi với Đức Thế Tôn gồm có chúng Bí-sô một ngàn hai trăm năm mươi vị; ngoài ra có các Bí-sô-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di, quốc vương, đại thần, Sa-môn, Bà-la-môn, trưởng giả và các ngoại đạo; cho đến các hàng Trời, Rồng, Dạ-xoa, Càn-thát-bà, A-tu-la, Ca-lâu-la, Khẩn-na-la, Ma-hầu-la-già. Các chúng này luôn tôn trọng cung kính chí thành cúng dường Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn nhận sự cúng dường ấy, làm ruộng phước cho đời. Các món cúng dường như đồ ăn, thức uống, y phục, bồ đoàn, ngọa cụ, thuốc thang và các món thọ dụng khác. Sở dĩ được sự cúng dường như thế, là vì danh tiếng của Đức Thế Tôn vang lừng thù thắng vượt hơn cả thế gian, đầy đủ mười hiệu: Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn. Trong hàng Trời, Người, A-tu-la, Sa-môn, Bà-la-môn, hoặc Ma, hoặc Phạm và tất cả đại chúng thế gian, Đức Thế Tôn tự dùng thần lực mà chứng thánh quả. Trong lúc du hóa, chánh pháp của Đức Thế Tôn nói ra đầu, giữa, cuối đều thiện, văn nghĩa sâu xa, thuần nhất không xen tạp, tướng mạo tròn đầy, phạm hạnh thanh tịnh.

Khi ấy, Đức Thế Tôn từ từ đi đến nước Ma-già-đà, rồi lần lượt đến đại thành Vương xá, đến rồi, dừng nghỉ ở núi Thứu phong.

Lúc đó trong thành Vương xá có một vị trưởng giả tên là Hiền Hộ đã từng làm rất nhiều Phật sự và gieo trồng căn lành từ đời Phật quá khứ. Ông ta của cải giàu có, thọ dụng không cùng, vàng bạc châu báu chất đầy kho, chứa nhóm ma-ni, trân châu, xa cừ, san hô, phệ lưu ly và các loại voi, ngựa, trâu, dê cùng với những người nô tỳ hầu hạ kinh doanh phục dịch.

Một hôm, trưởng giả Hiền Hộ nghe Sa-môn Cù-đàm vượt thành xuất gia với ý chí thanh tịnh, hiện nay đang cùng với đại chúng Bí-sô một ngàn hai trăm năm mươi vị đi qua nước Ma-già-đà, rồi lần lượt đến đại thành Vương xá, đang dừng nghỉ ở núi Thứu phong. Sa-môn Cù-đàm công đức to lớn sắc tướng đầy đủ, danh tiếng vang lừng hơn cả thế gian, thành quả Chánh giác, Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn. Đức Thế Tôn tùy theo căn cơ thích ứng tuyên nói chánh pháp đầu, giữa, cuối đều thiện, văn nghĩa sâu xa, thuần nhất không xen tạp, tướng mạo tròn đầy, phạm hạnh thanh tịnh. Sau khi nghe được như thế, trưởng giả Hiền Hộ liền nghĩ: nay ta nên đến chỗ của Sa-môn Cù-đàm thân cận đảnh lễ Đức Phật Như Lai; Ứng Cúng, Chánh đẳng Chánh giác, công đức sắc tướng toàn thiện ấy. Nghĩ thế rồi, trưởng giả Hiền Hộ cùng với năm trăm trưởng giả rời khỏi thành Vương xá đến đảnh lễ Đức Thế Tôn.

Sáng hôm ấy, Đức Thế Tôn quấn y cầm bát cùng với chúng Bí-sô cung kính vây quanh đi vào đại thành Vương xá lần lượt khất thực. Đức Thế Tôn oai nghi nghiêm túc, bước đi nhẹ nhàng, ánh sáng thanh tịnh, chiếu khắp thế gian, mọi cử chỉ đều ngay thẳng thanh tịnh.

Lúc đó, Hiền Hộ cùng với năm trăm trưởng giả, từ xa trông thấy Đức Thế Tôn đang từ từ đi đến, oai dung tướng hảo thanh tịnh đoan nghiêm, các căn điều hòa nhu nhuyến, ý niệm vắng lặng, điều phục khéo léo, như Đại Long vương, như suối chảy trong sạch không nhơ bẩn, có vô số trời người đại chúng theo vây quanh, thân tướng uy nghi như sắc vàng ròng, thân trang nghiêm bằng ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp. Trời mưa các loại hoa to lớn thù thắng vi diệu, hoa mưa đó đầy khắp cả mọi nơi; lại có hoa sen bảy báu ngàn ức cánh nở theo bước chân. Đức Thế Tôn đầy đủ vô số trăm ngàn oai nghi công đức đang từ xa đi đến, các trưởng giả đứng phía bên trái đường thấy như vậy rồi sinh lòng tin thanh tịnh đem lòng tin thanh tịnh đến trước chỗ Phật, đến đảnh lễ sát chân cung kính đứng trước Đức Phật.

Lúc đó, Hiền Hộ và năm trăm trưởng giả đều bạch Phật:

– Bạch Thế Tôn Cù-đàm! Thế Tôn ở trong đại chúng tướng tốt thù thắng; Thế Tôn Cù-đàm ở trong đại chúng oai đức thù thắng; Đức Tôn Cù-đàm ở trong đại chúng danh tiếng thù thắng; Thế Tôn Cù-đàm ở trong đại chúng ánh sáng thù thắng; Thế Tôn Cù-đàm sắc tướng vàng rực tối thượng thù thắng; thân tướng Thế Tôn như Kim Tiên thuở xưa; thân tướng Thế Tôn vi diệu không ai bằng; các căn Thế Tôn đầy đủ pháp hy hữu; Thế Tôn Cù-đàm hơn tất cả thế gian. Con thấy Thế Tôn đầy đủ oai tướng công đức như thế, vậy vì lý do gì mà bỏ thành xuất gia.

Trưởng giả Hiền Hộ liền dùng kệ tán thán:

Con xưa từng nghe Phật Thế Tôn

Danh tiếng tốt đẹp và oai đức

Tướng đẹp tối thượng con nay thấy

Ánh sáng thù thắng đủ như vậy

Thanh tịnh tốt đẹp tướng vàng ròng

Kim sắc cao vời mọi người thấy

Lìa trần không nhiễm ở trong chúng

Như trăng sáng ngời giữa các sao

Con xưa quy mạng Nhân Trung Tôn

Như núi Tu-di cao ngất trời

Như lộng chư Thiên đảnh trang nghiêm

Thứ lớp bao trùm mát tất cả

Tóc trên đỉnh đầu mềm lại bóng

Giống như sắc tướng của Đế Thanh

Cổ thì giống như Khổng Tước vương

Quay về phía phải lại mềm mại

Trán rộng bằng thẳng lại trắng sạch

Đôi mi cũng như cung Đế Thích

Lông giữa chặng mày sáng thanh tịnh

Như vì sao chúa sáng rạng ngời

Hai mắt rất đẹp tướng đáng yêu

Người thấy đều sinh tâm hoan hỷ

Nhìn mãi nhưng vẫn không biết chán

Đảnh lễ Thế Tôn mắt thanh tịnh

Con nhìn sóng mũi Nhân Trung Tôn

Cao ráo ngay thẳng như kim sơn

Môi như hổ phách loại Tần-bà

Thanh tịnh cũng như tịnh bảo châu

Răng thì bóng sáng lại trong sạch

Như sữa như ngẫu và như áp

Chắc chắn thanh tịnh khít bằng thẳng

Tùy chỗ động chuyển thật đáng yêu

Các răng nhỏ lớn khít không thô

Bốn răng nhọn bén nhưng không dơ

Cũng như nga vương trong bầy nga

Rạng ngời thanh tịnh trắng như tuyết

Mặt như sơ nhật sáng rạng ngời

Như Ưu-bát-la và màu đồng

Lưỡi luôn trong sạch rộng lại dài

Che khắp cả mặt rất thanh tịnh

Con ở trong trời người Phạm thế

Chưa từng thấy ai tướng như Phật

Vành tai cũng như Sư tử vương

Đủ tướng Sư tử bậc vô úy

Con thấy cổ Ngài đủ oai đức

Ăn thức ăn vào đều thanh tịnh

Cổ thì ngay thẳng không cong vẹo

Thường được các vị ngon thượng diệu

Dung nghi đôn hậu lại thù thắng

Bảy chỗ bằng thẳng ai cũng nghe

Tối thắng tốt đẹp Đấng Nhân Trung

Như mặt trời sáng chiếu đảnh núi

Bảy chỗ bằng thẳng ấy đó là

Hai tay, bàn chân và hai vai

Cổ thì bằng thẳng đó là bảy

Tròn đầy thanh tịnh lại sáng ngời

Hai tay tròn trịa dài suôn sẻ

Cũng như Long vương rất thanh tịnh

Không cao không thấp hai tay bằng

Hai tay duỗi xuống dài quá gối

Nửa thân trên như Sư tử vương

Như Ni-câu-đà thân tròn đầy

Như Na-la-diên thân không hoại

Đại lực nhẫn lực đều đầy đủ

Lông trên thân mình mịn nhu nhuyến

Tất cả lông ấy đều quay phải

Không nhiễm bụi trần thân thanh tịnh

Thí như hoa sen không dính nước

Âm tàng ẩn phú rất kín đáo

Cũng như mã vương được điều thiện

Hai vế cũng như cỏ mềm mại

Hai ống quyển đứng rất vững chãi

Gót chân tròn trịa bàn cân xứng

Tay chân đều có màng da mỏng

Lại như nga vương ngón nhỏ dài

Tay chân đầy đủ hai mươi ngón

Ngón tay thon dài móng đỏ hồng

Các lông ngón tay nằm xếp xuống

Dưới lòng chân tướng thiên bức luân

Mắt cá không thô cũng không lộ

Bước đi bằng thẳng không cao thấp

Bước đi cách đất bốn ngón tay

Tướng mạo thù thắng hơn thế gian

Hoa sen đỏ dưới chân Ngài bước

Thế Tôn cất bước không sợ gì

Như Sư tử vương không cao thấp

Không nhanh không chậm mức trung bình

Dạo đi tự tại không sợ hãi

Chư Thiên mưa xuống hoa vi diệu

Trong không tranh nhau trổi âm nhạc

Phi nhân cung kính khởi cúng dường

Đức Phật thần thông tướng hy hữu

Sắc tướng hơn cả Tỳ-sa-môn

Ánh sáng hơn trăm ngàn mặt trời

Công đức Thế Tôn hơn tất cả

Trời, người, ma, phạm và các chúng

Nay trong tâm con có điều nghi

Thần thông của Phật rất tối thượng

Vì thấy những môn công đức gì

Mà đi xuất gia thành Thánh quả.

Lúc đó, Đức Phật bảo Hiền Hộ và các trưởng giả:

– Này các trưởng giả! Ta thấy mười pháp tích tập lại nhiễu loạn thế gian, khổ này rất lớn. Mười pháp đó là:

1. Sinh nhiễu loạn.

2. Già nhiễu loạn.

3. Bệnh nhiễu loạn.

4. Chết nhiễu loạn.

5. Lo nhiễu loạn.

6. Buồn nhiễu loạn.

7. Khổ nhiễu loạn.

8. Phiền não nhiễu loạn.

9. Sầu than nhiễu loạn.

10. Luân hồi nhiễu loạn.

Mười pháp này tích tập lại nhiễu loạn thế gian. Ta thấy vậy, nên mới phát lòng tin thanh tịnh xuất gia, hướng đến chứng quả Chánh đẳng Chánh giác.

Khi ấy, Đức Thế Tôn muốn lập lại nghĩa trên liền nói kệ rằng:

Những kẻ ngu dị sinh

Mắc trong lưới luân hồi

Sinh, sầu than nhiễu loạn

Già, bệnh luôn theo đuổi

Lo, buồn nên khổ não

Chết đến cướp mạng sống

Nếu mong cầu xuất ly

Thoát khỏi lưới ba cõi.

Lại nữa, này trưởng giả! Sân tích tập lại làm tổn hại thế gian, khổ này rất lớn. Tổn hại có mười:

1. Do tâm của ta, quá khứ đã làm các việc tổn hại.

2. Khởi lên suy nghĩ, hiện tại làm các việc tổn hại.

3. Khởi lên suy nghĩ vị lai làm các việc tổn hại.

4. Vì ngã sở ái khởi lên suy nghĩ, quá khứ chưa làm các việc tổn hại.

5. Vì ngã sở ái khởi lên suy nghĩ, hiện tại chưa làm các việc tổn hại.

6. Vì ngã sở ái khởi lên suy nghĩ, vị lai chưa làm các việc tổn hại.

7. Không phải ngã ái khởi lên suy nghĩ, quá khứ đã từng làm các việc tổn hại.

8. Không phải ngã ái khởi lên suy nghĩ, hiện tại làm các việc tổn hại.

9. Không phải ngã ái khởi lên suy nghĩ, vị lai sẽ làm các việc tổn hại.

10. Khởi suy nghĩ làm các việc vô nghĩa, gây ra mọi lỗi lầm tổn hại.

Mười việc tổn hại này tích tập lại làm tổn hại thế gian. Ta thấy việc đó, vì muốn khiến chúng sinh lìa các tổn hại này, nên phát lòng tin thanh tịnh xuất gia, hướng đến chứng quả Chánh đẳng Chánh giác.

Lúc đó, Đức Thế Tôn lập lại nghĩa trên nói kệ rằng:

Chúng sinh nhiều sân hận

Làm tổn hại lẫn nhau

Đã hiện sẽ tổn hại

Thành mười việc tổn hại

Người yêu không sinh hại

Đã làm và sẽ làm

Đang làm cũng như thế

Không thành pháp tổn hại

Ngã không phải bạn yêu

Làm các việc tổn hại

Đã, hiện, sẽ cũng vậy

Sinh tội nghiệp tổn hại

Và lỗi lầm vô nghĩa

Mười tổn hại trói buộc

Ta thấy pháp tổn hại

Mới tịnh tín xuất gia.

Lại nữa, này trưởng giả! Trong mọi thứ kiến, các hiểm ác kiến tích tập lại trong thế gian, khổ này rất lớn. Hiểm ác kiến có mười thứ:

1. Đối với ngã kiến khởi lên hiểm ác kiến.

2. Đối với chúng sinh kiến khởi lên hiểm ác kiến.

3. Đối với thọ giả kiến khởi lên hiểm ác kiến.

4. Đối với nhân kiến khởi lên hiểm ác kiến.

5. Đối với đoạn kiến khởi lên hiểm ác kiến.

6. Đối với thường kiến khởi lên hiểm ác kiến.

7. Đối với vô tác kiến khởi lên hiểm ác kiến.

8. Đối với vô nhân kiến khởi lên hiểm ác kiến.

9. Đối với bất bình đẳng kiến khởi lên hiểm ác kiến.

10. Đối với tà kiến khởi lên hiểm ác kiến.

Ta thấy được mười thứ hiểm ác kiến này rồi, vì muốn chúng sinh phá tất cả các kiến ấy, nên mới phát lòng tin thanh tịnh xuất gia, hướng đến chứng quả Chánh đẳng Chánh giác.

Lúc đó, Đức Thế Tôn lập lại nghĩa trên liền nói kệ rằng:

Ngã, nhân, chúng sinh kiến

Thọ giả kiến cũng thế

Các kẻ ngu dị sinh

Hiểm ác kiến che lấp

Đoạn, thường và vô tác

Tà vô nhân bất bình

Khiến an trụ chánh kiến

Vì thế ta xuất gia

Ta ở trong tăng-kỳ

Na-do-tha trăm ngàn

Vô số câu-chi kiếp

Vì lợi lạc chúng sinh.

Lại nữa, này trưởng giả! Có mũi tên bệnh nặng bắn vào thế gian, khổ này rất lớn. Có mười mũi tên bệnh nặng:

1. Mũi tên ái.

2. Mũi tên vô minh.

3. Mũi tên dục.

4. Mũi tên tham.

5. Mũi tên sân.

6. Mũi tên si.

7. Mũi tên mạn.

8. Mũi tên kiến.

9. Mũi tên thành.

10. Mũi tên hoại.

Ta muốn khiến cho tất cả chúng sinh đều nhổ sạch mười mũi tên bệnh nặng này, nên ta mới phát lòng tin thanh tịnh xuất gia hướng đến chứng quả Chánh đẳng Chánh giác.

Lúc đó, Đức Thế Tôn muốn lập lại nghĩa trên liền nói kệ rằng:

Tên ái chứa tham lam

Vô trí nên tối tăm

Vô minh si che lấp

Quay tròn trong khổ uẩn

Tên dục theo đó bắn

Tên tham luôn đeo đuổi

Tên sân khởi hôn mê

Tên si phủ che lấp

Tên kiến khởi trái ngược

Mạn, thành, hoại cũng thế

Những kẻ ngu dị sinh

Mới hủy báng lẫn nhau

Hư vọng mất chân thật

Dấy lên sự tranh cãi

Phá tên bệnh thế gian

Chỉ pháp vô sinh Phật

Các chúng sinh thế gian

Thường bị tên bắn vào

Vì cứu hộ dứt trừ

Khiến tất cả lìa khổ.

PHẬT thuyẾt ĐẠI THỪA BỒ-TÁT TẠNG

CHÁNH PHÁP KINH

QUYỂN 2

Phẩm 1: TRƯỞNG GIẢ HIỀN HỘ (Phần 2)

Lại nữa, này trưởng giả! Các pháp ái, các pháp tích tập kiến lập căn bản ở thế gian, khổ này rất lớn. Nền tảng của ái có mười thứ:

1. Do ái duyên cho nên khởi lên tìm cầu.

2. Do tìm cầu, cho nên sinh tham trước.

3. Do tham trước, cho nên nổi lên ngã kiến.

4. Do ngã kiến, cho nên chấp quyết định.

5. Do chấp quyết định, cho nên sinh tham dục.

6. Do tham dục, cho nên khởi chấp trước.

7. Do chấp trước, cho nên sinh xan lận.

8. Do xan lận, cho nên chấp thủ.

9. Do chấp thủ, cho nên không phòng hộ.

10. Do không phòng hộ, nên sinh các khổ.

Do không phòng hộ nên mới cầm dao gậy chiến đấu tranh cãi. Vì lý do đó cho nên nói hai lưỡi gây nhiều tội lỗi bất thiện. Ta do thấy được mười thứ nền tảng ái hợp tập thế gian, muốn khiến cho chúng sinh an lập pháp không nền tảng, nên mới phát lòng tin thanh tịnh xuất gia, hướng đến chứng quả Chánh đẳng Chánh giác.

Khi ấy, Đức Thế Tôn lập lại nghĩa trên bằng kệ rằng:

Chúng sinh bởi vì ái

Cho nên khởi tìm cầu

Được lợi tham ngã kiến

Vì thọ nên quyết định

Việc này ta sẽ làm

Tham dục càng tăng trưởng

Tham dục tăng trưởng rồi

Chấp trước sinh xan lận

Lỗi xan tham thế gian

Kiên cố lại chấp trước

Do chấp nên không hộ

Tội lỗi cứ khởi mãi

Người ngu do không hộ

Cầm đao gậy tổn hại

Gây ra nhiều tội nghiệp

Về sau khổ càng tăng

Ái duyên tăng trưởng rồi

Mới sinh ra các khổ

Ta chứng quả Bồ-đề

Khiến trụ không căn bản.

Lại nữa, này trưởng giả! Tụ pháp tà định tích tập ở thế gian, khổ này rất lớn. Tà pháp có mười:

1. Nhận thức tà vạy.

2. Suy nghĩ tà vạy.

3. Lời nói tà vạy.

4. Nghiệp tà vạy.

5. Mạng tà vạy.

6. Tinh tấn tà vạy.

7. Niệm tà vạy.

8. Định tà vạy.

9. Giải thoát tà vạy.

10. Trí tà vạy.

Ta thấy được mười thứ tà định tích tập ở thế gian, khổ này rất lớn. Vì muốn khiến cho tất cả chúng sinh thoát khỏi tà pháp, nên mới phát lòng tin thanh tịnh xuất gia, hướng đến chứng quả Chánh đẳng Chánh giác.

Khi ấy, Đức Thế Tôn lập lại nghĩa trên bằng kệ rằng:

Chất chứa các tà kiến

Cảnh giới suy nghĩ tà

Toàn nói lời tà ngụy

Làm các việc tà nghiệp

Tà mạng và tà cần

Tà niệm cùng tà định

Nỗi lên tà giải thoát

Hướng thẳng đến tà trí

Các tụ tà định này

Kẻ ngu si gầy dựng

Khiến chuyển tà theo chánh

Thế nên ta xuất gia.

Lại nữa, này trưởng giả! Đường ác hiểm sâu, tích tập ở thế gian, khổ này rất lớn, dần dần hướng đến nẻo ác, tăng trưởng nẻo ác và làm lớn nẻo ác.

Đó là mười nghiệp bất thiện:

1. Giết hại.

2. Trộm cắp.

3. Tà nhiễm.

4. Nói dối.

5. Nói thêu dệt.

6. Nói hai lưỡi.

7. Nói ác.

8. Tham lam.

9. Sân hận.

10. Tà kiến.

Mười thứ nghiệp bất thiện này dần dần hướng đến nẻo ác, tăng trưởng nẻo ác và mở rộng nẻo ác. Ta thấy vậy rồi, muốn khiến chúng sinh lìa mọi đường hiểm, nên mới phát lòng tin thanh tịnh xuất gia, hướng đến chứng quả Chánh đẳng Chánh giác.

Khi ấy, Đức Thế Tôn lập lại nghĩa trên bằng kệ rằng:

Chúng sinh khởi giết hại

Cướp đoạt của người khác

Dục, tà hạnh, biến hành

Mau đọa vào địa ngục

Hai lưỡi và nói ác

Nói dối không quyết định

Người ngu nói thêu dệt

Dị sinh phiền não trói

Tâm tham thích của giàu

Sân gây các lỗi lầm

Tà kiến phá hoại nhiều

Sẽ đọa vào đường ác

Thân có ba nghiệp tội

Miệng bốn nghiệp nên biết

Ý ba nghiệp cũng vậy

Người làm đọa đường ác

Nếu ai tạo các tội

Nhất định đọa đường ác

Nếu lìa ba tội này

Thì không đọa đường ác.

Lại nữa, này trưởng giả! Phiền não, tùy phiền não, các nhơ bẩn tạp nhiễm tích tập thế gian, khổ này rất lớn. Tạp nhiễm có mười:

1. Nhơ bẩn keo kiệt tạp nhiễm.

2. Nhơ bẩn phá giới tạp nhiễm.

3. Nhơ bẩn sân nhuế tạp nhiễm.

4. Nhơ bẩn biếng nhác tạp nhiễm.

5. Nhơ bẩn tán loạn tạp nhiễm.

6. Nhơ bẩn ác tuệ tạp nhiễm.

7. Nhơ bẩn vô văn tạp nhiễm.

8. Nhơ bẩn si hoặc tạp nhiễm.

9. Nhơ bẩn không tin hiểu tạp nhiễm.

10. Nhơ bẩn không tôn trọng tạp nhiễm.

Mười thứ nhơ bẩn tạp nhiễm như vậy tích tập ở thế gian. Ta thấy vậy rồi, muốn khiến cho tất cả chúng sinh an trụ pháp vô nhiễm, cho nên mới phát lòng tin thanh tịnh xuất gia, hướng đến chứng quả Chánh đẳng Chánh giác.

Khi ấy, Đức Thế Tôn lập lại nghĩa trên bằng kệ rằng:

Pháp thế gian liên tục

Mười tạp nhiễm bức bách

Đắm tạp nhiễm hữu vi

Tạm thời không mệt mỏi

Các kẻ ngu dị sinh

Bị nhơ bẩn tham nhiễm

Giới học nhiếp chúng sinh

Nhưng lại hủy giới ấy

Kẻ ngu trái nhẫn nhục

Biếng nhác ít siêng năng

Tâm không thể an định

Ác tuệ thêm đần độn

Xa lìa cả cha mẹ

Tôn trưởng và thầy tổ

Không thấy được ánh sáng

Ác tuệ khởi niệm si

Phật nói pháp thậm thâm

Mà lại sinh hủy báng

Bị si ám che lấp

Không tôn trọng Thánh pháp

Thấy pháp tạp nhiễm rồi

Không còn đắm hữu vi

Không nhiễm ô vô vi

Khiến chúng sinh vắng lặng.

Lại nữa, này trưởng giả! Sợ hãi sinh tử tích tập ở thế gian, khổ này rất lớn. Nó có mười loại:

1. Xan tham tật đố, che lấp trói buộc, khổ này rất lớn.

2. Pháp phần vô minh luôn luôn vây quanh, khổ này rất lớn.

3. Biển dục lan tràn, khổ này rất lớn.

4. Trong cái dục ấy, khổ sở gian nan tan hoại, khổ này rất lớn.

5. Thân ái trói buộc, tên dục bắn vào, khổ này rất lớn.

6. Khói trần phẫn hận bay mù mịt phát ra lửa dữ, khổ này rất lớn.

7. Lửa tham thiêu đốt, khổ này rất lớn.

8. Sân độc che lấp, khổ này rất lớn.

9. Si chướng như gai nhọn, khổ này rất lớn.

10. Đồng hoang sinh tử, hiểm nạn ghê sợ, luôn theo đuổi trói buộc, khổ này rất lớn.

Ta thấy được mười thứ khổ này rồi, muốn khiến chúng sinh trừ đoạn, cho nên mới phát lòng tin thanh tịnh xuất gia, hướng đến chứng quả Chánh đẳng Chánh giác.

Khi ấy, Đức Thế Tôn tóm lược nghĩa trên bằng kệ rằng:

Sinh, trẻ, già luôn luôn theo đuổi

Sắc tướng hoại là phi sắc tướng

Không niệm không tuệ làm tổn giảm

Pháp này hay hoại tướng thế gian

Bệnh làm giảm mất cả sắc lực

Cướp đi sức mạnh của tinh tấn

Lại còn tổn giảm nơi các căn

Sức lực kém dần nương vào đâu

Sợ chết cũng như La-sát rống

Luôn luôn theo đuổi loài quần sinh

Thời đến mạng hết tâm không yên

Hoại diệt thế gian các thọ mạng

Pháp già, bệnh, chết rất mãnh liệt

Nhiễu loạn các chúng sinh thế gian

Không già, không chết môn an lạc

Ta xuất gia vì siêng cần cầu

Ba lửa thiêu đốt khắp thế gian

Không thấy ai cứu hộ thế gian

Ta khởi lên tâm cứu thế gian

Nguyện rưới cam lồ dập lửa dữ

Chánh đạo thế gian bị phá hoại

Tối tăm mờ mịt lại si ám

Nguyện khai mắt sáng cho chúng sinh

Xuất gia làm sáng lên chánh đạo

Chúng sinh khởi lên tâm si hoặc

Nên bị các chướng nó che lấp

Ta nguyện dứt trừ tâm ác tác

Nên xuất gia rồi nói chánh pháp

Chúng sinh khởi lên chống trái nhau

Tìm cầu lỗi lầm mà đoạn hoại

Nên ta xuất gia lợi thế gian

Nguyện hết chúng sinh dứt sân nhuế

Thế gian cha mẹ rất thân yêu

Chúng sinh mạn tâm không tôn trọng

Muốn khiến bẻ gãy cờ ngã mạn

Nên ta xuất gia vì cứu hộ

Ta thấy chúng sinh tham che lấp

Bởi do của cải nên đọa lạc

Nếu ai hộ trì bảy Thánh tài

Sẽ làm thế gian lìa nghèo khổ

Chúng sinh nổi lên hại lẫn nhau

Vì vô nghĩa lợi nuôi riêng mình

Nhất định phá hoại chính tự thân

Vì thế ta khiến lìa ba cõi

Kẻ ngu không rõ việc nghĩa lợi

Như vậy khắp cả trong ba cõi

Ta muốn lợi ích nên xuất gia

Chỉ cho thế gian pháp chính nghĩa

Chúng sinh chìm đắm trong địa ngục

Thấy chúng chịu khổ não vô cùng

Đủ mọi ác độc không kể hết

Ta xuất gia khiến chúng giải thoát

Chúng sinh nổi lên giết hại nhau

Cứ xoay tròn mãi trong súc sinh

Ta khởi Bi nguyện nên xuất gia

Làm chỗ nương tựa cho chúng sinh

Ta thấy chúng sinh thân ngạ quỷ

Chịu nổi đói khát rất cực khổ

Ta chứng Vô thượng đại Bồ-đề

Thí món cam lồ rất tối thượng

Con người tìm cầu là khổ lớn

Chư Thiên phước hết khổ càng tăng

Biết rõ cực khổ trong ba cõi

Nên ta xuất gia vì cứu vớt

Thế gian có kẻ không tàm quý

Vì muốn mê loạn chúng sinh ác

Không kể quyến thuộc và tôn thân

Muốn ăn nuốt nhau như heo chó

Đắm dục trói buộc vào nữ sắc

Ta thấy chúng sinh bị trói buộc

Khởi không nghĩa lợi tâm kiêu mạn

Nên ta xuất gia vì cứu hộ

Chúng sinh phá hoại không tự tại

Sợ hãi chết đến không giải thoát

Ta xuất gia rồi chứng Bồ-đề

Đều khiến giác ngộ được tự tại

Cư sĩ tại gia không nghĩa lợi

Ta thấy trăm ngàn thứ lỗi lầm

Ta nay muốn chuyển các cõi này

Thảy đều xa lìa nguồn sinh tử.

Lúc đó, Hiền Hộ cùng với năm trăm trưởng giả, nghe Đức Phật dạy thế, đều phát tâm hy hữu, đồng nói như vầy:

– Giác ngộ của Phật thật to lớn, chúng con nay mới biết Ngài là Bậc Chân Giác.

Các trưởng giả đồng thanh nói kệ rằng:

Chúng con gồm năm trăm trưởng giả

Vì sợ già nên đến theo Phật

Xin Phật tuyên nói pháp Vô thượng

Xa lìa nguồn khổ của sinh tử

Thế Tôn viên tịch tướng thanh tịnh

Đã lìa ba cõi được giải thoát

Cứu độ ba cõi môn thành hoại

Lìa nhà ba cõi được tự tại

Lìa tham giải thoát không sợ gì

Lìa trần vô cấu tâm thanh tịnh

Vô thượng thiện điều Đại Đạo Sư

Khai sáng pháp cam lồ vô thượng

Trượng phu vô thượng tướng tối thắng

Trời người thế gian không ai bằng

Bậc Vô Đẳng Đẳng Thế Gian Tôn

Diễn pháp đại Bi thật tối thượng

Dứt các lỗi lầm đoạn ba cấu

Mắt hết tối tăm được thanh tịnh

Cắt đứt lưới si trần ám độn

Tuyên nói pháp ly trần vô biên

Thương xót thế gian không chỗ nương

Cứu vớt người trôi nổi ba cõi

Trong Bi tâm khởi tâm đại Bi

Mau chóng ra khỏi khéo an trụ

Biển sinh tử si ác kiêu mạn

Bệnh khổ làm hại như nước chảy

Chúng sinh chìm đắm không ai cứu

Phật vì thương xót mà cứu độ

Thân Phật thanh tịnh như núi vàng

Đầy đủ trăm tướng sáng rạng ngời

Cam lồ tối thượng đại phạm âm

Lời Ngài diệu bảo nói thắng pháp

Tự tánh các pháp đều thanh tịnh

Xưa nay trong sáng cũng như thế

Không làm, không nhận cũng không mất

Vì kẻ vô văn khéo khai thị

Danh tiếng vô biên làm các thiện

Mười lực vô úy trí tự nhiên

Ý bằng hư không trí vô biên

Khéo nói pháp thệ nguyện Sa-môn.

Lúc đó, Đức Thế Tôn suy nghĩ: “Năm trăm trưởng giả này thiện căn đã thành thục, vậy nay ta sẽ nói chánh pháp cho họ, làm cho Cư sĩ nơi đây đều trở thành xuất gia, hết các hữu lậu, chứng thành Thánh quả”.

Khi ấy, Đức Thế Tôn ngồi kiết già trên hư không, đồng thời năm trăm trưởng giả sinh tâm ngưỡng mộ sâu xa, phát lòng tin thanh tịnh tôn trọng, cúng dường các món, thân cận Đức Thế Tôn.

Đức Thế Tôn bảo năm trăm trưởng giả:

– Này các trưởng giả! Thế gian có các nạn sinh, già, bệnh, chết, buồn rầu, khổ não, sầu than, luân hồi. Vậy các ông có muốn giải thoát các pháp nhiễu loạn đó không?

Lại nữa, thế gian đã làm, đang làm và sẽ làm, ái hay không phải ái, khởi lên việc vô nghĩa, mười việc tổn hại. Như vậy các ông có muốn cầu giải thoát không?

Lại nữa, thế gian trong các kiến có các hiểm ác kiến là ngã, nhân, chúng sinh, thọ giả, đoạn, thường, vô tác, vô nhân, bất bình và tà kiến. Các ông có muốn cầu giải thoát khỏi mười thứ hiểm ác kiến đó không?

Lại nữa, thế gian có mười mũi tên bệnh nặng là ái, vô minh, dục, tham, sân, si, mạn, kiến và thành hoại. Vậy các ông có muốn cầu giải thoát khỏi mười mũi tên bệnh nặng đó không?

Lại nữa, thế gian pháp ái căn bản do ái cho nên tìm cầu; tìm cầu cho nên tham; do tham cho nên có ngã kiến; do ngã kiến cho nên quyết định; do quyết định cho nên tham dục; do tham dục cho nên chấp trước; do chấp trước cho nên xan lận; do xan lận cho nên chấp thủ; do chấp thủ cho nên không phòng hộ; do không phòng hộ nên sinh khổ. Vậy các ông có muốn cầu giải thoát mười pháp căn bản ái đó không?

Lại nữa, thế gian có pháp tụ tà định là tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà cần, tà niệm, tà định, tà giải thoát và tà trí. Vậy các ông có muốn giải thoát khỏi mười pháp tà định đó không?

PHẬT thuyẾt ĐẠI THỪA BỒ-TÁT TẠNG

CHÁNH PHÁP KINH

QUYỂN 3

Phẩm 1: TRƯỞNG GIẢ HIỀN HỘ (Phần 3)

Lại nữa, này trưởng giả! Thế gian có mười nghiệp bất thiện là sát sinh, trộm cắp, tà hạnh, nói dối, nói thêu dệt, nói hai lưỡi, nói ác, tham lam, sân hận, tà kiến. Vậy các ông có muốn thoát khỏi mười nghiệp bất thiện đó không?

Lại nữa, thế gian có mười pháp tạp nhiễm: xan lận tạp nhiễm; hủy giới tạp nhiễm; sân nhuế tạp nhiễm; biếng nhác tạp nhiễm; tán loạn tạp nhiễm; ác tuệ tạp nhiễm; vô văn tạp nhiễm; nghi hoặc tạp nhiễm; không tin hiểu tạp nhiễm; không tôn trọng tạp nhiễm. Vậy các ông có muốn thoát khỏi mười thứ tạp nhiễm ấy không?

Lại nữa, thế gian có mười thứ sinh tử sợ hãi: xan tham tật đố che lấp; vô minh trói buộc; biển dục thênh thang; ở trong dục ấy là khổ nạn; tên dục bắn vào; khói phẩn hận bay mù mịt; lửa tham thiêu đốt; biển sân vùi lấp; si chướng như gai nhọn; đồng hoang sinh tử nguy hiểm sợ hãi. Vậy các ông có muốn thoát khỏi mười thứ sinh tử sợ hãi đó không?

Khi Đức Phật vừa hỏi xong, năm trăm trưởng giả đồng thanh bạch Phật:

– Bạch Thế Tôn! Chúng con đều muốn giải thoát mười thứ nhiễu loạn cho đến mười thứ sinh tử sợ hãi, chúng con đều muốn cầu giải thoát.

Đức Thế Tôn bảo năm trăm trưởng giả:

– Này các trưởng giả! Các ông đều mong cầu giải thoát, nhưng giải thoát ấy cầu từ đâu?

Này các trưởng giả! Mắt không thể giải thoát. Vì sao? Vì mắt vốn không chuyển lại cũng không tạo tác, mắt không suy nghĩ cũng không hiểu biết. Vì thế nên biết, mắt không kiến lập từ ngã.

Này các trưởng giả! Tai, mũi, lưỡi, thân, ý không thể giải thoát. Vì sao? Vì tai, mũi, lưỡi, thân, ý vốn không chuyển cũng lại không tạo tác, ý không suy nghĩ cũng không hiểu biết. Vì thế nên biết, Ý vốn không kiến lập từ ngã.

Sắc không thể giải thoát. Vì sao? Vì sắc không chuyển cũng lại không tạo tác; sắc không suy nghĩ, cũng không hiểu biết. Vì thế nên biết, sắc vốn không kiến lập từ ngã.

Thanh, hương, vị, xúc, pháp không thể giải thoát. Vì sao? Vì pháp không sở chuyển cũng lại không tạo tác; pháp không suy nghĩ cũng không hiểu biết. Vì thế nên biết, pháp vốn không kiến lập từ ngã.

Lại nữa, này trưởng giả! Sắc uẩn không thể giải thoát. Vì sao? Vì sắc uẩn không chuyển, cũng lại không tạo tác; sắc uẩn không suy nghĩ, cũng không hiểu biết. Vì thế nên biết sắc uẩn không kiến lập từ ngã.

Thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn không thể giải thoát. Vì sao? Vì thức uẩn không chuyển cũng không tạo tác; thức uẩn không suy nghĩ, cũng không hiểu biết. Vì thế nên biết, thức uẩn không kiến lập từ ngã.

Lại nữa, này trưởng giả! Địa giới không thể giải thoát. Vì sao? Vì địa giới không chuyển, lại cũng không tạo tác; địa giới không suy nghĩ, cũng không hiểu biết. Vì thế nên biết, địa giới không kiến lập từ ngã.

Thủy, hỏa, phong, không, thức giới không thể giải thoát. Vì sao? Vì thức giới không chuyển, cũng không tạo tác, thức giới không suy nghĩ, cũng không hiểu biết. Vì thế nên biết, thức giới không kiến lập từ ngã.

Này các trưởng giả! Nên biết, tất cả các pháp đều khởi lên từ hư vọng phân biệt, lệ thuộc vào duyên yếu kém không có sức lực, từ duyên mà chuyển. Nếu có duyên pháp thì các pháp ấy mới có ra, còn duyên pháp nếu không thì các pháp cũng không. Nhưng trong tất cả pháp có ra đó không có một pháp nhỏ nào có thể hiểu biết, cũng không có một pháp nhỏ nào hoặc sinh hoặc diệt, hoặc khởi, hoặc tận. Lại không có một pháp riêng nào là đoạn là thường.

Này các trưởng giả! Vì lý do đó cho nên biết, tất cả các pháp đều từ hư vọng phân biệt mà khởi, trói buộc vào duyên không có sức lực, từ duyên mà chuyển. Nếu duyên có thì các pháp mới có; nếu duyên pháp không thì các pháp cũng không. Nhưng trong tất cả pháp có ra đó, không có một pháp nhỏ nào có thể biết, cũng không có một pháp nhỏ nào hoặc sinh, hoặc diệt, hoặc khởi, hoặc tận; lại không có một pháp riêng nào là đoạn là thường.

Vì thế các ông nên biết, nếu có phân biệt hư vọng, tác ý không đúng lý thì các pháp có ra; còn nếu không phân biệt hư vọng, tác ý đúng lý thì các pháp không có. Nếu tác ý không đúng lý thì vô minh kia có thể hiện diện; nếu tác ý đúng lý thì vô minh không hiện hữu. Do vô minh có cho nên hành có; vô minh không cho nên hành không. Các hành có, cho nên thức có; các hành không cho nên thức không. Thức có cho nên danh sắc có; thức không cho nên danh sắc không. Danh sắc có, cho nên lục xứ có; danh sắc không cho nên lục xứ không. Lục xứ có, cho nên xúc có; lục xứ không, cho nên xúc không. Xúc pháp có, cho nên thọ có; xúc pháp không, cho nên thọ không. Thọ có, cho nên ái có; thọ không cho nên ái không. Ái có, cho nên thủ có; ái không cho nên thủ không. Thủ có, cho nên hữu có; thủ không, cho nên hữu không. Hữu có, cho nên sinh có, hữu không, cho nên sinh không. Sinh có, cho nên lão tử có; sinh không cho nên lão tử không.

Như vậy cái gì gọi là già? Đó là trạng thái suy biến, ho hen, lụm khụm, đi đứng phải chống gậy, các căn thay đổi, mạng sống giảm dần, hành tướng khô gầy. Đó gọi là già.

Sao gọi là chết? Đến lúc chết, các uẩn tan hoại, thân này chôn vào lòng đất, các bộ phận chi tiết bị biến đổi rả ra. Đó gọi là chết. Đây là tướng già; đây là tướng chết, gọi chung là già chết. Pháp sinh có, cho nên già chết có; pháp sinh không cho nên già chết cũng không.

Sao gọi là sinh? Khi thai nhi được sinh ra khỏi bào thai, năm uẩn hòa hợp, lục xứ đầy đủ, các chi tiết đồng phần lần lượt hợp tập. Đó gọi là sinh. Pháp hữu có, cho nên pháp sinh có; pháp hữu không, cho nên pháp sinh không.

Sao gọi là hữu? Ấy là dục hữu, sắc hữu và vô sắc hữu. Đó gọi là hữu. Pháp thủ có, cho nên pháp hữu có; pháp thủ không, cho nên pháp hữu không.

Sao gọi là thủ? Là dục thủ, kiến thủ, giới cấm thủ và ngã ngữ thủ. Đó gọi là thủ. Pháp ái có, cho nên thủ có; pháp ái không, cho nên pháp thủ không.

Sao gọi là ái? Là sắc ái, tham ái, hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái. Đó gọi là ái. Pháp thọ có, cho nên ái có; pháp thọ không, cho nên pháp ái cũng không.

Sao gọi là thọ? Là nhãn xúc làm duyên, sinh ra các thọ; Nhĩ xúc làm duyên, sinh ra các thọ; Tỷ xúc làm duyên, sinh ra các thọ; Thiệt xúc làm duyên, sinh ra các thọ; Thân xúc làm duyên, sinh ra các thọ; Ý xúc làm duyên, sinh ra các thọ. Đó gọi là thọ. Pháp xúc có cho nên pháp thọ có; pháp xúc không, cho nên pháp thọ cũng không.

Sao gọi là xúc? Là nhãn xúc, nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc. Đó gọi là xúc. Lục xứ có, cho nên xúc có; lục xứ không cho nên xúc pháp cũng không.

Sao gọi là lục xứ? Là nhãn xứ, nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ. Đó gọi là lục xứ. Danh sắc có, cho nên lục xứ có; danh sắc không cho nên lục xứ không.

Sao gọi là danh sắc? Là thọ, tưởng, hành, thức. Đó gọi là danh. Thọ xúc tác ý với bốn đại, bốn đại sở tạo gọi là sắc, nói chung lại là danh sắc. Thức pháp có, cho nên danh sắc có; thức pháp không, cho nên danh sắc không.

Sao gọi là thức? Là nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức. Đó gọi là thức. Hành pháp có, cho nên thức có; hành pháp không, cho nên thức pháp không.

Sao gọi là hành? Là sắc biến tư, thanh biến tư, hương biến tư, vị biến tư, xúc biến tư, pháp biến tư. Đó gọi là hành. Vô minh có, cho nên hành có; vô minh không, cho nên hành không.

Sao gọi là vô minh? Không biết đời trước; không biết đời sau; không biết đời trước sau; không biết trong; không biết ngoài; không biết giữa; không biết bốn Thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo; không biết duyên; không biết trong pháp duyên sinh hoặc hắc hoặc bạch; không biết duyên cùng với không phải duyên; không biết đối ngại hay không phải đối ngại; không biết có tội, không tội, không biết chỗ ứng thân gần; không biết thân gần; đối với các pháp không biết không thấy; không có khả năng giác liễu Tam-muội hiện tiền. Đó gọi là vô minh. Vì có tác ý không đúng lý, cho nên có vô minh; không có tác ý không như lý cho nên không có vô minh.

Sao gọi là tác ý không đúng lý? Nghĩa là ta ở đời trước là có hay là không? Ta ở đời trước đã quá khứ hay chưa quá khứ? Ta ở đời trước thuộc vào loài nào? Ta ở đời vị lai là có hay là không? Đời vị lai sẽ ở nơi đâu? Đời vị lai ta thuộc loài nào? Trong nội pháp, cái gì gọi là có ngã, không ngã? Lại sinh nghi hoặc là có hay là không? Cái gì sinh? Cái gì không sinh? Nếu có sinh thì thuộc loài nào? Do tác ý không đúng lý như vậy, cho nên đối với sáu kiến và các kiến khác mà khởi lên. Từ đó khởi lên kiến chấp có ngã, kiến chấp không ngã. Đối với ngã, ngã sở không có khả năng quán đúng lý bình đẳng. Do không quán đúng lý bình đẳng, cho nên mới có sinh khởi các kiến như vậy. Thế nên, có ngã, có thế gian thì là có duyên pháp. Duyên pháp ấy không thường, không sức lực, không chắc chắn, cuối cùng biến hoại. Trong pháp rốt ráo chấp là chánh trụ và chánh an lập. Khi kiến chấp này thành rồi thì gọi là tác ý không đúng lý. Do phân biệt hư vọng mà có, cho nên có tác ý không đúng lý.

Sao gọi là phân biệt hư vọng? Nghĩa là ngã, nhân, chúng sinh, thọ giả, Bổ-đặc-già-la, nho đồng ý sinh, tác giả, thọ giả. Đây gọi là người hư vọng ngu si dị sinh, vô văn, đối với ngã, nhân, chúng sinh, thọ giả... lại sinh chấp trước. Đây gọi là phân biệt, nói chung là hư vọng phân biệt. Do có hư vọng phân biệt cho nên có tác ý không đúng lý. Phân biệt hư vọng không, nên tác ý không đúng lý cũng không. Do có hư vọng phân biệt và tác ý không đúng lý, cho nên có vô minh. Nếu cả hai pháp này không thì vô minh cũng không. Do vô minh có cho nên các hành mới có; vô minh không thì các hành cũng không. Nói tóm lại, do sinh pháp có cho nên lão tử mới có, do sinh pháp không nên lão tử cũng không.

Này các trưởng giả! Nên biết, tất cả các pháp đều là phân biệt hư vọng, khởi lên rồi trói buộc vào duyên. Các duyên pháp ấy không thường, không sức lực, không chắc chắn, từ duyên chuyển. Do duyên pháp có, cho nên các pháp mới có; do duyên pháp không nên các pháp cũng không. Nhưng đối với các pháp có đó không có một pháp nhỏ nào có thể hiểu biết, cũng không có một pháp nhỏ nào hoặc sinh, hoặc diệt, hoặc khởi, hoặc tận; cũng không có một pháp riêng nào là thường là đoạn.

Này các trưởng giả! Ví như trong ao lớn nước chảy, có các loại trùng cá sinh sống, ý các ông nghĩ sao? Các loài trùng cá ấy, nương vào sức nào?

Các trưởng giả bạch Phật:

– Bạch Thế Tôn! Các loài ấy nương vào sức nước.

Đức Phật hỏi:

– Này các trưởng giả! Các ông nghĩ sao? Nước thật có sức không?

Các trưởng giả bạch Phật:

– Không có, thưa Thế Tôn! Không có, thưa Thiện Thệ!

Đức Phật hỏi các trưởng giả:

– Này các trưởng giả! Nước không có suy nghĩ thì làm gì có sức?

Các trưởng giả bạch Phật:

– Không có sức, thưa Thế Tôn! Không có sức, thưa Thiện Thệ!

Đức Phật bảo các trưởng giả:

– Này các trưởng giả! Hư vọng phân biệt khởi lên các pháp cũng như vậy, không có sức lực, không chắc chắn từ duyên chuyển. Do duyên pháp có, cho nên các pháp mới có; nếu duyên pháp không, thì các pháp cũng không. Nhưng đối với các pháp có đó không một pháp nhỏ nào có thể hiểu biết, cũng không có một pháp nhỏ nào hoặc sinh, hoặc diệt, hoặc khởi, hoặc tận; lại không có một pháp riêng nào là thường là đoạn.

Này các trưởng giả! Nếu suy xét tìm cầu duyên pháp ấy đúng như lý thì thật không thể tin, không thể nào tin, từ đó sinh ra sợ hãi. Do sợ hãi nên dong ruổi bốn phương. Nếu tìm cầu suy xét như lý chắc chắn, thì cái gì là pháp này, cái gì là pháp kia. Khi quán sát được như vậy rồi thì không còn sợ hãi hay dong ruổi nữa. Lại một khi quán sát đúng như lý thì không thấy có một pháp. Do không có pháp nên không dong ruổi. Vì sao? Vì tất cả pháp không có sở đắc, tất cả tâm ý cũng không sở đắc.

Lại nữa, này các trưởng giả! Tất cả pháp vô ngã là vì lìa trần cấu; tất cả pháp không chúng sinh là vì lìa ngã; tất cả pháp không có thọ giả, là vì vượt khỏi tất cả pháp sinh, già, bệnh, chết, buồn rầu, khổ não, sầu than. Tất cả pháp không nhân là vì đoạn ba đời; tất cả pháp không có văn tự, vì lìa tất cả âm thanh ngôn ngữ; tất cả pháp xưa nay không có mảy trần, vì không có sở duyên; tất cả pháp vắng lặng là vì tướng cận tịch; tất cả pháp thông đạt nhất thiết xứ là vì tự tánh như hư không; tất cả pháp nương vào không là vì không quyết định đối hiện; tất cả pháp không lay động là vì không nương tựa; tất cả pháp an trụ thật tế là vì tương ưng với không động không trụ; tất cả pháp không ngôn thuyết là vì lìa sóng ngôn ngữ; tất cả pháp là không sắc tướng là vì lìa hình bóng, hiển sắc và đối ngại sở hành; tất cả pháp là vô đẳng là vì lìa ngã tướng; tất cả pháp không chỗ hiểu biết là vì lìa tâm ý thức; tất cả pháp không hàm tàng vì vượt khỏi cảnh giới của mắt; tất cả pháp không thể tin, vì vượt khỏi cảnh giới tai, mũi, lưỡi, thân, ý.

PHẬT thuyẾt ĐẠI THỪA BỒ-TÁT TẠNG

CHÁNH PHÁP KINH

QUYỂN 4

Phẩm 1: TRƯỞNG GIẢ HIỀN HỘ (Phần 4)

Đức Phật bảo:

– Này các trưởng giả! Tất cả các pháp không quán, không phải không quán. Vì sao? Vì lìa sinh, trụ, diệt. Tất cả pháp không chuyển không tạo tác, vì là lìa tâm ý thức. Tất cả pháp trói buộc vào duyên, là vì tự tánh không sức lực.

Lại nữa, này các trưởng giả! Mắt là do bốn đại tạo thành, không thường, không có sức mạnh, lại không rốt ráo, là pháp không chắc chắn, không sức lực, là pháp mau chóng mục nát, cho nên không thể tin, nhiều khổ não, tập hợp nhiều thứ bệnh tật. Thế nên, này các trưởng giả! Ý không có nương tựa, cũng không tạo tác; tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng lại như vậy. Do bốn đại tạo thành không thường, không sức lực, nên không rốt ráo, không chắc chắn, không sức lực; là pháp mau chóng mục nát, cho nên không thể tin, nhiều khổ não tập hợp, nhiều bệnh tật. Thế nên, này các trưởng giả! Ý không có nương tựa cũng không tạo tác .

Này các trưởng giả! Các pháp này nên học như vậy: Mắt này như bọt nước, không có bền chắc; mắt như bong bóng nước không có lâu dài; mắt như sóng nắng, sinh từ nghiệp phiền não khát ái; mắt như cây chuối, tự thể không thật; mắt như huyễn hóa, khởi từ điên đảo; mắt như giấc mộng, thấy từ hư vọng; mắt như tiếng vang, bị trói buộc vào duyên; mắt như hình bóng, do nghiệp đối hiện; mắt như mây nổi, tan trong chốc lát; mắt như điện chớp, biến diệt trong khoảnh khắc; mắt này không chủ, cũng như đất; mắt này vô ngã, cũng như nước; mắt này không chúng sinh, cũng như lửa; mắt này không thọ, cũng như gió; mắt này không nhân, cũng như hư không; mắt này không thật, bốn đại là nhà; mắt này là tánh không, lìa ngã và ngã sở; mắt này vô tri, như cỏ, cây, ngói, đá; mắt này không tạo tác, bị sức gió chuyển động; mắt này là không, đầy dẫy bất tịnh; mắt này hư ngụy, tuy được lau rửa trang sức, nhưng rốt cuộc cũng bị tan hoại; mắt này như gò, như giếng, bị già bức bách; mắt này rốt ráo không biên tế, sau đều quy về chỗ chết.

Này các trưởng giả! Các ông nên biết, mắt đã như vậy, nên tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng như thế. Nói tóm lại, nên biết tất cả pháp cũng như vậy. Các kẻ ngu dị sinh, đối với tất cả pháp dục liền sinh chấp trước; khiến mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý đắm trước vào sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp.

Lại nữa, đối với sắc uẩn, thọ uẩn, hành uẩn, thức uẩn, nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới, cho đến ý giới, pháp giới, ý thức giới, địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới, chúng sinh do đắm trước vào các pháp này, cho đến đắm trước vào danh tướng hữu vi, vô vi. Thế nên, này các trưởng giả! Các ông chớ sinh ái trước vào các pháp dục ấy, chớ sinh tham đắm chấp trước vào vợ con, nhà cửa, tiền tài, châu báu mà phải phát lòng tin thanh tịnh xuất gia. Khi đã xuất gia rồi thì không còn sinh dục lạc nữa. Do không còn dục lạc đó, cho nên được đầy đủ tịnh giới, tu trì ba la đề mộc xoa thanh tịnh, viên mãn tất cả các phép tắc oai nghi, cho đến tội nhỏ cũng phải sợ.

Này các trưởng giả! Nếu học như vậy thì sẽ được đầy đủ giới uẩn. Khi được đầy đủ giới uẩn rồi thì mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý không còn chấp vào sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp nữa.

Không chấp vào sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn; không chấp vào nhãn giới, thức giới, nhãn thức giới, cho đến ý giới, pháp giới, ý thức giới.

Không chấp vào địa giới, hỏa giới, thủy giới, phong giới, không giới, thức giới. Nói tóm lại, không chấp vào tất cả các pháp. Do không chấp trước cho nên không bị giảm mất. Pháp nào không bị giảm mất? Là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp không bị giảm mất. Sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn không giảm mất. Nhãn giới, thức giới, nhãn thức giới, cho đến ý giới, pháp giới, ý thức giới không giảm mất. Địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới không bị giảm mất.

Nếu các pháp này không giảm mất thì không có nhiễm ô. Do không nhiễm ô, cho nên mau chóng được khinh an. Pháp nào là khinh an? Là không sở kiến. Nếu không sở kiến thì hướng đến tất cả, không có một pháp nhỏ nào làm chướng ngại. Nếu không chướng ngại thì không hại chính mình, không hại người khác, không hại mình và người. Do không hại cho nên tâm không bị hoại. Vì thế nên có khả năng nhập vào vô dư y thanh tịnh Niết-bàn.

Lại nữa, này các trưởng giả! Nói nhập, vậy nhập vào cái gì? Là không phải mắt sở nhập, không phải tai, mũi, lưỡi, thân, ý sở nhập.

Lại nữa, này các trưởng giả! Nếu chấp rằng mắt thành từ duyên, thì là chấp vào ngã và ngã sở. Do vậy lìa xa Niết-bàn.

Sao gọi là lìa xa Niết-bàn? Vì tham cho nên lìa xa Niết-bàn; vì sân cho nên lìa xa Niết-bàn; vì si cho nên lìa xa Niết-bàn; vì Vô trí cho nên lìa xa Niết-bàn.

Này các trưởng giả! Người vô trí không lìa quá khứ, không lìa vị lai, không lìa hiện tại, vô trí quyết định lìa trí sở sinh.

Sao gọi là trí? Là vô tận trí. Sao gọi là tận trí? Là quá khứ vô tận trí, vị lai vô tận trí, hiện tại vô tận trí, duyên pháp vô trí lìa trí sở sinh. Vô trí lìa trí ấy tức là mắt từ duyên lìa trí sở sinh, nên mắt là vô ngã. Nếu vô ngã thì không có chấp thủ. Nếu không chấp thủ thì là không xả. Nếu không xả thì là giải thoát.

Sao gọi là giải thoát? Là giải thoát ngã chấp, giải thoát chúng sinh chấp, giải thoát thọ giả chấp, giải thoát nhân chấp, giải thoát đoạn, thường chấp, giải thoát tất cả chấp, giải thoát phân biệt chấp. Khi đã không còn phân biệt thì không còn năng phân biệt và sở phân biệt. Pháp không phân biệt cũng không lìa phân biệt.

Sao gọi là không phân biệt? Là không còn phân biệt ngã và ngã sở. Nếu không còn phân biệt ngã thì không còn lấy bỏ. Nếu không còn lấy bỏ thì là nhập vào giải thoát, lìa pháp, lìa trói buộc, hoặc pháp không phải lìa trói buộc, cả hai đều được xuất ly.

Sao gọi là lìa? Là lìa tất cả khổ.

Này các trưởng giả! Các ông nên cầu pháp xuất ly như vậy. Nhưng đối với pháp ấy không có pháp nào có thể chấp thủ. Vì sao? Vì còn chấp thủ thì còn sinh sợ hãi.

Khi ấy, Đức Thế Tôn muốn làm rõ nghĩa trên bèn lập lại kệ rằng:

Nếu còn chấp pháp thì còn sợ

Do sợ nên đọa vào đường ác

Nếu thấy nhân sợ hãi như vậy

Do biết pháp có nên chấp thủ

Nếu đúng như lý quán chánh đạo

Ánh sáng trí tuệ phá tối tăm

Do thấy được trí tuệ thù thắng

Nên biết dị tánh không thể được

Phải nên quán kỹ các không xứ

Vận động hư giả lại không thật

Trong đó chớ chấp môn an lạc

Thế gian hư cuồng vì khát ái

Biết rõ như thật đối pháp không

Biết các pháp không đều không thật

Ta được an lạc lìa khổ não

Cũng được không động vui tối thượng

Nếu hay hiểu rõ đúng như vậy

Thì biết tất cả pháp đều không

Do vậy thoát khỏi các nhân khổ

Tranh cãi từ đâu mà xảy ra

Bởi do dục vọng sinh chấp trước

Vì chấp nên sinh các phiền não

Chấp đó chính là tên của thủ

Do thủ cho nên sinh ba hữu

Vì hữu có sinh nên luân chuyển

Chấm dứt ba hữu tức không sinh

Pháp già, bệnh, chết cũng không có

Rốt ráo không thọ khổ vô thường

Nên biết không dục thì không thủ

Do không thủ nên không ba hữu

Nếu như hữu dứt tức không sinh

Khổ, già, bệnh, chết đều không thọ

Thế nên, này trưởng giả các ông

Đồng phát xả ly tâm chấp trước

Bỏ các quyến thuộc nhân thương yêu

Mau chóng thành tựu tướng Bí-sô

Biết rằng tài lợi các mong muốn

Phải cần sinh tâm biết vừa đủ

Tùy chỗ khiêm cung khởi hạ tâm

Hướng đến mọi người tăng thiện lợi

Chớ khởi ý chấp ta giữ giới

Chớ xem người là kẻ phá giới

Đối với giới tướng trì phạm ấy

Chớ khinh chê người là phạm giới

Ví như nai rừng bị mắc bẩy

Nên biết chính nó tự tổn hại

Quỷ trói buộc tâm hại cũng thế

Hủy người, bị hại cũng như vậy

Người ngu sinh các ý tổn hại

Khen mình chê người tội rất lớn

Người phá giới còn không hủy báng

Huống là người trì giới phạm hạnh

Người học trên chúng đủ dũng trí

Thường tu hạnh tịch tĩnh viễn ly

Lìa bỏ thân mạng không luyến tiếc

Cần cầu pháp giải thoát tịch tĩnh

Các kẻ ngoại đạo và điển chương

Căn bản không lợi đều xa lìa

Ham thích chánh pháp rất thậm thâm

Tuyên nói pháp ấy lý chơn không

Nếu biết tâm căn bản xứ này

Đó là trong ngoài mười hai xứ

Từ đó sinh khởi các nghiệp nhân

Nghiệp xứ cửu trụ gọi tư pháp

Nhãn căn, sắc cảnh hai thứ duyên

Nhãn thức sinh duyên là ba việc

Nếu không hòa hợp thì phá tan

Như không củi, lửa nghĩa như vậy

Như vậy chỗ sinh tất cả pháp

Hòa hợp lẫn nhau nên có sinh

Người tạo, người nhận thảy đều không

Chánh đạo thường hiện các tạo tác

Các pháp trong ngoài được thành thân

Trong đó nên biết pháp ngã không

Người ngu điên đảo tâm chấp trước

Đối ngã, ngã sở không biết gì

Trong mắt không pháp mà lại có

Bên ngoài cũng lại không sở đắc

Vô ngã, vô tác, vô thọ giả

Nên biết các pháp cũng như vậy

Không mắt, biến tư, dục giải thoát

Tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng vậy

Sắc không chuyển vào không tạo tác

Nên quán các pháp cũng như vậy

Như nước biển cả nổi cơn sóng

Tạm nổi bọt nước nhưng không thật

Hãy quán kỹ mắt cũng như thế

Không chắc, không lực, như bọt nước

Tự tánh năm uẩn giả hòa hợp

Như bọt nước kia không chắc chắn

Giải thoát tất cả các phiền não

Và sinh, già cùng các ưu não

Ta dạy các ông xuất gia rồi

Hiểu rõ tất cả pháp như huyễn

Không có lừa gạt tâm tín thí

Lại hay cúng khắp mười phương Phật.

Nghe Đức Phật nói chánh pháp thậm thâm, năm trăm trưởng giả được Pháp nhãn tịnh, xa lìa trần cấu ngay ở giữa đường. Ví như áo trắng dễ dính các màu khác, năm trăm trưởng giả này, ở nơi đây xa lìa trần cấu được Pháp nhãn tịnh cũng lại như vậy.

Lúc đó, Đức Thế Tôn lại vì năm trăm trưởng giả tuyên nói pháp yếu, chỉ dạy làm cho lợi ích an vui. Đức Phật dạy:

– Này các trưởng giả! Mắt rất hừng hẫy. Sao gọi là hừng hẫy? Là lửa tham, lửa sân, lửa si hừng hẫy; lửa sinh già, bệnh, chết, lo, buồn, khổ não hừng hẫy. Ta nói pháp này tự chịu khổ não.

Tai, mũi, lưỡi, thân, ý hừng hẫy cũng vậy. Sao gọi là hừng hẫy? Là lửa tham, lửa sân, lửa si hừng hẫy, lửa sinh, già, bệnh, chết, lo, buồn, khổ não hừng hẫy. Ta nói pháp này tự chịu khổ não.

Sắc trần hừng hẫy. Sao gọi là hừng hẫy? Là lửa tham, lửa sân, lửa si hừng hẫy. Các loại lửa thanh, hương, vị, xúc, pháp cũng lại như vậy.

Lại nữa, này các trưởng giả! Sắc uẩn hừng hẫy.

Sao gọi là hừng hẫy? Là lửa tham, lửa sân, lửa si hừng hẫy. Các loại lửa thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn hừng hẫy cũng lại như vậy. Nghĩa của mười tám giới pháp cũng thế.

Lại nữa, này các trưởng giả! Địa giới hừng hẫy, lửa tham, lửa sân, lửa si hừng hẫy. Thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới hừng hẫy cũng lại như vậy. Lửa tham, lửa sân, lửa si hừng hẫy. Sinh, già, bệnh, chết, lo, buồn, khổ não hừng hẫy cũng vậy. Ta nói pháp này tự chịu khổ não.

Lại nữa, này các trưởng giả! Mắt không chấp thủ, nên học như vậy. Tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng không chấp thủ. Sắc không chấp thủ; thanh, hương, vị, xúc, pháp cũng không chấp thủ. Phải nên học như vậy.

Lại nữa, này các trưởng giả! Sắc uẩn không chấp thủ. Thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn và mười tám giới đều không chấp thủ. Phải nên học như vậy.

Lại nữa, này các trưởng giả! Địa giới không chấp thủ. Thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới cũng không chấp thủ. Phải nên học như vậy.

Lại nữa, này các trưởng giả! Giới này không chấp thủ, giới kia không chấp thủ. Phải nên học như vậy.

Lại nữa, này các trưởng giả! Nếu mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý không chấp thủ, thì không có nương tựa. Sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp không chấp thủ, cho nên đối với các xứ không có nương tựa.

Lại nữa, này các trưởng giả! Sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn và mười tám giới không chấp thủ, cho nên đối với uẩn giới ấy không có nương tựa.

Lại nữa, này các trưởng giả! Địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới, vốn không chấp thủ, cho nên đối với sáu giới không có nương tựa.

Lại nữa, này các trưởng giả! Giới này, giới kia không chấp thủ, cho nên đối với tất cả thế giới không có nương tựa.

Lại nữa, này các trưởng giả! Nếu tất cả pháp không chấp thủ, thì đối với tất cả pháp không có nương tựa.

Này các trưởng giả! Tất cả pháp không sở đắc, cũng không phải không sở đắc. Nếu có khả năng hiểu rõ không sở đắc, không phải không sở đắc thì có khả năng giải thoát sinh, già, bệnh, chết, lo, buồn, khổ, não. Ta nói pháp này là giải thoát các khổ.

Khi ấy, Đức Thế Tôn muốn làm sáng tỏ nghĩa trên, lập lại kệ rằng:

Các thế gian này rất hừng hẫy

Hai lửa sinh tử đốt rụi sạch

Kẻ ngu nhiễu não không ai cứu

Đạo pháp Thánh Tôn thường bất diệt

Pháp nào làm ánh sáng thế gian

Có Phật Như Lai nay xuất hiện

Sát-na khéo quán môn chánh đạo

Phát khởi tinh tấn thường kiên cố

Thường quán các pháp không nương tựa

Ánh sáng trí tuệ phá tối tăm

Do thấy nên được tuệ thù thắng

Nên biết dị tánh không thể được

Nếu hay quán sát không nương tựa

Biết rõ tất cả pháp đều không

Biết rõ pháp môn không như vậy

Tâm Bồ-đề không, không sở hữu

Nên biết các pháp tham, sân, si

Ba ngọn lửa này rất mãnh liệt

Đốt sạch thọ mạng cả thế gian

Thùy miên ngủ mãi ngu không biết

Tất cả sinh già và bệnh, chết

Lo buồn khổ não luôn bức bách

Nên biết nhiễu não các thế gian

Tất cả pháp ấy không nương tựa.

Nghe Đức Thế Tôn nói chánh pháp như vậy, năm trăm trưởng giả tâm ý được sáng ra, liền bạch Đức Phật:

– Bạch Thế Tôn! Hôm nay chúng con quyết được thiện lợi, đối với pháp Phật phát lòng tin thanh tịnh xuất gia, lại ở ngay chỗ Phật đầy đủ tịnh giới.

Khi ấy, Đức Phật khen:

– Lành thay, các Bí-sô!

Đức Phật vừa khen xong, râu tóc của các trưởng giả liền rụng, thân mặc ca-sa, thành tướng Bí-sô.

Lúc đó, Đức Thế Tôn nói kệ rằng:

Các ông thọ trì y ca-sa

Râu tóc tự rụng đều thanh tịnh

Tay cầm bình bát tướng tròn đầy

Tất cả đều thành A-la-hán

Đã chứng quả rồi nương Pháp sư

Đều nói Ốt-đà-nam thanh tịnh

Ở trước hàng trời, người đại chúng

Viên mãn thanh tịnh tướng Bí-sô

Thuở xưa từng ở chỗ chư Phật

Đều tu hạnh bố thí rộng lớn

Một lời lành thay sinh hoan hỷ

Mọi nơi đều tu các thiện pháp

Nay được thấy ta xuất thế gian

Phát tâm thanh tịnh càng tối thắng

Do tâm thanh tịnh tối thắng ấy

Nên được nghe pháp tịnh tối thượng

Nghe Phật dạy rồi chứng Thánh quả

Xa lìa ngã kiến các chấp trước

Hiện tiền pháp không, ngộ viên thành

Đời này đã hết đều giải thoát.

PHẬT thuyẾt ĐẠI THỪA BỒ-TÁT TẠNG

CHÁNH PHÁP KINH