SỐ 266 — KINH PHẬT THUYẾT A-DUY-VIỆT TRÍ GIÀ

Phẩm 4: Tám Bậc

Phật bảo A-nan:

–Vì sao Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác, khen ngợi ý nghĩa tám đẳng của Bồ-tát? Là vì Bồ-tát đã xa lìa hẳn tám con đường tà để đi đến cửa giải thoát, nhưng không vướng mắc, không vin dựa vào tám con đường chân chánh, pháp hóa độ phàm phu, đứng vững nơi đạo nghĩa, đạt được Trung đạo, vượt khỏi phàm tục, nguyện đứng vững trong trí tuệ của đạo nhưng chẳng thấy là mình đến được con đường đó. Ra khỏi đường tà, thường trụ trong chánh quán, đạt tới cõi bình đẳng, dứt bỏ mọi tham đắm về thân mạng, nguyện sống trong đạo nghĩa đạt đến quả vị Phật, dứt trừ những ý tưởng về con người, thường nhớ nghĩ đến lời Phật dạy. Tâm bình đẳng đối với tất cả, xa lìa mọi mê đắm đối với chúng sinh, thường sống trong vô trụ, các pháp đều dứt. Vì sao? Vì các pháp không thể đạt được, cho dù thân tâm có dốc sức tôn sùng.

Bồ-tát lìa bỏ các sách vở thế tục, ham chuộng các kinh điển cứu đời, đạt được chánh định về pháp giới, không theo đạo pháp mà cũng không lìa bỏ cuộc đời, vì lìa bỏ cuộc đời thì mọi sự sẽ là vô nghĩa.

Bồ-tát tu tập theo lẽ bình đẳng, đoạn lìa mọi vọng tưởng, đắm trước, quá khứ, hiện tại, vị lai, tâm niệm không khác, không được ý đạo. Vì sao? Vì chí nguyện của các bậc Bồ-tát thảy đều là để đạt đến trí tuệ rộng khắp, cho nên lửa dữ hay đao gậy cũng không thể hại thân được các cõi đều lìa bỏ, chỉ mong đạt đến cõi Phật, không rời các con đường, không lập đến đi, chỗ qua lại của con đường được mở rộng ra tạo nên sự an ổn hoàn toàn, cho nên nói con đường Bồ-tát không có chỗ trụ. Vì sao? Vì Phật đạo vốn không, cho nên không có nơi chốn, do không có chỗ trụ nên dao nhọn không thể hại thân, đúng bước đường của bậc Vô học; Vô học cũng không có chỗ tìm cầu, chưa từng hâm mộ, chẳng được chí của bậc Thánh hiền, do vậy mà dao nhọn không hại được, vì thế cho nên dao không hại được thân, không thể dao động, tất cả đạo đều không, nhờ. Không tuệ phân biệt, nên dao nhọn không hại được, dùng lòng Từ bi thương xót rộng lớn đối với chúng sinh, đạt được cõi vắng lặng, an nhiên, bố thí rộng khắp, thương xót trừ bỏ tâm giận dữ. Hạnh Từ bi ấy làm tăng thêm trí tuệ sáng suốt, đem lòng Từ bi ấy hóa độ chúng sinh ở thế gian, thành tựu hạnh thương xót rộng lớn, không được giới hạn nơi con người thì hạnh Từ bi đó mới đầy đủ, dao nhọn không hại được.

Lòng Từ bi của Bồ-tát đối với chúng sinh ở cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, cho đến cả cõi pháp giới thảy đều bình đẳng vì đạo không chỉ có ngần ấy. Bồ-tát không dấy khởi sự nhớ nghĩ cũng không phát lộ giận dữ, lìa sự đùa bỡn đạt đến sự vắng lặng không còn các âm thanh. Pháp giới như vậy có khả năng độ chúng sinh các cõi. Bồ-tát tạo tác hành động, tất cả đều nên chuyên tâm, tất cả âm thanh, chỗ nào đi tới, các pháp không được kính thờ, cũng không an trụ vào đầu, cuối. Nơi chúng sinh hướng tới chỉ dùng âm thanh để nghe, là chỗ thông suốt của người giảng nói chánh pháp, hóa độ muôn loài, nói về ý tưởng hữu-vô phát khởi thành lời vậy. Lìa bỏ ngã tưởng, vượt qua các âm thanh, vượt qua các thứ tà mới đạt được giáo pháp ấy, hiểu tất cả các pháp, ngôn ngữ âm thanh, như vậy cũng không gọi là đã đạt được các pháp, cũng chẳng có ai được độ, đó gọi là tám bậc, không hề chưa từng đắm trước tất cả âm thanh.

Bấy giờ, Đức Phật nói bài tụng:

An trụ trong tám bậc

Đạt tám cửa giải thoát

Đối việc không vướng chấp

Đó gọi là tám bậc.

Vượt tám việc phàm phu

An trụ nơi chánh nghĩa

Chẳng thấy tuệ trung gian

Đó gọi là tám bậc.

Thoát khỏi việc phàm tục

An trụ trong Phật đạo

Bấy giờ không được gì

Đó gọi là tám bậc.

Dứt bỏ các tà kiến

Tu hành theo chánh kiến

Đạt đến đạo bình đẳng

Đó gọi là tám bậc.

Bỏ tham, ái thân mình

Đứng vững nơi đạo Thánh

Cho đến được thành Phật

Đó gọi là tám bậc.

Dứt dục vọng chúng sinh

Thường tu hành hạnh Phật

Ta, người đều bình đẳng

Đó gọi là tám bậc.

Vượt vọng tưởng chúng sinh

Trụ trong vô sở trụ

Các pháp đều vượt qua

Đó gọi là tám bậc.

Dứt bỏ các pháp tục

Kính tu theo Chánh pháp

Và dạy nghĩa vắng lặng

Đó gọi là tám bậc.

Lìa bỏ các pháp tục

Phật đạo cũng như vậy

Đối pháp ấy không đắc

Đó gọi là tám bậc.

Nói có một gốc thôi

Không có hai, bờ mé

Dứt bỏ ý niệm ấy

Đó gọi là tám bậc.

Không ở nơi trung gian

Chí dứt, bỏ mê đắm

Trí đạo đều như nhất

Đó gọi là tám bậc.

Không được tâm quá khứ

Đương lai cũng như thế

Bình đẳng ở hiện tại

Đó gọi là tám bậc.

Tâm không chỗ khởi đầu

Người phát tâm theo đạo

Tâm ấy chẳng thể được

Nhờ đâu để đạt đạo?

Vào được nơi không chấp

Như Thánh, không chỗ đạt

Nên dao cùng thuốc độc

Không thể làm hại thân.

Thoát ra khỏi năm đường

Gốc của mọi vọng tưởng

Gồm đủ sự qua lại

Đó gọi là không dối.

Lìa đạo không trở lại

Lời nói, ra âm thanh

Dứt bỏ đắm mê tiếng

Cho nên không tự dối.

Không rõ được nguyên nhân

Xưa nay cũng như vậy

Đi, lại chỉ tiếng thôi

Chỉ khuyến khích người học.

Giáo hóa nên dùng lời

An trụ cũng lại không

Nên tu học như thế

Vì thế chẳng tự dối.

Điều Bồ-tát tu tập

Học rõ tuệ như thế

Tất cả không chỗ đoạn

Đó gọi không tự dối.

Chẳng tham đắm thân mình

Dù có dao bén nhọn

Cũng không hại được thân

Không hề có dao động.

Tâm Từ trùm tất cả

Tâm Bi lớn ưa đạo

Dứt bỏ tâm sân, hại

Đao bén chẳng hại được.

Ví có kẻ muốn hại

Tự nghĩ thân là không

Mà đạt đến Phật đạo

Dao làm sao hại được.

Đạt đến lời an nhiên

Dứt hết các đường ác

Dứt sạch các tai ương

Dao bén chẳng hại được.

Thành tựu tuệ sáng suốt

Bậc Thánh đạt không thiếu

Sáng rỡ như Phật đạo

Nên dao chẳng hại được.

Cõi Dục và cõi Sắc

Vô sắc là ba cõi

Ba cõi này đồng nhau

Vì thế chẳng tự dối.

Đều thành tựu Chánh giác

Chẳng thấy tên khác nhau

Không bỏ sao sạch được

Thanh tịnh không đùa bỡn,

Vào con đường bình đẳng

Nên gọi là Bồ-tát.

Nếu mê đắm âm thanh

Chẳng lìa khỏi năm đường,

Tuy lời thông pháp giới

Lời giảng không thể đi

Đã đạt chẳng trụ nhẫn

Đó gọi là tám bậc.

Phân biệt các âm hưởng

Giảng pháp vắng lặng

Vô niệm, chẳng có tên

Nên gọi là tám bậc.

Dứt bỏ mọi âm thanh

Mà đạt cõi không tiếng

Không đắm tất cả tiếng

Đó gọi là tám bậc.

Nhờ tiếng hiểu các pháp

Tất cả pháp tự nhiên

Các pháp không có tên

Không thấy có kẻ độ.

A-nan cho nên ta

Khen ngợi tám bậc chánh

Tìm cầu ý nghĩa ấy

Đó cũng không đạt được.

Phật bảo A-nan:

–Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác đã hết lời khen ngợi Bồ-tát giảng về âm thanh tám bậc, dùng trí tuệ làm phương tiện khéo léo để nêu ý nghĩa nhằm hướng đến.

Phẩm 5: Nẻo Đạo

Phật lại bảo A-nan:

–Vì sao Như Lai khen ngợi Bồ-tát về việc tạo được sự phát triển đạo pháp? Là vì Bồ-tát luôn theo đúng phép tắc, có thể thông đạt đến tâm của Phật.

Bồ-tát an trụ ở đây để khởi lên những tạo tác hành động, không hề bám chặt nơi chỗ mình đứng, chẳng tiến tới, không lười nhác, vượt qua tất cả pháp, chỉ nhằm đạt đến pháp Phật, không mê đắm ở chỗ thi thố lòng nhân, cũng chẳng nương tựa các pháp, dứt mọi hành động đắm trước mà Phật đã chỉ rõ, gồm đủ các diệu hạnh, đạt đúng theo bước đường đi của Phật.

Bồ-tát luôn tinh tấn, sức lực mạnh mẽ, tâm Từ bi nhẫn nhục không hề trễ nhác, dứt bỏ kiêu mạn, mến mộ tìm cầu đạo nhiệm mầu, Đức Thế Tôn là Bậc Tối Thượng nhưng không mê đắm Thánh hạnh, cũng như không chấp vào hạnh đó.

Bồ-tát sống trong đạo mà tìm cầu các pháp, ở chỗ tìm cầu ấy dứt khoát là không thể đạt được, mà cũng không hề bị chao đảo, tuy an trụ trong đạo nhưng vẫn luôn bàn về lẽ sinh tử. Trí tuệ Phật là bình đẳng, lìa bỏ mọi dục lạc, những thứ khiến cho trí tuệ mình bị che lấp, diệt trừ tất cả mọi tham đắm về thân và tà kiến, siêng năng tu tập, quán tưởng Phật, xét sự tinh tấn kia để theo đúng phép tắc của Phật, dứt sạch mọi vọng tưởng, vượt qua sự chia cách bỉ ngã. Đó chính là sự phát triển của đạo.

Bồ-tát không chấp nê vào đường Phật đi, giác ngộ về pháp vô vi, không nghi ngờ về trí tuệ Phật và giới cấm của Phật, không ngã theo đời cũng không khư khư chấp giữ vào giới luật, do không thấy thật có nên chẳng có thái độ bám víu vào giới, hoàn toàn rũ bỏ nhưng cũng không loại trừ hẳn ba thứ trói buộc.

Bồ-tát an trụ trong ba cõi nhưng được sự an ổn hoàn toàn, luôn để tâm đến tư tưởng của chúng sinh, không dựa dẫm cũng không ngăn lấp, lìa bỏ tất cả mọi đắm trước để đạt được Phật đạo, đạt đến cõi vắng lặng, chẳng chấp thân mạng mình, các thứ tài sản có thể bố thí mà không bỏn xẻn, các căn thường an vui dứt bỏ mọi hình thức giận tức, dốc tu theo hạnh Phật, tuy đem ân ích để cứu giúp quần sinh thoát khỏi khổ ách nhưng không phải là sự bố thí bừa bãi, đối với người đã được cứu độ, Bồ-tát không trụ vô vi nên vượt qua mọi vọng tưởng, sinh khởi pháp vô niệm, dứt bỏ mọi vọng chấp của con người để đạt đến trí tuệ giác ngộ.

Bồ-tát không hề sợ hãi các cuộc họp đông đảo luận bàn về lẽ vắng lặng nhằm làm thanh tịnh Phật đạo, vượt qua mọi khó khăn, chẳng sợ sinh tử. Vì sao? Vì Bồ-tát đã đạt được pháp an nhiên không chút lỗi lầm, cáu bẩn, an trụ trong cõi nhiệm mầu an vui của Phật, rõ lẽ không đến không đi, diệt sạch mọi thứ vọng chấp, nhằm làm cho chánh đạo thêm sáng tỏ và thanh tịnh.

Bấy giờ, Đức Phật nói bài tụng:

Giảng, luận về nẻo đạo

Phật, Thánh không nghĩ bàn

Chấp chúng sinh có trụ

Lấy đạo làm chỗ nương.

Tuệ Thánh an vui nhất

Chẳng mắc lưới vọng tưởng

Vắng lặng, chẳng chấp trước

Đối vô sở đắc ấy.

Kẻ đã đạt được đạo

Chí Bồ-tát vững mạnh

Chỉ hướng theo lời Phật

Thế Tôn không ai hơn.

Chí vì đạo dứt tham

Tâm luôn có trí sáng

Đó chính là nẻo đạo

Không nương, không mê đắm.

Gọi là tưởng sinh tử

Tâm Phật cũng như vậy

Đầy đủ bình đẳng chánh

Đó gọi hiểu nẻo đạo.

Không có các ngăn che

Giảng nói về đạo pháp

Cho nên dứt tất cả

Rõ ấy là nẻo đạo.

Chúng sinh đều nương thân

Khởi tâm quán Phật đạo

Ý chí ấy quán sát

Thường thấy rõ đường Phật.

Gốc thân thường sinh, kết

Tưởng xấu, nguy có ngã

Cho nên không bụi bặm

Không mê đắm Phật đạo.

Chí vẫn còn hồ nghi

E không được thành Phật

Cởi mở do dự ấy

Đứng vững trong Phật đạo.

Giả sử biết rõ giới

Cùng lời Phật răn cấm

Dứt bỏ các tưởng giới

Không nên cấm không cấm.

Vượt qua khỏi ba kết

An trụ trong ba cõi

Ắt đạt đến Phật đạo

Nhận rõ tưởng chúng sinh.

Tu phép tắc không minh

Nguyện trí tuệ rộng lớn

Đạt chí Thánh vắng lặng

Chẳng chấp đắm Phật đạo.

Tâm thường xả, bố thí

Trừ bỏ vẻ giận tức

Vì thế chẳng tiếc thân

Giữ đạo không buông lung.

Tất cả chẳng tiếc xót

Cứu giúp mọi khổ não

Đó chính là nẻo đạo

An trụ nơi đường chánh.

Không hề sinh vọng tưởng

Nên tu không chỗ đắm

Do đấy mà dứt sợ

Không sống vô giới cấm.

Nếu tu các kinh sách

Khéo léo bỏ mong cầu

Tỏ ngộ mọi âm hưởng

Xử thế không còn sợ.

Dù đến trong chúng hội

Cũng không các khó khăn

Bèn nêu pháp an nhiên

Làm thanh tịnh Thánh đạo.

Khi tạo khởi tưởng người

Để hiểu hạnh tự nhiên

Nếu người không mạnh mẽ

Sẽ khó lìa sợ hãi.

Nếu bỏ các họa, hại

Nên chẳng sợ trước, sau

Đạt được đạo thanh tịnh

Lìa cấu, an vui nhất.

Hiểu rõ, dứt nẻo ác

Do vậy không sợ hãi

Phép tắc trên bình đẳng

Ân đạo không hề lìa.

Đó là pháp Bồ-tát

Là việc hiện nẻo đạo

Dùng độ kẻ yếu lười

Khéo dẫn dắt, nên nói.

Nhờ phương tiện hay khéo

Giảng nói đạo Phật Thánh

Bồ-tát đã hội nhập

Làm người chỉ dẫn đường.

Pháp Đạo sư giảng nói

Dùng phương tiện thích hợp

Hành gốc cũng như vậy

Chí mến mộ Phật đạo.

A-nan! Ta vì thế

Nói rõ về nẻo đạo

Mịt mờ do ý lấp

Nhiều vọng, cầu như thế.

Vì nói không hiểu được

Tâm tối tăm ngu si

Chê bai trí tinh tấn

Nghe các bậc chí sâu.

A-nan! Ta vì thế

Hết lời khen nẻo đạo

Nêu rõ Bồ-tát không

Các vị phải nghe hiểu.

Vô số trăm ngàn sách

Dẫn dạy về nẻo đạo

Âm thanh của đường đi

Là hiện đường Phật sáng.

Phật bảo A-nan:

–Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác đã làm sáng tỏ hết mực về hạnh Bồ-tát phát huy đạo pháp. Phải biết rằng đó cũng là dùng phương tiện khéo léo để nêu rõ ý nghĩa vậy.

Phẩm 6: Vãng Lai

Phật lại bảo A-nan:

–Do đâu Như Lai nói hết sức rõ ràng về sự vãng lai của Bồ-tát?

Bấy giờ, Bồ-tát nhập vào Phật đạo, trí tuệ không thể suy nghĩ bàn luận, chí nguyện mong cầu sự giác ngộ như Phật với vô lượng nhân duyên, đối với những sự ồn náo không hề gây tạo.

Bồ-tát suy xét đến cùng về Đại đạo, dùng trí tuệ dứt trừ các duyên, hâm mộ tìm cầu ánh sáng trí tuệ của Phật, mong đạt các pháp thiền định dứt loạn tưởng, vượt hơn các thứ thiền định khác, giũ bỏ các bụi bặm cấu nhiễm, nhằm thấu đạt các pháp và kinh sách của Phật, hiểu rõ tất cả kinh, chỉ tìm ý nghĩa của kinh.

Bồ-tát chính là ánh sáng của đạo đức mà Như Lai luôn che chở giúp đỡ, các bậc ấy không hề bị dao động mà cũng không có sự dời đổi, nhớ nghĩ chúng sinh trong pháp giới tâm ý bị che lấp, gặp phải bao nỗi thống khổ, lại chẳng hiểu biết gì về kinh điển của Phật.

Bồ-tát mến cầu Phật đạo, là để được đứng vững trong trí tuệ ấy, chí nguyện lớn lao sáng tỏ, tu tập căn, lực, giác ý là nhằm để biết rõ về ba cửa giải thoát, phân biệt ý nghĩa đó. Bồ-tát luôn suy nghĩ: “Thân ta phải làm gì để giáo hóa mọi người khiến họ cũng kính mến Phật đạo, nên đem trí tuệ sáng tỏ ấy mà khuyến khích, giáo hóa các đạo tràng, mong được Phật nhãn, tâm không bị che lấp.”

Bồ-tát nhập vào chánh quán, dắt dẫn làm lợi ích cho thế gian, là nhân của trí tuệ, trên hết của chư Phật, Bồ-tát, nếu trí tuệ không thông tỏ tất cả nơi quy hướng của các pháp, thì coi như ánh sáng của sự giác ngộ chưa có thể đạt được. Do vậy mà các bậc Thánh không mong chúng sinh liền được đứng vững ngay trong đạo, đối với mọi trí tuệ ấy phải thông tỏ các pháp là không có nơi chốn, cho nên đời đương lai quán sát thế giới chúng sinh.

Bồ-tát cầu ở chốn vô tâm, mến mộ pháp bất niệm, cõi ấy không thể đạt được vì nó không đến không đi, thành tựu chúng sinh đi cũng không đi, giáo hóa người dân thấy rõ nơi chốn của đám lê dân lầm than, nhận rõ ý nghĩa đó tùy theo sự khai hóa thấy được các pháp. Tất cả chúng sinh đều tồn tại trong pháp giới, điều ấy vượt khả năng thấy biết của mắt trần, hội nhập pháp giới thì thấu suốt tất cả kinh điển là bình đẳng.

Bồ-tát quán tưởng Đại đạo, dùng trí tuệ của Phật, Thánh đế dẫn dắt những kẻ chẳng biết, chẳng hiểu đến với đạo, khiến họ mong cầu để đạt được sự giác ngộ như vậy. Nhưng Bồ-tát cũng không hề bám chặt vào trí tuệ ấy, vì nó luôn lìa mọi bụi bặm cấu uế, nên trí tuệ ấy không chỗ nào không có, nhưng nếu vướng mắc vào nơi chốn ấy thì cũng không có được trí tuệ để mong đạt đúng theo con đường đi lớn lao sáng tỏ của Phật, cũng như không thể trông thấy Phật. Đó chính là trí tuệ vĩ đại sáng chói trong các thứ trí tuệ, hơn hẳn mọi thứ trí tuệ khác, vì nó dứt bỏ sự tìm cầu cũng như không có nơi chốn để mến mộ. Đó gọi là trí tuệ sáng suốt của Phật, nếu Bồ-tát thực hành thì sẽ đạt được trí tuệ ấy. Cho nên mong cầu đến đi gọi là vãng lai.

Nên có bài tụng như sau:

Trí ấy có đến đi

Tuệ Phật khó nghĩ bàn

Cho nên gọi đến đi

Chí cầu nơi Phật đạo.

Khai hóa nhiều nhân duyên

Mới theo đúng đường Phật

Việc ấy thuận trí tuệ

Mến cầu chẳng trở lại.

Không nương tất cả thiền

Giáo hóa khắp quần mê

Muốn cứu giúp tất cả

Đầy đủ sự, đến đi.

Kinh Phật pháp bình đẳng

Nhận rõ người vô tướng

Hiểu rõ gốc vốn không

Nên gọi là đi đến.

Người đạt được pháp ấy

Rõ biết tất cả tuệ

Ta cũng sẽ được thế

Muốn tìm nơi an trụ.

Chưa từng khuyên chúng sinh

Và chấp các pháp giới

Nên nói có đến đi

Chẳng gần chốn trở về.

Lo nghĩ vô số người

Trí kém, luôn gặp họa

Muốn đạt được trí tuệ

Phải cầu đạo của Phật.

Căn, Lực và Giác ý

Giảng thiền, ba giải thoát

Nhận rõ nghĩa ấy rồi

Nên cầu đạo của Phật.

Chí mến mộ đạo tràng

Chỗ dựa Phật quá khứ

Nên gọi là đến đi

Nên lập ra Đại Thánh.

Ưa mến mắt thương xót

Mắt Phật không nghĩ, bàn

Nên gọi là đi đến

Ngưỡng mộ đạo của Phật.

Cầu đạt như Phật, Thánh

Nghĩa nhiệm mầu của Phật

Tự mong cầu tuệ ấy

Nhất thiết trí trên hết.

Tỏ ngộ trí sáng ấy

Chỗ về tất cả pháp

Tuệ ấy chẳng thể được

Và cả người cầu đạo.

Cứu giúp vô số người

Đứng vững trên trí tuệ

Nên gọi là đến đi

Người đến có chỗ cầu.

Mong đến thấy cõi Phật

Cõi người không nghĩ, bàn

Nên gọi là đến đi

Cứu độ hết chúng sinh.

Tỉnh sát cõi chúng sinh

Tìm cầu chẳng thể được

Nên gọi là đến, đi

Tâm mến mộ pháp giới.

Chúng sinh không nẻo hướng

Và tất cả cõi người

Nếu thông tỏ chốn ấy

Thì nhận rõ chỗ đến.

Thấy tất cả các pháp

Thấy đó nhưng không hiện

Thường nhất tâm định ý

Cầu đạo lớn của Phật.

Tuệ nhiệm mầu như thế

Vô cấu và thanh tịnh

Sự phân biệt sáng suốt

Trí ấy chẳng thể được.

Điều Bồ-tát vui thích

Khai hóa các chúng sinh

Đạt được trí sáng suốt

Duyên nào đến nơi ấy.

A-nan! Ta vì thế

Giảng, nói về đến, đi

Vì hạng căn trí thấp

Thấy được chỗ niệm khởi.

A-nan! Ta vì thế

Giảng nói, việc đến, đi

Kẻ dốc sức tinh tấn

Liền tỏ ngộ lẽ ấy.

Người có đức phân biệt

Hiểu được nghĩa sâu nhiệm

Đạt được các lẽ ấy

Mau được thành đạo lớn.

Phật bảo A-nan:

–Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác đã giải bày nêu rõ về hành trạng của Bồ-tát. Nên biết rằng nghĩa ấy cũng dùng phương tiện khéo léo để diễn đạt vậy.

KINH PHẬT THUYẾT A-DUY-VIỆT TRÍ GIÀ

QUYỂN TRUNG

Phẩm 7: Không Trở Lại

Phật lại bảo A-nan:

–Do đâu Như Lai hết mực khen ngợi về việc không trở lại của Bồ-tát?

Vì đối với Bồ-tát tất cả sự tồn tại, mọi nơi chốn hành động tạo tác đều nhằm vượt qua ba cõi để đạt tới ánh sáng của Phật, dứt bỏ các hành, đã hàng phục được các hành thì không còn trở lại nữa. Vì sao? Vì Bồ-tát đã nhận thấy tất cả các pháp không hề có đi đến hay trở lại, đã vượt khỏi thế giới phàm phu, lìa bỏ trí tuệ thế tục.

Bồ-tát đã hội nhập trí tuệ giác ngộ của Phật, đạt diệu lý Vô sở trụ và các pháp bình đẳng. Vì sao? Vì Bồ-tát đã tạo được cõi vắng lặng, không còn bị chao đảo của hạng phàm phu, không nhờ dựa vào Thánh đạo để lấp các nẻo ác, thoát khỏi dục tình, không còn tham đắm trong cảnh áo cơm, đạt tới nẻo sáng suốt tột bậc.

Bồ-tát cũng giũ bỏ các thứ kiến chấp, không còn mê đắm, dứt bỏ tất cả sáu mươi hai thứ tà kiến, thoát khỏi sinh tử quán sát Nê-hoàn, dứt bỏ mọi vọng tưởng đạt đến cõi vô vi.

Bồ-tát không kinh sách, tịnh uế, đường ác, dứt bỏ thái độ cao ngạo cho mình là hơn hết. Bồ-tát đã ra khỏi cái nguồn tạo nên bao tối tăm, ưu khổ, phá bỏ ái dục, diệt trừ mọi mê mờ, nhổ sạch gốc rễ tham ái dục lạc cùng bao thứ phiền não trói buộc, tự chiến thắng kiêu mạn buông lung, chính là những chướng ngại, xa lìa hiểu biết thế gian, do đấy mà luôn nhớ nghĩ đến Phật thừa, nhằm đạt được trí tuệ của bậc Thánh.

Bồ-tát quên mình nhằm dứt bỏ ái lạc trong cõi Dục, tu tập theo cội gốc thanh tịnh, là chí nguyện của các bậc Thánh đời quá khứ, đạt đến trí tuệ vô thượng của các Đức Phật và mở rộng sự hiểu biết ấy, được tất cả chúng sinh hết mực tôn quý, xem tất cả các thừa là trí tuệ Phật. Mọi nhận thức và tư duy mà Bồ-tát đạt được chính là vô tưởng về ngã, pháp, dứt bỏ tất cả các mối hồ nghi. Bồ-tát đạt đến như vậy thì không còn trở lại nữa.

Phật lại hỏi A-nan:

–Nếu như có người chẳng thể an trụ nơi đạo thì phải giúp cho họ đứng vững trong đạo. Điều đó càng hiểu rõ là chúng sinh đều có sẵn sự sáng suốt để tiếp cận đạo, có khả năng hiểu biết như vậy thì chế ngự mọi vọng tưởng của con người. Vì sao? Vì mọi nhận thức về muôn vật là không, thế giới con người có luận bàn, trí tuệ của đạo là bình đẳng. Vì sao? Vì sự nhận biết rõ như thế đối với các loại chúng sinh thấp kém là không, mà đối với hạng người ở cõi thanh tịnh cũng là không, xa lìa mọi vọng tưởng. Tất cả mọi người cùng với không chẳng có khác nhau, chẳng có thân mạng, chẳng được tồn tại lâu dài nên cũng là không. Nhưng hư không không phải là không, cũng nên lìa bỏ tất cả vọng tưởng.

Bồ-tát đạt pháp vô niệm để hướng đến đạo, diệt trừ mọi vọng niệm của chúng sinh. Suy nghĩ về hư không không bỏ mà cũng chẳng thể không bỏ. Vì sao? Vì tất cả các pháp đều bình đẳng thanh tịnh, tất cả chúng sinh đều không thể bỏ. Bồ-tát bình đẳng về xả bỏ nên gọi là vô sở đắc. Đã không có sự đạt được cho nên cũng chẳng đến, điều đó được gọi là không trở lại, đối với tất cả các pháp hữu vi, vô vi thảy đều tỏ ngộ nơi tụ hội của chúng. Vượt qua được các tai hoạn ấy nên gọi là chẳng trở lại.

Bấy giờ, Phật nói bài tụng:

Pháp ấy không nơi sinh

Tạo tác nên có chốn

Dứt bỏ các chỗ trụ

Đó là chẳng trở lại.

Nhận rõ sự qua lại

Không đắm tất cả pháp

Chỗ trụ không thể được

Do đó chẳng trở lại.

Các hạnh của phàm phu

Và lời của Phật dạy

Không thể lường như thế

Nên nói chẳng trở lại.

Các pháp không nơi đến

Cũng chẳng có chốn trụ

Đạt lẽ không khứ, lai

Đó là chẳng trở lại.

Người nào chưa từng đến

Chẳng bước tới ba đường

Đi đến nẻo sáng Phật

Nên nói chẳng trở lại.

Quyết dứt tất cả dục,

Dối uống ăn không đắm,

Được đến nơi đạo tràng,

Nên nói chẳng trở lại.

Mọi tà kiến có, không

Rõ sáu mươi hai loại

Không rơi vào cõi ấy

Nên gọi, chẳng trở lại.

Pháp ấy không đầu cuối

Đã bỏ mọi sợ hãi

Tuệ ấy vốn như không

Cho nên chẳng đến được.

Thuận vắng lặng vô vi

Không đắm các phiền não

Dứt trừ các vọng niệm

Do đó chẳng nơi đến.

Đã dứt các nẻo ác

Trừ sạch các cấu nhiễm

Tu vắng lặng vô vi

Nên nói: chẳng trở lại.

Hàng phục được ma ác

Cùng bao thứ binh đao

Dứt hẳn mọi vọng niệm

Do đó chẳng nơi đến.

Nhổ gốc si, ưu phiền

Dứt bỏ gốc ái dục

Dập tắt lửa tham dâm

Nên nói, chẳng trở lại.

Hàng phục các trần cấu

Giũ sạch các vọng tưởng

Rốt ráo được giác ngộ

Nên nói, không trở lại.

Lìa bỏ hết sầu muộn

Dẹp bỏ tâm cống cao

Nhớ dứt thân năm ấm

Nên nói, chẳng trở lại.

Chí nương theo ánh sáng

Phật thừa không gì trên

Không tham họa ái dục

Nên nói, chẳng trở lại.

Đã biết chốn Phật ngự

Bậc nhất trong các kho

Phật quá khứ hiện bày

Nên nói, chẳng nơi đến.

Chốn ấy là an vui

Phật, Thánh không gì trên

Dứt các thứ nghi ngờ

Nên nói, chẳng nơi đến.

Dẫn dắt vô số người

Khiến đứng trong Phật đạo

Đã được phép tắc Thánh

Nên nói, chẳng nơi đến.

Hiểu rõ không vô giới

Tâm bình đẳng cõi người

Xa lìa mọi vọng chấp

Nên nói, chẳng nơi đến.

Hiểu rõ tất cả cõi

Pháp giới cũng như vậy

Chúng sinh chẳng thể được

Nên nói, chẳng nơi đến.

Nhận rõ đám lê dân

Hư không chẳng nhớ nghĩ

Tất cả pháp như vậy

Nên nói, chẳng nơi đến.

Kẻ nào đạt vô tâm

Dứt hết các vọng tưởng

Các niệm chẳng thành đạo

Nên nói, chẳng trở lại.

A-nan! Ta vì thế

Khen, nói việc chẳng lại

Các việc đều không lại

Được trụ trong Phật đạo.

Phật bảo A-nan:

–Do đó mà Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác khen ngợi Bồ-tát là chẳng trở lại. Cũng nên biết rằng điều này là phương tiện khéo léo để nêu lên vậy.

Phẩm 8: Không Vướng Mắc

Phật lại bảo A-nan:

–Vì sao Như Lai khen ngợi Bồ-tát là không hề vướng mắc?

Vì Bồ-tát đã diệt hết thảy mọi hành, lìa khỏi nơi chốn phát sinh ra chúng, không dựa vào các Đức Phật để độ thoát chúng sinh, không còn tạo tác để gây nên những cấu nhiễm của phiền não, cũng như đã dứt mọi khổ vui, chỉ nhắm cứu giúp muôn loài, vì thế nên gọi là không vướng mắc.

Bồ-tát lìa bỏ mọi vọng động chao đảo của sự tìm cầu, đạt đến cõi vô sở trụ, xem tất cả các pháp đều không, hiểu rõ lẽ vắng lặng, không chạy theo các vọng tưởng, dùng định để dứt bỏ các suy nghĩ, vọng tưởng cho dù có kẻ muốn phá hoại chí nguyện của mình, đã nhận thức các pháp là không nên không còn vướng mắc, đối với Phật đạo đã dứt sạch mọi vọng tưởng, đầy đủ tánh chất tự lập tự độ nên gọi là không vướng mắc.

Bồ-tát giảng nói kinh sách để phá bỏ mọi thứ mê lầm, khen ngợi các Đức Phật thời xưa là Bậc Đẳng Chánh Giác, từ đó giáo hóa chúng sinh trong hiện tại và vị lai.

Bồ-tát không buông lung, được thanh tịnh, không nhơ uế chỉ bàn luận về lẽ vắng lặng nên gọi là không vướng mắc.

Bậc Bồ-tát Đại sĩ khai mở, hóa độ mọi người đứng vững trong Phật đạo, mong đạt đúng con đường các bậc Thánh đã đi, đối với tất cả các pháp không còn bị ràng buộc, đầy đủ tâm Từ bi để thực hiện lòng nhân ái của Phật, không hề bám víu vào một nơi nào, tâm từ thể hiện như vậy nên gọi là không vướng mắc.

Bồ-tát hóa độ chúng sinh mà không thấy mình hóa độ được người nào cả, tâm đại Bi rốt ráo, thông tỏ lẽ vô trụ, nên gọi là không vướng mắc. Vì tất cả chúng sinh nên thi ân bố thí, nhận thức và lãnh hội đạo pháp trên tinh thần vô tướng, dứt bỏ mọi thứ vọng tưởng nên gọi là không còn vướng mắc.

Bồ-tát khen ngợi lực dụng của sự giác ngộ, thể hiện ý nguyện đạt lẽ bất trụ, nhổ sạch mọi gốc rễ của vọng chấp phân biệt, chí nguyện hóa độ chúng sinh, thông tỏ các pháp đều thanh tịnh khiến cho nghĩa mầu của đạo được thành tựu, không hề có mảy may cố chấp bám dựa nên được gọi là chẳng còn vướng mắc.

Bồ-tát hành hóa đều không vướng vào nơi chốn, tạo tác thì không hề tham tiếc thân mạng, đối với muôn vật cũng không có chỗ nương tựa, chỉ mong đạt sự hòa hợp với mọi người chứ không hủy diệt muôn vật, từ đó giảng nói các pháp hữu vi, như thế thì gốc vốn là không, nên gọi là không vướng mắc.

Bồ-tát đến các cõi Phật, nơi đi tới không có chỗ đến, xem chư Phật, Thánh là bậc tôn quý không dấy khởi niệm phân biệt gốc ngọn, con đường giác ngộ là không, là vắng lặng, nên gọi là không vướng mắc.

Bồ-tát không có chỗ nương dựa, an lập như cõi này, đối với vô lượng cõi nước đều xem là bình đẳng, thế giới không đùa bỡn thiếu thanh tịnh, trụ trong cõi phước đức là không, không có các cõi nước, không có lui sụt, không có người nữ, dứt trừ các tâm phiền não, ngủ nghỉ, dứt sạch mọi chốn ngăn che trói buộc, đạt đến cõi Phật Thánh, hàng phục được các ma, xua tan kẻ thù nhập vào cảnh vắng lặng, biến hóa diệu dụng, giữ vững ở cõi đại nguyện của mình, trừ bỏ ý tưởng mong đạt về một cõi nước nào đó.

Bồ-tát đầy đủ vẻ uy nghi rực rỡ của Phật, trụ nơi vô trụ, lãnh hội được dấu ấn thanh tịnh của tâm Phật, tạo được sự an lạc khắp chốn.

Bồ-tát lìa bỏ tất cả những trang sức quý giá nơi thân mình vì chúng cũng như viên ngọc có tỳ vết, chỉ tạo nên các cấu nhiễm, rốt ráo vô vi là hơn hết tất cả, được như vậy là đã thâm nhập vào cõi nhiệm mầu của Phật, quán các pháp đều không, đạo hạnh đầy đủ nên gọi là không vướng mắc.

Bồ-tát dứt bỏ mọi thứ dục lạc, cho đến cội gốc của chúng, đối với tất cả các pháp không hề biểu lộ sự tức giận, phẫn nộ, vắng lặng bình đẳng đó là trí tuệ Phật, thân miệng ý an trụ trong vắng lặng vô thượng.

Bồ-tát mến cầu Thánh đạo nhưng không chấp nê vào con đường các bậc ấy đã đi, không suy nghĩ theo kẻ khác, luôn thương nhớ chúng sinh, vô tâm, bất tâm, khuyến hóa vô số ức trăm ngàn người, khiến họ đến với đại đạo, mở bày dắt dẫn bao loại sơ cơ khiến họ nhớ nghĩ các người, vật trong Phật pháp.

Bồ-tát dắt dẫn làm lợi ích cho vô số chúng sinh nhất là hạng thấp kém, khiến họ phát tâm quy ngưỡng về Phật, không gì sánh bằng.

Bồ-tát xem hết thảy các pháp đều là không, không có sự khác nhau, cái gốc nhận thức của Bồ-tát là không tuệ, cùng đứng vững trong đó, dứt mọi vọng tưởng phân biệt. Đã đạt được điều ấy thì cũng biết rõ là không hề có chỗ để nương dựa bám víu, từ đó thích ứng với chúng sinh mà giảng nói chánh pháp cho họ nghe.

Bồ-tát không chuộng các thứ lợi dưỡng, cũng không dựa vào kinh sách, lìa hết các căn, giảng pháp như vậy, vĩnh viễn mình chưa lúc nào dùng lời nói để giáo hóa muôn loài, không thấy độ người, không thấy cứu giúp chúng sinh, dứt sạch mọi vướng mắc các việc, dứt hết tham, sân, trừ bỏ kiêu mạn, quán tất cả các pháp không sinh, không diệt, phát tâm khai mở hóa độ chúng sinh muôn vật, giúp họ nhận thức chính xác và đúng đắn về lẽ sinh tử cũng như bao nỗi đau khổ của kiếp người. Phàm phu bất động thì được giải thoát. Là người góp phần phát huy sự tồn tại của Phật pháp, nhưng không vướng mắc vào việc mình làm. Hóa độ mà không dựa, không trụ vào đấy, đó là điều mà Bồ-tát phải gắng sức dứt trừ mọi vọng chấp mới đạt được.

Dẫn dắt, đem lại lợi ích đối với chỗ nương dựa mình khiến họ dứt mọi vọng tưởng về Phật, cũng là điều mà Bồ-tát phải gắng sức hết mực mới thực hiện được. Tâm Bồ-tát luôn ở rộng về hướng vô niệm dùng mọi nhân duyên giúp cho đạo phát triển, xa lìa những kẻ si cuồng giả trá, tâm ý rối loạn, đầy đủ các pháp Tam-muội, thành tựu chánh định, không có các vọng tưởng điên đảo, mọi tà kiến để đạt tới trí tuệ chân chánh, giúp cho hàng Thanh văn mến mộ mà trở lại đi theo con đường Bồ-tát đã đi.

Bồ-tát chế ngự mọi sự nương tựa vào cha mẹ, vợ con, nhà cửa, anh chị em, dứt trừ mọi hệ lụy của ân ái, vượt qua mọi tham đắm về tài sắc, cõi nước, muôn vật, lìa bỏ mọi ý tưởng tham cầu vì đó là phiền não điên đảo, khai mở hóa độ những kẻ còn mang nặng ý tưởng tham đắm về muôn vật.

Bồ-tát cũng lìa bỏ mọi sự quyến luyến về gia đình để đến chỗ vắng lặng, thoát khỏi mọi hình tướng lười nhác dư đầy thiếu kém, dứt trừ các pháp tham dục cấu uế để đạt tới cảnh giới Phật, làm cho diệu lý của đạo được hưng phát, tâm không hai không hề khởi lên ý niệm phân biệt đây là pháp vô vi, kia là các pháp sinh tử, nhân duyên, không nhân duyên, đạo ý, tục tâm, phạm giới, giữ giới... Bồ-tát mở bày hóa độ những người ấy, tức là những kẻ còn mang nặng tư tưởng nhị kiến, khiến họ đạt được vô niệm, đoạn tận các gốc rễ nên gọi là không vướng mắc.

Bồ-tát đã vượt lên mọi khái niệm đối đãi như các Thần và Hiền thánh, lười nhác và tinh tấn, người nam và người nữ, ngu si và thông minh, giác ngộ và mê lầm... khéo dẫn dắt mọi người khiến tâm họ đạt được lẽ bất nhị, giúp cho chúng sinh tiến tới con đường giác ngộ nên gọi là không vướng mắc.

Các Bồ-tát này đã thành tựu ý nguyện không lui sụt, hoặc có người lãnh hội ý nghĩa sâu xa của kinh điển, cũng gọi là chẳng còn vướng mắc.

Các vị Bồ-tát ấy dù là xa đạo hay gần đạo vẫn luôn nhận rõ được ý nghĩa đó, không còn sinh ý tưởng nhị kiến, đạt đến đúng con đường của bậc Thánh, hội nhập cảnh giới không sinh diệt Nê-hoàn.

Bồ-tát luôn lìa bỏ các vọng niệm dấy khởi để thấu đạt diệu lý Vô sở trụ, chỉ duyên theo các pháp mà khai mở hóa độ con người, như thế là an nhiên mà hiểu rõ tất cả các pháp, giảng nói về không gốc rễ cho nên gọi là không còn vướng mắc.

Bấy giờ, Đức Phật nói bài tụng khen:

Dứt trừ tất cả hành

Bậc tôn cũng như thế

Lìa bỏ mọi lời dạy

Nên gọi không đắm mê.

Diệt sạch mọi phiền não

Độ thoát bao khổ đau

Cứu giúp các chúng sinh

Đó gọi không đắm mê.

Xét người, không thể được

Dục cấu cũng như thế

Các pháp không thể nắm

Nên gọi không đắm mê.

Giũ sạch các điên đảo

Lập tâm không mê hoặc

Nhận rõ các pháp không

Nên gọi không đắm mê.

Hiểu rõ biết nghĩa không

Không có các vọng tưởng

Lìa bỏ mọi điên đảo

Đó là không đắm mê.

Dứt bỏ mọi vọng tưởng

Cùng niệm xấu mọi người

Tâm ý không tà loạn

Nên gọi không đắm mê.

Rõ không, chẳng chỗ nương

Phật đạo chẳng thể lường

Luôn gắng sức tinh tấn

Nên gọi không đắm mê.

Mọi nhân duyên giảng kinh

Vắng lặng dứt đùa bỡn

Khuyên người theo đạo đức

Nên gọi không đắm mê.

Chân nhân tu hạnh từ

Khiến chúng sinh an vui

Khuyên người không thể được

Nên gọi không đắm mê.

Vốn không giảng kinh sách

Thi ân khắp muôn loài

Không hề có tưởng người

Nên gọi không đắm mê.

Chân chánh Căn, Lực, Giác

Giải thích rõ người biết

Thân mình được tuệ này

Nên gọi không đắm mê.

Biết người sống vắng lặng

Pháp thanh tịnh tỏ đạo

Khai mở giáo pháp Phật

Nên gọi không đắm mê.

Chẳng tin tưởng muôn vật

Mắt xem thấy hiện tiền

Tất cả không thật có

Đó gọi chẳng đắm mê.

Không nương các cõi Phật

Tại nước hành nhân nghĩa

Xứ sở bình đẳng giác

Giảng pháp chúng sinh nghe.

Chân nhân giác chánh pháp

Nhưng xem như chẳng thấy

Như quán kỹ Thánh giác

Đó gọi không đắm mê.

Nước thành tựu tự nhiên

Nay tôi biết điều ấy

Rốt ráo không đầu mối

Đó gọi không đắm mê.

Bỏ những sự hiểu biết

Tâm đã sạch sân, hại

Hợp chân như không hận

Thành tựu đạo vắng lặng.

Ý định cũng chẳng mất

Tạm yên không nơi dấy

Nhớ nghĩ đạo cũng thế

Nên gọi không đắm mê.

Người vật chẳng thêm động

Cõi chúng sinh cũng vậy

Muôn người cũng an nhiên

Hóa độ theo nghĩa đạo.

Chúng sinh đến với đạo

Chốn ấy luôn vô niệm

Trí tuệ đều bình đẳng

Đó gọi không đắm mê.

Bình đẳng, không hình loại

Tất cả pháp cũng thế

Tâm chánh cũng như đạo

Nên gọi: không nhớ nghĩ.

Cái gọi là ứng chân

Các pháp không vướng mắc

Giảng cho người hiểu được

Vắng lặng không nương tựa

Giảng pháp nghĩa người nghe

Tuy nói nhưng không dạy

Độ khắp vô số người

Thấy mọi người chẳng động.

Chúng sinh không thể đạt

Muôn kẻ dứt trừ chấp

Giúp người lìa tà kiến

Vượt khỏi mọi khổ não.

Tất cả pháp không sinh

Pháp ấy cũng chẳng diệt

Thấy vọng tưởng chúng sinh

Thoát khỏi mọi khốn ách.

Các sắc không tăng giảm

Mọi khổ cũng như vậy

Nhận rõ lẽ sinh tử

Cứu giúp khiến không người

Pháp Hiền thánh bất động

Phàm phu cũng như thế

Đứng ở trên nghĩa Phật

Chí hóa độ không đắm.

Mọi người đều mong quả

Và ý niệm Duyên giác

Vượt ngoài cả giác ý

Nói pháp này người nghe.

Khiến phát khởi tâm đạo

Thường nương chỗ bố thí

Giới, Nhẫn nhục cũng vậy

Nên giảng không chỗ nương.

Sự hiểu biết điên đảo

Tu tập rất tinh tấn

Để dứt vọng niệm này

Nên nói không đắm pháp.

Chỗ nhớ nghĩ ý đạo

Tà trí cùng tuệ sáng

Ở đây không chỗ nương

Nên nói không đắm pháp.

Pháp ấy chẳng sinh niệm

Biết rõ hết mọi nẻo

Mà nói pháp như thế

Nên gọi không chỗ đắm.

Tự chấp mình có thân

Thanh văn thường nhớ nghĩ

Để dứt trừ tưởng này

Nên nói không đắm mê.

Các pháp chẳng nghĩ nhớ

Biết rõ không mọi điều

Nói rõ đó không gốc

Nên nói không đắm mê.

Cha mẹ cùng anh em

Nhà cửa, mọi sở hữu

Đều là nẻo sinh tử

Chẳng thể thành Phật đạo.

Luyến vợ con, chị em

Chỗ nương cậy trông mong

Nếu không chỗ tựa nương

Nên nói không đắm mê.

Tạo tác chuyện sinh tử

Thì nghĩ đến họ hàng

Thấy vì có tình dục

Bạn bè ta từ trước.

Tự nghĩ thân có ngã

Tâm đuổi theo các việc

Phân biệt theo điên đảo

Ắt gặp chốn của ma.

Lìa bỏ nẻo sinh tử

Vòng quay của tai họa

Khen ngợi đức Nê-hoàn

Nên nói không đắm mê.

Giảng nói pháp hữu lậu

Hưng suy và tranh chấp

Đây đều nói âm thanh

Đó gọi không đắm mê.

Chúng sinh thường tranh lợi

Buông lung, tham muôn vật

Muốn cứu giúp muôn loài

Nên nói không đắm mê.

Kẻ tham luyến gia đình

Tâm nhớ thực hành đạo

Ngu độn ý như thế

Nêu rõ lẽ không đắm.

Chỉ thấy pháp thấp hèn

Không thấy nghĩa chân diệu

Chẳng tỉnh giác các niệm

Nên hóa độ không đắm.

Dứt trừ nghĩa phàm phu

Chuyên tinh ưa Phật pháp

Giũ sạch mọi mong cầu

Nên gọi chẳng đắm mê.

Nếu thấy hạnh thiện ác

Chúng số pháp như thế

Vô số người cũng vậy

Nên cứu giúp không đắm.

Đầy đủ các tướng tốt

Tinh tấn không thể tính

Mà nương dựa tướng ấy

Thánh hiền được cứu giúp.

Trang nghiêm các cõi Phật

Thành tựu pháp tối thượng

Nương dựa cõi chánh giác

Dẫn dắt đến không đắm.

Ý nghĩa pháp vô vi

Hoặc được, hoặc không được

Đó là hạnh Thánh đạo

Mới đứng vững Chánh nguyện.

Không giới, không thấy phạm

Buông lung và trí tuệ

Kẻ mê tối, yếu kém

Luôn vướng hai việc ấy.

Chúng sinh khởi tưởng đó

Các niệm không thể tính

Trừ dứt mọi vọng khởi

Nên nói không đắm pháp.

Kính mến các bậc Thánh

Cũng nhớ nghĩ vô đức

Phân biệt pháp phàm phu

Nên nói không đắm mê.

Để được hạnh như thế

Kẻ nam và người nữ

Hiền thánh và phàm phu

Tâm vướng vào nhị kiến.

Người sinh hai việc đó

Việc làm của kẻ ngu

Nương dựa hai bờ ấy

Nên hóa độ không đắm.

Biến động không lui sụt

Tạo tác mà không tạo

Muốn đến với đạo Thánh

Nên tâm khởi niệm ấy.

Mới đạt được đạo lớn

Không sinh cũng không diệt

Tâm thường nghĩ vọng tưởng

Để cầu pháp vô vi.

Chúng sinh nhận nơi ấy

Hiền nhân nhớ muôn loài

Nên gọi không đắm mê

Cứu giúp mọi vọng cầu.

Đó là pháp Bồ-tát

Vì hiện A-la-hán

Do đó khởi pháp nhẫn

Tự cho là không đắm.

Giảng nói việc La-hán

Đó đáng là Bồ-tát

Gọi trụ không đắm mê

Đạt đến đạo Vô thượng.

Phật bảo A-nan:

–Như Lai là Bậc Chí Chân Đẳng Chánh Giác khen ngợi về sự không mê đắm của Bồ-tát, cũng nên biết đó là phương tiện khéo léo.

Phẩm 9: Thanh Văn

Phật bảo A-nan:

–Vì sao Như Lai khen ngợi Bồ-tát là Thanh văn? Vì Bồ-tát Đại sĩ khai mở, dẫn dắt vô số người không thể tính kể, khiến họ được nghe Phật pháp, phân biệt kinh sách, nên gọi là Thanh văn.

Bồ-tát giúp họ nghe Phật đạo là thanh tịnh, không buông lung nên gọi là Thanh văn.

Bồ-tát còn giúp họ nghe pháp cam lộ an lạc vô vi, làm cho Căn, Lực, Giác ý, ý dừng ý dứt đầy đủ các việc ấy mau đạt đến trí tuệ giác ngộ nên gọi là Thanh văn.

Bồ-tát cũng giúp họ đạt được Không tuệ, thân không bền chắc. Những hạng chúng sinh ám độn mê muội bị phiền não che lấp không thể lãnh hội được. Vì sao? Nên biết rằng tham đắm thân mình, gồm có các nhập, như mắt có là vì có sắc, xét rõ như thế thì được mắt Phật, mắt ấy thấy khắp chẳng thể suy nghĩ bàn luận. Mắt không có chỗ nương tựa, rốt ráo mắt này đạt được tất cả các pháp, nên gọi là Thanh văn.

Bồ-tát xem các pháp ấy như là tiếng gọi của âm vang, không được chấp vào tiếng, không có người nói, cũng chẳng có người nghe. Không có mùi mà tưởng là có mùi nên cũng không có ngửi. Ví như có người nằm ngủ thấy mình trong giấc chiêm bao được ngửi đủ loại mùi nhưng thật ra thì không có mùi nào cả, đó chỉ là sự nhận lầm do tư tưởng tạo ra. Tất cả các thứ mùi mà con người được ngửi, đều ví như giấc mộng chẳng có gì là lâu bền cả. Người đã hiểu rõ được âm thanh ấy thì gọi là Thanh văn.

Đối với vị của lưỡi thì vị ấy cũng là không. Như cục thịt thì được gọi là lưỡi, người trí biết rõ không bị vị làm lầm. Ví như chùm bọt nước, để lìa các luận nên không thể ví dụ. Kẻ sáng suốt xem xét sự việc liền hiểu là không thật có và chẳng thể được. Còn kẻ giữ chặt cái ý tưởng chấp đắm về mùi vị thì sẽ gây ra tội ác không nghĩ về sáu giới để phân biệt vị tâm được rộng mở, ý không buông lung. Người đã tỏ rõ về điều ấy thì tâm tưởng vô vi, thảy đều nhận rõ, tức là nghĩa, đã nghe, nghe được pháp Không này nên gọi là Thanh văn.

Bồ-tát hiểu rõ các nhập, thấu đạt điều đó là không thì thân tự nhiên vắng lặng, không hề có pháp nào sinh, mà không biết chỗ sinh vô sinh, bất sinh chính là đạo Thánh, nên gọi là Thanh văn. Nếu pháp đã nghe đều không thật có, hiểu thân tự nhiên không sinh, không diệt nên gọi là Thanh văn.

Bồ-tát nghe việc bố thí là để thực hành chánh pháp, không thể suy nghĩ bàn luận, Đức Phật đã đi trên con đường này mà đạt đến Phật đạo. Bồ-tát khởi tâm bố thí nhưng không hề thấy là mình có khởi tâm, đi theo nẻo vô ý mong đạt đến trí tuệ Phật. Vì sao? Vì như có người trồng cây thì chắc chắn sẽ hái được quả, nhưng cũng chẳng thấy có quả. Âm thanh nói quả, nghe bố thí y phục, thức ăn, tính kể vật bố thí, thí cho rất ít. Tất cả sự thí xả thì pháp thí là hơn hết.

Bồ-tát trong khi bố thí không hề tham tiếc, cũng không mang cái ý tưởng là mình có bố thí, tuy có người chịu ân huệ nhưng không được mong cầu, ví như người huyễn hóa không có tâm ý, cũng chẳng có nhớ nghĩ.

Bồ-tát muốn trở thành người tu hành thì không được có ý tưởng mình là người bố thí. Vì sao? Vì bố thí không mong cầu thì mới thuận hợp với đạo pháp, nên gọi là Thanh văn.

Lìa các âm thanh cùng tất cả bụi bặm đều không còn gì để nghe được. Lìa các pháp hữu vi, vì không thể dùng âm thanh để nghe nhận Phật pháp, phải nhận biết mọi tiếng vang đều không có chỗ nương tựa. Vì sao? Vì tiếng được tạo ra nhờ hai yếu tố, tuy có hai yếu tố ấy hợp lại nhưng thực ra là không có thật, chỉ do nhân duyên nên thành ra có hai yếu tố ấy. Vì nhằm để giáo hóa con người nên phải dùng đến Pháp âm, nên gọi là Thanh văn.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói bài tụng:

Khiến cho vô số người

Nghe được pháp vô niệm

Nên gọi là Thanh văn

Bồ-tát luôn mạnh mẽ.

Nghe được đạo vắng lặng

An nhiên, không buông lung

Vô lượng người nghe pháp

Nên gọi là Thanh văn.

Nghe điềm nhiên an ổn

Mọi dục lạc không đắm

Nên gọi là Thanh văn

Đến vắng lặng vô vi.

Nghe được Giác, Căn, Lực

Đầy đủ ý đoạn dứt

Tự rốt ráo việc ấy

Nên gọi là Thanh văn.

Nghe thân vốn là không

Chẳng thể được bền chắc

Kẻ ngu si quyến luyến

Nên cần phải hiểu rõ.

Hai mắt không thấy gì

Không nghe cũng như vậy

Chúng sinh bị kiến chấp

Che lấp, chẳng rõ ràng.

Nếu đạt được mắt Phật

Diệu dụng chẳng nghĩ bàn

Thấu đạt thảy là không

Khai hóa kẻ mê tối.

Vô số người nghe kinh

Các pháp không có sinh

Do đấy được gọi tên

Xưng hiệu là Thanh văn.

Không có điều nghe, nhận

Cũng như tiếng vang gọi

Chẳng thấy có người nói

Cũng lại không người nghe.

Sở dĩ gọi Thanh văn

Khiến mọi người nghe, nhận

Rõ gốc chẳng có nghe

Không bị tiếng mê hoặc.

Ví như người nằm mộng

Được ngửi vô số hương

Thức giấc chẳng có gì

Rõ toàn ngửi hư không.

Rõ hương cũng như thế

Không hề có ngửi hương

Vô số kẻ thất chí

Bồ-tát chỉ đường sáng.

Lưỡi cũng không nơi dựa

Cục thịt chẳng biết vị

Ví phỏng rõ được vị

Lưỡi cũng sẽ nhận rõ.

Không nương các tưởng này

Đẹp cho là hung dữ

Sáu giới chẳng nên nghĩ

Nhận rõ các thứ vị.

Bồ-tát rất mạnh mẽ

Mắt nhìn phân biệt được

Nhân nghe mà đạt pháp

Nên gọi là Thanh văn.

Tự nhận rõ thân mình

Thảy đều không, tự nhiên

Rõ được hư vô này

Ắt không khởi, không sinh.

Nếu không có phát khởi

Thì hiểu Thánh đạo này

Giúp chúng sinh nghe pháp

Nên gọi là Thanh văn.

Chấp thân, lời vốn tịnh

Không thân, chẳng thật có

Như thế chẳng có người

Nghe đó là Thanh văn.

Giống như huyễn hóa sinh

Diệt hết thời cũng không

Nếu có thấy hình tướng

Rõ ấy là Thanh văn.

Hạnh nghe việc bố thí

Pháp thí chẳng nên nghĩ

Theo đúng con đường Thánh

Mới thành tựu Phật đạo.

Tùy cội gốc gieo trồng

Được quả cũng như thế

Thí chẳng thể nghĩ bàn

Thành đạo lớn: vô niệm.

Thí cơm áo phước mỏng

Pháp thí cao rộng hơn

Không hề có tiếc rẻ

Đó là đường tuệ Thánh.

Tâm không hề vọng tưởng

Bố thí không đắm trước

Người bố thí như thế

Mau được thành Phật đạo

Dứt bỏ mọi vọng tâm

Tai không chấp chỗ nghe

Vượt qua mọi giả hợp

Nên gọi là Thanh văn.

Do gọi có tiếng vang

Giả sử không đắm tiếng

Thì đối các bậc Thánh

Phật pháp không gì hơn.

Những người không nghe tiếng

Tất cả không nương tựa

Không hai, không giới hạn

Xướng âm có Thanh văn.

Vô số Phật nói pháp

Khiến người nghe tiếng pháp

Coi chỗ nghe như vang

Người vui thành Phật đạo.

Khéo đến các cõi Phật

Điều nghe chẳng vọng loạn.

Hiểu mọi cõi bình đẳng

Thế Tôn không ai hơn.

Thấu đạt khắp tam thiên

Chỗ trụ như hư không

Cõi tịch bao người nương

Nếu Nê-hoàn không tướng

Người đời hay chấp trước

Chỗ dựa có bốn đại

Thảy đều là hư không

Nê-hoàn là nghĩ tưởng.

Rõ mọi loài như vậy

Biết chẳng thể bền chắc

Vốn không có sinh tử

Chẳng diệt, hết phiền não.

Muôn vật chẳng rốt ráo

Coi người chẳng thật có

Các pháp ấy vắng lặng

Chưa hề thấy các cõi.

Khiến mọi người nghe được

Sớm tối cũng như thế

Không khởi các vọng niệm

Ta hóa độ nhân gian.

Khiến người được nghe pháp

Như thế là đệ tử

Học rộng, không học rộng.

Nên khen là Thanh văn.

Kẻ dũng nhớ chuyện cũ

Nghe nhận pháp tối thượng

Xem kinh không phân biệt

Hết thảy tất cả pháp.

Âm thanh giảng rõ ràng

Cứu độ tất cả hội

Nói pháp vì chúng sinh nghe

Đó chính là Thanh văn.

Giảng về cõi vô vi

Thanh tịnh chẳng buông lung

Quán kỹ không nói pháp

Phật pháp cũng như vậy.

Thấy pháp chẳng xa cách

Điều Phật luôn khen ngợi

Pháp ấy cũng chẳng gần

Do đó không nương tựa.

Cho nên bảo đệ tử

Nghe, vâng theo lời dạy

Giáo hóa độ chúng sinh

Khiến họ được nghe pháp.

A-nan! Ta vì thế

Giảng nói độ Thanh văn

Tạm gọi là đệ tử

Đều Bồ-tát, Đại sĩ.

Phật bảo A-nan:

–Cho nên Đức Như Lai là Bậc Chí Chân Chánh Đẳng Chánh Giác khen ngợi Bồ-tát là Thanh văn. Nên biết ý nghĩa ấy cũng là phương tiện khéo léo.